Ο Επίτιμος Αρχηγός του Στόλου Ι. Θεοφιλόπουλος μιλάει για το Κίνημα και άλλα πολλά

Ιουλίου 2, 2015

Στη μνήμη του  Αντιναυάρχου Ι. Θεοφιλόπουλου… μια συζήτηση  δεκατρία χρόνια πριν τον πρόσφατο θάνατό του

 

Ο Ι. Θεοφιλόπουλος, ήταν αξιωματικός Μάχιμος τάξης εξόδου 1958 από τη ΣΝΔ.  Υπήρξε μέλος της οργάνωσης για κίνημα στο ναυτικό και με τη σύλληψή του από τα όργανα της χούντας, υπέστη τις συνέπειες  όπως και οι υπόλοιποι. Συνάμα υπηρετεί στο Πολεμικό Ναυτικό (άρα στην Πατρίδα) τριάντα οχτώ πλήρη (δηλαδή πραγματικά) χρόνια από τη ζωή του. Άξιος ο μισθός και ο βαθμός του επομένως.

Απεβίωσε στις 19 Μαΐου 2015 προλαβαίνοντας έτσι να «απολαύσει» τα πικρά χρόνια της κρίσης που μας ταλανίζει… με την απαξίωση και των στρατιωτικών ως πρόσθετη αμοιβή στην εν γένει προσφορά του.

 

Η συζήτηση μαζί του στις 29 Ιουνίου 2002 έχει ως εξής.

 

——————————————

-. …. Θέλω να μου πείτε αν γνωρίζετε, εκτός απ’ όσους συλληφθήκατε με το κίνημα του ναυτικού, ήταν και μυημένοι αξιωματικοί άλλοι εν ενεργεία ή απόστρατοι, οι οποίοι δεν συνελήφθησαν.

Θ. Ε ναι, σαφώς υπάρχουν κι άλλοι, θυμάμαι χαρακτηριστικά τον Άγγελο τον Μπακόπουλο, τον Τζεβελέκη, και τώρα δεν μου έρχονται άλλοι στο νου.

-. Κύριε ναύαρχε να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Όχι αυτούς οι οποίοι είναι γνωστοί. Αυτοί είναι γνωστοί, είναι δημοσιευμένα τα ονόματα τους. Σας ρωτάω συγκεκριμένα, γνωρίζετε εάν ο Πετρόπουλος ο απόστρατος μάχιμος απότακτος τότε το ’71, ήταν οργανωμένος στο κίνημα του ναυτικού, εάν ο Αναγνωστόπουλος …

Θ. Δεν το γνωρίζω για τον Πετρόπουλο.

-. Δεν γνωρίζετε. Θυμάστε πως λεγότανε ο αξιωματικός του στρατού ξηράς, που ήταν μέλος της επαναστατικής λεγόμενης επιτροπής, διαχώρισε την θέση του και άρχισε να αρθρογραφεί κατά του Παπαδόπουλου επί δικτατορίας; Εμένα μου διαφεύγει τώρα το όνομα του. Γνωρίζετε εάν εν πάση περιπτώσει, μεταμεληθείς πρωτεργάτης …

Θ. Σταματελόπουλος λεγότανε;

-. Σταματελόπουλος. Εάν γνωρίζετε ότι ο Σταματελόπουλος είχε οργάνωση, είχε δικούς του αξιωματικούς στις ένοπλες δυνάμεις και μέσα στο πολεμικό ναυτικό; Γνωρίζετε;

Θ. Δεν γνωρίζω, έχω ακούσει αλλά δεν γνωρίζω τίποτα συγκεκριμένο.

-. Την υπόθεση Γκιόκεζα, λέγεται ότι ο Γκιόκεζας, ο Αναγνωστόπουλος, ο Πετρόπουλος και ορισμένοι ακόμα του περιβάλλοντος Σταματελόπουλου, ήταν οργανωμένοι στο κίνημα του ναυτικού. Για αυτό ξέρετε τίποτα;

Θ. Όχι, δεν νομίζω ότι ήταν οργανωμένοι, μπορεί να … δεν ξέρω αν ήταν οργανωμένοι μαζί με τον Σταματελόπουλο, δεν ξέρω εάν υπάρχει σύνδεσμος του Σταματελόπουλου με το κίνημα του ναυτικού.

-. Πως θα εξηγούσατε την περίπτωση που μια ομάδα αξιωματικών, η οποία επί σειρά χρόνων, υπηρέτησαν τη δικτατορία και όταν έφτασε ο καιρός, που ο Ιωαννίδης πήρε στα χέρια του σχεδόν ανοιχτά την εξουσία στις ένοπλες δυνάμεις, τότε ή ίσως και νωρίτερα, αυτοί ο αξιωματικοί ισχυρίζονται σήμερα, λένε ότι γνώριζαν για το κίνημα και όχι μόνο γνώριζαν αλλά ήταν και μυημένοι στο κίνημα. Πως θα σχολιάζατε την περίπτωση Κιοσσέ;

Θ. Την περίπτωση Κιοσσέ δεν μπορώ να την σχολιάσω, το μόνο που ξέρω για τον Κιοσσέ είναι ότι συνδέεται φιλικά με τον Αναγνωστόπουλο και επομένως τη συνδέω με την προηγούμενη ερώτηση σας, που είπατε ότι ο Αναγνωστόπουλος, αν ξέρω ότι ο Αναγνωστόπουλος ήτανε συνδεδεμένος με τον Σταματελόπουλο. Όχι δε…, σας απήντησα ότι δεν ξέρω, αλλά ξέρω ότι ο Κιοσσές συνδέετο φιλικά με τον Αναγνωστόπουλο.

-. Μη μου μιλάτε στον πληθυντικό, εγώ σας μιλάω στον πληθυντικό ήσαστε αρχηγός μου στο στόλο και λοιπά. Αυτά τα τηρούμε και θα τα τηρούμε. Λοιπόν …

Θ. Υπήρξαν όμως αξιωματικοί πάρα πολλοί που γνωρίζω, που ήτανε, διάκειντο φιλικά, ας το πούμε έτσι, τουλάχιστον δεν αντιδρούσαν με την κατάσταση, την πολιτική κατάσταση που υπήρχε τότε. Οι οποίοι το 1971 άλλαξαν γνώμη και τότε πολλοί από αυτούς μυήθηκαν.

-. Αληθεύει ότι ορισμένοι από τους αξιωματικούς του κινήματος πήγαν αρχικά με τη χούντα; Και δεν θα διστάσω να σας ρωτήσω για συγκεκριμένα ονόματα, όπως ο Παναγιωταρέας και άλλοι. Ήταν οπαδοί της δικτατορίας αρχικά, μέχρι το ΄΄κίνημα΄΄,- σε εισαγωγικά το κίνημα, δεν ξέρω εσείς πως θα το χαρακτηρίζατε – του Κωνσταντίνου του βασιλιά τότε και στη συνέχεια άλλαξαν και στράφηκαν εναντίον της χούντας; Και στη συνέχεια οργανώθηκαν στο κίνημα του ναυτικού;

Θ. Μετά βεβαιότητας μπορώ να σας πω για το όνομα που είπατε, για τον Παναγιωταρέα. Δεν ξέρω αν διέκειτο ευμενώς προς την πολιτική κατάσταση της χούντας που διαμορφώθηκε με το πραξικόπημα που έκανε ο Παπαδόπουλος. Αλλά μετά βεβαιότητας μπορώ να σας πω ότι είναι φιλοβασιλικός και ήτανε αντίθετος με τη χούντα, τουλάχιστον μετά το κίνημα τις 13 Δεκεμβρίου 1967. Μάλιστα δεν θα ξεχάσω ότι κάποτε βρισκόμενος στο Κίελο, στο σπίτι του Σέκερη, είχε στείλει μια κασέτα με τη φωνή του, δηλαδή όταν την έβαζε ο Θανάσης ο Σέκερης και την άκουσα που μιλούσε εναντίον του πραξικοπήματος του Παπαδόπουλου και υπέρ του βασιλέως.

-. Ο Παναγιωταρέας το είχε κάνει αυτό;

Θ. Και μάλιστα …

-. Τον οποίο θυμάμαι ήταν στην ομάδα που παραλάμβανε τα υποβρύχια 1970 – 71;

Θ. Ναι. Εγώ είχα πάει μια νύχτα εκεί, υπηρετούσα τότε στη διεύθυνση εξοπλισμών (…) και είχε δημιουργηθεί μια μεγάλη φασαρία μεταξύ Δαμβέργη, ήτανε ο διοικητής του Πετρόπουλου που ήτανε κυβερνήτης του πρώτου υποβρύχιου του ΄΄ΓΛΑΥΚΟΣ΄΄ αν δεν κάνω λάθος, αν θυμάμαι καλά το όνομα του. Και με στείλανε νύχτα, είχα φτάσει δώδεκα- μια το πρωί στο Κίελο για να δώσω στον Δαμβέργη ορισμένα έγγραφα. Εκείνο το βράδυ με φιλοξένησε στο σπίτι του ο Σέκερης και εκεί άκουσα την κασέτα αυτή στην οποία μιλούσε ο Παναγιωταρέας και ο Κασιμάτης (…) μιλούσε το ’67 ήτανε σε σύγκρουση.

-. Κύριε ναύαρχε, σχετικά με τον Παναγιωταρέα αν θέλετε επαναλαμβάνετε αυτά που μου είπατε για το …

Θ. Δεν ξέρω τι πίστευε ο Παναγιωταρέας πριν από τις 13 Δεκεμβρίου το ’67. Αυτό το οποίο ξέρω όμως μετά βεβαιότητας, ότι μετά τις 13 Δεκεμβρίου το ’67 σαφώς, σαφώς ήτανε αντιχουντικός.

-. Η ηγετική ομάδα, ο ηγετικός πυρήνας του κινήματος, υπήρχε και από πότε, εσείς πότε πρωτοοργανωθήκατε στο κίνημα;

Θ. Εγώ, ξεκινάω από το τελευταίο ερώτημα, οργανώθηκα στο κίνημα από τις 22 Απριλίου το ’67. Ξεκινήσαμε, περίπου, 5 – 6 άνθρωποι, φιλικά, φίλοι μεταξύ μας και θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι ήταν ο Τριανταφυλλίδης, ο Θεοχάρης, ο Δεμέστιχας, εγώ, ο Καραμήτσος, νομίζω τώρα θυμάμαι ότι ήτανε και ο Τρουπάκης. Δεν θυμάμαι άλλους τη στιγμή αυτή, δεν ξέρω εάν υπήρχαν και άλλες ομάδες.

-. Πάντως στην δική σας την ομάδα δεν ήτανε ο Παπαδόγκωνας, ο Παππάς, ο Κολιγιάννης και ο Σταθόπουλος.

Θ. Όχι, όχι.

-. Μπορείτε να μου πείτε κύριε ναύαρχε, θυμάστε …

Θ. Ο Σταθόπουλος ήτανε. Ο Σταθόπουλος ήτανε. Ο Παππάς, ο Παπαδόγκωνας, ο Κολιγιάννης δεν ήτανε. Μετά βεβαιότητος.

-. Μπορείτε να μου πείτε, θυμάστε εάν οι υποβρύχιοι αξιωματικοί είχανε διαχωρίσει τη θέση τους και είχανε δηλώσει, όχι στις ανακρίσεις, πριν τις ανακρίσεις, ότι δεν θα συνεχίσουν την συμμετοχή τους στο κίνημα του ναυτικού;

Θ. Ναι. Κοιτάξτε οι υποβρύχιοι σε διάφορες συσκέψεις που είχανε γίνει και κυρίως σε μια τελευταία σύσκεψη πολύ μεγάλη, με ευρύτατη συμμετοχή, των συμμετεχόντων αξιωματικών στο κίνημα, που έγινε στην αρχή της λεωφόρου Μεσογείων σε ένα συγκρότημα πολυκατοικιών, σε κάποιο όροφο 4ο ή 5ο δεν θυμάμαι, που ανήκε σε μια κυρία, η οποία είχε αμερικανικό όνομα, εκεί πράγματι θυμάμαι ότι οι υποβρύχιοι θέτανε ερωτήματα πάρα πολύ σοβαρά και πολύ λεπτομερειακά για το τι θα γινότανε, με λεπτομέρειες, ζητούσαν δηλαδή απαντήσεις σε λεπτομέρειες. Αλλά νομίζω ότι αυτός είναι ο χαρακτήρας και έτσι είναι (…), αυτός είναι ο χαρακτήρας των αξιωματικών των υποβρυχίων, να ασχολούνται με λεπτομέρειες. Τώρα βέβαια αυτά που είπατε κάποια στιγμή, ότι κατέθεσαν στο Σκεμπέα, ότι είχαν διαχωρίσει τη θέση τους και αυτά, εγώ δεν τα πιστεύω. Εγώ πιστεύω ότι είναι, θεωρώ πολύ λογικό μετά τις κακοποιήσεις που υπέστησαν οι αξιωματικοί στο Ε.Α.Τ./Ε.Σ.Α., πολλοί από αυτούς, να είπανε και πράγματα τα οποία, νόμιζαν ότι θα τους απαλλάξουν από αυτό το μαρτύριο. Το μαρτύριο των βασανισμών.

-. Είχατε συναποφασίσει, πριν γίνουν οι συλλήψεις, σε καμία φάση των συσκέψεων ότι σε περίπτωση που συλληφθείτε θα αποκαλύψετε όλους όσοι είναι οργανωμένοι στο κίνημα ώστε, από τον όγκο των προς σύλληψη να σταματήσει η διαδικασία διώξεων;

Θ. Το είχαμε συζητήσει, δεν το είχαμε συναποφασίσει, το είχαμε συζητήσει. Είχαμε πει δηλαδή ότι ήμαστε τόσοι πολλοί που αν ακόμα μας πιάσουνε να το πούμε, όχι όμως για αυτό το λόγο που είπατε, για να σταματήσουν κάποτε οι συλλήψεις. Αλλά για να μην μπορέσουν να προχωρήσουν σε κάτι πολύ σοβαρό εναντίον μας.

-. Εννοείτε στη δίωξη;

Θ. Στη δίωξη βέβαια. Όχι για να μην συλληφθούν οι επόμενοι, εμείς είχαμε πει ότι ΄΄ρε παιδί μου, εμείς θα αρχίσουμε να τα λέμε όλα, όλα τα ονόματα, είναι δυνατόν να προχωρήσουν σε τέτοιες συλλήψεις, σε τέτοιο μεγάλο αριθμό, σε πλήρη διάλυση του ναυτικού; Και να δούνε και το μέγεθος των αξιωματικών του στρατού και της αεροπορίας που συμμετείχαν΄΄.

-. Μια και αναφέρατε το στρατό, από το στρατό ξηράς είχαν συλληφθεί τέσσερις. Ο Βαρδάνης, ο Μουστακλής, ο Αλεξάκης και ο Φέτσης, αν θυμάμαι καλά. Από αυτούς βασανίσθηκαν και άσχημα ο Βαρδάνης και ο Μουστακλής, τη δε εξέλιξη του Μουστακλή την ξέρουμε. Εσείς ξέρατε τότε για τον ρόλο αυτών των αξιωματικών στο κίνημα;

Θ. Για τον Μουστακλή ήξερα γιατί ήταν φίλος μου, από τότε που υπηρετούσαμε στην Κρήτη, στην Κύπρο, στη Κύπρο. Και μάλιστα είχα την, αν μπορώ να πω ότι ήταν, έχω μια πάρα πολύ άσχημη ανάμνηση διότι αυτόν τον άνθρωπο, τον φίλο μου, τον είδα κακοποιημένο στο Ε.Α.Τ./Ε.Σ.Α. Μου τον φέρανε, μπήκανε στο ίδιο δωμάτιο που εγώ ανακρινόμουνα και τον θυμάμαι να έχει στον κρόταφο ένα μεγάλο χτύπημα και πάνω εκεί να του έχουνε βάλει μια πατσαβούρα. Αυτό που σας λέω τώρα το (…) το έχω καταθέσει, το είχα πει και στη γυναίκα του τη Χριστίνα. Ήτανε, είναι για μένα κάτι το οποίο πραγματικά, όταν είδα αυτόν τον άνθρωπο, τον φίλο μου σε αυτή την κατάσταση και μετά πήγα και τον είδα βέβαια, πήγα και τον είδα στην οδό Πειραιώς, στην …

-. Πολυκλινική.

Θ. Στη πολυκλινική. Στο κακό χάλι.

-. Για τον Βαρδάνη ξέρατε ότι είχε ανάμιξη;

Θ. Όχι, δεν ήξερα.

-. Για άλλο αξιωματικό του στρατού ξηράς;

Θ. Ήξερα για τον Δεμέστιχα, για τον Στράτο τον Δεμέστιχα.

-. Γνωρίζετε ότι ο Στράτος ο Δεμέστιχας ειδοποίησε εκείνο το πρωί να μην κινηθείτε, ή να κινηθείτε διαφορετικά, γιατί θα συλληφθείτε;

Θ. Δεν έφτασε σε μένα αυτή η πληροφορία, δεν το θυμάμαι. Μπορεί να το είπε.

-. Ξέρετε εάν είχε ειδοποιηθεί αξιωματικός συνάδερφός σας στο κίνημα πολύ πριν τις συλλήψεις, για το ότι η Κ.Υ.Π. γνώριζε τις κινήσεις σας και τις συγκεντρώσεις σας και τη συγκέντρωση στης κύριας που προαναφέρατε;

Θ. Κοιτάξτε. Πριν από το κίνημα, λίγες μέρες πριν από το κίνημα, διάφοροι μεταξύ των συμμετεχόντων, ορισμένοι από τους συμμετέχοντες είπανε ότι είχανε ορισμένες πληροφορίες. Αν θυμάμαι καλά, μια πληροφορία έδωσε ο τότε διοικητής του Ναυστάθμου ο Αργυρίου, ότι κάτι ξέρουνε, ότι μας κατάλαβαν, αλλά όλα τα στοιχεία δεν έπειθαν. Δεν έπειθαν ότι αυτοί οι άνθρωποι γνωρίζανε την ύπαρξη του κινήματος στο ναυτικό.

-. Η επετηρίδα …

Θ. Εξάλλου αν το γνωρίζανε γιατί το άφησαν να ξεφύγει; Ήταν εις βάρος τους. Διότι αυτό ήταν ένα στρατιωτικό καθεστώς, ένα καθεστώς το οποίο είχε γίνει αποδεχτό από το ΝΑΤΟ. Είναι δυνατόν, το στρατιωτικό καθεστώς να επιτρέπει την προδοσία μέσα; Με την έννοια όχι να ανακαταλάβουν την αρχηγία αλλά να έχουν δημοκρατία; Να φύγεις εσύ και να μπω εγώ. Αλλά θα το αφήνανε να εξελιχτεί και σε τέτοια έκταση, με τη συμμετοχή αεροπορίας, με τη συμμετοχή στρατού;

-. Τα οφέλη της επετηρίδας, έπαιξαν ρόλο καθόλου σε ορισμένους, και σε ποιους και σε τι ποσοστό; Από αξιωματικούς που συμμετείχαν στο κίνημα του ναυτικού.

Θ. Τι εννοείτε οφέλη; Μετά το κίνημα εννοείτε;

-. Ναι. Τα οφέλη που θα προέκυπταν εάν επικρατούσε το κίνημα για έναν ή για ορισμένους ή δεν ξέρω για πόσους, από αυτούς που συμμετείχαν.

Θ. Δε νομίζω. Αυτό το οποίο νομίζω, ας πιστεύω ότι μετά βεβαιότητας έγινε, πάρα πολλοί, ας πούμε μερικοί αυτόνομοι, όχι πάρα πολλοί, μερικοί εκ των συμμετεχόντων στο κίνημα του ναυτικού (και θα μπορούσα ξεκάθαρα να πω οι περισσότεροι από αυτούς δεν είχανε κυρία συμμετοχή, αλλά ήτανε βοηθητικοί, την τελευταία στιγμή δηλαδή ειδοποιηθήκανε), προσπάθησαν και το εκμεταλλεύτηκαν, μετά την μεταπολίτευση εκμεταλλεύτηκαν αυτήν την συμμετοχή τους τη μικρή. Αλλά νομίζω ότι όλοι οι άλλοι οι αξιωματικοί δεν εκμεταλλεύτηκαν τη συμμετοχή τους στο κίνημα του ναυτικού. Όχι μόνο δεν την εκμεταλλεύτηκαν αλλά έχω την εντύπωση ότι ταλαιπωρήθηκαν πάρα πολύ. Πήγανε συνεχώς και συνεχώς και υπηρετούσαν σε καράβια και θα μπορούσα να πω, ότι ήταν όλοι άριστοι αξιωματικοί. Γιατί αυτοί να μην είχαν μια καριέρα, μια σωστή, μια κανονική εξέλιξη στο ναυτικό; Ήταν άριστοι, ήταν οι πρώτοι.

-. Πως εξηγείτε ότι στη συνωμοτική ομάδα της 21ης Απριλίου, στη χούντα δηλαδή, δεν συμμετείχαν ή γνωρίζετε εσείς ότι συμμετείχαν αξιωματικοί του ναυτικού;

Θ. Στη συνωμοτική ομάδα της 21 Απριλίου;

-. Της χούντας.

Θ. Της χούντας. Δεν ξέρω αν συμμετείχαν αξιωματικοί του ναυτικού. Δεν ξέρω, νομίζω ότι αυτά τα δύο, τρία ονόματα δηλαδή αυτοί που εμείς βλέπαμε ότι ήταν ένθερμοι υποστηριχτές, Νικολόπουλος, Πολιτόπουλος και λοιπά. Έχω την εντύπωση ότι ήτανε πιόνια, πιόνια της δικτατορίας και νομίζω ότι η λογική τους τούς οδήγησε να παίζουν αυτόν τον μη σημαντικό ρόλο. Να κάνουν δηλαδή τον Γκαουλάητερ στο ναυτικό.

-. Ούτε ο Λαγωνίκας πιστεύετε ότι ήτανε;

Θ. Εγώ πιστεύω όχι. Δεν ξέρω αλλά πιστεύω όχι.

-. Ξέρετε αν ο Ι.Δ.Ε.Α. είχε πρόσβαση στο ναυτικό προδικτατορικά;

Θ. Στον Ι.Δ.Ε.Α. μπορεί να υπήρξανε αξιωματικοί, να συμμετείχανε αξιωματικοί του ναυτικού. Αλλά παλιοί αξιωματικοί.

-. Ποιοι δηλαδή;

Θ. Δεν έχω κάποιον. Μπορεί, μπορεί είπα. Δεν τους ξέρω όμως, γιατί θα πρέπει να ήτανε πολύ πριν, πολύ αρχαιότεροι από εμένα. Δε γνωρίζω κανέναν.

-. Γνωρίζετε εάν το ναυτικό είχε αξιωματικούς τέκτονες και πως θα κρίνατε την ύπαρξη τέτοιας ομάδας; Τέτοιας κατηγορίας αξιωματικών στις ένοπλες δυνάμεις;

Θ. Κοιτάξτε, καταρχήν δεν ξέρω αν υπάρχουν αξιωματικοί του ναυτικού τέκτονες. Γνωρίζω ένα δύο, οι οποίοι το λένε ότι είναι τέκτονες. Και απ’ ότι ξέρω δεν είναι κάτι το οποίο πρέπει να είναι μεμπτό. Εδώ υπάρχουνε αρχιεπίσκοποι, υπάρχουνε πρωθυπουργοί της Ελλάδος, υπάρχουνε υπουργοί, οι τέκτονες αυτοί δεν κάναν κακό στη χώρα. Ο τεκτονισμός εξαρτάται πως τον παίρνεις. Τον παίρνεις να πάει στο καφενείο ένας και να κάτσει και να λέει ό,τι λέει, να βγαίνει στους δρόμους ή να πηγαίνει εκεί πέρα να ακούει ό,τι ακούει.

-. Τι ήταν εκείνο που παρακίνησε τους, ορισμένους αξιωματικούς του ναυτικού να υπηρετήσουν εκείνο το καθεστώς; Πως θα προσδιορίζατε εκείνους τους αξιωματικούς;

Θ. Κοιτάξτε. Άνοες ήτανε, ήτανε άνοες. Δε νομίζω ότι οι άνθρωποι αυτοί, δε νομίζω ότι ήτανε ακραίων δεξιών πολιτικών πεποιθήσεων. Απλώς ήτανε άνοες και νομίζανε ότι τώρα που ήρθε η συντεχνία τους στα πράγματα, η συντεχνία τους ας το πούμε έτσι, να μπούνε και αυτοί μέσα μήπως έχουν ορισμένα οφέλη σταδιοδρομικά. Τους χαρακτηρίζω άνοες.

-. Υπήρχε μια κατηγορία αξιωματικών που τους αποκαλούσε, η κοινή γνώμη στο ναυτικό ΄΄Σαββατιανούς΄΄; Ήταν αυτοί που κάθε Σάββατο πηγαίνανε και έλεγαν τις πληροφορίες τους στους αρμόδιους του Γ.Ε.Ν; Γνωρίζετε εσείς αν υπήρχε τέτοια κατηγορία αξιωματικών; Ή όχι;

Θ. Άκουγα ότι υπήρχανε, άκουγα και τα ονόματα τους, τους ξέραμε τους περισσότερους. Ξέρετε νομίζω ότι η παρουσία του Σταθόπουλου στον ‘Β κλάδο του Γ.Ε.Ν., η συμμετοχή του σ’ αυτά που συνέβαιναν εκεί, η υπηρεσία του στο Γ.Ε.Ν. αλλά και η υπηρεσία στο Γ.Ε.Ν. μυημένων αξιωματικών στο κίνημα, έδινε πάρα πολλές πληροφορίες. Θα μπορούσα να πω ότι ήξερα όλους όσους πηγαίνανε το Σάββατο, όσους διέκειντο ευμενώς, πως να το πω, προς την χούντα, προς το στρατιωτικό καθεστώς. Θα μπορούσα να πω ότι τους ήξερα όλους. Εξάλλου υπηρετούσαμε στο Γ.Ε.Ν., τους βλέπαμε πως κινούντο, βλέπαμε τι λέγανε. Πολλοί από αυτούς βέβαια εξεφράζοντο δημόσια και ανοιχτά υπέρ της χούντας, για να επιτύχουν ορισμένα σταδιοδρομικά οφέλη και κυρίως για να πάνε στο εξωτερικό. Κυρίως.

-. Δηλαδή αποκλείετε να υπήρχαν ιδεολόγοι φασίστες ή εθνικοσοσιαλιστές;

Θ. Οπωσδήποτε θα υπήρξαν, δεν μπορώ να το αποκλείσω αλλά ήταν τόσο πολύ μικρό το ποσοστό, που και γι’ αυτό ακριβώς και δεν συμμετείχαν. Δεν νομίζω ότι υπήρχανε, στο κύριο στρατιωτικό πυρήνα της χούντας, δεν υπήρχαν αξιωματικοί του ναυτικού, είχαν πιο δευτερεύοντες ρόλους.

-. Κύριε Θεοφιλόπουλε πριν την 21 Απριλίου, πως θα κατανέματε εσείς, με βάση την ιδεολογική τοποθέτηση, τους αξιωματικούς του ναυτικού;

Θ. Θα έλεγα ότι τους διακρίνω με ένα φιλελεύθερο πνεύμα, ήτανε φιλελευθέρων τάσεων και νομίζω ότι ήταν κεντροδεξιοί στη μεγάλη πλειοψηφία.

-. Προπαγάνδα γινότανε στη σχολή δοκίμων, αντικομουνιστική;

Θ. Ποτέ. Σε μένα δεν έτυχε ποτέ, δεν άκουσα ποτέ τίποτε.

-. Οι εφημερίδες κύριε ναύαρχε, απαγορευόντουσαν στη σχολή δοκίμων;

Θ. Οι εφημερίδες στη σχολή δοκίμων, τουλάχιστον όταν υπηρέτησα εγώ, απαγορευότανε.

-. Και μετά τη δικτατορία.

Θ. Και μετά τη δικτατορία, βέβαια ναι.

-. Γιατί απαγορευόντουσαν;

Θ. Εγώ ήμουνα στη σχολή δοκίμων, υπηρέτησα μετά τη δικτατορία και δεν επιτρέπονταν, δεν υπήρχαν εφημερίδες μέσα.

-. Όταν ήσαστε δόκιμος γιατί δεν διαβάζατε εφημερίδες;

Θ. Για να είμαι λίγο ειλικρινής, για να είμαι λίγο ειλικρινής και να υπήρχανε εφημερίδες δεν θα διαβάζαμε. Είναι τέτοιο το πρόγραμμα, τόσο πολύ σκληρό το πρόγραμμα μέσα εκεί, η πρώτη τάξη, πρωτοετείς, από την νίλα, τα μαθήματα και το άγνωστο περιβάλλον που ζούσαμε, δεν θα είχαμε χρόνο ούτε ένα λεπτό να διαβάσουμε. Οι δευτεροετείς, τριτοετείς και τεταρτοετείς ακολουθούν ένα τόσο σκληρό πρόγραμμα, περιορισμένο χρονικά, που νομίζω το μόνο πράγμα που εξετάζουνε είναι πως θα περάσουνε τις τάξεις, πως θα τελειώσει αυτή η περιπέτεια και πως θα βγουν έξω. Να πάνε να βγούνε έξω. Στην εποχή μου εγώ έβγαινα κάθε ένα μήνα και αν έβγαινα, για μερικές ώρες. Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει, απ’ ότι ξέρω. Αλλά δεν νομίζω ότι υπήρχε περιθώριο χρόνου για να διαβάζουμε εφημερίδες. Δεν υπήρχε η βιβλιοθήκη. Δεν υπήρχε καν βιβλιοθήκη.

-. Γιατί δεν υπήρχε;

Θ. Έπρεπε να υπάρχει και γι’ αυτό υπάρχει. Έπρεπε να υπάρχει και γι’ αυτό δημιουργήθηκε και λειτουργεί τώρα, απ’ ότι ξέρω γιατί έγινε επί της εποχής μου. Μια πάρα πολύ καλή βιβλιοθήκη, με όλων των ειδών τα βιβλία. Όλων των ειδών.

-. Πριν τη δικτατορία και μετεμφυλιακά, πόσο ήτανε επηρεασμένοι οι αξιωματικοί του ναυτικού από το κλίμα που επικρατούσε εκείνα τα χρόνια στη χώρα μας;

Θ. Κοιτάξτε, η εικόνα που έχω εγώ είναι ότι, όλοι πιστεύαμε πριν τη δικτατορία, ότι ο πυρήνας της πολιτικής ζωής του τόπου ήταν τα ανάκτορα. Το πιστεύαμε.

-. Εννοείτε το ναυτικό, το πολεμικό ναυτικό το πίστευε;

Θ. Όχι. Το πίστευαν όλοι, όλος ο κόσμος, όλος ο λαός. Πίστευε ότι ο πυρήνας της πολιτικής ζωής είναι τα ανάκτορα. Στο ναυτικό, υπήρχανε, ακουγόντουσαν και φωνές, ακόμα και τότε και αντιβασιλικές, ακουγόντουσαν και αντιβασιλικές φωνές. Υπήρχανε, ακουγόντουσαν και φωνές, συζητήσεις, στα λεωφορεία εγώ δεν θα ξεχάσω ποτέ, μικρός αξιωματικός, όρθιος μέσα στα λεωφορεία και στα φορτηγά, έβαλε (…) λίγο αρχαιότερος από εμένα, να διαβάζουνε εφημερίδες όλων των πολιτικών ας πούμε τάσεων.

-. Αυτό υπήρχε και στο στρατό ξηράς ή μόνο στο ναυτικό;

Θ. Απ’ ότι ξέρω εκεί δεν υπήρχε καν, ήτανε μόνο οι δεξιές εφημερίδες.

-. Άρα θέλετε να πείτε ότι το ναυτικό …

Θ. Ήτανε φιλελεύθερο σε αυτά. Ανοιχτό ελεύθερο. Δεν νομίζω ότι υπήρξανε, στους βαθμούς τουλάχιστον τους μικρούς, δεν ξέρω στους ναυαρχικούς βαθμούς τους υψηλούς, δεν νομίζω ότι η σταδιοδρομία σου επηρεαζότανε από την πολιτική σου τοποθέτηση.

-. Άδειες γάμου, υπήρχανε …

Θ. Η άδεια με τους περιορισμούς που ξέρουμε, τη περίπτωση Βασιλικόπουλου που είναι χαρακτηριστική περίπτωση, που δεν μπορούσε ο άνθρωπος να παντρευτεί τη γυναίκα του τη Νότα γιατί ήτανε κόρη βουλευτού της Ε.Δ.Α., αυτά είναι γνωστά, απαράδεκτα. Και μάλιστα η μεταπολίτευση τον τίμησε, τον έκανε αρχηγό του ναυτικού και καλά τον έκανε και για τη δράση του και για τον χαρακτήρα του, ο οποίος είναι άριστος.

-. Που απέβλεπε η υποχρέωση των στελεχών του στρατεύματος, να παίρνουν άδεια για να συνάψουν σχέσεις με τη μελλόνυμφη; Που απέβλεπε; Ποιος ήταν ο σκοπός;

Θ. Υπήρχαν τότε οι φάκελοι. Ήθελαν να δούνε, να μην μπει, να μην εισχωρήσει στις ένοπλες δυνάμεις το συγγενικό περιβάλλον. Παντρευόμενος τη γυναίκα του αυτομάτως συνδέεσαι και με το περιβάλλον της και δεν ήθελαν να μπει ο κομμουνιστικός παράγων, (λέγανε τότε κομμουνιστικός κίνδυνος), να μπει μέσα στο στρατό, στις ένοπλες δυνάμεις. Αυτός ήταν ο λόγος, κουφός λόγος, βλακώδης λόγος.

-. Υπήρχαν κομμουνιστές αξιωματικοί στο στρατό πριν τη δικτατορία;

Θ. Και αν θα υπήρχαν, θα υπήρχαν ένας- δυο ιδεολόγοι, οι οποίοι {χάνονται} μέσα στον όγκο των κεντροδεξιών, νομίζω ότι ο όγκος ήτανε οι κεντροδεξιοί και εγώ τους τοποθετώ πάνω από 90%. Και ένας μικρός πυρήνας θα μπορούσα να πω ήταν και βασιλικοί, αλλά πολύ μικρός.

-. Τι εννοείτε βασιλικοί; Βασιλόφρονες το ναυτικό δεν είχε; Τι ποσοστό δίνετε σους βασιλόφρονες;

Θ. Βεβαίως, όταν ήτανε, θα το χωρίσω αυτό σε δυο, σε δυο περιόδους. Θα το χωρίσω πριν από τη χούντα, που λέγανε πολλοί ότι ήτανε, πολλοί δείχνανε ότι είναι και βασιλόφρονες, το μεγάλο ποσοστό, θυμάμαι ότι οι άλλοι δεν μιλούσανε καθόλου. Καταλάβαινες δηλαδή ότι ένας δεν είναι βασιλόφρων επειδή δεν μιλούσε καθόλου, δεν έλεγε τίποτε. Και μετά τη χούντα, που τότε απεδείχθη ότι οι βασιλόφρονες δεν ήτανε πολλοί, ήτανε πολύ μικρό το ποσοστό των βασιλοφρόνων. Εξάλλου το βλέπουμε και τώρα. Εγώ κάνω παρέα με όλους αυτούς του ναυτικού, μόνο δυο- τρεις ξέρω να είναι βασιλόφρονες και να το λένε. Όλοι οι άλλοι δεν είναι.

-. Κύριε ναύαρχε, υπάρχει μια απαξία για τους αξιωματικούς μετά την δικτατορία. Πριν τη δικτατορία ο κόσμος πως έβλεπε τους αξιωματικούς;

Θ. Αντώνη θα σου πω κάτι. Δεν υπάρχει απαξίωση, υπάρχει ευτελισμός. Οι αξιωματικοί, τώρα που μιλάμε, έχουν ξευτελιστεί.

-. Γιατί;

Θ. Και υπάρχουνε, μερικοί λόγοι. Θα σου πω μερικούς από τους λόγους. Κατ’ αρχήν έχω γράψει γράμματα για αυτό και θέλω να σου δώσω αντίγραφο, αν θέλεις, των επιστολών που έχω γράψει και έχουν δημοσιευτεί στην Καθημερινή. Νομίζω ότι το ένα το έχω τώρα εδώ και μισό λεπτό να σου το φέρω. Εδώ λοιπόν να σου πω, για το ερώτημα σου να σου πω τι ακριβώς γράφω, σε γράμμα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, δηλαδή στις 23 Μαρτίου του 2002 στη Καθημερινή.

-. Αν σας πω ότι το έχω και ότι θα το χρησιμοποιήσω;

Θ. Λυπούμαι που είμαι υποχρεωμένος να διαπιστώσω μια διαρκή απαξίωση με ποικίλους τρόπους των στρατιωτικών από τους πολιτικούς. Ενδεικτικά σημειώνω τον αποκλεισμό των στρατιωτικών από κάθε συμμετοχή σε διαδικασίες καθαρά στρατιωτικού χαρακτήρα. Τη συστηματική μισθολογική και συνταξιοδοτική υποβάθμιση τους. Τον ευτελισμό των στρατιωτικών βαθμών με την απονομή τους χωρίς αναστολές. Με απλές μόνο υπουργικές αποφάσεις. Προφανώς δεν αποτελεί συνείδηση στην ελληνική πολιτική ηγεσία, ότι σε όλες τις δημοκρατικές κοινωνίες οι στρατιωτικοί χαίρουν της κοινωνικής εκτίμησης και σε αυτό συμβάλουν πρώτοι οι πολιτικοί.

-. Μη συνεχίζετε …

Θ. Και αναφερόμενος στο κύριο θέμα που συζητάμε, δηλαδή για την δικτατορία, συνεχίζω και λέω,  Επειδή συχνά η δικαιολόγηση πολιτικών ενεργειών γίνεται επίκληση σε ανάγκη προστασίας της δημοκρατίας, νομίζω ότι δεν πρέπει να λησμονούνται συγκεκριμένα γεγονότα. Μερικοί εκ των σημερινών πολιτικών υπήρξαν υποψήφιοι στη συμβουλευτική του Παπαδόπουλου. Ενώ οι σημερινοί ανώτατοι αξιωματικοί, κατά την περίοδο της δικτατορίας, είχαν μόλις αποφοιτήσει από τις στρατιωτικές σχολές και στο σύνολο τους υπηρετούσαν στα σύνορα. Έκαναν περιπολία στα θαλάσσια σύνορά μας ή φρουρούσαν τους αιθέρες .

-. Μου δίνετε την ευκαιρία με το κείμενο που μου διαβάσατε, να σας ρωτήσω τη γνώμη σας για τις αποκαταστάσεις των διωχθέντων επί δικτατορίας. Τις αποκαταστάσεις δηλαδή μετά την δικτατορία. Πως τις ερμηνεύετε;

Θ. Κοιτάξτε. Μετά την δικτατορία γίνανε δύο ειδών αποκαταστάσεις. Αυτοί που πραγματικά έφυγαν με αποφάσεις του δικτατορικού καθεστώτος για λόγους πολιτικούς και αυτοί που εν συνεχεία με έναν νόμο της Νέας Δημοκρατίας αποκαθίστανται για λόγους συνταξιοδοτικούς, για λόγους ψηφοθηρικούς. Για να ικανοποιήσουμε δηλαδή δικούς μας ανθρώπους. Ο νόμος έγινε επί Νέας Δημοκρατίας, ο πρώτος νόμος για την πρώτη αποκατάσταση είμαι σύμφωνος, δεν μπορούσαν, δεν επιτρέπεται να φεύγουν αξιωματικοί και μάλιστα άριστοι και να μην αποκαθίστανται, να φεύγουνε επί δικτατορίας και να μην αποκαθίστανται επί δημοκρατίας.

-. Τι γνώμη έχετε για τις αλλεπάλληλες αποκαταστάσεις;

Θ. Οι αλλεπάλληλες αποκαταστάσεις όμως, είναι μια κοροϊδία και πρέπει να σταματήσει αυτός ο ευτελισμός των νόμων, πρέπει να σταματήσει αυτή η σκέψη, ο τρόπος που σκέφτονται οι πολιτικοί για τους στρατιωτικούς. Είναι ξευτίλα. Πρέπει αυτοί οι άνθρωποι να καταλάβουν. Θέλουν (…) αξιωματικούς; Δώσε τους σύνταξη, όχι βαθμούς. Οι αξιωματικοί ελέγχονται, κάνουνε μια σταδιοδρομία, φτάνουν σε έναν βαθμό, αποστρατεύονται με αυτόν τον βαθμό και αν θέλουν να τους δώσουν σύνταξη να τους δώσουν σύνταξη οποιουδήποτε βαθμού, αλλά ο βαθμός της αποστρατείας τους πρέπει να είναι ο πραγματικός τους βαθμός. Σε μια ομιλία μου στο πολεμικό μουσείο, είπα ότι υπάρχουνε 9.500 αντιστράτηγοι εν αποστρατεία. Στην Αμερική οι εν αποστρατεία αντιστράτηγοι ήτανε 3.500.

-. Να γυρίσουμε λίγο στο κίνημα, επειδή έχω μιαν ερώτηση και δεν την έκανα. Ποιος πιστεύετε εσείς ότι πρόδωσε το κίνημα, εάν προδόθηκε;

Θ. Νομίζω ότι, υποψίες υπήρχανε, ότι κάτι σχεδιάζεται μέσα στο ναυτικό. Ή οπωσδήποτε το ναυτικό δεν είναι με το μέρος της χούντας. Εξάλλου αυτό θα πρέπει να το είχανε καταλάβει οι δυο, τρεις, πέντε αξιωματικοί του ναυτικού, αυτοί οι άνοες, που τους βοηθούσαν. Βοηθούσαν δηλαδή εκ του ασφαλούς το στρατιωτικό καθεστώς και οι ίδιοι καταλαβαίνανε ότι ήταν άνοες. Ήτανε άνοες. Οπωσδήποτε λοιπόν θα είχανε κάποια ανησυχία, θα υποπτεύονταν κάτι. Δεν ξέρω ακριβώς ποιος πρόδωσε το κίνημα του ναυτικού. Νομίζω όμως ότι στο τέλος, όταν πλέον είχαμε φτάσει στα πρόθυρα να γίνει το κίνημα και δεν μπορούσαμε να υλοποιήσουμε αποφάσεις μας, τις οποίες θεωρούσαμε σαν βασικές προϋποθέσεις για να εκδηλωθεί το κίνημα, όπως η ύπαρξη ραδιοφωνικού σταθμού και δεν μπορέσαμε αυτό να το κάνουμε, διότι δεν είχαμε χρήματα, οικονομικούς πόρους να το κάνουμε, νομίζω ότι εκεί πλέον ανοιχτήκαμε. Ανοιχτήκαμε σε πρόσωπα τα οποία δεν τα ελέγξαμε εάν παρείχαν τις εγγυήσεις ασφάλειας, τις εγγυήσεις εκείνες, που δεν θα επέτρεπαν να φανεί, να φανερωθεί το κίνημα. Βεβαίως έχει ακουστεί, έχουμε ακούσει για την περίπτωση του Σοφιανόπουλου, ότι πήγε ο μακαρίτης ο Βάρφης και του ζήτησε λεφτά διότι ήταν φίλοι. Και ότι αυτός το πρόδωσε ότι πήρε τον Μακαρέζο στο Πεκίνο. Όλα αυτά δεν μπορούν να αποδειχτούν, τουλάχιστον δεν τα ξέρω εγώ αποδεδειγμένα.

-. Ξεκαθαρίστε, επειδή αυτό γράφεται, πως συνδέετε τον Βάρφη, εγώ δεν γνωρίζω τον Σοφιανόπουλο, τι είναι ο Σοφιανόπουλος; Και η υπόθεση Βάρφης – Σοφιανόπουλος και Μακαρέζος, πως συνδέονται με το κίνημα;

Θ. Κοιτάξτε. Καταρχήν ο Βάρφης ήταν ένας από τους πρωτεργάτες του κινήματος και λυπάμαι πολύ, που δεν τον είπα. Στην πρώτη ομάδα που αρχίζαμε και συζητούσαμε ο Κωστής ο Βάρφης ήτανε από τους πρώτους. Τους πρώτους κεντρώων πολιτικών πεποιθήσεων και ένας συνάδελφος ο οποίος δυστυχώς χάθηκε γρήγορα. Ο Σοφιανόπουλος ήτανε ο ιδιοκτήτης της ‘ΧΡΩΠΗ’. Η οικογένεια Σοφιανόπουλου είχε την ‘ΧΡΩΠΗ’. Και ο Βάρφης συνδέετο φιλικά με τον Σοφιανόπουλο, με τους Σοφιανούς, είναι πολλά παιδιά από ότι θυμάμαι, νομίζω με έναν Σωτήρη, δε θυμάμαι με ποιον, δεν ξέρω ακριβώς με ποιον. Και πήγε και του ζήτησε χρήματα. Για να φτιάξουμε τον ραδιοφωνικό σταθμό και μάλιστα η πρώτη ιδέα ήτανε να φτιάχναμε τον ραδιοφωνικό σταθμό μέσα στη ‘ΧΡΩΠΗ’ στην οδό Πειραιώς δηλαδή, προς τον Πειραιά.

-. Αυτό ακούγεται πρώτη φορά.

Θ. Και εν συνεχεία πλησιάσαμε τον Βενιζέλο, θα μας έδινε ένα καράβι στο Σαρωνικό και θα βάζαμε εκεί πέρα τον ραδιοφωνικό σταθμό.

-. Ώστε να λειτουργήσει μετά την εκδήλωση του κινήματος;

Θ. Αμέσως με την εκδήλωση του κινήματος να λειτουργήσει ο ραδιοφωνικός σταθμός.

-. Δεν είχατε στα καράβια μέσα ασύρματους και συσκευές τέτοιες …που να …

Θ. Όχι, όχι. Θέλαμε ραδιοφωνικό σταθμό, πανελλαδικής εμβέλειας, να μπορούν να τον ακούνε. Θα κάναμε ένα διάγγελμα, θα λέγαμε ανοιχτά σε αυτήν την συχνότητα και θα ακούνε τα πάντα από εμάς.

-. Ο Σοφιανόπουλος τότε, με την αποκάλυψη του κινήματος, τι σχέση έχει;

Θ. Άκουσα μετά εκ των υστέρων, ότι και ένας ανθυπασπιστής, που δεν θυμάμαι το όνομα του, (τον οποίο τον είχε μυήσει νομίζω ο Καραμήτσος, αυτά πρέπει να τα δω γιατί έχουν περάσει πολλά χρόνια) ήτανε τηλεγραφητής αυτός και θα βοηθούσε στη λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού. Τα έχω ήδη μπερδεμένα, έχει περάσει πολύς χρόνος, αλλά νομίζω ότι είναι καλό να το διευκρινίσετε αυτό. Να διευκρινίσετε ότι τότε ο Μακαρέζος ήτανε στο Πεκίνο. Και ότι ο Σοφιανόπουλος μετά την επικοινωνία που είχε με τον Βάρφη, πήρε τον Μακαρέζο και του είπε, κάτι σχεδιάζει το ναυτικό και ότι ο Μακαρέζος από το Πεκίνο ειδοποίησε τον Αγγελή.

-. Προφανώς αυτό θα έγινε δυο τρεις μέρες πριν τη …

Θ. Νομίζω ότι έγινε δύο μέρες πριν. Αλλά αυτά, επειδή τα έχω ξεχάσει, δεν τα ξέρω καλά, να τα διευκρινίσετε.

-. Ποιες υπήρξαν οι σχέσεις των αξιωματικών του κινήματος μετά τη χούντα; Και παρακαλώ πολύ να μου πείτε γιατί παραιτήθηκε ο Θεοχάρης το 19…;

Θ. Ο Θεοχάρης πρέπει να παραιτήθηκε 1985. Το 1985 ή ’84. Πρέπει να παραιτήθηκε όταν ήμουνα εγώ διοικητής ταχέων σκαφών και αυτός ήτανε αρχιεπιστολέας στόλου. Και νομίζω ότι (και πρέπει να τον ρωτήσετε), ήτανε το αποτέλεσμα μιας αποφάσεως του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού, παραμονές εκλογών. Μάλιστα την ημέρα που θα μιλούσε, θα έβγαζε πολιτικό λόγο, τον κεντρικό πολιτικό λόγο, ο Παπανδρέου στην πλατεία Συντάγματος, δεν ξέρω που έβγαζε τότε, δεν θυμάμαι. Το Γ.Ε.Ν. διέταξε μια τορπιλάκατο να φύγει με επικεφαλής τον επιβιβασθέντα τότε αντιπλοίαρχο ή πλοίαρχο Λαφογιάννη, δεν θυμάμαι τι βαθμό είχε, χωρίς να ξέρει κανείς τίποτα από το στόλο. Απλώς εγώ ειδοποιήθηκα τότε να ανέβω στο Γ.Ε.Ν. όπου μου επεδείχθη και διάβασα ένα χειρόγραφο σήμα το οποίο έλεγε την κίνηση αυτή.

-. Δεν είπατε τι θα έκανε η τορπιλάκατος, από το Φάληρο στην ομιλία του Παπανδρέου;

Θ. Πήγαινε να προσπαθούσε να μην… υπήρχανε λέει πληροφορίες, απ’ ότι έλεγαν ότι, θα υπήρχανε παρεμβολές στη μετάδοση της ομιλίας του πρωθυπουργού.

-. Άρα εννοείτε ότι μια τορπιλάκατος του πολεμικού ναυτικού θα είχε ανάμιξη στην προεκλογική εκστρατεία των πολιτικών κομμάτων;

Θ. Όχι. Μια τορπιλάκατος θα είχε ανάμιξη πώς; Θα προσπαθούσε να δει, να μην δημιουργηθούν παρεμβολές στην μετάδοση των κεντρικών ομιλιών των αρχηγών των κομμάτων. Τότε ήτανε ο Παπανδρέου.

-. Ποιες ήτανε οι σχέσεις των αξιωματικών του κινήματος μετά τη μεταπολίτευση; Μεταξύ σας, ποιες ήταν οι σχέσεις σας;

Θ. Κοιτάξτε, οι προσωπικές μου σχέσεις είναι εξαίρετες με όλους τους αξιωματικούς. Βεβαίως τώρα που έχουνε περάσει χρόνια δεν συνδέομαι με όλους, εξάλλου δεν κάνω καθημερινά παρέα με όλους. Αλλά συνεχίζω να κάνω παρέα με πολλούς από τους αξιωματικούς εκείνους που ξεκινήσαμε, που συμμετείχαμε σαν αρχικοί πυρήνες του κινήματος του ναυτικού.

-. Η κομματική τοποθέτηση των αξιωματικών επηρεάζει την εξέλιξη τους στις ένοπλες δυνάμεις; Σήμερα, μεταπολιτευτικά και πριν την δικτατορία; Μπορείτε να κάνετε μια σύγκριση;

Θ. Θα μπορούσα να πω ότι πριν απ’ την δικτατορία τους επηρέαζε σε σημαντικό βαθμό. Σε πολύ μεγάλο βαθμό τους επηρέαζε, τους ανωτάτους βαθμούς. Κατά την διάρκεια της δικτατορίας τους επηρέαζε σε απόλυτο βαθμό. Τώρα θα πω ότι τους επηρεάζει, ναι. Και τώρα τους επηρεάζει.. Εξάλλου ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι τους επηρεάζει είναι ότι, και θα αναφερθώ σε προσωπική μου {περίπτωση}, εγώ έγινα ναύαρχος επί ΠΑ.ΣΟ.Κ. και έγινα αντιναύαρχος επί της οικουμενικής κυβέρνησης, έγινα υπαρχηγός επί της οικουμενικής κυβέρνησης και έγινα αρχηγός στόλου επί Νέας Δημοκρατίας και αποστρατεύτηκα επί Νέας Δημοκρατίας.

-. Θα μου πείτε ποια είναι η ιδεολογική σας τοποθέτηση;

Θ. Δεν είμαι δεξιός, δεν είμαι ούτε κεντροδεξιός.

-. Άρα την πορεία σας, τουλάχιστον μέχρι το βαθμό του αντιναυάρχου δεν την επηρέασε η κομματική σας θέση, η ιδεολογική …

Θ. Όχι. Στο βαθμό του ναυάρχου θα την επηρέαζε, μάλιστα μπορώ να πω έτσι ξεκάθαρα ότι ο αρχηγός του ναυτικού, ο τότε αρχηγός του ναυτικού ο οποίος ήτανε και προσωπικός μου φίλος, ο Λεωνίδας ο Βασιλικόπουλος, νομίζω ότι θα πρέπει να έπαιξε σημαντικό ρόλο, στο να μην αποστρατευτώ, να γίνω ναύαρχος. Ώστε να γίνω.

-. (…) ότι χαμογελάτε, γιατί θυμάμαι ότι ο Βασιλικόπουλος, ο τόσο αγαπημένος και σε σας και σε μένα, σας είχε ιδιαίτερη αδυναμία. Και το λέω αυτό γιατί υπήρξα επιτελής του για μερικά χρόνια στο Γ.Ε.Ν. Άρα επιβεβαιώνω αυτό που λέτε. Ότι αν δεν υπήρχε ο Βασιλικόπουλος θα είχατε πάει σπίτι σας νωρίτερα μάλλον.

Θ. Νομίζω ότι ο Βασιλικόπουλος, το είπα καθαρά προηγουμένως. Εκτιμώ ότι η σύμπτωση να είναι αρχηγός του ναυτικού …

-. Άρα κύριε ναύαρχε επιβεβαιώνετε ότι η κομματική τοποθέτηση των αξιωματικών, στους ανωτάτους βαθμούς παίζει σημαντικό ρόλο. Πρέπει να παίζει ή δεν πρέπει; Και σε τι βαθμό;

Θ. Θα πρέπει να παίζει σε κάποιο βαθμό. Δεν μπορεί όμως να παίζει σε αυτόν τον απόλυτο βαθμό που παίζει. Είναι απόλυτος βαθμός. Έχω την εντύπωση σ’ αυτό, ότι επειδή έγινε πριν από 30 χρόνια η δικτατορία, οι πολιτικοί μας αποφασίσανε ή σκέφτονται, ότι μόνον έτσι μπορούν να ελέγξουν το στράτευμα από πολιτικής τοποθέτησης. Δεν πρέπει όμως να ανησυχούν για το στράτευμα. Πρέπει να ανησυχούν μόνο οι πολιτικοί από αυτά που οι ίδιοι γράφουν, κάνουν… Το στράτευμα έχει νοήμονες ανθρώπους, μια κινούμενη μηχανή, η οποία καταγράφει τα πάντα. Και διαμορφώνει, βεβαίως μέσα εκεί διαμορφώνονται τάσεις, θα πρέπει οι πολιτικοί μας να προσέχουνε πως πολιτικά διοικούν και εν πάση περιπτώσει οι πολιτικοί, οι υπουργοί εθνικής άμυνας και οι υφυπουργοί θα πρέπει να ασχολούνται και να δίνουνε πολιτικές κατευθύνσεις και όχι να υποκαθιστούν ή να νομίζουν ότι μπορούν να υποκαθιστούν τους στρατιωτικούς σε καθήκοντα τους.

-. Το κύριο καθήκον των ενόπλων δυνάμεων ποιο είναι;

Θ. Η αποστολή των ενόπλων δυνάμεων, όχι το κύριο καθήκον, η αποστολή τους …

-. Μετεμφυλιακά ποιο ήτανε;

Θ. Μετεμφυλιακά τα πράγματα ήτανε μπερδεμένα, μην τα πάρουμε μετεμφυλιακά. Εννοείτε μετά το ’49, μετά το ’50; Μετά το ’50 υπήρχε ο εσωτερικός κίνδυνος και ο εξωτερικός κίνδυνος. Τώρα η αποστολή των ενόπλων δυνάμεων, είχε φύγει ο εσωτερικός κίνδυνος, δεν υπάρχει.[1] Νομίζω τώρα είναι ξεκάθαρα τα πράγματα.

-. Μια και το τοποθετείτε έτσι, σήμερα δηλαδή, με το νέο δόγμα και τις νέες αποστολές και τις ασήμαντες απειλές, οι ένοπλες δυνάμεις, τα στελέχη, οι αξιωματικοί, εκπαιδεύονται για προστασία των εθνικών συμφερόντων περισσότερο ή για προστασία κάποιων άλλων συμφερόντων και συγκεκριμένα του Ν.Α.Τ.Ο.;

Θ. Όχι. Εγώ νομίζω ότι είναι των εθνικών συμφερόντων, των εθνικών και μόνο συμφερόντων.

-. Ο Ιωαννίδης ήλεγχε αναμφισβήτητα τις ένοπλες δυνάμεις, το γνωρίζουμε αυτό πολύ καλά πλέον σήμερα. Είχε τον βαθμό του ταξίαρχου την περίοδο που ήλεγχε τις ένοπλες δυνάμεις. Πως εξηγείτε εσείς, με τι μηχανισμό ο άνθρωπος αυτός, ενώ ήταν πολύ χαμηλά στην επετηρίδα των αξιωματικών του στρατού ξηράς, με τι τρόπο ήλεγχε τις ένοπλες δυνάμεις την περίοδο της δικτατορίας;

Θ. Έχω την εντύπωση ότι μέσα στον στρατό υπάρχει πάντοτε ένα δίκτυο. Είτε το θέλουμε, είτε δεν το θέλουμε. Αυτοί οι άνθρωποι μένουνε ατελείωτες μέρες, ατελείωτα χρόνια μαζί σε επαρχίες, εκεί όπου η κοινωνική δραστηριότητα είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Απλώς το δίκτυο αυτό, η γνωριμία, είναι ένας τρόπος σύνδεσης. Κατάφερε ο Ιωαννίδης να το κάνει ένα σύμπλεγμα απολύτου αφοσίωσης προς αυτόν και πέτυχε επί πολλά χρόνια να τους δίνει σταδιοδρομικά οφέλη. Κάτι το οποίο εκτιμώ, δεν υπάρχει σήμερα. Δεν υπάρχει σήμερα, και δεν πρέπει να υπάρχει, διότι πρώτον, νομίζω ότι είχε αναπτυχθεί πολύ η επαρχία, υπάρχει δηλαδή και στην επαρχία κοινωνική ζωή. Δεύτερον οι αξιωματικοί του στρατού δεν νοιώθουν απομονωμένοι όντας στην επαρχία γιατί τα μέσα μεταφοράς πλέον είναι αυξημένα, παρέχουν τις δυνατότητες μετακινήσεων. Τρίτον είναι ότι το δίδαγμα, μάλλον τα οφέλη τα οποία διαπίστωσαν οι αξιωματικοί ότι είχαν από τη δικτατορία, από τη συντεχνία τους δηλαδή, δεν ήταν αυτά που τους ικανοποίησαν …

-. Η εξουσία δεν ήταν ένα (…)

Θ. Όχι. Η εξουσία ήταν ελάχιστοι.

-. Ο Ιωαννίδης στηριζόταν μόνο στο δίκτυο που είχε, δεν στηριζόταν και στην τρομοκρατία, στο φόβο; Στην Ε.Σ.Α.;

Θ. Όχι, δεν νομίζω. Στηριζόταν στο γεγονός ότι αν εσύ δεν πήγαινες με το μέρος του σε αποστράτευε. Αυτή ήταν η δυνατότητα που είχε, σε τιμωρούσε, σε έστελνε σε (…) και σε αποστράτευε, (…).

-. Ήλεγχε 150 – 200 στρατηγούς κύριε ναύαρχε;

Θ. Δεν ήλεγχε όλους τους στρατηγούς, ήλεγχε τις θέσεις κλειδιά. Και οι θέσεις κλειδιά τις ξέρουμε ποιες είναι. Οι θέσεις κλειδιά είναι ξεκάθαρο, είναι το προσωπικό, είναι ξεκάθαρο. Τι τον ενδιέφερε αυτόν; Τον ενδιέφεραν πότε τον Ιωαννίδη οι επιχειρήσεις; Να έχει άνθρωπο κλειδί στις επιχειρήσεις; Τον ενδιέφερε να έχει στις μεταθέσεις, στις προαγωγές, ήταν όλοι δικοί του αυτοί. Με 15 ανθρώπους ήλεγχε την κατάσταση.

-. Ο αρχηγός του ναυτικού και ο αρχηγός της αεροπορίας, πως υπακούανε στον Ιωαννίδη, σε κοινές συσκέψεις που γινόντουσαν, μέχρι που έγιναν τα Ιουλιανά; Στην Κύπρο; Η εισβολή; Πως υπακούανε;

Θ. Ρωτείστε τον Αραπάκη, ο Αραπάκης είναι εν ζωή. Τώρα σ’ αυτό, τι υπακούανε. Δεν ξέρω υπάκουαν ή είχαν και άλλες επαφές; Δεν ξέρω τι κάνανε. Δεν ξέρω, δε νομίζω ότι υπακούανε έτσι όπως τα λέτε. Δε νομίζω.

-. Στις καταθέσεις στη βουλή, (παρ’ ότι είναι απόρρητες αυτές οι καταθέσεις), γράφτηκαν τότε στον τύπο λεπτομέρειες σαφείς και εν εκτάσει για τις συσκέψεις που είχε ο Ιωαννίδης, με το βαθμό του ταξίαρχου, με τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, τον πρωθυπουργό τον (…) και τον πρόεδρο τότε της δημοκρατίας, που τον λέγαν, δεν θυμάμαι πως τον λέγαν[2] (…).

Θ. Θα ήτανε (…) δικός του.

-. Στη συνέχεια και μετά από αυτές τις συσκέψεις, με την κορυφή δηλαδή της ηγεσίας της χώρας, τον πρόεδρο της δημοκρατίας, τον ψευτο- πρόεδρο της ψευτο- δημοκρατίας, τον ψευτο – πρωθυπουργό και τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, γινόντουσαν συσκέψεις με τους αρχηγούς των τριών όπλων …

Θ. Τι ήταν ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων; Εκεί ο πρόεδρος εμφανίζεται τυπικά, ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, ο προϊστάμενος μου. Δεν νομίζω ότι τα πράγματα γινόντουσαν όπως τα απλοποιούμε. Εγώ πιστεύω ότι ο Ιωαννίδης είχε ένα δίκτυο, ένα δίκτυο. Το οποίο δεν ήταν και πάρα πολύ μεγάλο. Αλλά ήταν ένα δίκτυο, το οποίο είχε δικούς του ανθρώπους σε καίριες θέσεις. Τις ένοπλες δυνάμεις, τουλάχιστον την εποχή εκείνη, μπορούσε να τις ελέγξει. Γιατί; Γιατί στις ένοπλες δυνάμεις μπορείς να τον τιμωρήσεις, να τον (…) και να τον διώξεις. Να τον αποστρατεύσει. Είχε σχέδιο.[3]

-. Υπηρετήσατε προδικτατορικά στην Κύπρο.

Θ. Ναι για πολύ λίγο διάστημα. Για πολύ μικρό.

-. Η γνώμη σας για τον ΑΣΠΙΔΑ τον περίφημο, ποια είναι με δυο λόγια; Υπήρχε ή δεν υπήρχε;

Θ. Θα μπορέσω να πω ότι υπήρχε και από ένα και μόνο γεγονός. Γιατί δεν ξέρω τίποτε άλλο. Όταν πήγα στην Κύπρο, την ημέρα που έφτασα, με περίμενε ένας αξιωματικός του στρατού, ο οποίος ήτανε στο… ήμαστε στο ίδιο γυμνάσιο πιο μεγάλος σε ηλικία από εμένα, στο Μαρούσι. Με ήξερε δε οικογενειακά. Αυτός με υποδέχτηκε στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Με υποδέχτηκε (…) και μου είπε μετά τις πρώτες συζητήσεις, να πάω στον πέμπτο όροφο αν δεν κάνω λάθος, όπου ήταν μια καφετέρια, πριν πάω να παρουσιαστώ στον μετέπειτα χουντικό παράγοντα της χούντας, τον Καρύδα, ένα συνταγματάρχη Καρύδα. Όπου εκεί απάνω ανοιχτά πλέον μου μίλησε και μου είπε. Πρόσεξε, φίλοι ήμαστε και τα λοιπά, αλλά σου λέω ότι υπάρχουνε άνθρωποι οι οποίοι σκέφτονται το καλό της Ελλάδος και μέσα στις ένοπλες δυνάμεις. Υπάρχουνε. Ένας από αυτούς είμαι και εγώ, που με ξέρεις και έχουμε μια πολιτική προσωπικότητα, η οποία μας κατευθύνει και, δεν μου είπε ονόματα. Δεν μου είπε τίποτα, αλλά μου είπε, εγώ νομίζω ότι εδώ πέρα θα πρέπει να έχεις απόλυτη εμπιστοσύνη, εκτός από εμένα που με ξέρεις, και στον τάδε συνταγματάρχη. Και δεν μου είπε ούτε τον Καρύδα, ούτε τους μετέπειτα χουντικούς δηλαδή. Κατάλαβα λοιπόν ότι …

-. Ποιος σας τα έλεγε αυτά κύριε ναύαρχε;

Θ. Λεγότανε Πανούτσος, Γιάννης Πανούτσος. Ήτανε λοχαγός, λοχαγός ήτανε. Ήμαστε από το Μαρούσι, Μαρουσιώτες δηλαδή. Και δεν μου είπε τίποτα συγκεκριμένο, δεν μου είπε την λέξη ΑΣΠΙΔΑ, δεν μου είπε κανένα όνομα πολιτικού, δεν μου είπε κανένα όνομα στρατιωτικού, αλλά μου είπε ότι να έχεις εκτίμηση στους τάδε, τάδε, οι οποίοι πράγματι ήταν παρά πολύ καλοί αξιωματικοί, παρά πολύ καλοί αξιωματικοί, από ότι θυμάμαι. Δεν μου είπε τίποτε, αλλά κατάλαβα, γιατί δεν ήμουνα και πολύ μικρός τότε, ήμουνα, πόσο ήμουνα, υποπλοίαρχος τότε …

-. Πια χρονιά αυτά;

Θ. Το 1964, δεν θυμάμαι τον μήνα, πρέπει να ήτανε Αύγουστος, Σεπτέμβριος. Αύγουστος ή Σεπτέμβρης το ’64.

-. Το ’64. Αυτοί ήταν (…) αξιωματικοί, έτσι;

Θ. Ναι. Απεδείχθη και μετά ότι πρέπει να ήταν, έτσι εκτιμώ. Διότι αμέσως τον κάνανε νομάρχη, δεν ξέρω περιφερειάρχη; Ο Γιάννης ο Πανούτσος.

-. Οι αξιωματικοί του ναυτικού, όταν πηγαίνουν για εκπαίδευση στην Αμερική, προσεγγίζονται από μυστικές αμερικάνικες υπηρεσίες, με σκοπό να τους προσεταιριστούν;

Θ. Δεν έχω πάει για εκπαίδευση στην Αμερική. Και επομένως δεν μπορώ να απαντήσω.

-. Η C.I.A. έπαιξε ρόλο στο πραξικόπημα της 21 Απριλίου και μετά επί χούντας; Και μετά στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου;

Θ. Για την 21 Απριλίου δεν είμαι βέβαιος αν έπαιξε ρόλο. Εκείνο το οποίο νομίζω, {είναι ότι} οπωσδήποτε το ήξερε και δεν το απέτρεψε.

-. Στην Κύπρο;

Θ. Στην Κύπρο…, μιλάμε τώρα για το 1974, νομίζω ότι εκεί το ενεθάρρυνε.

-. Το ενεθάρρυνε, με ποια έννοια;

Θ. Δεν νομίζω ότι ο Ιωαννίδης ήτανε τόσο πολύ βλάκας. Ή κάποιος δεν του είπε ότι αυτό που σκέφτεσαι να κάνεις πες το στους Αμερικανούς. Δεν νομίζω. Δεν μπορώ να φανταστώ δηλαδή, ότι και όλος ο 6ος στόλος ήτανε στην Ανατολική Μεσόγειο. Γιατί συνήθως ο 6ος στόλος για λόγους ασφαλείας δεν είναι όλος μαζεμένος.

-. Τότε ήταν μαζεμένος κοντά στη Κύπρο;

Θ. Βεβαίως ήτανε στην Ανατολική Μεσόγειο, κοντά στη Κύπρο.

-. Οι Άγγλοι έπαιξαν ρόλο στην εξέλιξη των επιχειρήσεων και του πραξικοπήματος και της εισβολής των Τούρκων;

Θ. Κοιτάξτε να δείτε. Αφ’ ης στιγμής αρχίσουνε οι επιχειρήσεις, δε νομίζω ότι πρέπει να πω, θα μπορούσαν να παίξουν κάποιο ρόλο. Πρέπει να έπαιξαν και αυτοί ρόλο. Αλλά αφ’ ης στιγμής άρχισαν οι επιχειρήσεις δε νομίζω πλέον ότι μπορούσανε … εξάλλου δεν κράτησαν πολλές μέρες.

-. Έχουμε εμπλοκή αξιωματικών του πολεμικού ναυτικού στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου.

Θ. Δυστυχώς.

-. Και έχουμε και γεγονότα τα οποία δεν περιορίσθηκαν σε συμπλοκές ή σε ενέργειες που έγιναν με βάση την σχεδίαση του πραξικοπήματος. Αλλά έχουμε ληστείες σπιτιών και πράγματα που άπτονται της ηθικής και έχουνε γραφτεί σε πόρισμα. Πως το εξηγείτε αυτό εσείς; Για στελέχη του πολεμικού ναυτικού που επαιρόμαστε ότι είναι κάτι το ιδιαίτερο.

Θ. Εάν έγιναν αυτά όπως μου τα λες, Αντώνη, είναι ντροπή, ντροπή. Ντροπή που λέμε ότι ήμαστε αξιωματικοί. Αν έγιναν, δεν τα ξέρω. Δεν έχω διαβάσει την ανάκριση, δεν ξέρω εάν γίνανε βέβαια, δεν ξέρω τίποτα απ’ όλα αυτά.

-. Γυρνάμε {πίσω} και πέστε μου τώρα για το Σούλη, για την υπόθεση των ταχέων σκαφών. Και τι έγινε εκείνα τα χρόνια ακριβώς και με ποιους μέσα στη διοίκηση ταχέων σκαφών, όπου υπηρετούσατε αν δεν κάνω λάθος;

Θ. Όχι, ήμουνα το κύριο πρόσωπο της κίνησης γιατί ήμουνα στις επιχειρήσεις του Γ.Ε.Ν.. Ήμουνα ο άνθρωπος ο μυημένος που ήμουνα στις επιχειρήσεις του Γ.Ε.Ν. και ήμουνα ο μοναδικός, δεν υπήρχε άλλος την εποχή εκείνη.

-. Ποια χρονιά;

Θ. Ήτανε το 1971; Δεν θυμάμαι τώρα ποια χρονιά, πρέπει να το δω, το ’71; Πρέπει να ήτανε το ’71, ήμουνα επιχειρήσεις του Γ.Ε.Ν. Και υπήρξε μια σκέψη, θα γινόταν μια άσκηση των ταχέων σκαφών στην οποία θα πήγαινε και ο Παπαδόπουλος.

-. Και ποιοι άλλοι;

Θ. Μαζί με τον Παπαδόπουλο; Νομίζω ότι όλη η ηγεσία, όλη η τότε ηγεσία της χούντας θα πήγαινε.

-. Η στρατιωτική ηγεσία θα πήγαινε;

Θ. Δεν θυμάμαι. Έχω σημειώσεις, επειδή πρώτη φορά μου το επαναφέρετε στη μνήμη, πρέπει να τα δω. Ήμουνα λοιπόν στις επιχειρήσεις του Γ.Ε.Ν. και είχανε αποφασίσει.., ήτανε μια ιδέα να μπει στην τορπιλάκατο ‘ΑΣΤΡΑΠΗ’, στην οποία νομίζω ότι ήτανε κυβερνήτης ο Γιάννης ο Λαφογιάννης και να συλλαμβάνετο ο Παπαδόπουλος.

-. Ποιανών ιδέα, γυρνάμε, θέλω λεπτομέρειες, ποιανών ιδέα ήτανε και ποιοι το συζητήσατε και ποιοι το αποφασίσατε και τι κάνατε;

Θ. Δεν θυμάμαι με ακρίβεια να σας πω, δεν θέλω να τροποποιηθούν τα πράγματα, εγώ σας λέω ότι ήμουνα στις επιχειρήσεις του Γ.Ε.Ν., ήμουνα απόλυτα ενήμερος, ήμουνα σε συνεχές τηλεφώνημα, σε μια τηλεφωνική επικοινωνία με όλους …

-. Με ποιους όλους;

Θ. Με τους συμμετέχοντες τότε, τον Σούλη (…), νομίζω ότι ήτανε διοικητής ο κύριος….. Δεν τα θυμάμαι πολύ καλά. Θυμάμαι ότι με τον Δεμέστιχα είχα επικοινωνία, νομίζω θα πήγαινε και ο ‘ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ ΄ή ο ΠΥΡΠΟΛΙΤΉΣ’ και δεν ξέρω τι συνέβη, πρέπει να το διαβάσω.

-. Αυτοί γιατί θα παρακολουθούσαν την άσκηση; Ποια άσκηση;

Θ. Μια άσκηση τύπου ‘ΑΣΤΡΑΠΗ’, έτσι τη λέμε την άσκηση. Ήτανε εκεί για πρώτη φορά που βλέπανε αυτοί τα γρήγορα πλοία, τα καινούργια πλοία του ναυτικού. Και ήτανε ένα σόου ας πούμε, θα γινότανε ένα σόου, μια επίδειξη στη στρατιωτική και πολιτική ηγεσία του τόπου τότε. Όπως γίνεται και τώρα καμία φορά, σπάνια βέβαια αλλά γίνεται.

-. Εσείς λοιπόν ήσασταν τμηματάρχης επιχειρήσεων …

Θ. Ήμουνα τμηματάρχης επιχειρήσεων του Γ.Ε.Ν..

-. Και ήσασταν σε επαφή με τον διοικητή ταχέων σκαφών τον …

Θ. Θυμάμαι πολλούς, πρέπει να δω τις σημειώσεις μου τώρα, έχουν περάσει χρόνια τώρα.

-. Και ποιος ήτανε ο σκοπός;

Θ. Σκοπός ήτανε να έμπαινε στην ‘ΑΣΤΡΑΠΗ’ να έφευγε και να συνελαμβάνετο ο Παπαδόπουλος.

-. Εννοείτε στην άσκηση ‘ΑΣΤΡΑΠΗ’ να επέβαινε ενός πολεμικού πλοίου …

Θ. Του συγκεκριμένου του Λαφογιάννη, ενός πλοίου που θα κυβερνούσε ο Λαφογιάννης, μιας τορπιλακάτου που λεγότανε ‘ΑΣΤΡΑΠΗ’[4]. Και το οποίο ήταν και το πιο γρήγορο απ’ όλα, το ταχύτερο, το οποίο αν δεν κάνω λάθος, πήγαινε 50 μίλια την ώρα. Και δεν έγιναν τα πράγματα έτσι. Ο Παπαδόπουλος μπήκε σε ένα άλλο πλοίο του ναυτικού, ή τον ‘Πολεμιστή’ ή τον ‘Πυρπολητή’, δεν θυμάμαι ποιο και αποβιβάστηκε στο Φάληρο.

-. Εκτός από τις τηλεφωνικές επαφές, είχατε συγκεντρωθεί πουθενά;

Θ. Οπωσδήποτε θα είχαμε. Εγώ θυμάμαι συγκεντρώσεις στα σπίτια, πήγαινα κάθε μέρα σε συγκεντρώσεις.

-. Για αυτό το θέμα λέμε, για την υπόθεση …

Θ. Οπωσδήποτε θα γίνανε και πολλές συγκεντρώσεις, δεν τις θυμάμαι τώρα μια – μια βεβαίως. Θα γίνανε πολλές. Αλλά δεν μπορώ να τις ξεχωρίσω στη μνήμη μου τώρα. Αλλά μπορώ να σας πω ποιες συγκεντρώσεις γινόντουσαν και που γινόντουσαν.

-. Ο Σούλης ή οποιαδήποτε άλλος από τους αξιωματικούς αυτής της ιδιαίτερης κίνησης, είχε καμία επίπτωση στη συνέχεια;

Θ. Δεν θυμάμαι, δεν μπορώ να απαντήσω, όχι.

-. Κύριε ναύαρχε ο Σούλης πήρε μια ποινή και στη συνέχεια αποστρατεύτηκε. Εκείνα τα χρόνια.

Θ. Δεν θυμάμαι.

-. Είχε να κάνει η ποινή και η αποστρατεία του με την υπόθεση αυτή;[5]

Θ. Δεν θυμάμαι. Έχουν περάσει πολλά χρόνια για να απαντώ σε τέτοια ερωτήματα χωρίς προειδοποίηση, να έχω δει δηλαδή σημειώσεις μου, το αρχείο μου.

-. Είχατε εσείς ενημερώσει ή μυήσει τον Μαγιάτη και σε τι κίνηση;

Θ. Κοιτάξτε ο Μαγιάτης οπωσδήποτε διέκειτο ευμενώς {σε αντιδικτατορικές κινήσεις} και ήταν αντιχουντικός αξιωματικός. Εγώ στην αρχή τον Μαγιάτη τον γνώρισα όταν, για λόγους ενός ατυχήματος που είχε ο Ροζής στο (…), δηλαδή είχε πιει και χτύπησε κάτι πολίτες, τότε υπέδειξε ο Γερακίνης ο ναυτικός ακόλουθος τον άμεσο επαναπατρισμό του. Και τότε το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού με έστειλε εσπευσμένα στη Γαλλία να παραλάβω την πυραυλάκατο. Όπου εκεί γνώρισα τον Μαγιάτη, ο οποίος ήτανε αξιωματικός στην πυραυλάκατο. Κατάλαβα ότι ήταν ένας χαρακτήρας λίγο ιδιόμορφος, αλλά είχε πολλά χαρίσματα …

-. Εννοείτε εκρηκτικός;

Θ. Εκρηκτικός ναι, εκρηκτικός. Αλλά είχε πάρα πολλά χαρίσματα και μεγάλες ικανότητες. Θα μπορούσα να πω ότι ήταν ένας άνθρωπος, που μου τον παρέδωσαν σαν όχι καλό αξιωματικό, εγώ διαπίστωσα ότι ήταν ένας εξαίρετος αξιωματικός, ένας πάρα πολύ καλός χαρακτήρας, αλλά όμως ήταν λίγο οξύθυμος, όπως είπατε εκρηκτικός. Αλλά εγώ τον εξετίμησα και οπωσδήποτε ναι, του ξανοίχτηκα. Του ανοίχτηκα και του μίλησα και δεν το μετάνιωσα ποτέ, γιατί και αυτός ποτέ δεν με πρόδωσε.

-. Είχατε μυήσει και άλλους αξιωματικούς τότε; Στο κίνημα ή σε κινήσεις αντιχουντικές;

Θ. Στον Μαγιάτη είχα μιλήσει πολύ πριν το κίνημα, πριν εκδηλωθεί το κίνημα του ναυτικού. Στον Δημητριάδη μίλησα δυο μήνες πριν, περίπου δυο τρεις μήνες πριν. Νομίζω στον Παλούμπη είχα μιλήσει πάλι δυο τρεις μήνες πριν και, όχι δεν είχα αναλάβει άλλες μυήσεις εγώ. Είχα μιλήσει όμως σε πολλούς μικρούς αξιωματικούς όπως τον Βουλγαράκη[6]. Τους είχα αφήσει να καταλάβουνε, δηλαδή σε αυτούς που νόμιζα, που εκτιμούσα ότι δεν θα με προδώσουνε, ότι και αν καταλάβουνε κάτι από αυτά που τους έλεγα και νομίζω ότι ήτανε όπως ο Μαγιάτης και ο Βουλγαράκης, ήτανε πάρα πολύ έξυπνοι και είχανε καταλάβει και ποτέ δεν με πρόδωσαν.

-. Στη σχολή δοκίμων κύριε ναύαρχε μπήκατε με το σπαθί σας ή χρησιμοποιήσατε και μέσον; Και γενικά πέστε μου προδικτατορικά την κοινωνική σύνθεση και προέλευση και το οικονομικό status των οικογενειών των αξιωματικών του ναυτικού.

Θ. Θα σας απαντήσω από το πρώτο σας ερώτημα, πως μπήκα στη σχολή δοκίμων καταρχήν. Νομίζω ότι ήμουνα ένας από τους καλύτερους μαθητές του νομού Αττικής. Και αυτό θα το πω …

-. Στην έκθεση τι παίρνατε κύριε ναύαρχε;

Θ. 20. Δεν πήρα ποτέ κάτω από 19 και 5 ενδέκατα. Νομίζω ότι ήμουνα ένας από τους καλύτερους μαθητές του νομού Αττικής. Και αυτό το λέω όχι για τίποτε άλλο, αλλά επειδή ήμουνα ένας από τους υποψήφιους, που τότε το υπουργείο παιδείας έδινε βραβεία.

-. Πότε μπήκατε κύριε Θεοφιλόπουλε;

Θ. Το 1954. Και δεν μπήκα με το πρώτο. Στο πρώτο δε μάθημα όταν έδινα στη σχολή δοκίμων, πήρα τη βάση. Διαβάζανε τότε τα μαθήματα.[7]

-. Η προέλευση της οικογένειας ποια είναι;

Θ. Μισό λεπτό, μισό λεπτό, παίζει ρόλο. Και σηκώθηκα παρουσία όλων, διαβάζανε, αποσφραγίζανε τις κόλες και μας λέγανε τον βαθμό. Το πρώτο μάθημα που ήτανε ο λογισμός, μου ανήγγειλαν παρουσία όλων ότι πήρα 80, δηλαδή τη βάση. Και τότε σηκώθηκα απάνω και είπα στο τέλος, δεν μπορεί να έχω πάρει 80 και μου είπε ο διοικητής ο Νικητιάδης τότε, δηλαδή τι περίμενες; Του είπα, 160 άριστα. Και θυμάμαι πόσο έξαλλος είχε γίνει ο καθηγητής, ο Βαρόπουλος ο οποίος ήτανε καθηγητής του πανεπιστήμιου που έκανε τις εξετάσεις, ο οποίος άρχισε και μου δείχνανε μπροστά σε όλους την κόλα μου. Μου λέει, αυτή είναι η κόλα σας; Του λέω, ναι. Και μου λένε, πήρατε 80. Μα, λέω εγώ, έχω και άλλη κόλα. Ψάχνανε λοιπόν επί δυο -τρεις ώρες παρουσία όλων και βρήκανε την άλλη μου κόλα η οποία είχε βαθμολογηθεί σε έναν ονόματι Κουβάθρο, ο οποίος τώρα νομίζω ότι είναι αντιδήμαρχος στον Πειραιά. Και ο οποίος είχε πάρει, τελικά εγώ πήρα 155.

-. Δεν περάσατε όμως την πρώτη χρονιά;

Θ. Όχι, λέω όταν πέρασα, όταν πέρασα. Τη πρώτη χρονιά κόπηκα στο τελευταίο μάθημα και εντάξει είναι λίγο ντροπή, γεωγραφία.

-. Άρα το μέσον έπαιζε ρόλο. Εσείς δεν μπήκατε με μέσον. Αλλά το μέσον έπαιζε ρόλο.

Θ. Έχω ένα ερώτημα και ίσως πρέπει να το βρει κάποιος Αντώνη, εάν τηρουμένων ορισμένων αναλογιών στις στρατιωτικές σχολές, μπαίνουν, πρέπει να μπαίνουν άνθρωποι, που θέλουν να γίνουν αξιωματικοί. Και όχι άνθρωποι οι οποίοι {εισάγονται μόνον} επειδή γράψανε καλά μαθηματικά, ενώ θέλανε να γίνουνε βιολόγοι ή γιατροί παραδείγματος χάριν, από τύχη το σύστημα τους έριξε στην στρατιωτική σχολή.

-. Εννοείτε για το σύστημα το σημερινό εισαγωγής στις σχολές;

Θ. Νομίζω δηλαδή ότι, πρέπει να εξετασθεί λίγο διαφορετικά. Θα μπορούσε να βρεθεί ένας τρόπος να είναι αντικειμενικές οι εξετάσεις στις στρατιωτικές σχολές μόνον από αυτούς, που επιθυμούν να γίνουν στρατιωτικοί.

-. Γιατί βλέπετε ιδιαίτερο ρόλο στους στρατιωτικούς κύριε ναύαρχε, γιατί; Γιατί οι τσαγκάρηδες να μην έχουν, δεν αξίζουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνία; Και να έχουνε οι αξιωματικοί;

Θ. Εγώ δεν είπα να μην έχουνε οι τσαγκάρηδες και να έχουνε οι αξιωματικοί, εγώ απλώς μιλάω για μια κοινωνική ομάδα, η οποία δεν είπα ότι είναι μικρή, η οποία έχει ένα ρόλο, παίζουν έναν ρόλο σε πράγματα της χώρας, έχουν την ασφάλεια της χώρας. Ο τσαγκάρης έχει ένα ρόλο, να περπατάνε να έχουνε σόλες, τακούνια, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Όσον αφορά το ερώτημα, προδικτατορικά πιο ήταν το Status το κοινωνικό, το οικογενειακό Status των αξιωματικών που μπαίνανε, θα μπορούσα να σας πω ότι προδικτατορικά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των εισερχόμενων στη σχολή ναυτικών δοκίμων, ήτανε παιδιά αξιωματικών του ναυτικού. Ένα άλλο σημαντικό ποσοστό ήτανε παιδιά οικογενειών των μεγαλουπόλεων της Ελλάδος. Και ένα ποσοστό παιδιά που μπαίνανε, φτωχά παιδιά, που μπαίνανε με την αξία τους. Φτωχά, ασήμαντης οικογένειας, τα οποία μπαίνανε με την αξία τους.

-. Το δικό σας πιο ήτανε;

Θ. Το δικό μου ήτανε, ήμουνα από μια οικογένεια η οποία δεν είχε σχέση με τις ένοπλες δυνάμεις. Ο πατέρας μου ήτανε υπάλληλος του υπουργείου, τότε πρόνοιας, πως λεγότανε δεν ξέρω. Όχι, όχι μεγάλου βαθμού, δεν είχε μεγάλη θέση και η οικογενειακή μου κατάσταση, μπορώ να πω μια άγνωστη, ασήμαντη, μέτρια οικογένεια. Που ήτανε στον Μελιγαλά της Μεσσηνίας. Από το Μελιγαλά της Μεσσηνίας φύγαμε πολύ μικροί, εγώ έφυγα μηνών. Μετά σταθήκαμε στην Αθήνα και μετά λόγω ασθένειας της μητέρας μου, η οποία είχε φυματίωση, ανεβήκαμε και νοικιάσαμε σπίτι, ποτέ δεν είχαμε και δικό μας σπίτι, στο Μαρούσι, όπου και εκεί εγώ μπορώ να πω ότι μεγάλωσα. Αυτή είναι η οικογενειακή μου κατάσταση.

-. Υπήρχαν διακρίσεις στους ναυτικούς δόκιμους και μετά στους αξιωματικούς; Προδικτατορικά ανάλογα με την οικονομική επιφάνεια και την γεωγραφική- κοινωνική προέλευση;

Θ. Κοιτάξτε όλα αυτά ξεκινούσαν… Υπήρχε στεναχώρια, και μένα όταν βγήκα σημαιοφόρος με στείλανε ναυτικό διοικητή στη Σαντορίνη. Αν είχα, δηλαδή αν γνώριζα κάποιον δεν θα πήγαινα εκεί πέρα οπωσδήποτε. Ένας άσχετος άνθρωπος {ήμουνα} που δεν ήξερε τι θα πει ναυτικό, τίποτα. Με το που βγήκα από τη σχολή δοκίμων, πήγα στη Σαντορίνη ναυτικός διοικητής και έμεινα τρεις- τέσσερις μήνες. Αυτό δεν λέει τίποτα όμως, γιατί ξέρετε στο ναυτικό τελικά σταδιοδρομούσανε οι σωστοί. Αυτοί που κατέβαλλαν προσπάθεια. Αλλά δεν απάντησα κατά την διάρκεια της δικτατορίας ποιοι μπαίνανε. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, τα πρώτα χρόνια δεν θα μπαίνουν πολλοί. Το μεγάλο, σημαντικό ποσοστό ήτανε παιδιά αξιωματικών της χούντας. Και βέβαια μην ξεχνάτε ότι το 1967 μπήκανε δώδεκα αν δεν κάνω λάθος και οι δώδεκα ήτανε παιδιά ανθρώπων που είχανε μεγάλες θέσεις στη χούντα.[8]

-. Εννοείτε αξιωματικών του στρατού ξηράς;

Θ. Αξιωματικών του στρατού ξηράς, ναι.

-. Ο στρατός ξηράς δεν περιφρονούσε ή περιφρονούσε το ναυτικό πριν τη δικτατορία και στη δικτατορία;

Θ. Δεν το περιφρονούσε, νομίζω ότι δεν το περιφρονούσε. Απλώς νομίζω ότι έβλεπαν ότι είναι άνθρωποι -αξιωματικοί μιας διαφορετικής κοινωνικής τάξεως και μπορώ να πω ότι τους ζηλεύανε. Κατά κάποιο τρόπο λέγανε αυτά τα πράγματα, όχι. Υπήρχανε φιλίες, υπήρχανε δεσμοί και μην ξεχνάμε ότι τώρα στις ένοπλες δυνάμεις, τα τρία όπλα δεν είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους, θα το ξέρανε και οι στρατιωτικοί.

-. Οι αξιωματικοί του ναυτικού, την εποχή που ήσαστε μικρός αξιωματικός, πως αντιμετώπιζαν τους υπαξιωματικούς του ναυτικού;

Θ. Κατ’ αρχήν οι αξιωματικοί του ναυτικού, όταν ήμουνα εγώ μικρός αξιωματικός, ήτανε πολύ λίγοι (οι απόφοιτοι της σχολής ναυτικών δοκίμων). Πολύ λίγοι. Δηλαδή θα μπορούσα να πω ότι δεν φτάνανε, ούτε να επανδρώσουν τα πλοία. Τις υπηρεσίες ξηράς δεν μπορούσανε { να επανδρώσουν}. Επομένως στα πλοία μέσα υπηρετούσε ελάχιστος αριθμός αξιωματικών απόφοιτων της σχολής δοκίμων και ένας μεγάλος αριθμός υπαξιωματικών απόφοιτων της σχολής Ναυτοπαίδων. Ληφθεί δε υπόψη ότι τότε η σχολή Ναυτοπαίδων έβγαζε παιδιά τα οποία είναι ζήτημα αν είχανε τελειώσει το δημοτικό. Υπήρχε λοιπόν μια διαφορά, όχι στον τρόπο συμπεριφοράς, ο τρόπος συμπεριφοράς δεν μπορούσε να ήτανε διαφορετικός, όταν με έναν αξιωματικό ελέγχεις ένα ολόκληρο πλοίο ή με έναν αξιωματικό στο Ναύσταθμο (…) με πέντε χιλιάδες υπαλλήλους. Και τεχνίτες. Αναγκαστικά λοιπόν έπρεπε να είσαι πολύ αυστηρός, ήτανε και η νοοτροπία να είσαι αυστηρός. Δεν νομίζω ότι υπήρξανε στο ναυτικό συμπεριφορές … Υπήρξανε βέβαια κακές συμπεριφορές αξιωματικών προς υπαξιωματικούς, αλλά νομίζω ότι και τώρα θα υπάρχουν.

-. Μεταδικτατορικά υπήρχε, μεταπολιτευτικά υπήρχε κίνδυνος ενός νέου πραξικοπήματος τα πρώτα χρόνια;

Θ. Εγώ νομίζω υπήρξε, τους πρώτους μήνες πρέπει να υπήρξε. Γι’ αυτό ακριβώς στο ναυτικό -τουλάχιστον εγώ προσωπικά- ασχολούμεθα παρά πολύ με τη φύλαξη του Καραμανλή. Με τον έλεγχο των δημόσιων οδών, εγώ δεν θυμάμαι στη ζωή μου ως μικρός αξιωματικός αλλά και ανώτερος στο κίνημα, στη δικτατορία, να έχω κάνει ποτέ διακοπές. Και θυμάμαι ότι και μετά την πτώση της δικτατορίας που ήμουνα αντιπλοίαρχος, όλο μου το καλοκαίρι, και το επόμενο καλοκαίρι, δηλαδή το 1975, εμείς ήμαστε, περιπολούσαμε δίπλα από τις εθνικές οδούς. Για να δούμε, να μην περάσουνε τανκς, να μην γίνει κάτι, να ελέγχονται οι δρόμοι.

-. Πως περιπολούσατε δηλαδή;

Θ. Ήμαστε στα σημεία εκείνα που βλέπαμε τον εθνικό δρόμο, που μπορούσαμε με το μάτι να βλέπουμε τον εθνικό δρόμο από τη θάλασσα. Και στα πλοία είχαμε τα πυροβόλα έτοιμα να κόψουμε την διέλευση αυτή, να την κόψουμε.

-. Σε ποια σημεία δηλαδή, πού γινότανε αυτό;

Θ. Έχουν γίνει. Που είχα πάει εγώ, που πήγαιναν άλλοι δεν ξέρω, εγώ που είχα πάει. Είχα πάει στο ύψος της Κινέττας και έχω κάνει μήνες εκεί πέρα, μήνες έχω κάνει, καθόμουνα στο ύψος της… στο εμπορικό στο…. σε πιο σημείο του εμπορικού να θυμηθώ τώρα. Κατέβαινε ο εθνικός δρόμος, φαίνεται εκεί κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο, στα Καμένα Βούρλα, αλλά νομίζω λίγο πιο κάτω από τον Άγιο Κωνσταντίνο.

-. Στο μεγάλο Πεύκο στον Κόλπο Μεγάρων πηγαίνατε;

Θ. Μήνες ατελείωτους.

-. Για να κάνετε τι;

Θ. Να ελέγχουμε την κατάσταση.

-. Ποια κατάσταση;

Θ. Μήπως τυχόν γίνει κάτι στο στρατό.

-. Τι υπήρχε στο μεγάλο Πεύκο και έπρεπε εσείς να πάτε με το αντιτορπιλικό;

Θ. Στο μεγάλο Πεύκο υπήρχε αυτό που υπάρχει και τώρα.

-. Δηλαδή;

Θ. Νομίζω ότι υπάρχουνε οι πεζοναύτες, οι πεζοναύτες δηλαδή οι καταδρομείς, ποιοι, οι καταδρομείς νομίζω ότι είναι εκεί. Και επίσης κοιτάγαμε πιο κάτω που είναι τα ελικόπτερα, τι υπάρχει. Αυτά ελέγχονταν. Ελέγχονταν από όλα τα σημεία των εθνικών οδών. Γύρω από την εθνική. Και εκεί που υπήρχανε μεγάλες στρατιωτικές μονάδες, υπήρχανε πλοία του πολεμικού ναυτικού για πολλούς μήνες.[9]

-. Κύριε ναύαρχε παλιά, δεν ξέρω και τώρα, στη σχολή των δοκίμων αποκαλούσαν ΄΄πολίτη΄΄ κάποιον για κάποιους λόγους. Σας θυμίζει τίποτα αυτή η έκφραση;

Θ. Έχω την εντύπωση ότι μιλούσαν για ΄΄πολίτες΄΄ όπως λέμε τώρα ιδιώτες. Αυτός δεν είναι στρατιωτικός, είναι ιδιώτης. Νομίζω ότι αυτή είναι καλή έννοια.

-. Γιατί λέγαν ΄΄πολίτη΄΄ τον δόκιμο που ήτανε χαλαρός γενικά;

Θ. Α όχι, δεν το θυμάμαι αυτό, όχι, δε θυμάμαι να λέγανε, τουλάχιστον δεν το έλεγα εγώ. Να σας πω για τον Λεωνίδα τώρα.

-. Για τον Βασιλικόπουλο τον Λεωνίδα.

Θ. 17 Νοέμβριου 1973 ο Λεωνίδας, εγώ …

-. Εννοείτε ο Βασιλικόπουλος;

Θ. Ναι. Κάναμε πολύ παρέα παλιά με τον Βασιλικόπουλο, τώρα έχουμε λίγο χαθεί, αλλά κάναμε πολύ παρέα. Νομίζω ότι με αγαπάει και εγώ τον εκτιμώ ιδιαίτερα. Και τον εκτιμώ ιδιαίτερα γιατί κάναμε παρέα από τότε που ήμασταν μαζί, στο πρώτο καράβι που τοποθετήθηκα το ‘ΔΟΞΑ’, ήτανε αξιωματικός, ο αντιπλοίαρχος Βασιλικόπουλος.

-. Το ’59;

Θ. Το ’59.

-. Τι έγινε 17 Νοέμβρη το ’73;

Θ. Τώρα μιλάμε για το ’73. Είχαμε λοιπόν διατηρήσει μια φιλία, τρώγαμε μαζί, παρέα και τα λοιπά και κάποια στιγμή ακούμε ότι κάτι έγινε. Και τότε ο Λεωνίδας λέει, σηκώνεται και λέει, φεύγω Γιάννη, μου λέει, πάω στα βουνά λέει  εγώ φυλακή πάλι δεν αντέχω και εξαφανίζεται. Εξαφανίζεται.

-. Τον είχανε πιάσει τρεις φορές.[10]

Θ. Ναι. Εξαφανίσθηκε ο Λεωνίδας Τον είχανε σακατέψει στο ξύλο. Κλείστο..

-. Όχι, γιατί να το κλείσω. Αυτά πρέπει να γράφονται. Κύριε ναύαρχε όταν ήσασταν στο Γ.Ε.Ν. τμηματάρχης επιχειρήσεων και ήδη έχει αρχίσει και οργανώνεται το κίνημα, κάπου εκεί, γύρω στο ’70 με ’72. Πως χρησιμοποιούσατε αυτήν σας τη θέση για θέματα της οργάνωσης; Στο κίνημα.

Θ. Καταρχήν είχα τότε τα δίκτυα επικοινωνίας, μετά τα τηλέφωνα τα εύκολα, που ήταν δύσκολα την εποχή εκείνη. Ήτανε τα ραδιοτηλέφωνα, να μιλάω με ανθρώπους που είναι στα καράβια και ταξιδεύουνε. Και αυτά με τον πολύγραφο. Έβγαζα ανακοινώσεις, τον όρκο, τον όρκο τον έβγαλα με τον τότε αντιπλοίαρχο ….. Και χάρη στον πολύγραφο της Γενικής Γραμματείας του Γ.Ε.Ν. και τις μεμβράνες, το γράψαμε σε μεμβράνη …

-. Ποιος το δαχτυλογράφησε;

Θ. Δεν θυμάμαι ποιος, αλλά είχε συμμετοχή στην δαχτυλογράφηση και ο τότε πλωτάρχης ή υποπλοίαρχος οικονομικός που λεγότανε …ξεχνάω τώρα το όνομα του.

-. Είχε συλληφθεί μετά για το κίνημα;

Θ. Όχι. Δεν συνελήφθη.

-. Είναι γνωστό το όνομα του ότι είναι μυημένος στο κίνημα;

Θ. Ναι είναι γνωστό. Όχι δεν ξέρω αν ήτανε γνωστό, ήτανε οικονομικός, λεγότανε, ρώτησε τον Νίκο τον Παππά θα τον θυμάται γιατί τον είχαμε βάλει και κράταγε και τσίλιες, τον είχαμε βάλει και κράταγε τσίλιες απ’ έξω.

-. Ο Παππάς τι ήταν τότε, πού ήτανε τοποθετημένος;

Θ. Δεν ξέρω που ήτανε τοποθετημένος αλλά ο Παππάς ήτανε με μένα, τα βγάλαμε στον πολύγραφο.

-. Στον πολύγραφο του Γ.Ε.Ν. κύριε ναύαρχε βγάζατε το υλικό του κινήματος;

Θ. Ναι, στη Γενική Γραμματεία βγάλαμε τον όρκο. Στη Γενική Γραμματεία του Γ.Ε.Ν.. Ρωτήστε τον Παππά που θα έχει και αντίγραφο, είναι υποχρεωμένος.

-. Και τι άλλα κάνατε;

Θ. Αυτά, δεν κάναμε λογικές πράξεις.

-. Για τον Παππά κάτι θέλατε να αναφέρετε; Για εκείνα τα χρόνια.

Θ. Ε τίποτα. Τον γνώρισα εγώ τον Παππά, τον γνώρισα σαν… ότι συμμετείχε στο κίνημα του ναυτικού, λίγο αργότερα, δηλαδή δεν τον γνώρισα το ’67, τον γνώρισα λίγο αργότερα το…, πιο έτος ήταν δεν ξέρω, δεν θυμάμαι τώρα πότε τον γνώρισα.

[1] Αποδέχεται ο Θεοφιλόπουλος την ύπαρξη ΄΄εσωτερικού κινδύνου΄΄ στην Ελλάδα που ήταν κύρια αποστολή των ΕΔ να αντιμετωπίσουν. Και αυτός ο ΄΄κίνδυνος΄΄ ήταν ο Κομμουνισμός και το ΚΚΕ. Με αυτή τη λογική λειτούργησε ο μηχανισμός προπαγάνδας, εκπαίδευσης, επιλογών προσωπικού, διώξεων κ.ο.κ. για δεκαετίες στη χώρα. Η δικτατορία, η εισβολή ξένης δύναμης και η κατοχή μέρους της Κύπρου ως αποτέλεσμα στην ουσία αυτής της λογικής, δεν έχουν ακόμα ανατρέψει τις πεποιθήσεις στελεχών όπως ο Θεοφιλόπουλος.

[2] Προφανώς ήτανε ο Ανδρουτσόπουλος.

[3] Ο Θεοφιλόπουλος ξεπερνά και δεν αναφέρεται και στην τρομοκρατία, τα βασανιστήρια και την ανεξέλεγκτη από άλλους τακτική της ΕΣΑ, ως όπλο πρόσθετο στα χέρια του φικτάτορα Ιωαννίδη.

[4] Είναι απλή σύμπτωση που η ονομασία της άσκησης και της τορπιλακάτου είναι η ίδια.

[5] Ο Σούλης τιμωρήθηκε πειθαρχικά και αποστρατεύθηκε για αυτήν τη σχεδίαση. Όπως και η αποστρατεία του τότε αρχηγού του στόλου υποναυάρχου Μόραλη καταγράφεται ότι οφειλόταν στην ίδια υπόθεση (Βλ. και συνέντευξη Μόραλη και Δημητριάδη για το ίδιο θέμα).

[6] Ο Βουλγαράκης είναι εκείνος που στο εκπαιδευτικό καλοκαιρινό ταξίδι των δοκίμων το 1969 ως αρχηγός των δοκίμων αφαιρεί όλες τις αφίσες που είχαν βάλει οι ευέλπιδες που συμμετείχαν του ταξιδιού.

[7] Μετά τις εξετάσεις σε κάθε μάθημα στις εισαγωγικές, οι βαθμοί αναγγέλλονταν παρουσία όλων των υποψηφίων, και γι’ αυτό λέει ο Θεοφιλόπουλος πως ΄΄διαβάζονταν τότε τα μαθήματα΄΄.

[8] Η πραγματικότητα δεν είναι αυτή.  Βλέπε διατριβή Οι Έλληνες Στρατιωτικοί υπό αυταρχικά καθεστώτα  όπου  στον Πίνακα 5 καταγράφονται τα επαγγέλματα όλων των εισελθόντων στη ΣΝΔ που υπηρετούσαν στις 20-4-1967 και των χρόνων 1967-1974. Προκύπτει πως από την τάξη εισόδου το 1967 με αρχηγό τον Ηλία Λαδά, στην οποία αναφέρεται ο Θεοφιλόπουλος, ήταν λίγοι που ο πατέρας τους ήταν αξιωματικός του στρατού. Έχει όμως μείνει η εντύπωση πως οι πρωτεργάτες της χούντας και άλλοι οπαδοί της φρόντισαν να βάλουν τα παιδιά τους στη ΣΝΔ. Τρεις είχαν τέτοια σχέση και αυτοί ήταν οι Λαδάς, Ντερτιλής και Πατίλης.

[9] Ο Θεοφιλόπουλος περιγράφει τα προληπτικά μέτρα που παίρνονταν τον πρώτο καιρό μετά τη μεταπολίτευση για ενδεχόμενο νέο πραξικόπημα. Τα πλοία που μνημονεύει ήλεγχαν από την θάλασσα τμήματα της εθνικής οδού Θεσσαλονίκης-Αθηνών-Κορίνθου αλλά και τα στρατόπεδα στο Μεγάλο Πεύκο απ’ όπου θα πλησίαζαν προς την Αθήνα θωρακισμένα ή δυνάμεις άλλες για την υλοποίηση ενός τέτοιου πραξικοπήματος. Το ναυτικό ελεγχόμενο από τους επανελθόντες του ΄΄κινήματος΄΄ εθεωρείτο το πλέον νομιμόφρον όπλο και ήταν εύκολο να υλοποιούνται οι αποστολές αυτές με τα πλοία.

[10] Ο Βασιλικόπουλος είχε αποστρατευτεί πριν την 21η Απριλίου 1967. Βλ τη συνέντευξή του σχετικά.

Ένας Αντιστράτηγος μιλάει για τον ΕΔΕΣ, τον ΙΔΕΑ, την αντίσταση στη χούντα

Ιουνίου 23, 2015

 

ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΝΙΚΟΣ ΛΥΤΡΑΣ

ΕΝΑΣ ΥΠΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ ΤΟΥ ΖΕΡΒΑ,  ΣΥΜΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΤΑΚΛΗ, ΤΟΥ ΚΑΡΟΥΣΟΥ…

 

Ο Λύτρας είναι αξιωματικός προελεύσεως των ανδρών του Ζέρβα με τον ΕΔΕΣ. Όπως ο Καρούσος, και ο Μουστακλής που εμφανίζονται στην ίδια σειρά με παρόμοιες συνεντεύξεις. Πολέμησε τη δεκαετία του 1940, υπηρέτησε το στρατό και ήταν παρών και στην αντίσταση κατά της δικτατορίας 1967-74, υφιστάμενος τις συνέπειες της δράσης του.

Μιλάει και αποκαλύπτει διάφορα για τον ΙΔΕΑ, τον Γρίβα Διγενή, Τις αντιστασιακές οργανώσεις.

Είναι οξύς στις τοποθετήσεις του και δεν κρύβει σκέψεις και συναισθήματα. Με επιμονή του έχουν αφαιρεθεί τμήματα, που αφορούν στελέχη των ΕΔ εν ενεργεία και απόστρατους, που άλλοι αντιστάθηκαν και άλλοι υπηρέτησαν τη δικτατορία. Η αθυροστομία του θα πρόσφερε περισσότερο στη ΄΄ζωντάνια΄΄ του κειμένου.

 

20-11-02

 

.-  Μόλις λέγαμε ότι ανέβηκες στο βουνό στην κατοχή με τον Ζέρβα. Πες μου δύο λόγια για αυτή σου τη δραστηριότητα εκείνα τα χρόνια.

Λ. Εγώ μόλις τελείωσα το γυμνάσιο, επειδή ο πατέρας μου ήταν έμπορος και ήθελε κάποιο βοηθό, ήταν έμπορος ο πατέρας μου στα Γιάννενα, μου λέει Πήγαινε στην Ανωτάτη Εμπορική. Έδωσα εξετάσεις, μπήκα στην Ανωτάτη Εμπορική και ύστερα από 40 μέρες έφυγα από εκεί. Έφυγα από εκεί, από την Αθήνα δηλαδή, έφυγα γιατί πείναγα και ξαναγύρισα στα Γιάννενα. Μόλις πάτησα εκεί είχα ένα επεισόδιο με τον πατέρα μου. Ο οποίος εκτός των άλλων, είχε μια αποθήκη με χορτονομή και ήρθανε κάτι Ιταλοί, μιλάω ειλικρινά τώρα δηλαδή, οι οποίοι θέλανε να επιτάξουν το χόρτο αυτό. Όπως μιλάγανε ήμουνα κοντά του, συνέπεσε να είμαι κοντά του, προσβλήθηκα που μιλάγανε στον πατέρα μου. Και λέω στον …, δεν θυμάμαι τώρα, διερμηνέα Ιταλό, του λέω Γιατί συμπεριφέρεσαι έτσι στον πατέρα μου; Και τι θέλεις εσύ; μου λέει και μου ρίχνει ένα χαστούκι. Του ‘γραψα σαράντα (…). Τότε ήμουνα εύσωμος και τα λοιπά, είχα τα νεύρα μου τον αρπάζω από τον λαιμό. Τον αρπάζω από το λαιμό και άρχισα να του ρίχνω κλοτσιές στ’ αρχίδια και από εδώ και από εκεί … τον έκανα τόπι. Επεμβαίνει ο Ιταλός αξιωματικός, τέλος πάντων με συλλαμβάνουνε και με πηγαίνουνε στα κρατητήρια τότε της Καραμπινιερίας ας πούμε, η οποία ήταν στο Καπλάνειο σχολείο των Ιωαννίνων. Με ‘βαλαν κάτω, αρχίσανε το ξύλο, μέχρι αυγά εδώ στις μασχάλες και τα λοιπά … Τελικά επειδή ήμουνα και λιγάκι {μικρός}…, με βγάλανε σε 24 ώρες από εκεί. Και μόλις έφτασα απέναντι από το σπίτι μου, πήρα ένα τορβά, τότε έτσι λέγαμε τις βαλίτσες να πούμε, τα μάλλινα εκείνα τα … και έφυγα για το βουνό. Από τότε ήμουνα στο Ζέρβα. Δηλαδή από τον Ιούνιο του 1943 ήμουνα ένοπλο μέλος του Ζέρβα.

.-  Πόσο διάστημα έμεινες με τον Ζέρβα; Είχες όπλο, πολέμησες τους Γερμανούς;

Λ. Γερμανούς και Ιταλούς, και κομμουνιστές.

.-  Και συμμετείχες στις συγκρούσεις με τον Ε.Λ.Α.Σ..

Λ. Διότι μας χτυπάγανε συγχρόνως Γερμανοί και Ελασίτες, εμάς στο Ζέρβα.

.-  Με τον Καρούσο συναντήθηκες στον Ζέρβα;

Λ. Όχι με τον Γιώργο. Δεν συναντήθηκα, αλλά ήταν και αυτός στον Ζέρβα.

.-  Με τον Σπύρο τον Μουστακλή συναντήθηκες;

Λ. Βέβαια, ήμασταν μαζί, ναι.

.-  Πολεμήσατε μαζί με τον Σπύρο τον Μουστακλή;

Λ. Όχι, διότι εγώ ήμουνα στην Ήπειρο αυτός ήτανε στο βάλτο. Στο αρχηγείο του βάλτου. Κατάλαβες;

.-  Τελειώνει ο πόλεμος….Πότε εμπλέκεσαι με τον στρατό ξηράς και πώς;

Λ. Απευθείας … μας πήγανε μετά τον Ζέρβα, μας επετέθη ο Ε.Λ.Α.Σ. στα σύνορα Ιωαννίνων που υπήρχαν τότε, μας επετέθη και αναγκαστήκαμε κατόπιν πιέσεως των Εγγλέζων να οπισθοχωρήσουμε, να πάμε στην Πρέβεζα, μας επιβιβάζουν σε καράβια και μας πήγαν στην Κέρκυρα. Πολεμώντας πήγαμε στην Πρέβεζα. Μας χτύπαγε συνέχεια ο Ε.Λ.Α.Σ. μέχρι που φτάσανε στο καράβι, τα Εγγλέζικα της Πρέβεζας. Λοιπόν, εκεί ανεβήκαμε απάνω, μάλιστα εγώ ήμουνα η οπισθοφυλακή του τμήματός μου και είχε ξεκινήσει περίπου το καράβι όταν βρισκόμουνα σε …, σε εκείνες τις τέτοιες μωρέ, τις σκάλες τις …

.-  Στα ρέλια.

Λ. Ναι στα ρέλια να πούμε. Ανέβαινα απάνω, ν’ ανέβω κι εγώ τελευταίος. Τελικά να μην τα πολυλογώ πάμε στην Κέρκυρα, όπου καθίσαμε μέχρι την απελευθέρωση και…, όχι απελευθέρωση, μετά που έληξε το κίνημα, εννοώ δηλαδή εδώ στην Αθήνα. Όπου μετά ήρθαν οι Εγγλέζοι και έφτιαξαν…, φτιάξαμε τον Ελληνικό στρατό. Εγώ ήμουνα τότε ανθυπολοχαγός του Ζέρβα και υπήρξε μια διαταγή που λέει Άπαντες οι ανθυπολοχαγοί του Ζέρβα κατατάσσονται στον στρατό ξηράς με τον βαθμό του δοκίμου και εν συνεχεία να μπούνε χωρίς εξετάσεις σχολή ευελπίδων για να γίνουμε αξιωματικοί. Και πράγματι εγώ κατετάγην τότε στην Κέρκυρα. Και απετέλεσα οπλίτης ή δόκιμος αξιωματικός της στρατιωτικής διοικήσεως Ηπείρου τότε.

.-  Έμεινες στη σχολή ευελπίδων και πόσο διάστημα;

Λ. Δεν πήγα σχολή ευελπίδων.

.-  Πως εξελίχτηκες στο στρατό ξηράς;

Λ. Ε δε σου λέω; Ότι μας είπανε τότε ότι, θα μπούμε άνευ εξετάσεων. Ωραία. Το 1945 ο κύριος Σοφούλης αντί να εφαρμόσει αυτή την διαταγή, που είχε εκδώσει τότε να πούμε για μας, μας κάνει εθελοντές λοχίες. Και δεν μας δίνει και απολυτήριο. Με αποτέλεσμα εγώ να αναγκαστώ το 1946 να δώσω εξετάσεις στη σχολή ευελπίδων. Δυστυχώς δεν μπήκα, ήμουνα επιλαχών. Και βγαίνει διαταγή πάλι και λέει Οι επιλαχόντες και ανθυπολοχαγοί του Ζέρβα θα φοιτήσουν στη σχολή Έφεδρων Αξιωματικών Κέρκυρας και από εκεί θα βγούνε απευθείας μόνιμοι αξιωματικοί. Και θα ακολουθήσουμε την τάξη του έτους αυτού της σχολής ευελπίδων. Και όπως έγινε. Ανήκω στο αριστερό της τάξης ’48.

.-  Έρχεται ο εμφύλιος. Νίκο, συμμετέχεις στον εμφύλιο πόλεμο;

Λ. Συμμετέχω σε όλον τον εμφύλιο πόλεμο.

.-  Πολεμάς στον εμφύλιο;

Λ. Πολέμησα στον εμφύλιο. Να σου δείξω τα μετάλλια; Για να δεις πόσα έχω. Έχω φωτογραφία να σου δείξω. Δεν πολεμάω μόνο. Είναι ότι … είναι από τις … Αντώνη άστα να πάνε.

.-  Συναντήθηκες Νίκο έκτοτε με κομμουνιστές με τους οποίους είχες βρεθεί αντιμέτωπος στον εμφύλιο; Και τι είπατε αν συναντηθήκατε;

Λ. Με κομμουνιστές κατά τη διάρκεια τότε του εμφύλιου πολέμου δεν μπόρεσα να … Ούτε θα μπορούσα να μιλήσω μαζί τους, γιατί εμένα ήταν εχθρός μου. Εγώ είμαι αντικομουνιστής, πραγματικά δηλαδή, δεν γίνεται θέμα. Αλλά όχι όμως αντικομουνιστής ο οποίος είναι απόλυτος. Δηλαδή μπορώ να κάνω παρέα με έναν κομμουνιστή, αλλά το σύστημά του δεν μου αρέσει.

.-  Ανεξάρτητα από αυτό, θέλω να μου πεις εάν μετά τον εμφύλιο …

Λ. Τα είδες τα μετάλλια;

.-  Τα είδα και θα σε ρωτήσω για το βαθμό που έχεις εδώ και πόσους έχεις …

Λ. Αντιστράτηγος. Επίτιμος αντιστράτηγος.

.-  Αποστρατεύτηκες πότε από το στρατό;

Λ. Πολλές φορές. Ιστορία ολόκληρη. Τέλος πάντων. Λοιπόν μια και δεν τα ξέρεις ας τα πούμε. Γιατί είμαι ειλικρινής, ούτε παριστάνω τον αξιωματικό της σχολής ευελπίδων (…), διότι ορισμένοι, επειδή εγώ προέρχομαι εξ εφέδρων, δεν με συμπαθούν. Κατάλαβες;

.-  Γιατί δεν σε συμπαθούν; Δεν το επέλεξες αυτό.

Λ. Πες μου και μένα γιατί δεν με συμπαθούν. Διότι εξελίχτηκα, έφτασα στον ανώτατο βαθμό και δεν είμαι της σχολής ευελπίδων…..

.-  Νίκο ένα λεπτό. Θέλω να μου ξεκαθαρίσεις το πώς και γιατί οι αξιωματικοί της σχολής ευελπίδων, έβλεπαν εσάς τους πολεμιστές αξιωματικούς του στρατού ξηράς με αυτόν τον τρόπο.

Λ. Δεν υπήρχε χειρότερη συμπεριφορά απέναντι μας απ’ όλον τον στρατό να πούμε, απ’ όλο το επιτελείο του στρατού, για μας τους προερχόμενους από τον Ζέρβα. Αρχικώς μας θεωρούσαν και εμάς κομμουνιστές. Διότι λέει … ξέρω ‘γω είχαμε βγάλει … είχε βγάλει ο Ζέρβας μια διαταγή και δεν επέτρεπε σε αξιωματικούς βασιλικούς να συμμετέχουν στην οργάνωσή μας, στο σύνδεσμό μας. Πρώτον αυτό. Δεύτερον, ότι εμείς τέλος πάντων πολλές φορές θα είχαμε ενωθεί με τον Ε.Λ.Α.Σ.. Υπήρχε μια περίοδος τότε που μας είχε ενώσει να πούμε η Αγγλική αποστολή και είχαμε κοινό Γενικό Αρχηγείο στα Άγναντα Τζουμέρκων. Όπου εκεί μέχρι το 1943, δύο μήνες μετά που κατετάγην εγώ δηλαδή, τα σπάσανε. Δηλαδή διαφωνήσανε ο Ζέρβας και Άρης και τα λοιπά και από εκεί και πέρα μας χτυπάγανε με τη πρώτη ευκαιρία που βρίσκανε να μας διαλύσουνε. Και μας διέλυσαν δύο φορές. Ο Ζέρβας ήρθε μαζί με τους Γερμανούς.

.-  Αυτά είναι γνωστά. Θέλω να έρθεις στο γιατί δεν σας συμπαθούσαν οι αξιωματικοί της σχολής ευελπίδων;

Λ. Διερωτώμαι και μέχρι στιγμής, σε όλη μου τη ζωή γιατί.

.-  Πες μου εάν εσύ είχες και έχεις πικρίες και κόμπλεξ γι’ αυτό το πράγμα, για το γεγονός ότι δεν πέρασες στην σχολή ευελπίδων;

Λ. Εγώ έχω πικρία μόνο, κόμπλεξ όχι. Πικρία μόνο έχω. Διότι μπορούσε να πει τότε, να μας στείλουνε στη σχολή εφέδρων αξιωματικών Κέρκυρας, μπορούσαν να μας βάλουνε (…) σχολή και να ανήκουμε και εμείς στην ίδια τάξη της σχολής. Και να λεγόμεθα και ΣΕ, που αυτό δεν με υποτιμά εμένα που δεν το έχω, δεν με υποτιμά.

.-  Η αντιμετώπισή σας σταδιοδρομικά και βαθμολογικά, δηλαδή οι θέσεις που σας τοποθετούσε το Γενικό Επιτελείο Στρατού, αλλά και η συμπεριφορά της επίσημης ηγεσίας του στρατού ξηράς, σε σας τους αξιωματικούς που προερχόσαστε από τον Ζέρβα ή στους αξιωματικούς που προερχόντουσαν από υπαξιωματικούς, ποια ήταν;

Λ. Εγώ δεν το αντιμετώπισα αυτό το θέμα, διότι ήμουνα ικανός αξιωματικός. Δεν μπορούσε κανείς προερχόμενος της σχολής ευελπίδων, να με θίξει εμένα επαγγελματικά. Γι’ αυτό το λόγο μέχρι το 1953 που έγινα ταγματάρχης, δεν είχα αντιμετωπίσει από απόψεως μεταθέσεων και γενικά συμπεριφοράς, μεγάλη έτσι ας πούμε δίωξη. Ενώ άλλοι συνάδερφοι το είχαν αντιμετωπίσει αυτό.

.-  Για λόγους επαγγελματικούς;

Λ. Επαγγελματικούς. Ναι. Το λέω αυτό μετά πεποιθήσεως.

.-  Άρα δεν ήταν ο λόγος ότι δεν είχατε περάσει στη σχολή ευελπίδων. Ήταν και λόγοι επαγγελματικοί η συμπεριφορά τους;

Λ. Δηλαδή λόγοι οι οποίοι είχαν σχέση με την απόδοσή τους και γι’ αυτόν τον λόγο και επειδή ήταν του Ζέρβα, πέρναγαν άσχημα. Κατάλαβες; Δεν τους βοήθαγε.

.-  Πάμε στον κομμουνισμό. Πες μου εάν ως αξιωματικός ή την περίοδο που ήσουνα δόκιμος έφεδρος …

Λ. Δεν ήμουνα ποτέ. Δόκιμος ήμουνα μετά τον Ζέρβα, που καταταχτήκαμε μετά και μας κάνανε λοχίες. Για ένα διάστημα μηνών.

.-  Για οποιαδήποτε διάστημα ήσουνα στο στρατό ξηράς, πες μου εάν υπήρχε αντικομουνιστική προπαγάνδα.

Λ. Μέγιστη.

.-  Και πως την εξηγείς;

Λ. Εγώ παραδείγματος χάριν, ήμουνα αντικομουνιστής, δεν με ένοιαζε, κατάλαβες; Το ότι γινόταν αυτή η ηθική διαπαιδαγώγηση των στρατιωτών εναντίον του κομμουνισμού δεν με ένοιαζε, διότι έκανα και εγώ ο ίδιος ηθικές (…) τέτοιες. Και έλεγα ότι Ο κομμουνισμός … κυρίως όπως το έλεγαν οι μικροί αξιωματικοί … ήταν ο εχθρός της πατρίδας. Και αρχηγός τότε ήταν ο Τσιριμώκος. Με κατάλαβες; Τότε δε ο κομμουνισμός, μετά το κίνημα εδώ πέρα των Αθηνών, είχε κάνει αυτό το σφάλμα με αποτέλεσμα, με εκείνες τις σφαγές που έκανε και τα τέτοια, όλος ο κόσμος είχε επανέλθει πλέον προς την άκρα δεξιά. Κατάλαβες; Όλοι οι Έλληνες είχανε γίνει οπαδοί γενικά των …, πως λένε αυτοί ‘Εθνικά Κόμματα’ ξέρω ‘γω, κόμματα εθνικιστικά, που ήταν τότε και τα λοιπά. Κυρίως τότε ήταν ο Σοφούλης.

.-  Πες μου για το στρατό ξηράς. Υπήρχαν κομμουνιστές αξιωματικοί, μετά τον εμφύλιο πόλεμο …

Λ. Όχι.

.-  … στο στρατό ξηράς και γιατί δεν υπήρχαν;

Λ. Διότι υπήρχε μεγάλη … τέτοια, επιλογή.

.-  Πως γινόταν η επιλογή;

Λ. Με οποιονδήποτε τρόπο.

.-  Δηλαδή;

Λ. Εξαρτάται κανείς από πού ήταν, ποιον είχε διοικητή εκεί της χωροφυλακής και τι σχέση είχε με τη χωροφυλακή, για να του βγάλουν εκείνο το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων κατάλληλο ή όχι, για να μπει στη σχολή ευελπίδων.

.-  Επομένως η χωροφυλακή ήταν εκείνη που επέλεγε ουσιαστικά αυτούς, που πρόκειται να γίνουν αξιωματικοί;

Λ. Το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων το εξέδιδε η χωροφυλακή.

.-  Και για τους χωροφύλακες ποιος εξέδιδε πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων;

Λ. Δεν το ξέρω αυτό. Ασφαλώς οι πολιτικοί, που τους βάζανε μέσα. Τα σώματα ασφαλείας.

.-  Γνωρίζεις εάν υπήρχε διαδικασία επιλογής των χωροφυλάκων, τέτοια ώστε να μπορούν αυτοί …

Λ. Αφού υπήρχε στο στρατό, δεν θα υπήρχε στων χωροφυλάκων;

.-  Ποιος τους επέλεγε;

Λ. Στο στρατό δεν εισχώρησε ουδείς προερχόμενος με κακό πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Όλοι είχανε, από την αστυνομία την τοπική μέχρι ξέρω ‘γω το αρχηγείο χωροφυλακής, τέτοιο πιστοποιητικό που θεωρείται κατάλληλο για τη σχολή ευελπίδων.

.-  Θέλω να μου εξηγήσεις γιατί έπρεπε ο στρατός και η χωροφυλακή να μην έχουν κομμουνιστές. Τι φοβόντουσαν;

Λ. Κοίταξε, όταν λέμε εχθρός της πατρίδας ο κομμουνισμός, που ήταν το σύνθημα τότε της περιόδου, και δικαιολογημένα γιατί η εν γένει συμπεριφορά των κομμουνιστών ήταν τέτοια, που κατέληγε εις βάρος της πατρίδας.

.-  Άρα ο στρατός ήταν θεματοφύλακας, χωρίς τους κομμουνιστές, της ακεραιότητας της πατρίδας;

Λ. Έτσι πιστεύαμε τότε.

.-  Εντούτοις στο στρατό ξηράς διασώθηκαν και σταδιοδρόμησαν πολλοί αξιωματικοί που ήταν στον Ε.Λ.Α.Σ.. Πως το εξηγείς αυτό;

Λ. Αυτοί απλώς κάνανε μια δήλωση και είπαν ότι Εγώ ήμουνα στον Ε.Λ.Α.Σ., δεν πίστευα μεν, αλλά λόγω της περιοχής μου … Κατάλαβες; … Λόγω της περιοχής μου δεν υπήρχε άλλο τμήμα αντίστασης κατά των κατακτητών, έκανα χαρτιά και πήγα εκεί. Αυτή τη στιγμή όμως δηλώνω ότι δεν τους πιστεύω.

.-  Θέλω να μου πεις πόσο ποσοστό βασιλοφρόνων είχε ο στρατός ξηράς και πες μου τα ποσοστά της κομματικής τοποθέτησης των αξιωματικών του στρατού της δεκαετίας του ’50.

Λ. Κοίταξε, οι αξιωματικοί δεν είχαν ξεχωριστή ιδεολογία από τον υπόλοιπο ελληνικό λαό. Ήταν η τότε δεξιά που λέγαμε, έτσι δεν είναι; Το κέντρο, η Ένωση Κέντρου και δεν υπήρχε κανένα άλλο … και η Ε.Δ.Α., τα τρία αυτά κόμματα ήταν. Αξιωματικός που να ανήκει στην Ε.Δ.Α., δεν υπήρχε ποτέ κανένας, το αποκλείω. Αξιωματικοί που υπήρχαν στην Ένωση Κέντρου, διώχθηκαν από τη δεξιά και μεταξύ αυτών ήμουν και εγώ.

.-  Μια και αναφέρεσαι στην κομματική σου τοποθέτηση, η τοποθέτηση η πολιτική, κομματική των γονιών σου ποια ήταν; Και η δική σου πως εξελίχτηκε μετά;

Λ. Κοίτα να δεις, η δική μου εξελίχθη μεμονωμένα και λόγω των ιστορικών γεγονότων της ζωής μου. Ο πατέρας μου ήτανε στο Λαϊκό Κόμμα τότε του Τσαλδάρη. Ο πατέρας μου. Ο οποίος κατά την διάρκεια της κατοχής, είχε μετατρέψει το σπίτι του σε κέντρο εθνικής αντιστάσεως. Έστελνε συνεχώς στον Ζέρβα απάνω, αντάρτικο. Ήταν ένα κέντρο εθνικής αντιστάσεως το σπίτι του και από εκεί έστελνε αντάρτες, τροφοδοτούσε με αντάρτες τον Ζέρβα απάνω.

.-  Η πολιτική τοποθέτηση επομένως …

Λ. Ήταν του Λαϊκού Κόμματος, Τσαλδάρη.

.-  Η σημερινή ας πούμε νεοφιλελεύθερη δεξιά, η Νέα Δημοκρατία;

Λ. Ναι. Αυτή.

.-  Εσύ πως εξελίσσεσαι στη συνέχεια και από ότι κατάλαβα, μάλλον προς το κέντρο;

Λ. Ήμουνα κεντρώος από τη στιγμή που βγήκε ο Αντρέας Παπανδρέου. Δηλαδή ο Αντρέας Παπανδρέου δεν ήταν κεντρώος ακριβώς, αλλά λέω έγινα πιο πολύ δημοκράτης αξιωματικός από τη στιγμή που ανέβηκε απάνω ο Ανδρέας Παπανδρέου. Τον πίστευα αυτόν τον άνθρωπο και ακόμα τον πιστεύω βέβαια τον συχωρεμένο.

.-  Πότε πρωτοαποστρατεύτηκες από τον στρατό ξηράς;

Λ. Ναι, αυτό είναι το κυριότερο. Από εκεί ξεκινάει εμένα η ιδεολογία μου. Κατάλαβες; Το 1953 λοιπόν που έγινα ταγματάρχης, τότε αν θυμάσαι πήρε το 53% ο Γεώργιος Παπανδρέου και είχε και υπουργό Εθνικής Αμύνης τον Γαρουφαλιά. Ο Γαρουφαλιάς είχε πάρει υπασπιστή τον Νίκο τον Ζέρβα, ένα συμμαθητή μου της ίδιας κατηγορίας.

.-  Το ’53 ή το ’63 λες τώρα;

Λ. Στάσου ρε παιδί μου, το ’53 δεν έγινα ταγματάρχης; Το ’63 έγινα. Λοιπόν, είχε πάρει υπασπιστή τον Νίκο τον Ζέρβα, ο οποίος ήταν συμμαθητής μου. Εγώ υπηρετούσα τότε στο 340 στα Γιάννενα και με παίρνει τηλέφωνο και μου λέει Νίκο θέλεις να έρθεις στην Αθήνα;  λέω Γιατί ρε Νίκο; Καλά είμαι εδώ στο σπίτι μου.  Έλα δω μωρέ … μου λέει, … να σε έχουμε κοντά … και τα λοιπά. Εν τω μεταξύ η γυναίκα μου ήταν Αθηναία, επόμενο ήταν …, υπερίσχυσε το γυναικείο φύλλο και ήρθαμε εδώ. Και τοποθετήθηκα διοικητής του Κ.Ε.Σ.Α., αυτό είναι το Κ.Ε.Σ.Α. εδώ πλάι μου, δεν το είδες το στρατόπεδο που σου είπα; [1]

.-  Το είδα ναι.

Λ. Διοικητής του Κ.Ε.Σ.Α.. Όταν ήρθα λοιπόν εδώ στο Κ.Ε.Σ.Α., υπηρετούσε κάποιος δεξιός διοικητής και είχε τέτοια μέσα στο επιτελείο, που δεν ήθελε να μου παραδώσει την μονάδα. Ενώ ο Γαρουφαλλιάς είχε διατάξει να παραλάβω εγώ την μονάδα, υπήρχε …, το επιτελείο μέσα αντιδρούσε και δεν ήθελε να μου παραδώσει εμένα τη μονάδα. Και με κράτησαν 23 μέρες για να παραλάβω.

.-  Ένα λεπτό Νίκο. Υπονοείς ότι στην διάρκεια που έχουμε κυβέρνηση κέντρου, το Γενικό Επιτελείο Στρατού είχε μηχανισμό τέτοιον …

Λ. 100%.

.-  … και δεν υλοποιούσε τις επιθυμίες της πολιτικής ηγεσίας τότε;

Λ. Βεβαιότατα. Βεβαιότατα. 20 μέρες να παραλάβω. Μου έλεγε ο Νίκος Γιατί δεν παρέλαβες;  του λέω Πέστα στον αρχηγό σου. Εσύ τον έχεις, τον κύριο υπουργό. Τελικά καταλήξανε, γιατί τότε ήταν ο Γεννηματάς υπουργός, καταλήξανε και παρέλαβα τη μονάδα. Δεν ησυχάσανε, Αντώνη, επί δεκαεφτά μήνες να με διαβάλουνε συνεχώς.

.-  Πότε σε αποστρατεύσανε;

Λ. Τώρα θα τα εξηγήσουμε αυτά όλα. Τελικά έρχεται η πτώση του Παπανδρέου, έτσι; Τον Ιούλιο, 15 Ιουλίου δεν ήτανε; Και με παίρνει τηλέφωνο ο τότε αξιωματικός υπηρεσίας της μονάδας μου και μου λέει Κύριε διοικητά, αυτή τη στιγμή … λέει, … πήραμε σήμα με επιφυλακή, σας στέλνω το τζιπ να ανέβετε απάνω.  Τότε ήταν στο Διόνυσο, με τη δικτατορία ήταν εδώ. Πράγματι ήρθε το τζιπ με πήρε, πάω εκεί, μου λέει Δεν είναι μόνο αυτό… μου λέει, … έχουμε επιφυλακή. Αυτή τη στιγμή η μονάδα μας είναι περιτριγυρισμένη από ομάδες των ΛΟΚ. Με είχαν περιζώσει.

.-  Γιατί;

Λ. Γιατί ήμουνα του …, τότε να πούμε, του Παπανδρέου. Γιατί ήμουνα κεντρώος. Κατάλαβες; Ενώ αυτοί ήταν τότε βασιλικοί όλοι. Ήταν δύο μοίρες καταδρομών εκεί πέρα και οι δυο μοίρες αυτές καταδρομών … ενώ συνεργαζόμασταν ωραία, εκείνη την ημέρα έδειξαν το πρόσωπο τους. Με περικύκλωσαν, φαίνεται τέτοια εντολή είχαν με αποτέλεσμα να πάω εγώ, σαν λεβέντης αξιωματικός που ήμουνα τότε, στον έναν από αυτούς που …, του κλείνω την πόρτα δυνατά και του λέω…. Και αμέσως έδωσε διαταγή και φύγανε αυτοί. Σε πέντε μέρες έρχεται διαταγή μεταθέσεώς μου. Ήμουνα από τους πρώτους 10 αξιωματικούς, οι οποίοι φύγανε από τη φρουρά Αθηνών, λόγω αυτής της καταστάσεως, της πτώσης του Παπανδρέου. Ας πούμε τότε που γράφανε οι εφημερίδες, 10 αξιωματικοί που έφυγαν, μεταξύ αυτών ήμουν και εγώ. Λοιπόν, και με στέλνουν στην Ορεστιάδα απάνω, ως υποδιοικητή του 534 τάγματος εκεί. Και μόλις φτάνω στην μονάδα, απέξω ήταν το 166 και έπαιρνε τον διοικητή της μονάδας και τον πήγαινε στο νοσοκομείο. Και απευθείας ανέλαβα εγώ τη διοίκηση του τάγματος, ως υποδιοικητής που ήμουνα αμέσως ανέλαβα τη διοίκηση του τάγματος. Δεν περάσανε 2 μήνες, 2 ½ μήνες και έρχεται ο διοικητής της στρατιάς να μου κάνει επιθεώρηση. Μόλις μάθανε ότι ο Λύτρας πήρε μονάδα στα χέρια του, ως κεντρώος ας πούμε, σου λέει Τι γίνεται εδώ πέρα;

.-  Νίκο ένα λεπτό.

Λ. Ναι.

.-  Ένα λεπτό. Σε είχαν χαρακτηρίσει κεντρώο λόγω …

Λ. Από εδώ. Από εδώ που ήρθα.

.-  Μην μιλάμε και οι δύο μαζί.

Λ. Ναι.

.-  Σε είχαν χαρακτηρίσει κεντρώο διότι είχες τοποθετηθεί …

Λ. Στην μονάδα αυτή του Κ.Ε.Σ.Α. Κατά τη διάρκεια που διοικούσε ο Παπανδρέου.

.-  Και αυτή η βάφτιση σε ακολουθεί μέχρι που αποστρατεύεσαι;

Λ. Μέχρι και σήμερα. (…) θα πει ο Λύτρας είναι κομμουνιστής.

.-  Πότε σε αποστρατεύανε;

Λ. Τώρα θα σου πω, έχει συνέχεια. Λοιπόν, έρχεται ο διοικητής της στρατιάς, λέω στον συνταγματάρχη Κύριε συνταγματάρχη, εγώ ακόμα δεν παρέλαβα. Τι θα γίνει; Θα έρθει ο διοικητής της στρατιάς και θα του δώσω αναφορά και θα του πω σχετικά με την τακτική αποστολή της μονάδας μου …και τα λοιπά. Εγώ …λέω, … ακόμα δεν ήρθα σε επαφή με το επιτελείο του τάγματος, να μου πουν ποιο είναι το σχέδιο πυρός, ποια είναι η περιοχή μας …γιατί ήταν και τάγμα προκαλύψεως δηλαδή με τους Τούρκους πλάι, εκεί στην Καστανιά ήτανε, έχεις υπόψη σου, απάνω. Λέει Έχεις δίκιο αλλά θα είμαι και εγώ κοντά σου. Πάντως …λέει, … κοίταξε να κατατοπιστείς, γιατί εγώ σε ξέρω, είσαι ικανός αξιωματικός και δεν έχεις ανάγκη ούτε τον διοικητή της στρατιάς …Καραδημητρόπουλος, ήταν τότε διοικητής του συντάγματος, πολύ καλό παιδί και (…) μετά υπέροχα. Λοιπόν, έρχεται ο διοικητής της στρατιάς … Α, δεν σου είπα, πρώτα φωνάζω στο 2ο γραφείο του τάγματος, ξέρεις ποιος ήταν; Ο Περδίκης!

.-  Μάλιστα.

Λ. Ο Περδίκης. Φωνάζω και το 3ο γραφείο του τάγματος και τους λέω Φέρτε ρε παιδιά τα σχέδια εδώ, να ενημερωθώ, να δω που είμαστε, να μπορέσω να κατατοπίσω τον διοικητή στρατιάς που έρχεται να μας επισκεφτεί. Αυτοί μου λένε Δεν κάνουμε σχέδια. Σκέψου σενάρια, βαλτοί όλοι. Λέω Πως είναι δυνατόν; Λέει, Ο διοικητής που έφυγε, ήταν ανώμαλος και δεν κάναμε σχέδια, κάτι πρόχειρα χαρτιά και τέτοια. Λέω, τι λέτε ρε παιδιά; Τάγμα προκαλύψεως! Κάθομαι και εγώ, δύο μέρες πάω στο παρατηρητήριο του τάγματος, έβγαλα το σχέδιο πυρός που βασίζεται και η τακτική αντίληψη της μονάδας, βάση του σχεδίου πυρός. Αυτό δε ο υποδιοικητής της στρατιάς μόλις κατέβηκε από το ελικόπτερο και του έδωσα αναφορά και είδε τη μονάδα μου που ήτανε υπέροχη, μου λέει Ανέβα στο τζιπ διοικητή και πάμε στο παρατηρητήριο. Μόλις πήγαμε εκεί και κατεβήκαμε από το αυτοκίνητο, άρχισα εγώ να ενημερώνω τον διοικητή της στρατιάς, κανονικά όπως ξέρουμε, ε; Αρχίζουμε από τοπογραφίες και μετά όλα τα άλλα. Ο διοικητής μου λέει, Το σχέδιο πυρός. Κατάλαβες;….. Βαλτοί, προετοιμασία 100% να πούμε, για να ξεκάνουν αξιωματικούς δημοκρατικούς. Λοιπόν, επεμβαίνει ο Καραδημητρόπουλος και λέει Κύριε διοικητά, εδώ πέρα ο κύριος τώρα παρέλαβε. Λέει, Αυτό δεν {με νοιάζει}… Το σχέδιο πυρός. Και του δίνω και εγώ ένα σχέδιο πυρός δικό μου, όπως το είχα βγάλει από το παρατηρητήριο. Και έμοιαζε με αυτό που μου κρύβανε….

.-  Υπήρχε Νίκο το σχέδιο πυρός και δεν το έδειξαν;

Λ. Δεν υπήρχε…, δεν μου το δείξανε, δεν υπήρχε, τα είχανε εξαφανίσει όλα αυτά. Ο Περδίκης ήταν σου λέω. Ήταν μέσα σε αυτούς που ήτανε εξήντα …, της επιτροπής της χούντας να πούμε. Ήταν μέλος ο Περδίκης. Δεν τον έχεις ακούσει ποτέ τον Περδίκη;

.-  1964 αυτά;

Λ. Το ’64. Όχι ’65. Το ’65. Ήταν μετά την 15η Ιουλίου του ’65 …. Λοιπόν, να μην τα πολυλογώ, αφού ευχαριστήθηκε από το σχέδιο πυρός και τα λοιπά, ξαναπαίρνουμε το τζιπ, κατεβαίνουμε κάτω,…, είχα ετοιμάσει μια δεξίωση με ουζάκι εκεί κάτω και πήγαμε, καθίσαμε όλοι στο τραπέζι, αρχίσαμε το μεζεδάκι … Και μένω εγώ με τον διοικητή της στρατιάς. Λέω, Στρατηγέ μου, επειδή κάτι πιστεύω και έχω μια απορία. Πως γίνεται αυτό το που ήρθατε ταχέως να επιθεωρήσετε την μονάδα μου; Ακόμα εγώ δεν είχα παραλάβει. Με κοίταξε και μου λέει, Είσαι πονηρός Λύτρα. Του λέω Γιατί; Κάνεις ερωτήσεις που δεν μπορώ να σου απαντήσω. Αυτός ήταν διοικητής του Ι.Δ.Ε.Α. τότε.

.-  Πάμε στον Ι.Δ.Ε.Α. μισό λεπτό, Νίκο και μετά στην αποστρατεία σου. Εσύ ήσουνα μέλος του Ι.Δ.Ε.Α.;

Λ. Εγώ ποτέ. Αλίμονο.

.-  Πως τον λέγανε τον διοικητή που ήρθε το ’65 να σε επιθεωρήσει;

Λ. Ο Λιναράς παιδί μου ήταν.

.-  Ήταν ο επικεφαλής της δέσμης;

Λ. Της δέσμης. Αυτός ήταν αρχηγός του Ι.Δ.Ε.Α. … τελικά αποτάχτηκε. Στάσου να σου εξηγήσω παρακάτω.

.-  Ένα λεπτό Νίκο. Μόλις είπες, που δεν γράφτηκε, ότι η προπαρασκευή τους ήταν από τότε … Ποιανών η προπαρασκευή;

Λ. Του Ι.Δ.Ε.Α., να ξεκάνει όλους τους δημοκρατικούς αξιωματικούς. Δηλαδή αυτούς που πιστεύανε στον Παπανδρέου και στην Ένωση Κέντρου.

.-  Με σκοπό;

Λ. Με σκοπό να γίνει εκκαθάριση του στρατού και να διοικούν μόνο αυτοί, του βασιλέως και του Ι.Δ.Ε.Α. ας πούμε. Τότε αυτοί διοικούσαν το στρατό, οι Μεσανατολίτες, οι Ταγματασφαλίτες και οι Βασιλικοί διοικούσαν τον στρατό τότε.

.-  Και μέσα σε αυτές τις κατηγορίες ήταν η κεντρική δέσμη του Ι.Δ.Ε.Α.;

Λ. Ο Ι.Δ.Ε.Α.. Αυτούς τους είχε …, αυτούς … ο Ι.Δ.Ε.Α. καλλιεργούσε το πνεύμα αυτό των υπόλοιπων κατηγοριών των αξιωματικών της δεξιάς.

.-  Πάμε στην περίπτωση τη δική σου.

Λ. Ναι. Λοιπόν, τελειώνει αυτό το επεισόδιο, φεύγει ο διοικητής της στρατιάς και έρχεται ο Καραδημητρόπουλος και μου λέει Ρε συ Νίκο τα πήγες ωραία, μπράβο …και τα λοιπά. Σε λίγες μέρες, δεκαπέντε είκοσι, έρχεται διαταγή μεταθέσεως μου από εκεί. Και με βάλανε στο σύνταγμα, δηλαδή στον Καραδημότροπουλο, στο επιτελείο του συντάγματος. Μου αφαίρεσαν τη διοίκηση του τάγματος και …

.-  Με λίγα λόγια, σε αποδυνάμωσαν;

Λ. Ναι, ασφαλώς. Και έγινα γραφιάς πλέον.

.-  Μάλιστα.

Λ. Εκεί αναγκαστικά τρώγαμε στη λέσχη. Εκεί έτρωγε ο Παπαδόπουλος ο Γεώργιος μαζί με τον Λαδά τον …, στην ίδια λέσχη διότι ο μεν Λαδάς ήταν υποδιοικητής του συντάγματος που ήμουνα εγώ, ο δε Γεώργιος Παπαδόπουλος ήταν διοικητής της μοίρας, η οποία είχε βάλει τη ζάχαρη στα αυτοκίνητα, αν θυμάσαι. Το ξέρεις αυτό;

.-  Το ξέρω.

Λ. Λοιπόν, αυτοί βλέποντας εμένα που πήγαινα στη λέσχη και διάβαζα ‘Βήμα’ και ‘Νέα’, δεν το χώνευαν, γιατί αυτοί έπαιρναν ‘Ελεύθερο Κόσμο’ τότε όλοι.

.-  Ένα λεπτό Νίκο. Αυτό σημαίνει ότι εσύ πλέον είσαι κεντρώος.

Λ. Βέβαια. Είμαι κεντρώος. Είμαι τοποθετημένος στην κεντρώα παράταξη. Λοιπόν μια μέρα ο Παπαδόπουλος, μου λέει Και μου έρχεσαι στην λέσχη με αυτήν την εφημερίδα; Λέω, Τι συμπεριφορά είναι αυτή; Αντισυνταγματάρχης ήτανε. Σε έναν ταγματάρχη μιλάτε. Γιατί μου μιλάτε έτσι; Δεν έχω δικαίωμα να διαβάζω οποιοδήποτε Τύπο; Δεν είναι Τύπος που κυκλοφορεί ελευθέρα; Για πιο λόγο εσύ θα μου πεις τι να διαβάζω; Έλληνες αξιωματικοί δεν διαβάζουν τέτοιον Τύπο λέει αυτό το…..

.-  Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος;

Λ. Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος,….. Και ύστερα από αυτήν την προστριβή που είχαμε, σε 10 μέρες με παίρνει τηλέφωνο ο Περίδης, ο οποίος ήταν διοικητής των μονάδων της περιοχής εκεί πέρα της Ορεστιάδας, (είχε μια ταξιαρχία δηλαδή τότε και η 12η ήταν κάτω στην Αλεξανδρούπολη, διοικητής ήταν ο Περίδης.) Ήταν Κυριακή εγώ δεν ήμουνα στο γραφείο έρχεται ο αγγελιοφόρος μου λέει,  Σε θέλει ο υπαρχηγός στο τηλέφωνο. Πηγαίνω λοιπόν στο γραφείο, τον παίρνω, μου λέει Πες μου Νίκο το εξής …Ο Περίδης ως υπολοχαγός είχε καταταγεί στο Ζέρβα και εγώ από τότε τον ήξερα, γιατί ήμουνα και εγώ ένοπλο μέλος στον Ζέρβα. Λοιπόν,  Ακούω του λέω, λέει Πήρες εφημερίδα σήμερα; Δεν πήρα, γιατί ακόμα δεν έφυγα από το σπίτι μου. λέω, Πάρε μια, μου λέει, τον ‘Ελληνικό Βορρά και διάβασέ τον και πάρεμε τηλέφωνο να μου πεις, εάν αυτά που γράφει για σένα είναι αλήθεια. Αυτομάτως αυτοί έβαλαν αυτόν που ήταν διοικητής του σώματος στρατού και έγραψε το εξής, Ο ταγματάρχης Λύτρας, ευρισκόμενος εις κεντρικόν περίπτερον της Ορεστιάδας και βλέπων τον ιδρυτή της Ε.Ρ.Ε. σε αναρτημένη εφημερίδα, ερώτησε ’Ποιος είναι αυτός;’ …Ρώτησα εγώ ‘Ποιος είναι αυτός;’ και μου απάντησαν Γιατί; οι παρευρισκόμενοι και εγώ τους λέω Δεν ξέρω. Πέστε μου ποιος είναι; και αυτοί, λέει Αντέστησαν και νευριάσανε με τη συμπεριφορά μου αυτή, απέναντι του ιδρυτού της Ε.Ρ.Ε. …λέω, έτσι; Και ζητούν από τον υπουργό Εθνικής Αμύνης την άμεση μετάθεση μου και την παραδειγματική μου τιμωρία.

.-  Αυτά Νίκο, έγραφε η εφημερίδα ‘Ελληνικός Βορράς’;

Λ. ‘Ελληνικός Βορράς’.

.-  Το 1965;

Λ. Δεν ξέρω αν μπορώ να το βρω … Λοιπόν, γίνεται ανάκριση, Εγώ είμαι υποχρεωμένος Νίκο …μου λέει ο Περίδης, … να διατάξω ένορκο διοικητική εξέταση. Εξέταση λέει αυτός. Γιατί όχι; λέω. Και διορίζεται κάποιος, ο αντικαταστάτης μου στο τάγμα, που παρέλαβε, ένας Παπάς ο οποίος είχε μείνει… και τον φέρανε εκεί για να μπορέσει να αποχτήσει χρόνο διοικήσεως, για να γίνει συνταγματάρχης. Κατάλαβες;

.-  Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της Ε.Δ.Ε.;

Λ. Της Ε.Δ.Ε.; Πενήντα μέρες φυλακή, διότι λέει …, πως το λένε …, δεν το θυμάμαι …

.-  Ασχολήθηκες με την πολιτική;

Λ. Όχι, όχι. Δεν … δεν μπόρεσαν να βγάλουν τέτοιο συμπέρασμα. ΄΄Διότι εθίγει η αξιοπρέπεια του Έλληνα αξιωματικού΄΄.

.-  Μάλιστα.

Λ. Πως όμως; Θα σου εξηγήσω πως έγινε η προανάκριση. Αυτός ο άνθρωπος έκανε πρώτα προανάκριση, μας πήρε κατάθεση αυτών των τριών μαρτύρων που ήτανε, και εμένα έτσι; Επειδή όμως δεν έβγαζε συμπέρασμα, ήθελε να κάνει και αντιπαράσταση, γενικά μια εξέταση. Και μας καλεί μια μέρα στο γραφείο του συντάγματος, είμαστε και οι τρεις απ’ έξω, περιμένουμε τον συνταγματάρχη να μας πει να μπούμε να μας εξετάσει. Αυτοί οι δύο δεν με ξέρανε εμένα ποιος είμαι. Ψευδομάρτυρες ήτανε, ακούς; Και χτυπάνε την πόρτα και λένε Εμείς κύριε συνταγματάρχα έχουμε δουλειά τι μας καθυστερείς εδώ πέρα; Ο Λύτρας δεν έχει σκοπό να έρθει.

.-  Και εσύ ήσουνα εκεί.

Λ. Και εγώ ήμουνα εκεί. Ανοίγει την πόρτα (…) ο Λύτρας, ξέρει. δεν έγινε εξέταση καταλαβαίνεις. Στηρίχτηκε λοιπόν όλη αυτή η υπόθεση και με τιμώρησαν με 50 μέρες φυλακή. Που όμως; Όταν …, πήρανε έναν Χατζηγιάννη αν θυμάσαι, τον ήξερες; Υπασπιστής του Παπάγου κάποτε, υπολοχαγός ήταν υπασπιστής του Παπάγου κάποτε, ένας Χατζηγιάννης τεθωρακισμένων, ο οποίος τότε ήταν διοικητής εκεί στην Ορεστιάδα.

.-  Χατζηγιάννης από τις Σπέτσες;

Λ. Δεν ξέρω από πού, δεν θυμάμαι… Και λέει αυτός στην κατάθεση του, τον πήραν για να υποβληθεί γενικά η ανάκριση, ότι Εγώ όταν πήγα στο περίπτερο, ο κύριος Λύτρας δεν ήταν εκεί. Είδα όμως τον κόσμο αγανακτισμένο …και στηρίχτηκαν σε αυτό το πράγμα και βγάλανε πόρισμα με 50 μέρες φυλακή, διότι έθιξα λέει, την …, πως το είπα προηγουμένως;

.-  Την αξιοπρέπεια του Έλληνα αξιωματικού.

Λ. Του Έλληνα αξιωματικού, ναι.

.-  Πότε σε αποστρατεύουνε Νίκο;

Λ. Τώρα δεν με αποστρατεύανε. Έρχεται εν συνεχεία μετάθεση και πάω στο Τσοτύλη. Όπου εκεί πάω υποδιοικητής της μονάδας επιστρατεύσεως του Τσοτύλη. Εκεί υπάρχει, ένας Τρομανάς, ο οποίος ήθελε και αυτός να γίνει συνταγματάρχης. Ο δε διοικητής του σώματος ξέρεις ποιος ήτανε; Ο Ζωιτάκης.

.-  Μάλιστα.

Λ. Λοιπόν, παίρνει εντολή ο Ζωιτάκης να με ξεκάνει και από εκεί. Βάζει έναν διοικητή των ΤΕΑ συνταγματάρχη, Κάργας, από τη Σάμο είναι; Δεν θυμάμαι. Λοιπόν, ο οποίος λέει ότι Σε συζήτηση που κάναμε με τον κύριο Λύτρα, είπαμε ότι τις εφημερίδες …οι εφημερίδες έχουνε κυκλοφοριακό σκοπό να πούμε. Γράφουνε πράγματα τα οποίο έχουνε σχέση με την κυκλοφορία τους. Και έφερα εγώ ως παράδειγμα, Παράδειγμα είναι το εξής, …λέω, … ο Τσιριμώκος θεωρείται αρχηγός των κομμουνιστών από όλο τον στρατό και τον βρίζαμε και αυτή τη στιγμή ο βασιλεύς του έδωσε εντολή να κάνει κυβέρνηση. Άρα λοιπόν δεν έχουνε κυκλοφοριακό σκοπό οι εφημερίδες όταν γράφουνε αυτά …και τα λοιπά. Πάει αυτός τα καταθέτει διαφορετικά. Ότι εγώ έθιξα τον Τσιριμώκο, αποκάλεσα αυτόν ανακτορικό άντρα και ούτω έθιξα τη δυναστεία του. Και γίνεται νέα προανάκριση. Η οποία καταλήγει με πενήντα μέρες φυλακή και έκτιση της ποινής πάλι εντός στρατοπέδου. Δεύτερο αυτό. Ύστερα από δύο μήνες έρχεται απόφαση για πειθαρχικό συμβούλιο με το ερώτημα της αποτάξεως.

.-  Μάλιστα.

Λ. Κατεβαίνω κάτω … ε, πρόεδρος του συμβουλίου ήτανε ο Ζαλοχώρης Αποστόλης, δεν ξέρω αν τον ξέρεις; Ένας λεβέντης, καλός αξιωματικός. Εγώ τον είχα διοικητή λόχου στις επιχειρήσεις, όταν ήμουνα ακόμα επιλοχίας. Ως επιλοχίας να πούμε του Ζαλοχώρη, κάναμε πολλές επιχειρήσεις. Ένας λεβέντης αξιωματικός. Μόλις φτάνω κάτω, γιατί από το Τσοτύλι κατέβηκα, Ρε Νίκο…μου λέει, … τι είναι αυτά που λένε για σένα; Κομμουνιστής και θέλουν να σε αποτάξουν; και τα λοιπά μου λέει…

.-  Λέγε Νίκο. Λέγε.

Λ. Ναι. Λοιπόν το αποτέλεσμα, βγάζει απόφαση ο Ζαλοχώρης ‘Αθώος’. Και ύστερα από ένα μήνα έρχεται νέα διαταγή με το ίδιο ερώτημα της αποτάξεως, διότι εξακρίβωσαν ότι η απόφαση του συμβουλίου ήταν….., ξέρω ‘γω πως χαρακτηρίζεται στη διαταγή. Λοιπόν, κατεβαίνω κάτω για δευτεροβάθμιο, όπου εκεί με αποτάξανε. Με συμβούλιο πειθαρχικό, πρόεδρος ο Αγγελής, ο Λαδάς, ένας Μεταξάς … τέλος πάντων αυτοί που ήταν μέσα στους εξήντα …

.-  Πάμε λίγο στον Λαδά, γιατί αναφέρθηκες στον Λαδά, ότι ήταν με τον Παπαδόπουλο στα σύνορα που υπηρετούσες το ’65 …

Λ. Ναι.

.-  Τι συμπεριφορά είχε ο Λαδάς, προσωπικά, απέναντι σου;

Λ. Απέναντι μου; Αρκεί να σου πω το εξής. Ότι, πρώτα – πρώτα ο Λαδάς δεν είχε καμία εκτίμηση…..

.-  Νίκο ο Λαδάς δεν είχε πολεμήσει τους Γερμανούς; Στο πόλεμο του ’40; Τους Ιταλούς;

Λ. Ήτανε τάξεως ΄42, ήτανε; Πολύ λίγο θα πολέμησε. Τώρα την ιστορία του Λαδά για τον πόλεμο του ’40 δεν ξέρω. Δεν …

.-  Αυτοί οι αξιωματικοί, στον εμφύλιο πολεμήσανε ή όχι;

Λ. Κοίταξε εγώ …, είναι τάξη ’47 ο Δερτιλής, εγώ δεν τον άκουσα παρά τώρα τελευταία να πούμε, με την αντίσταση μας δεν τον ήξερα καθόλου. Τότε με το Πολυτεχνείο τον έμαθα. Που λέει, χτύπησε έναν στρατιώτη, τι ήταν ιδιώτης, με το πιστόλι.

.-  Θα μου πεις για την Κύπρο μετά. Σε αποτάσσουν … Μετά για την Κύπρο, σε αποτάσσουν το 1966; Γιατί προφανώς πέρασες κάποιο δευτεροβάθμιο.

Λ. Ναι.

.-  Εσύ από τη λήξη του εμφύλιου πολέμου μέχρι την δικτατορία, έχεις οποιαδήποτε ανάμιξη σε ομάδες; …

Λ. Με καμία οργάνωση.

.-  … ή οργανώσεις παραστρατιωτικές μέσα στο στρατό;

Λ. Όταν ήμουνα, σου είπα, στο Κ.Ε.Σ.Α., που τέθηκε θέμα ΑΣΠΙΔΑ, εγώ μαζί με τον Μουστακλή, που είμαστε αδελφικοί φίλοι ας πούμε, πήγαμε και είπαμε Χρόνια Πολλά σε αυτόν τον…, που πέθανε τώρα … Αξιωματικός ήταν, των διαβιβάσεων. Ήταν τότε πάνω στο επιτελείο που υπηρετούσα εγώ να πούμε, τότε με τον …, πως τον λένε;

.-  Και σας ενέπλεξαν στον ΑΣΠΙΔΑ Νίκο;

Λ. Ναι, πήγαμε και είπαμε Χρόνια Πολλά στο σπίτι του μαζί με τον Μουστακλή. Και εκεί ήταν κάποιος, ο οποίος εν συνεχεία πήγε και κατέθεσε ότι μέσα στο σπίτι του … πως τον λέγανε αυτόν που αυτοκτόνησε το …, τον δικό μας τον αντιστασιακό. Εγώ τώρα έχω πάθει αμνησία.

.-  Πες μου εσύ, εάν υπήρχε υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ; Προσωπική σου γνώμη.

Λ. Όχι δεν υπήρχε. Ασφαλώς δεν υπήρχε.

.-  Λοιπόν …

Λ. Αλλά αυτός …, ένας από μέσα εκεί που πήγαμε και κάναμε …, ήταν δημοκρατικοί αξιωματικοί όλοι αυτοί που επισκέφτηκαν αυτόν τον κύριο, λέει ότι Εμείς …λέει, … κάναμε συμβούλιο …τότε, την ημέρα που επισκεφτήκαμε το σπίτι αυτουνού, … να έχουμε σύνδεσμο και εμείς, οι δημοκρατικοί αξιωματικοί της φρουράς Αθηνών και να κοιτάμε ο ένας τον άλλον …και τα λοιπά και τα λοιπά.

.-  Και κατηγορείσαι για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ;

Λ. Και με καλεί μια μέρα ο Σίμος, με ακούς;

.-  Σε ακούω, βεβαίως σε ακούω.

Λ. Ο οποίος έκανε την προανάκριση του ΑΣΠΙΔΑ και μου λέει Την τάδε του μηνός ήσαστε εκεί, στο τάδε σπίτι και κάποιος αξιωματικός είπε ότι ο Λύτρας νευρίασε και τους είπε ‘Αϊ γαμηθείτε πούστηδες.’ Αυτά τα λόγια. Ότι εγώ νευρίασα από τη συζήτηση που είχαμε εκεί και τους είπα Αϊ γαμηθείτε. να πούμε. Και με ρωτάει αυτός γιατί το είπα αυτό και τι συνέβη εκεί. Δεν ξέρω τίποτα …λέω εγώ, …κύριε ταξίαρχε. Σας παρακαλώ πολύ μην με ανακατεύετε και μην με απασχολείτε μαζί τους.

.-  Αυτή ήτανε η μοναδική εμπλοκή …

Λ. Η μοναδική μου εμπλοκή στον ΑΣΠΙΔΑ. Αυτό όμως το έμαθε ο Νίκος ο Ζέρβας, ο συμμαθητής μου και προσπαθούσε να πάω εγώ να καταθέσω, ότι πράγματι υπήρχε αυτή η κίνηση των δημοκρατικών αξιωματικών. Κατάλαβες;

.-  Μάλιστα.

Λ. Και γι’ αυτό με φώναξε ο Σίμος, για να βγάλει λάδι από το θέμα της συζητήσεως, κατάλαβες; Αλλά δεν μπόρεσε.

.-  Ερχόμαστε λοιπόν στην απόταξη σου. Στην αποστρατεία σου. Μέχρι την δικτατορία, έχεις κατέβει στην Κύπρο; Έχεις εμπλοκή με την Κύπρο;

Λ. Μέχρι την δικτατορία;

.-  Μάλιστα.

Λ. Πήγα ένα τάγμα, όταν ήμουνα διοικητής του Κ.Ε.Σ.Α.. Πήγα ένα τάγμα ανορθοδόξων στην Κύπρο και γύρισα.

.-  Τους μετέφερες απλά;

Λ. Ναι, τους μετέφερα. Ως διοικητής της μονάδος δηλαδή τότε, τους παρέδωσα σε άλλες μονάδες και έφυγα. Αυτή ήταν η εμπλοκή μου στην Κύπρο.

.-  Επομένως δεν γνωρίζεις για τα γεγονότα του ’63 – ’64, για τον Γρίβα, τον ρόλο που έπαιξε στην Κύπρο … Δεν γνωρίζεις προσωπικά, άλλο τι έμαθες.

Λ. Όχι. Δεν ξέρω τίποτα προσωπικά. Αλλά με τον Γρίβα εγώ έκανα αντίσταση.

.-  Θα πάμε αυτού. Εννοείς την περίοδο της κατοχής ή μετά;

Λ. Της χούντας παιδί μου.

.-  Πάμε στο 1967, Νίκο. Γίνεται η δικτατορία. Ήδη αναφέρθηκες, λέγοντας ότι αυτοί που προετοίμαζαν την δικτατορία μέσα από τον Ι.Δ.Ε.Α. …

Λ. Η προπαρασκευή.

.-  … στην προσπάθεια τους να καθαρίσουν …

Λ. Το στράτευμα από δημοκρατικά στοιχεία …

.-  … έκαναν αυτά που έκαναν.

Λ. Έκαναν αυτά που κάναν.

.-  Πάμε λοιπόν στην δικτατορία. Τι γίνεται;

Λ. Στη δικτατορία εγώ όπως ξέρεις ήμουνα σε διαθεσιμότητα τότε, δεν είχε βγει η απόφαση του … δεν είχε βγει η εγκύκλιος αποτάξεων, διότι είχα προσφύγει στο συμβούλιο επικρατείας αλλά δυστυχώς δεν μας άφησαν τότε, έκλεισαν τις υποθέσεις αυτές και δεν ασχολήθηκαν μαζί μας και έτσι βγήκε η εγκύκλιος και έφυγα ως απότακτος τον Σεπτέμβρη του 1967. Από τότε, μόλις αρχίσαμε εγώ, ο Σπύρος ο Μουστακλής, ο οποίος είχε φύγει και αυτός ως απότακτος, διότι αυτός είχε κατηγορήσει τον Δόβα τότε και τον είπε ΄΄μούμια΄΄, με αυτό το αιτιολογικό τον βγάλανε από τον στρατό ως απότακτο, πέρασε πειθαρχικό και αυτός. Λοιπόν, αποτέλεσμα εγώ και ο Σπύρος αρχίσαμε να ερευνούμε το θέμα, πως μπορούμε να αντιδράσουμε κατά της χούντας. Το στέκι μας ήταν στο Παγκράτι ένα καφενείο, ‘Ελλάς’ λέγεται, στην πλατεία Πλαστήρα, αν το έχεις υπ’ όψιν σου;

.-  Όχι.

Λ. Εκεί συναντιόμασταν όπου, ο Βασιλικόπουλος ερχότανε ήταν φίλος του Σπύρου, είχαν γνωριστεί στην Κύπρο αυτοί, ο Βαρδάνης ο Μιχάλης, ο …

.-  Το 1967 αυτά;

Λ. Ναι. Ο Αρχάκης, ο Αρχάκης …

.-  Ο Αλέκος ο Αρχάκης;

Λ. Ο Αλέκος ο Αρχάκης, όλα αυτά τα παιδιά ήταν δικά μας, εμένα και του Σπύρου, τα είχαμε μαζέψει και προσπαθούσαμε να βρούμε μια λύση, τι θα κάνουμε.

.-  Όλοι απόστρατοι αυτοί;

Λ. Όλοι απόστρατοι ήταν αυτοί, βέβαια. Λοιπόν, τελικά εγώ έρχομαι σε επαφή με έναν υπαρχηγό τον Τσίχλη…Γεώργιος. Λοιπόν και αυτός είχε πάρει εντολή …, δεν μπορώ να πω μετά πεποιθήσεως αν είναι αλήθεια, αλλά έλεγε ότι είχε πάρει εντολή από τον Γαρουφαλιά να φτιάξει μια αντίσταση κατά της χούντας. Επειδή εγώ είχα υπηρετήσει υπό τις διαταγές του Τσίχλη, με φωνάζει και με έβαλε μέσα στο επιτελείο να πούμε, αυτό που είχε οργανώσει, αντιστάσεως.

.-  Και ο Τσίχλης απόστρατος;

Λ. Και ο Τσίχλης απόστρατος ήτανε. Λοιπόν, εγώ έβαλα τον Σπύρο και τους υπόλοιπους τους βάλαμε εκεί, υποτίθεται ας πούμε ότι ήτανε μέσα στο επιτελείο αυτής της οργάνωσης, του τμήματος που προσπαθούσαμε να κάνουμε αντίσταση. Τέλος πάντων.

.-  Όνομα δώσατε σε αυτήν την ομάδα;

Λ. Λέγαμε του Τσίχλη, τότε. Δεν λέγαμε τίποτα … Εν συνεχεία εγώ οργανώνομαι από τον Γιώργο τον Καρούσο, με τον Οπρόπουλο. Τότε έγινε ο πραγματικός πυρήνας αντιστάσεως κατά της χούντας.

.-  Ποιοι ήσασταν σε αυτήν την ομάδα;

Λ. Εγώ, ο Καρούσος, ο Σπύρος ο Μουστακλής, ο Οπρόπουλος, πέντε …, τέσσερις, πόσοι είμαστε, πέντε. Εγώ, ο Καρούσος, ο Οπρόπουλος, ο Μουστακλής ποιος άλλος;

.-  Ο Βασιλικόπουλος, ο Βαρδάνης και ο Αρχάκης;

Λ. Μετά τους βάλαμε αυτούς μέσα.

.-  Και τους τρεις;

Λ. Τον πρώτο πυρήνα, στον πρώτο πυρήνα είμαστε εμείς οι τέσσερις, μετά βάλαμε τον Βασιλικόπουλο, τον Βαρδάνη και τον Αρχάκη.

.-  Και τι κάνατε Νίκο;

Λ. Τότε συνέπεσε να γίνει το κίνημα του …, του βασιλέως αυτού …

.-  13 του Δεκέμβρη το ’67.

Λ. Ναι, 13. Και τότε, είχε κι άλλους μυήσει ο Οπρόπουλος, υπαρχηγούς και τα λοιπά, είχε τότε τον …, τον στρατηγό τον Βαρδουλάκη, ο οποίος είχε έρθει σε επαφή με κάποιον από αυτούς που ήταν τότε στην χούντα και του είχαν εκμυστηρευτεί ότι διαθέτουν αξιωματικούς, αν θέλουμε να τους βοηθήσουμε να ρίξουνε τη χούντα. Ο διοικητής τότε της Α.Σ.Δ.Ε.Ν. ήταν φίλος του Βαρδουλάκη, δεν θυμάμαι ποιος ήταν.

.-  Ένα λεπτό Νίκο. Εννοείς ότι ο Βαρδουλάκης σας είχε πει ότι έχει εν ενεργεία αξιωματικούς …

Λ. Ναι.

.-  … έτοιμους να ρίξουν …

Λ. Ήταν και βασιλικός ο Βαρδουλάκης. Ο οποίος ήταν συνδεδεμένος απευθείας με τον βασιλιά. Λοιπόν, λέει ο Οπρόπουλος Βέβαια να τους βοηθήσουμε. Και θυμάμαι, τότε μας είχανε βάλει εμένα και τον Σπύρο τον Μουστακλή, ήταν δύο τάγματα που ήταν να (…) από την Αγία Παρασκευή πάνω, ξέρω ‘γω ήταν ένα σύνταγμα, ως διοικητές ταγμάτων για να επέμβουμε τότε στις 13 και να καταλάβουμε το αρχηγείο και όλα αυτά τα …, τη φρουρά γενικά των Αθηνών. Αλλά εμείς δεν τα πιστεύαμε αυτά, δηλαδή με μια σύσκεψη που κάναμε με τον Οπρόπουλο μας έλεγε Μην έχετε εμπιστοσύνη στις πληροφορίες αυτές. Θα ενεργήσουμε σωστά και ως Έλληνες πεπειραμένοι αξιωματικοί. Όταν λοιπόν ήρθε η 13η, μας είχαν πει εμάς να πάμε να παρουσιαστούμε στην Α.Σ.Δ.Ε.Ν. να μας αναθέσουν την διοίκηση των ταγμάτων.

.-  Με στολή;

Λ. Στολή, φοράγαμε στολή, με καπέλο … τη στολή από μέσα με το περίστροφο μαζί, εγώ είχα και δικό μου περίστροφο. Λοιπόν, λέμε με τον Σπύρο Νίκο, να στείλουμε κανένα μικρό, να δούμε τι γίνεται, να το εξετάσουμε γιατί δεν είχαμε εμπιστοσύνη. Αλλά δεν χρειάστηκε να στείλουμε κανένα από αυτούς που είχαμε εμείς. Μάθαμε αμέσως ότι ο πρώτος αξιωματικός, μυημένος και αυτός με τον βασιλιά ας πούμε, που πήγε να πάρει αποστολή από τον διοικητή της Α.Σ.Δ.Ε.Ν., τον συλλάβανε και έτσι φύγαμε. Και δεν μας κυνηγήσανε εμάς. Με αποτέλεσμα, κάναμε μια σύσκεψη εκεί στο σπίτι του Αρχάκη και είπαμε ότι Από εδώ και στο εξής καμία, καμία συμφωνία με αξιωματικούς εν ενεργεία, διότι δεν τους είχαμε …, δεν πρέπει να τους έχουμε εμπιστοσύνη.

.-  Νίκο μισό λεπτό. Ο Βαρδάνης μέχρι το Σεπτέμβρη του ’67 δεν είχε αποστρατευτεί. Ήταν σε μονάδα στη Θράκη.

Λ. Τον Σεπτέμβρη του ’67; Βεβαιότατα. Εγώ δεν λέω τον Σεπτέμβρη του ’67.

.-  Λες το διάστημα λίγο πριν τις 13 του Δεκέμβρη;

Λ. Ναι. Κοίταξε, εγώ τον Βαρδάνη τον γνώρισα, σου είπα, στο καφενείο αυτό που πηγαίναμε, ήταν φίλος με τον Σπύρο. Είχαν συνυπηρετήσει μαζί με τον Σπύρο.

.-  Ως απόστρατο πλέον τον γνώρισες.

Λ. Τον είχανε αποτάξει … Πάντως επειδή, πραγματικά εγώ τον έζησα τον Βαρδάνη, έχει πολύ δημοκρατικές ιδέες ο Βαρδάνης. Μπορώ να σου πω ότι προσεγγίζει προς την αριστερά παρά προς το κέντρο. Τον ξέρω πως είναι. Και τότε είχε φύγει αυτός για ιδεολογικούς λόγους να πούμε, τώρα δεν ξέρω τον είχανε αποτάξει, ή είχε φύγει μόνος του, ή είχε παραιτηθεί, δεν θυμάμαι.

.-  Τον είχαν αποτάξει, με αιτιολογία ότι είναι στον ΑΣΠΙΔΑ. Με αυτήν την αιτιολογία.

Λ. Δεν ξέρω.

.-  Πάμε όμως παρακάτω.

Λ. Λοιπόν, κοίταξε να δεις τώρα. Εδώ το πρόβλημα είναι το εξής, ότι ο Βαρδάνης ήταν πάντα εχέμυθος. Ήταν ένα καλό παιδί, αλλά όταν άκουγε βασιλιά, όπως και ο Σπύρος ο Μουστακλής και δεξιά γινόταν θηρίο να πούμε. Ενώ εγώ έβαζα και λιγάκι νερό στο κρασί μου, κατάλαβες; Δεν ήμουν απόλυτος. Το αποτέλεσμα ήταν το εξής τώρα. Ότι εμείς κάναμε αυτήν την οργάνωση Οπρόπουλου, η οποία ήταν πραγματική οργάνωση και μΊα των ημερών είπα στον Οπρόπουλο Επειδή με κάλεσε ο Γρίβας …(επειδή θέλεις να σου μιλήσω για τον Γρίβα τώρα) … με κάλεσε ο Γρίβας για να με κάνει αρχηγό μιας ομάδας αντιστάσεως κατά της χούντας που προετοιμάζει …του λέω του Οπρόπουλου, Να πάω ή όχι; μου λέει Να πας, να δούμε τι γίνεται. Εμείς δε τότε ως οργάνωση δεν είχαμε ούτε οικονομικές δυνατότητες, ούτε γενικά δυνατότητες εξοπλισμού των ομάδων. Λοιπόν, μετά που πήγα στον Γρίβα, μου λέει Σε κάνω αρχηγό …λέω

.-  Ένα λεπτό Νίκο. Από πότε τον ήξερες τον Γρίβα και γιατί κάλεσε εσένα;

Λ. Γιατί κανείς δεν με ήξερε από παλιά, όταν ήρθε ο Γρίβας τότε από …, ο ήρωας Γρίβας τότε, στην Αθήνα και μπήκε και έγινε υποδιοικητής, ήτανε υπαρχηγός του κόμματος του Βενιζέλου τότε των φιλελευθέρων;

.-  Ανακατεύτηκε με την πολιτική.

Λ. Τότε που ανακατεύτηκε με την πολιτική, με είχε γνωρίσει εμένα σε μια μονάδα που υπηρετούσα στα Γιάννενα, που είχε έρθει να επισκεφτεί ένα Πάσχα. Όπου εκεί γνωριστήκαμε, ήταν ένας υπασπιστής του Γρίβα, ένας Θανάσο.. ξέρω ‘γω κάτι, ο οποίος με ήξερε εμένα, με συστήσανε και τα λοιπά και με ήξερε από τότε ο Γρίβας. Λοιπόν …

.-  Σε καλεί πότε ο Γρίβας στην δικτατορία; Και τι σου λέει;

Λ. Με κάλεσε και μου λέει να με κάνει αρχηγό μιας ομάδος αντιστάσεως κατά της χούντας.

.-  Αυτό σημαίνει ότι ο Γρίβας ήταν αντιχουντικός;

Λ. Τότε έλεγε …, εγώ δεν …

.-  Νίκο, μόλις ανέφερες ότι ο Γρίβας ετοίμαζε μέσα στο ’67, να σου ολοκληρώσω το ερώτημα. Μέσα στο 1967 ετοιμάζει αντιστασιακή αντιχουντική οργάνωση.

Λ. Όχι το ’67, το ’68. Ούτε το ’68. Πότε έγινε το κίνημα του Βασιλιά;

.-  Στις 13 του Δεκεμβρίου το ’67 έγινε.

Λ. Ναι. Τότε και το ’68. Για τον Γρίβα εννοώ τώρα, για τον Γρίβα. Το ’68 με κάλεσε και κατόπιν άδειας που μου έδωσε ο Οπρόπουλος τότε, να πάω να επισκεφτώ τον Γρίβα, κατάλαβες; Πήγα λοιπόν εκεί … Πήγα στον Γρίβα, βέβαια κρυφά και λοιπά. Με βάλανε από εσωτερική πόρτα μέσα, όπου συναντώ τον Γρίβα με έναν Κύπριο …

.-  Που ζούσε ο Γρίβας τότε;

Λ. Που ήταν τότε; Εδώ πέρα, μου φαίνεται στη …, κοίταξε ρε …

.-  Εντάξει δεν πειράζει. Πάμε παρακάτω. Τι σου είπε ο Γρίβας Νίκο;

Λ. Μου είπε ότι έχει σκοπό να κάνει μια ομάδα αντιστάσεως κατά της χούντας και θέλει να με βάλει αρχηγό. Εγώ του είπα ότι Είμαι και σε άλλη οργάνωση αντιστάσεως και δεν ξέρω. Θα σου απαντήσω σε δύο, τρεις μέρες εάν τελικά αποφασίσω. Τελικά, αφού πάλι ξαναρώτησα τον Οπρόπουλο, πήγα και τον είδα και λέω Συμφωνώ και μου είπε Εγώ θα σε ενισχύσω και οικονομικά και από απόψεως οπλισμού και προσωπικού από την Κύπρο, για να φτιάξετε βόμβες και διάφορα εκρηκτικά, τα οποία τότε ήταν απαραίτητα για την εμφάνιση γενικά, αντιστασιακών οργανώσεων κατά της χούντας, κατάλαβες;

.-  Ένα λεπτό Νίκο. Σου είπε τρία πράγματα τα οποία είναι σοβαρά. Ότι θα φέρει κόσμο από την Κύπρο; …

Λ. Ναι. Για να …

.-  … θα ενισχύσει; …

Λ. Για να εκπαιδεύσει προσωπικό δικό μας, το οποίο θα μπορεί να φτιάξει εκρηκτικά.

.-  Θα φέρει Κύπριους … Δηλαδή αγωνιστές της Ε.Ο.Κ.Α.;

Λ. Της Ε.Ο.Κ.Α., ναι.

.-  Θα δώσει χρήματα να ενισχύσει οικονομικά και οπλισμό;

Λ. Και οπλισμό.

.-  Που θα τα έβρισκε ο Γρίβας;

Λ. Από πού θα τα έβρισκε; Από την Κύπρο θα τα έπαιρνε.

.-  Πάμε παρακάτω.

Λ. Λοιπόν, το αποτέλεσμα ήταν ότι έφερε μερικές χειροβομβίδες, μας έδωσε μερικά περίστροφα και έτσι οργανώσαμε τρεις ομάδες, εγώ δηλαδή, οι άλλοι δεν ήταν μέσα. Κατάλαβες; Εγώ φαίνομαι ως υπαρχηγός, ως αρχηγός του Γρίβα, ενώ οι άλλοι που είπαμε, Βαρδάνης και τα λοιπά και τα λοιπά, δεν ήρθαν με τον Γρίβα. Εγώ τους χρησιμοποιούσα.

.-  Μόλις μου λες ότι σε αυτήν την οργάνωση έβαλες τον Βαρδάνη και ποιους άλλους;

Λ. Όχι σε αυτήν την οργάνωση. Όχι σε αυτήν την οργάνωση. Στην οργάνωση του Οπρόπουλου βάλαμε.

.-  Αυτή την αφήνουμε. Πάμε στην οργάνωση του Γρίβα.

Λ. Στον Γρίβα πάω εγώ μόνος μου. Ο Γρίβας δεν ξέρει ότι εγώ είμαι με τον Οπρόπουλο. Ή με τον Βαρδάνη ή με τον Αρχάκη ή με τον τέτοιον, ή με τον Καρούσο, με κατάλαβες; Τελικά εγώ παρακαλάω τον Γρίβα εν συνεχεία να πάρουμε και τον Καρούσο μαζί.. Από την Κύπρο. Επειδή εκεί είχε κάνει την επιχείρηση αυτή, εκεί στην Κύπρο να πούμε. Και τελικά ο Γρίβας, ο οποίος ήταν διοικητής των μονάδων επί της Κύπρου, έκανε (…) μου φαίνεται τον Ντερτιλή και έδωσε και παράσημα, ενώ τον Καρούσο τον είχε παραπετάξει. Κατάλαβες; [2]

.-  Εξ ου και παίρνει ο Ντερτιλής αυτές τις ημέρες το παράσημο από το Γ.Ε.Σ.;

Λ. Ναι.

.-  Πάμε λοιπόν στην οργάνωση Γρίβα, με εσένα και τον Καρούσο. Ποιοι άλλοι ήταν μέσα σε αυτήν την οργάνωση Νίκο;

Λ. Δεν ήταν άλλοι, δεν ήταν άλλοι. Κανένας. Εγώ, ο Γρίβας και ένας Παπαδόπουλος ο Κύπριος, ο οποίος εν συνεχεία …

.-  Και ο Καρούσος;

Λ. Ο Καρούσος μαζί μου. Μαζί μου ο Καρούσος. Τον μόνο που μύησα εγώ τότε στον Γρίβα ήταν ο Καρούσος. Οι υπόλοιποι δεν ξέρανε τίποτα.

.-  Μάλιστα. Άστους τους υπόλοιπους.

Λ. Ούτε ο Σπύρος ο Μουστακλής, ούτε ο Βαρδάνης, ούτε τίποτα. Κατάλαβες;

.-  Άστους τους υπόλοιπους. Πάμε στην οργάνωση Γρίβα τώρα. Οι άλλοι ήταν οργάνωση Οπρόπουλου.

Λ. Ωραία. Λοιπόν, εξαναγκάζομαι εγώ και νοικιάζω ένα γραφείο, το οποίο το μετέτρεψα ως λογιστικό – φορολογικό γραφείο γιατί ήμουνα και της Ανωτάτης Εμπορικής, για να έχω και τις επαφές ας πούμε εκεί των μεμυημένων από τον Γρίβα, οι οποίοι ερχόντουσαν να με γνωρίσουν. Διότι αυτός είχε από τότε, από το Θησείο ας πούμε, με την οργάνωση…, ‘Χ’ ναι. Η οργάνωση ‘Χ’, και είχε πολύ κόσμο και από τον Πειραιά και από την Αθήνα. Και μου έδωσε εμένα τρεις ομάδες από αυτούς. Μια ομάδα ήταν στη Φιλαδέλφεια, μια ομάδα στον Πειραιά και η άλλη στην πλατεία …, εδώ κάτω που είναι ο Ο.Τ.Ε. Στη Βικτόρια.

.-  Αυτές οι ομάδες δεν ήταν φιλογερμανικές;

Λ. Ποιες ομάδες;

.-  Από την οργάνωση ‘Χ’.

Λ. Δεν ήξερα εγώ ότι ήταν ‘Χ’. Μου έδωσε άντρες και φτιάξαμε τρεις ομάδες σου λέω. Δεν σου είπα ότι θέλει να οργανώσει μια ομάδα αντιστάσεως κατά της χούντας;

.-  Μάλιστα.

Λ. Και με έκανε εμένα αρχηγό. Εμείς όμως, επειδή θέλαμε να εκμεταλλευτούμε, ο Οπρόπουλος και εμείς, το οικονομικό θέμα και τον εξοπλισμό, πήγα μαζί του εγώ για να διευκολύνω την κατάσταση. Αλλά αυτή η κατάσταση δεν κράτησε πολύ, δυο μήνες, τρεις. Γιατί εμένα με συλλάβανε.

.-  Εκπαίδευση κόσμου έγινε;

Λ. Έγινε.

.-  Σε εκρηκτικά;

Λ. Έγινε.

.-  Ποιανών ανθρώπων; Ποιοι εκπαιδεύτηκαν;

Λ. Σε αυτές τις τρεις ομάδες.

.-  Ονόματα υπάρχουν από αυτούς Νίκο;

Λ. Μπορώ να σου πω ότι, όταν ήρθε ένας Κύπριος ικανός να εκπαιδεύσει ανθρώπους σε τέτοια εκρηκτικά, είχαμε συναντηθεί εγώ, ο Βαρδάνης, ο Σπύρος ο Μουστακλής και αυτός, πήγαμε κάπου στην Ηλιούπολη εκεί και ήπιαμε κρασί και γνωριστήκαμε. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Βαρδάνης. Ο οποίος πολλές φορές μου έλεγε, Πήγε να με κάνει βασιλικό μου λέει Πήγε να με κάνει …

.-  Άρα ο Βαρδάνης έμαθε …, όπως και ο Βασιλικόπουλος …

Λ. Έμαθε, και οι άλλοι. Αλλά δεν ήταν μέσα στην οργάνωση…

.-  Γνώριζαν την ύπαρξη της όμως;

Λ. Την ύπαρξη της την ξέρανε.

.-  Αυτοί εκπαιδεύτηκαν σε εκρηκτικά;

Λ. Δεν κράτησε πολύ αυτό το πράγμα αγαπητέ μου, διότι εφόσον εμένα με συλλάβανε …

.-  Όσο και να κράτησε Νίκο. Αυτό που κράτησε.

Λ. Έγινε μια μέρα, δύο. Μία μέρα, δύο έγινε, κάποια εκπαίδευση από αυτόν τον Κύπριο. Έγινε.

.-  Τους αξιωματικούς που ανέφερες, τους εκπαίδευσε αυτός σε εκρηκτικά;

Λ. Όσο ήμουνα εγώ, που δεν με είχαν συλλάβει, δεν τους είχε εκπαιδεύσει ακόμα. Κατάλαβες; Εκπαίδευσε, σου είπα, τις τρεις ομάδες τους άλλους ρε παιδί μου που είχε ο Γρίβας από το …

.-  Εντάξει. Εγώ ψάχνω για τους αξιωματικούς.

Λ. Όχι, όχι. Λοιπόν … Τώρα τι άλλο θέλεις;

.-  Σε πιάνουνε …

Λ. Με συλλαμβάνουνε. Με αιτία … διότι εγώ …, αυτός ο Παπαδόπουλος, που σου είπα του Γρίβα, πήγε να αγοράσει ένα περίστροφο από έναν χωροφύλακα. Με αποτέλεσμα ο χωροφύλακας τον παρακολουθούσε και επειδή εγώ είχα επαφή μαζί του, με συλλαμβάνουν.

.-  Έγινε το ξήλωμα.

Λ. Και εφόσον συνελήφθην ας πούμε, τελείωσε το ξήλωμα, τελείωσε.

.-  Ο Γρίβας στην υπόθεση αυτή, αναφέρθηκε επί δικτατορίας, τότε;

Λ. Τι να αναφερθεί δηλαδή;

.-  Θέλω να πω, τον Γρίβα τον πιάσανε;

Λ. Όχι μωρέ. Ποιος τον μαρτύρησε για να τον πιάσουνε;

.-  Νίκο, ο Γρίβας κατεβαίνει στην Κύπρο για ποιο λόγο;

Λ. Για να ρίξει τον Μακάριο.

.-  Για να ρίξει τον Μακάριο ή για να συνεχίσει εκεί στην Κύπρο, μια κάποια αντιχουντική δραστηριότητα;

Λ. Είχε. Για να ρίξει τον Μακάριο.

.-  Ποιους είχε καλέσει μαζί του ο Γρίβας από τα …

Λ. Εμένα πρώτα και δεν πήγα εγώ και πήγε ο Γιώργος.

.-  Ο Καρούσος;

Λ. Πότε πήγε θυμάσαι;

.-  Όχι, δεν θυμάμαι. Που να τα ξέρω εγώ αυτά.

Λ. Γυρίσαμε από την εξορία εμείς, το ’71 γυρίσαμε από την εξορία.

.-  Εσένα σε εξόρισαν μετά από τη σύλληψη σου, για την υπόθεση αυτή;

Λ. Βέβαια. Δυόμιση  χρόνια στην Σέριφο και ενάμιση χρόνο στην Μακρακώμη.

.-  Τέσσερα χρόνια. Η κατηγορία ήταν;

Λ. Ποια κατηγορία; Αντιστασιακός.

.-  Δεν ήταν οι Ελεύθεροι Έλληνες; Τι, αυτοί δεν ήξεραν για την ομάδα Γρίβα; Τους πιάσανε διότι …

Λ. Πιάσαν και εμένα και τον Οπρόπουλο, την εποχή εκείνη που έπιασαν εμένα. Κατάλαβες;

.-  Είχαν πιάσει και τον Λεωνίδα τότε τον Βασιλικόπουλο, από την ίδια υπόθεση;

Λ. Όχι. Ο Λεωνίδας, ο Μουστακλής, ο Βαρδάνης και ο …, όχι ο Αρχάκης είχε συλληφθεί νωρίτερα.

.-  Ο Αρχάκης δεν είχε συλληφθεί για την ίδια υπόθεση;

Λ. Όχι. Είχε συλληφθεί για ένα περίστροφο δικό μου, του το είχα αφήσει εγώ στο σπίτι και δεν είπε τίποτα και τον χαρακτήρισαν ότι ήταν δικός μου και πέρασε στρατοδικείο και πήγε φυλακή τότε.

.-  Ο Αλέκος πήγε φυλακή. Εκεί τον είχα {γνωρίσει}. Η υπόθεση λοιπόν Αρχάκη, είναι ξεχωριστή, του βρήκαν όπλα…. Η υπόθεση Οπρόπουλου, Βασιλικόπουλου, Βαρδάνη, πάει μαζί;

Λ. Τίποτα. Συνελήφθη πρώτα ο Οπρόπουλος, μετά συνελήφθην εγώ. Οι υπόλοιποι συνελήφθησαν με τους Ελεύθερους Έλληνες.

.-  Εσύ δεν ήσουνα στους Ελεύθερους Έλληνες;

Λ. Όχι. Καμία σχέση εγώ με τους Ελεύθερους Έλληνες. Τι ήταν; Οργάνωση φιλελεύθερη, στα χαρτιά ήταν γραμμένη, τίποτα άλλο.

.-  Το ψάχνει ο Πανουργιάς ο …

Λ. Στρατηγός. Αυτός μου έστειλε χαρτί για μένα, μου είπε …, επιστολή να πάω να τον βοηθήσω.

.-  Εντούτοις τον πιάσανε Νίκο. Τον πιάσανε με τους Ελεύθερους Έλληνες.

Λ. Τον πιάσανε. Επόμενο ήταν….

.-  Δεν μου λες Νίκο, εκπαιδεύτηκαν εδώ άνθρωποι από αυτόν ή αυτούς, της {ΕΟΚΑ};

Λ. Ένας … Ένας ήρθε, ένας πρόλαβε όσο ήμουνα εγώ, γιατί μόλις εμένα με συλλάβανε πάει διαλύθηκε αυτή η οργάνωση.

.-  Δεν ανέπτυξε μετά καμία δραστηριότητα;

Λ. Καμία δραστηριότητα. Και σου είπα γιατί την έκανε ο Γρίβας αυτή…..

.-  Αυτό όμως είναι εκτίμηση, είναι συμπέρασμα, δεν είναι …

Λ. Κοίταξε, αυτή είναι η εκτίμηση μου. Εγώ δεν έχω άλλα στοιχεία….

.-  Εγώ το καταλαβαίνω Νίκο, αλλά θέλω να το ξεκαθαρίσουμε αυτό το σημείο γιατί είναι σοβαρό και άπτεται της τιμής …

Λ. Ενός έλληνα αξιωματικού.

.-  … όχι μόνο του Καρούσου. Και ανθρώπων οι οποίοι έχουνε πεθάνει, έχουνε φύγει από κοντά μας …και ήτανε πολεμιστές αυτοί οι άνθρωποι, συμπολεμιστές σας. Αξιωματικοί, όπως ο Οπρόπουλος …

Λ. Οι καλύτεροι αξιωματικοί. Του ελληνικού στρατού.

.-  Θέλω λοιπόν να μου πεις, μια και φτάσαμε στο θέμα αυτό του Καρούσου και του Σπύρου του Μουστακλή και του Βαρδάνη και του Οπρόπουλου και του Αλέκου του Αρχάκη του μακαρίτη. Τρεις από αυτούς δεν ζουν σήμερα, ο Οπρόπουλος, ο Αρχάκης και ο Σπύρος. Με αυτούς όμως είναι ξεκαθαρισμένη η κατάσταση. Ήδη μου είπες την αιτία συλλήψεως του Αρχάκη του Αλέκου.

Λ. Βέβαια. Μετά τη 13η που συνεδριάσαμε στο σπίτι του, άφησα εγώ το περίστροφο το δικό μου. Αυτό δεν το ξέρει κανένας, πρώτη φορά το ακούς εσύ και όλος ο κόσμος. Και μου λέει ο Αλέκος, μου λέει Νίκο να σου φέρω το περίστροφο, λέω, λέω Άστο εκεί πέρα και καμιά μέρα θα βρεθούμε. Μια μέρα μετά την 13η γιατί είχαν λάβει γνώση ότι έγινε η συγκέντρωση η δική μας εκεί, πήγε η ασφάλεια και έκανε έρευνα στο σπίτι και το βρήκε το περίστροφο και τον κατηγορήσανε ότι οπλοφορούσε και …

.-  Πως μάθανε η ασφάλεια ότι έγινε συγκέντρωση; Κάποιον παρακ…

Λ. Κάποιος … Κάποιος το είπε. Ή κάποιος το είπε ή μας παρακολουθούσαν.

.-  Ένα λεπτό. ‘Κάποιος το είπε’ είναι άλλο, πολύ διαφορετικό. Κάποιος το είπε από εσάς που ήσαστε εκεί;

Λ. Αποκλείεται. Από εμάς όχι.

.-  Άρα κάποιος σας κάρφωσε;

Λ. Κάποιος μας κάρφωσε.

.-  Αυτό ξεκαθαρίζει.

Λ. Αυτό ξεκαθαρίζει τελείως. Μα Έλληνες τέτοιοι αξιωματικοί προδότες, υπάρχουν πολλοί, δεν είναι θέμα. Μπορώ …

.-  Τι θες να πεις;

Λ. Θέλω να πω το εξής. Ότι εμείς τουλάχιστον, εμείς τουλάχιστον εξακριβώσαμε ότι όσους προσπαθούσαμε να μυήσουμε για αντιστασιακούς, οι πιο πολλοί μας προδώσανε.

.-  Είναι διαπιστωμένο, ξεκαθαρισμένο; Μπορείς να αναφέρεις ονόματα;

Λ. Δεν θέλω να αναφέρω ονόματα. Ξέρεις γιατί; Διότι θα εμπλακούν και πολλοί άλλοι μέσα. Παραδείγματος χάριν, ο Οπρόπουλος όταν ήταν διοικητής της μονάδας στο Τσοτίλη, ήθελε να κάνει αντίσταση με … ακόμα βρισκόμουνα εν ενεργεία.

.-  Αρχές του ’67.

Λ. Ναι. Και ήθελε να επιστρατεύσει, να ενεργοποιήσει τις μονάδες επιστρατεύσεως του Σερβιού, στο Σέρβιο. Με αποτέλεσμα, είχε κάνει ορισμένες επαφές, είχε μυήσει αξιωματικούς άλλους εν ενεργεία και μεταξύ αυτών και τον Καρούσο. Και εμείς μέσω του Καρούσου είχαμε μυηθεί για αυτήν την κίνηση Οπρόπουλου, ως απότακτοι τότε, εγώ και ο Σπύρος μέσω του Καρούσου. Και είχαμε τα αυτοκίνητα με τον σάκο μας έτοιμο, μόλις μας έκαναν σήμα ότι μας χρειάζονταν απάνω, να φύγουμε για να παραλάβουμε μονάδες. Τότε ο Οπρόπουλος είχε κάνει μια πολύ καλή (…) μέχρι και τον δεσπότη της περιοχής τότε, τον είχε μυήσει και αυτόν τον έρμο και κάποιος από αυτούς….το προδώσανε και δεν έγινε.

.-  Μάλιστα. Ξεκαθαρίσαμε … Ξεκαθάρισες εσύ Νίκο, το θέμα του Οπρόπουλου όσον αφορά το ρόλο του, αλλά και του Αλέκου του Αρχάκη.

Λ. Βέβαια.

.-  Να ξεμπερδέψουμε με τον Βασιλικόπουλο τον Λεωνίδα και τον Μιχάλη τον Βαρδάνη;

Λ. Ο Λεωνίδας δεν συνελήφθη διότι εμείς, εγώ και ο Οπρόπουλος, δεν μιλήσαμε. Φάγαμε και ξύλο, εγώ έμεινα σε κελί εκατόν εννιά μέρες, μαζί με τον τέτοιον, τον Φίλια και κάθε Παρασκευή μας βγάζανε να κάνουμε και καμία βόλτα και τα λέγαμε και καπνίζαμε και κάνα τσιγάρο.

.-  Στην Ε.Σ.Α. ή στην Ασφάλεια;

Λ. Στης Μπουμπουλίνας.

.-  Στην Ασφάλεια λοιπόν.

Λ. Ναι. Μπουμπουλίνας. Βέβαια. Εκατόν εννιά μέρες, ο τέτοιος κάθισε πολύ περισσότερες, ο Φίλιας. Εμένα τότε με πήγανε πάνω στο κέντρο διερχομένων εξόριστων, που ήταν απάνω Μαρούσι, στο Αστυνομικό Τμήμα Αμαρουσίου και από εκεί ήρθε διαταγή εκτοπίσεως μου για τη Σέριφο και έφυγα για τη Σέριφο. Ο πρώτος που έφυγα από εκεί. Εκεί μέσα ήταν ο Χαραλαμπόπουλος, ο Λιβάνης, Κατσιφάρας, ο.. αυτός ήταν υπουργός Δημόσιας Τάξεως…

.-  Δροσογιάννης;

Λ. Όχι ο Δροσογιάννης, δεν ήτανε.

.-  Σκουλαρίκης;

Λ. Ο Σκουλαρίκης.

.-  Πάμε πίσω στον Λεωνίδα τον Βασιλικόπουλο. Είχε καμία εμπλοκή ο Βασιλικόπουλος στις συλλήψεις με αυτήν την υπόθεση Οπρόπουλου; Ξέρεις; Εάν τον είχανε πιάσει τον Λεωνίδα για την υπόθεση;

Λ. Όχι, δεν τον είχανε πιάσει. Δεν τον είχανε πιάσει τον Λεωνίδα πρωτού συλλάβουν εμάς. Αυτοί ήτανε και ο Μουστακλής και ο Βασιλικόπουλος και ο Βαρδάνης, ήτανε …, αυτοί συνελήφθησαν …, ο Βαρδάνης τελευταία με το κίνημα του ναυτικού τότε και οι υπόλοιποι, ο Βασιλικόπουλος πήγε και φυλακή, πέρασε στρατοδικείο και τα λοιπά.

.-  Τι γνωρίζεις για την αντιστασιακή δραστηριότητα του Βασιλικόπουλου;

Λ. Εμείς τον είχαμε, στην δικιά μας οργάνωση, του Οπρόπουλου. Τώρα πότε συνελήφθη ο Οπρόπουλος και τι κατηγορία του είχαν δώσει … Εγώ βρισκόμουνα εξορία, δεν ξέρω.

.-  Ο Βασιλικόπουλος εννοείς;

Λ. Ναι. Εκείνο που ξέρω όμως, ότι ο Σπύρος είχε συνδεθεί με βασιλικούς αξιωματικούς και συνεχίσανε γενικά την αντιστασιακή τους {δραστηριότητα}, με τον τρόπο αυτόν να πούμε, εδώ στο εσωτερικό των Αθηνών. Μου έστελναν και εμένα σημειώματα, μου λέγαν ας πούμε Εντάξει συμφωνούμε …διότι εγώ τους έλεγα ότι όλες οι οργανώσεις πρέπει να ενωθούν, διότι ένας είναι ο εχθρός. Η χούντα. Όταν πέσουν αυτοί, τότε θα διευκολύνουν και την όλη υπόθεση γενικά, χαρακτηρίσεως αγωνιστών σε ποια ομάδα ανήκουνε, σε ποια πολιτική κατάσταση βρίσκονται και τα λοιπά. Δηλαδή, αυτό το οποίο λέγαμε τότε, το εφάρμοσαν αυτοί εδώ που έμειναν να πούμε.

.-  Για την δραστηριότητα του Σπύρου του Μουστακλή εκτός του κινήματος, ξέρεις τίποτα;

Λ. Όταν γυρίσαμε, (ήταν εξορία και ο Σπύρος με τους Ελεύθερους Έλληνες) όταν γυρίσαμε από την εξορία ο Σπύρος συνδέθηκε πάλι με τους βασιλικούς. Και τότε βέβαια, όταν τον έκλεισαν μέσα στο Ε.Α.Τ./Ε.Σ.Α., τον θεωρούσαν αρχηγό, γενικά, του κινήματος των Βασιλικών.

.-  Γιατί τους λες βασιλικούς; Ποιους εννοείς;

Λ. Τους αξιωματικούς του ναυτικού.

.-  Α έτσι πες μου Νίκο. Τους θεωρείς όλους βασιλόφρονες αυτούς τους αξιωματικούς του κινήματος;

Λ. Αυτό λέγανε, ότι ήτανε βασιλόφρονες. Εκτός βέβαια από τον Βασιλικόπουλο. Ο οποίος παραιτήθηκε μόνο και μόνο, διότι είχε σχέσεις … η γυναίκα του δηλαδή, ήτανε του Ηλιόπουλου. Είχε φύγει από το …

.-  Την ξέρω την υπόθεση του Λεωνίδα, έχουμε μιλήσει με τον Βασιλικόπουλο και είναι τα πράγματα όπως τα λες. Ο Βασιλικόπουλος δεν είχε καμία σχέση με τον βασιλιά. Αλλά και άλλοι αξιωματικοί του κινήματος …

Λ. Τέλος πάντων[3].

.-  Ο τελευταίος της υπόθεσης είναι ο Βαρδάνης.

Λ. Αγωνιστής, υπέροχος, εχέμυθος, άριστος και σε όλα. Να σκεφτείς ότι εγώ … ήτανε ο Οπρόπουλος (…) τότε που έγινε η μεταπολίτευση. Προσπαθούσα με κάθε τρόπο να τον φέρω κάτω τον Βαρδάνη μόνο και μόνο, για να έχουμε έναν άνθρωπο στο επιτελείο εκεί πέρα. Σκίστηκα πραγματικά και πράγματι ο Οπρόπουλος αγωνίστηκε και τον φέραμε. Ήταν απάνω στην …, που ήταν στην Ξάνθη, στη Κομοτηνή και τα λοιπά, κάπου εκεί …

.-  Να ξεκαθαρίσουμε άλλο ένα θέμα που σχετίζεται πάλι με πικρία που εξέφρασες για τον Καρούσο. Εσύ να το ξεκαθαρίσεις.

Λ. Εμένα η πικρία μου είναι αυτή. Ήμασταν αδέρφια πραγματικά, από τον Ζέρβα ακόμα, είμαστε συμμαθητές της ίδιας κατηγορίας, διότι ο Καρούσος δεν είναι από τη σχολή ευελπίδων όπως ξέρεις, όπως και ο Σπύρος ο Μουστακλής. Είμαστε οι τρεις αυτής της κατηγορίας, κάναμε αντίσταση κατά της χούντας, δεν υπήρχαν άλλοι συμμαθητές μας. Και αγαπιόμασταν τόσο σαν αδέρφια. Σαν αδέρφια.

.-  Όπως και ήταν {αντιχουντικός}.

Λ. Ο Καρούσος ήτανε, αλλά επειδή πήγε με τον Γρίβα, την έπαθε και έγινε Ε.Ο.Κ.Α. Β΄ με αποτέλεσμα να θεωρείται χουντικός.

.-  Κάτι το οποίο όμως δεν είναι πραγματικότητα…

Λ. Για μένα ο Γιώργος …

.-  Να τελειώσω το ερώτημα Νίκο. Έχεις περάσει δια πυρός και σιδήρου, έχεις πολεμήσει σε αυτόν τον τόπο και έχεις κάνει φυλακές και εξορίες και έχεις βασανιστεί. Επομένως η γνώμη σου είναι, όπως και ο ίδιος είπες νωρίτερα, βαρύνουσα. Και μιλάμε τώρα για τον τελευταίο από αυτήν την ομάδα των συντρόφων σου, των συμμαθητών και συμπολεμιστών …

Λ. Ποτέ δεν θα πιστέψω ότι ήτανε χουντικός ο Γιώργος. Ο χειρισμός και γενικά ο τρόπος που ενέργησε μετά από την …, που επανήλθαμε από την εξορία, ήταν τέτοιος που δεν προστάτεψε τον εαυτό του.

.-  Ωραία. Άρα ήταν … εκτιμάς ότι έκανε ορισμένα σφάλματα χειρισμών, για κάποιο λόγο που εμείς δεν ξέρουμε.

Λ. Δεν ξέρουμε, ναι.

.-  Πάμε στον Δροσογιάννη. Γνωρίζεις για την εμπλοκή του επί δικτατορίας; Και τι γνωρίζεις;

Λ. Κοίταξε ο Δροσογιάννης ήτανε ξάδερφος πρώτος της γυναίκας του Οπρόπουλου. Άρα ήταν μεμυημένος από τον Οπρόπουλο απευθείας και οπωσδήποτε ήταν αντιστασιακός, δεν γίνεται θέμα. Το σπίτι του δε μετά…, μετά την μεταπολίτευση, ο Δροσογιάννης το είχε κέντρο συσκέψεων.

.-  Μετά την μεταπολίτευση λες;

Λ. Ναι. Μετά την μεταπολίτευση.

.-  Τι συσκέψεων;

Λ. Πηγαίναμε εκεί, τον επισκεπτόμασταν, βγάζαμε …

.-  Για το κίνημα του ναυτικού, ποια είναι η γνώμη σου Νίκο; Πως αυτή η μεγάλη κίνηση απέτυχε όσον αφορά τα σχέδια που είχαν βάλει; Εσύ γνώριζες ότι ετοιμάζανε κίνημα;

Λ. Πως … Ενώ ο Σπύρος είχε μυηθεί, πάντα μου έλεγε, γιατί τότε εγώ εργαζόμουνα για να ενισχύσω την οικογένεια οικονομικώς, δεν ήμουνα καθόλου …, έπαιρνα μια σύνταξη, τα παιδιά σπουδάζανε, δεν είχαμε … και αναγκάστηκα και δούλεψα. Τότε με έβαλε ο …, βρε τι έχω πάθει … Ο Στράτος, με έβαλε ο Στράτος, υπουργός τότε εσωτερικών που ήτανε. Ο οποίος είχε την Πειραϊκή Πατραϊκή. Με ακούς;

.-  Είχε προσφερθεί να βοηθήσει και το κίνημα του ναυτικού.

Λ. Ναι. Προς χάριν του και ο μόνος εργοστασιάρχης ο οποίος να πούμε, έκανε μία τέτοια ενέργεια και παρουσιάσθηκε έτσι. Όλοι οι άλλοι ήταν χούντες. Και σου είπα ότι, επειδή ο Σπύρος έβλεπε ότι εγώ είχα απόλυτη ανάγκη να δουλέψω, προσπάθησε να μην μου πει γενικά τα του ναυτικού, διότι εγώ θα έμπαινα πάλι μέσα. Κατάλαβες; Και δεν ήθελε να με βάλει μόνο και μόνο για να μπορέσω να βγάλω καμιά δραχμή για τα παιδιά.

.-  Ποια η γνώμη σου για το κίνημα του ναυτικού;

Λ. Όταν το έμαθα ήδη είχαν συλληφθεί. Δεν το ήξερα. Δεν με είχε κατατοπίσει ο Σπύρος. Κατάλαβες; Έχεις αντίθετη γνώμη; Θέλεις άλλη πληροφορία;

.-  Όχι, όχι. Πες μου για τον Ιωαννίδη. Πως νομίζεις ότι ο αξιωματικός αυτός ενώ είχε το βαθμό του ταξιάρχου, ήλεγχε όλες τις ένοπλες δυνάμεις; Με τι τρόπο;

Λ. Είχε μυήσει όλους τους μικρούς αξιωματικούς στον Ι.Δ.Ε.Α.. Είχαν κάνει από τότε προπαρασκευή μεγάλη, διότι ο Παπαδόπουλος ήταν στην Κ.Υ.Π. υπολοχαγός και είχε οργανώσει όλη αυτή την υπόθεση. Είχε πολλούς μικρούς αξιωματικούς δικούς του. Αλλά μέσω του Ι.Δ.Ε.Α. όμως. Ο Λέκκας παραδείγματος χάριν, με τον οποίο συνυπηρετήσαμε εμείς, προσπάθησε να με βάλει στον Ι.Δ.Ε.Α. Του απάντησα Δεν θέλω. Δεν θέλω να ανήκω ποτέ σε κανέναν παρά μόνο στον εαυτό μου και στην υπηρεσία μου, και μου είπε, Για σένα νίπτω τας χείρας μου, από τότε που είμαστε στο Κ.Ε.Β.Ο.Π. μαζί …

.-  Από πότε δηλαδή;

Λ. Το ’53 που είμαστε στο Κ.Ε.Β.Ο.Π. μαζί. Κατάλαβες;

.-  Εννοείς ότι αυτοί οι αξιωματικοί του Ι.Δ.Ε.Α., απαρχής είχαν για στόχο κάποτε να κυβερνήσουν τη χώρα;

Λ. Βέβαια. Και γι’ αυτό είχαν αλληλοϋποστήριξη μεταξύ τους, μεγάλη.

.-  Έναν Καζακόπουλο, τον θυμάσαι;

Λ. Δεν τον ξέρω. Εγώ λίγους αξιωματικούς ξέρω της σχολής ευελπίδων. Θα έπρεπε να έχω συνυπηρετήσει για να τους ξέρω. Δεν είχα προϊστορία από τη σχολή με άλλους, που είχαν κάποια επαφή μεταξύ τους. Εμείς είμαστε απομονωμένοι από τέτοια στοιχεία. Κατάλαβες; Ούτε μας είχαν εμπιστοσύνη να μας πούνε κάτι και τα λοιπά.

.-  Πως φερόντουσαν οι αξιωματικοί της σχολής ευελπίδων στους υπαξιωματικούς πλέον;

Λ. Αυτό δεν το ξέρω.

.-  Τι γνώμη έχεις για τις αποκαταστάσεις των αντιχουντικών αξιωματικών;

Λ. Και αυτό έχω παράπονο….. Ενώ εγώ επανήλθα με το δευτεροβάθμιο, με τον Βαρδάνη μαζί. Κατάλαβες; Και αν δεν ήταν ο τέτοιος ο Τζανετής ο στρατηγός, εμείς δεν επρόκειτο να επανέλθουμε, ούτε εγώ ούτε ο Βαρδάνης. Εμένα επειδή με γνώρισε στην εξορία ο Τζανετής,…και με γνώρισε τι τύπος είμαι, όταν έγινε το δευτεροβάθμιο συμβούλιο των αντιστασιακών, μου λέει Πρώτα εσένα θα κάνω και τον Βαρδάνη γιατί με είχε γνωρίσει τι πράγμα είμαι. Ποιος ήταν ο χαρακτήρας μου, τι πίστευα και τα λοιπά.

.-  Τι γνωρίζεις για την ανάμιξη της C.I.A. …

Λ. Αυτά, τίποτα δεν ξέρω. Δεν ξέρω τέτοια πράγματα, διότι η C.I.A. είναι γνωστό πώς ενεργεί και τι κάνει. Και επίσης είναι γνωστό ότι, εάν έγινε δικτατορία στην Ελλάδα, έγινε από την C.I.A. μόνο και μόνο για να μπορέσουν να διχοτομήσουν την Κύπρο και να την κατευθύνουν ούτως ώστε ως τρίγωνο ας πούμε, ως μέλος του τρίγωνου του Περσικού Κόλπου να μπορέσουν να ελέγχουν τα καύσιμα, τα πετρέλαια. Η C.I.A. λοιπόν ενήργησε μόνο και μόνο για αυτόν τον σκοπό. Και βρήκε προδότες Έλληνες αξιωματικούς και πολιτικούς και κατόρθωσε αυτό το πράγμα που κατόρθωσε. Με μια εφταετία, να είναι σκλαβωμένος ο ελληνικός λαός σε ορισμένα τέρατα, Έλληνες αξιωματικούς επίορκους και σε ορισμένους πολιτικούς, οι οποίοι δεν είχανε καμία συνείδηση ότι είναι Έλληνες και θα έπρεπε να ασχοληθούν με την ελληνική ιστορία και με τον ελληνικό λαό….

.-  Εξακολουθείς να πιστεύεις Νίκο, ότι οι κομμουνιστές και ο κομμουνισμός είναι επικίνδυνος για την Ελλάδα;

Λ. Για την Ελλάδα οπωσδήποτε. Για την Ελλάδα οπωσδήποτε. Πες μου σε παρακαλώ, τι προτάσεις έχει κάνει το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος στη Βουλή των Ελλήνων, που να καλυτερεύει κάπως τις συνθήκες της Ελλάδος; Κατά της Ε.Ο.Κ.  είναι, κατά της Αμερικανικής πολιτικής είναι, κατά της Ευρωπαϊκής πολιτικής είναι, κατά της σοσιαλιστικής πολιτικής του ΠΑ.ΣΟ.Κ  είναι, τι είναι; Και τι πιστεύει; Πες μου σε παρακαλώ τι πιστεύει; Όταν ο υπαρκτός κομμουνισμός έπεσε σε είκοσι τέσσερις ώρες. Τι πιστεύει; Δηλαδή, ποιο είναι το πιστεύω του Κομμουνιστικού Κόμματος; Εγώ αμφιβάλλω αν έπρεπε να λέγεται πολιτικό κόμμα το Κομμουνιστικό Κόμμα. Εγώ αν ήμουνα πρωθυπουργός αυτή τη στιγμή, θα το έθετα εκτός νόμου. Δεν μπορώ όμως λόγω Ε.Ο.Κ.

.-  Νίκο, πόσοι αξιωματικοί του στρατού ξηράς, πιστεύεις εσύ, ότι έχουν την ίδια άποψη με σένα;

Λ. Όλοι τους. Κανένας αξιωματικός του ελληνικού στρατού, δεν είναι κομμουνιστής.

.-  Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και αντικομουνιστές.

Λ. Εγώ δεν είμαι αντικομουνιστής. Από θέση είμαι αντικομουνιστής, λόγω θέσεως είμαι αντικομουνιστής. Όχι λόγω αντιθέσεως, λόγω θέσεως. Ότι δεν μου αρέσει το σύστημά τους. Δηλαδή εγώ μπορώ να μιλήσω με έναν κομμουνιστή. Τον κάνω παρέα, ευχαρίστως. Τον θέλω να είναι κοντά μου, αλλά να είναι σωστός. Πες μου σε παρακαλώ, αυτή η Παπαρήγα πως έκανε την πολιτική της μέσα στο ελληνικό κοινοβούλιο; Ποτέ, ποτέ δεν έδωσε μια ευκαιρία να πιστέψουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι ενδιαφέρονται για το ελληνικό έθνος.

.-  Εντούτοις κατηγορείται το Κομμουνιστικό Κόμμα σήμερα, ότι συνεργάζεται και μιλάει και είναι πιο κοντά στις θέσεις για τα εθνικά θέματα με τη Νέα Δημοκρατία παρά με το ΠΑ.ΣΟ.Κ.

Λ. Γιατί όμως; Ξέρεις γιατί; Γιατί το ΠΑ.ΣΟ.Κ.  δεν πρόκειται ποτέ να συμφωνεί με το κομμουνιστικό κόμμα. Ενώ η Νέα Δημοκρατία έχει ανάγκη τα κομουνιστικό κόμμα, να ενισχύσει τη Νέα Δημοκρατία. Απόδειξη, πόσες φορές συνεργάστηκε με τους δεξιούς το Κομμουνιστικό Κόμμα; Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, Φλωράκη, τι ήταν; Η μεγαλύτερη προδοσία και προς τον κομμουνιστή πολίτη ή Έλληνα κομμουνιστή. Προδώσανε και τον κομμουνιστή Έλληνα τότε, μόνο και μόνο για να ρίξουν το ΠΑ.ΣΟ.Κ.

.-  Γνωρίζεις αξιωματικούς του στρατού ξηράς, που μέχρι που έφυγε ο Γκλύξμπουργκ 13 Δεκέμβρη το ’67, ήταν χουντικοί και μετά έγιναν αντιχουντικοί;

Λ. Η κλίκα του Αρναούτη, οι οποίοι ήταν βασιλικοί μέχρι το κόκαλο και ανεβήκανε μέχρι το βαθμό του αντισυνταγματάρχη, μόνο και μόνο από τον Αρναούτη, όχι ότι ήταν ικανοί, μετά γίνανε χουντικοί.

.-  Επί δικτατορίας. Και τον Δεκέμβρη του ’67;

Λ. Το Δεκέμβρη του …, δεν είχε κανέναν. Μόνο τον Αρναούτη είχε…. Δεν μου λες σε παρακαλώ, σου κάνω εγώ την αντίστοιχη ερώτηση. Το 1967, με το πραξικόπημα, ποιος Έλληνας αξιωματικός δεν ήταν χουντικός;

.-  Υπονοείς Νίκο, ότι στην αρχή της δικτατορίας όλοι οι αξιωματικοί …

Λ. Ναι ρε παιδί μου, ναι. Την εποχή εκείνη που έγινε το πραξικόπημα, ποιος Έλληνας αξιωματικός δεν ήταν χουντικός;

.-  Εσύ με το ερώτημα υπονοείς ότι όλοι είχαν πιστέψει στην δικτατορία τον πρώτο καιρό; Αυτό εννοείς;

Λ. Βεβαιότατα. Αλλιώς πως την ανεχτήκανε; Ένας Έλληνας αξιωματικός εφόσον είναι πιστός στο καθήκον, δεν χειροκροτεί μια ανώμαλη κατάσταση. Αντιδρά. Ποιος Έλληνας αξιωματικός αντέδρασε την εποχή εκείνη;

.-  Για εφτά χρόνια πολλοί δεν αντέδρασαν καθόλου Νίκο και δεν σημαίνει …, αυτό σημαίνει ότι ήταν χουντικοί όλοι αυτοί;

Λ. Τι ήταν; Για μένα ήταν. Γιατί εγώ αντέδρασα; Εγώ δεν λέω απευθείας, την επόμενη χρονιά, την επόμενη χρονιά. Ποιος αντέδρασε;

.-  Δε λέμε τι έπρεπε να γίνει. Λέμε τι έγινε.

Λ. Αντιδράσαμε εμείς, που μας κάνανε απότακτους. Εμείς αντιδράσαμε, που φύγαμε από το στρατό. Ποιος εν ενεργεία αξιωματικός ενήργησε ούτως ώστε να πέσει η χούντα;…. Αν μου το έλεγε ο Σπύρος αυτό, θα τον είχα κρατήσει έτσι και δεν θα πήγαινε {στο κίνημα του ναυτικού} και θα ζούσε ο Σπύρος σήμερα.

.-  Γιατί το θεωρείς ψεύτικο;

Λ. Τι ήταν; Αληθινό; … Όπως έκανε ο Παππάς παραδείγματος χάριν. Δεν μπορούσαν να το κάνουν πέντε έξη; Όπως έκανε στο κίνημα του βασιλέως ο στόλος, ο οποίος πήγε και κάθισε έξω. Τι έκανε; Ποια ήταν η αντίδραση του στόλου;

.-  Μα μόνος σου έδωσες την απάντηση. Όλος ο στόλος κινήθηκε εναντίον της δικτατορίας, δεκατρείς του Δεκέμβρη.

Λ. Δεκατρείς του Δεκέμβρη; Κινήθηκε; Τι έκανε; Κατόρθωσε τίποτα; Τι λες ρε; Τι …, τι έκανε; Καθόμαστε εμείς, με βομβίτσες και τέτοια και κάναμε αντίσταση και έχει ολόκληρο στόλο να πούμε το ναυτικό και δεν κάνει μια κίνηση; Ένα πυροβόλο να έβαζε, να έριχνε πέντε, πέντε βολές στο επιτελείο, τελείωσε.

.-  Εννοείς ότι οι αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων ήταν πεισμένοι ότι η δικτατορία σωστά επιβλήθηκε;

Λ. Όχι σωστά επιβλήθηκε, κάνεις λάθος. Όταν επιβλήθηκε η δικτατορία, έγιναν αυτοί χουντικοί.

.-  Πως το εξηγείς αυτό το πράγμα;

Λ. Ότι δεν είχανε πολιτική συνείδηση, δεν είχαν τίποτα.

.-  Γιατί δεν είχαν;

Λ. Διότι ήτανε μέσα … στις παρωπίδες της ηθικής διαπαιδαγώγησης του στρατεύματος.

.-  Γιατί γινότανε η ηθική διαπαιδαγώγηση;

Λ. Διότι αυτό ήταν το κλίμα, της εποχής εκείνης. Τότε το κλίμα ήταν, “ιδού ο στρατός σας”

.-  Γιατί ήταν το κλίμα τέτοιο Νίκο; Αυτό ψάχνουμε να βρούμε.

Λ. Γιατί είχαν πιστέψει στη δάφνη που μας είχε φέρει η αμερικάνικη δημοκρατία, γι’ αυτό.

.-  Αυτό πήγαινε μαζί με την αντικομουνιστική προπαγάνδα, τότε;

Λ. Όχι. Απλώς εκμεταλλευόντουσαν την αντικομουνιστική προπαγάνδα ορισμένοι. Δεν ήταν. Οι κομμουνιστές τι ήταν τότε; Τότε ήταν 2%, τώρα είναι ένα 5%. Δεν υπήρχε κίνδυνος. Αυτά που είπε ο Παπαδόπουλος, ότι έκανε το πραξικόπημα λόγω κομμουνιστικού κινδύνου, ήταν τελείως …, ένα σύνθημα της C.I.A., τίποτα άλλο παραπάνω. Τίποτα παραπάνω. Εγώ δεν θα πιστέψω ποτέ.

.-  Εξακολουθεί να γίνεται επιλογή των αξιωματικών που πηγαίνουν στη σχολή;

Λ. Όχι, τώρα δεν μπορεί να γίνεται επιλογή. Διότι τώρα, συμμετέχει στις γενικές εξετάσεις η σχολή ευελπίδων.

.-  Άρα πως βγαίνουνε;

Λ. Οι μικροί; Δεν λέω για τους μικρούς τώρα. Αυτή τη στιγμή διοικεί η τάξη …, εφτά τάξεις του Παπαδόπουλου διοικούν το στράτευμα.

.-  Εννοείς οι εφτά τάξεις που είχαν μπει επί δικτατορίας, στις σχολές;

Λ. Αυτές διοικούν το στράτευμα. Αν όχι όλοι, οι μισοί τουλάχιστον. Οι άλλοι αποστρατεύτηκαν.

.-  Πότε ήταν ο στρατός έτοιμος να αντιμετωπίσει εξωτερικό εχθρό Νίκο; Πότε;

Λ. Πότε; Μέχρι το 1967. Από τη στιγμή που έγινε δικτατορία, ο στρατός διελύθη. Όταν φτάσαμε στο σημείο ο διοικητής του τάγματος να εξαρτάται από τον λοχία, πράκτορα της επαναστατικής επιτροπής που τον είχε εκεί τον λοχία αυτόν, τον υπαξιωματικό η χούντα, ένας ταγματάρχης διοικούσε και ύστερα από μία μέρα μπορούσε να τον διώξει ο λοχίας!

.-  Εννοείς ότι εκτός από την Ε.Σ.Α., υπήρχε και παρακύκλωμα μέσα στις ένοπλες δυνάμεις;

Λ. Όλοι ήταν μεμυημένοι …

.-  Πες μου για το κλίμα που επικρατούσε στον στρατό πριν την δικτατορία. Που μου έλεγες ότι ο Ι.Δ.Ε.Α. … Τι γινόταν με τον Ι.Δ.Ε.Α. και τη διοίκηση του στρατεύματος;

Λ. Είναι αυτή η κλίκα η οποία ικανοποιούσε μόνο τους Έλληνες αξιωματικούς, οι οποίοι ήταν στον Ι.Δ.Ε.Α.. Εγώ δεν ήμουνα παραδείγματος χάριν στον Ι.Δ.Ε.Α.. Και μου είπε ο Λέκκας τότε, που ήθελε να με μυήσει στο Κ. Ε.Β.Ο.Π., ότι Νίπτω τας χείρας μου, για μένα. Άρα εγώ βρισκόμουνα στον πίνακα ‘Υ’ που λένε.

.-  Ανέφερες όμως μια κατ’ αρχαιότητα προαγωγή.

Λ. Ναι. Αλλά χωρίς καμία αιτία, επειδή ήμουνα … επειδή δεν δέχτηκα να μπω στον Ι.Δ.Ε.Α..

.-  Και;

Λ. Και με κρίνανε κατ’ αρχαιότητα.

.-  Μετά κάποιος έκανε κάτι άλλο;

Λ. Μετά βρήκα κάποιον φίλο, ο οποίος έλεγε ότι είναι του Ι.Δ.Ε.Α. και του λέω Ρε φίλε, εμένα με κρίνανε κατά …λέω, Τι λες ρε; του λέω Εδώ είναι. Γράφει ένα γράμμα στην επιτροπή και με κρίνανε κατ’ εκλογήν.

.-  Η επιτροπή ήξερε ότι αυτός ήταν του Ι.Δ.Ε.Α.;

Λ. Ναι, ήξερε. Αφού ήταν μέσ’ στον Ι.Δ.Ε.Α. αυτός.

.-  Είπες ότι, λοχίες ελέγχανε το στράτευμα;…

Λ. Τον διοικητή του τάγματος.

.-  Στην διάρκεια της δικτατορίας ή πριν;

Λ. Στην διάρκεια της δικτατορίας. Πριν δεν γινότανε αυτό. Μέχρι το 1967 είχαμε τον ωραιότερο ελληνικό στρατό.

.-  Ωραιότερο, αλλά με τον Ι.Δ.Ε.Α. να κυβερνάει τα πάντα;

Λ. Δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ότι η οργάνωση του στρατού ήταν τέτοια που μπορούσε να τα βγάλει πέρα με οποιοδήποτε εχθρό. Διότι υπήρχε το ηθικό, υπήρχαν οι ηθικές δυνάμεις. Κατάλαβες;

.-  Ανέφερες όμως Νίκο, ότι κυβερνούσαν οι ταγματασφαλίτες, οι βασιλόφρονες …

Λ. Κυβερνούσαν οι ταγματασφαλίτες αλλά αυτοί ήταν μια κατάσταση δεδομένη. Δεν μπορούσαμε να την αλλάξουμε αυτή την κατάσταση. Ήταν τρεις κλίκες που διοικούσαν τον στρατό. Σου είπα, οι Ταγματασφαλίτες, οι Μεσανατολίτες και οι Βασιλικοί.

.-  Οι βασιλικοί πώς κυβερνούσαν τον στρατό; Πώς;

Λ. Να, σε θέσεις που βάζανε. Στις καταδρομές δεν υπήρχε κανένας άλλος εκτός από βασιλικούς.

.-  Με ποιον δηλαδή πετύχαιναν και βάζανε στις καταδρομές τους βασιλικούς;

Λ. Αυτοί οι οποίοι ήταν βασιλικοί, έμπαιναν σε θέσεις τοποθετήσεως βασιλικών αξιωματικών, σε διάφορες θέσεις.

.-  Μου περιγράφεις τον ρόλο του Αρναούτη, από την ώρα που έγινε …

Λ. Έκανε την δικιά του κλίκα αυτός. Είχε όλη την τάξη ’48 δικιά του.

.-  Τον ήξερες εσύ τον Αρναούτη;

Λ. Αφού σου λέω ότι είχαμε συνυπηρετήσει μαζί. Στη Χαλκίδα … εγώ τον έλεγα Μάκη αυτός με έλεγε Νίκο.

.-  Και τι έγινε μετά;

Λ. Πήγε στον βασιλιά και από εκεί και πέρα δεν είχαμε καμία επαφή.

.-  Ο Αρναούτης πως ήλεγχε τον στρατό ως υπασπιστής του βασιλιά;

Λ. Μέσω των υπόλοιπων αξιωματικών. Κάνανε τοποθετήσεις σε όλες τις μονάδες. Τα 2α γραφεία ήταν βασιλικοί, τα 3α γραφεία ήταν βασιλικοί. Στη σχολή πολέμου μπαίνανε βασιλικοί. Όπως επί χούντας μπαίνανε όσοι ήταν φίλοι του Περδίκη.

.-  Σχολή πολέμου τι σήμαινε; Ήταν προϋπόθεση για εξέλιξη;

Λ. Δεν είχε δικαίωμα να γίνει υποστράτηγος ένας αξιωματικός, αν δεν είχε βγάλει την σχολή πολέμου.

.-  Ο Ιωαννίδης τι θέση είχε στο στράτευμα, πριν τη δικτατορία Νίκο;

Λ. Σου είπα, ήτανε στον Ι.Δ.Ε.Α. και όπου υπήρχε καλή θέση υπήρχε και Ιωαννίδης. Αρκεί να σου πω ότι στο κίνημα του ’51, που έγινε τότε του Παπάγου, ο Ιωαννίδης ήταν διοικητής του λόχου στρατηγείου του Γ.Ε.Σ.. Και μόλις πήγε να γίνει το κίνημα αυτός ανέβηκε με το περίστροφο απάνω και πήγε να δημιουργήσει κατάσταση και πάει ο ίδιος ο Παπάγος και του αφαίρεσε το περίστροφο και τον εξεδίωξε από το Γ.Ε.Σ. τότε.

.-  Άρα δεν ήταν δειλός;

Λ. Ήταν κουτός, τι δειλός; Κουτός ήταν.

.-  Είχε πολεμήσει ο Ιωαννίδης;

Λ. Που;

.-  Δεν ξέρω.

Λ. Ήταν στον Ζέρβα αυτός. Και σε μια μάχη εκεί στην Πίνδο, τον πιάσανε αιχμάλωτο οι Ελασίτες. Για να μην τον σκοτώσουν έκανε δήλωση και κράτησε μαζί τους μέχρι το τέλος της απελευθερώσεως. Αυτός ήταν ο Ιωαννίδης.

.-  Τις μάχες τις προηγούμενες;

Λ. Ποιες προηγούμενες; Αφού τον συλλάβανε. Ποιες προηγούμενες;

.-  Ο Παπαδόπουλος είχε πολεμήσει ποτέ του;

Λ. Το ’40, η τάξη ’40, πήγε στη Αλβανία, πολέμησαν αυτοί. Τώρα ποια ήταν η θέση του εκεί; Δεν ξέρω. Όταν επέστρεψε όμως, δεν πήγε στη Μέση Ανατολή αυτός. Αυτός κάθισε εδώ και πήγανε στο Πολυτεχνείο. Και τρώγανε πλιγούρι γερμανικό και καθόντουσαν εκεί ως φοιτητές. Και τελικά μυήθηκε από τον Κυριάκο (…) Παπαδόγγονα, ταγματασφαλίτη στη Πάτρα γιατί ήταν Πατρινός ο Παπαδόπουλος και τον είχε στην επιμελητεία και πήγαινε και έπαιρνε τα ποσοστά αγροτικών προϊόντων για τα γερμανικά στρατεύματα ο Παπαδόπουλος.

.-  Ως αξιωματικός εν ενεργεία;

Λ. Εν ενεργεία τώρα στο στρατό, πότε; Την κατοχή ήταν εν ενεργεία; Δεν μπορεί να ήταν. Ήταν στα τάγματα ασφαλείας πλέον. Τον είχε λοιπόν εκεί ο Παπαδόγγονας και μια των ημερών πήγε σε ένα χωριό και πήγε να εισπράξει τα ανάλογα αγροτικά προϊόντα ενός ιδιοκτήτη. Δεν θέλω εγώ άλλο, παρ’ το κάτω. Λοιπόν, αποτέλεσμα, αρνήθηκε αυτός να δώσει και τον σκότωσε.

.-  Τον σκότωσε ο ίδιος …

Λ. Ναι, ο ίδιος.

.-  … προσωπικά;

Λ. Ο ίδιος με το περίστροφο. Αυτά είναι προσωπικές πληροφορίες, που μας είχαν δώσει τότε επί χούντας. Αλλά ποιος τα λέει αυτά; Δεν τα λέει κανένας αυτά. Ήταν στα τάγματα ασφάλειας και αυτός. Κατάλαβες; Και ο Λαδάς ήτανε.. Καταλαβαίνεις τι γινότανε, ε; Και τα ακούγαμε εμείς οι υφιστάμενοι τώρα. Άστα να πάνε.

.-  Ο Ιωαννίδης ήταν στις τοποθετήσεις κατώτερων αξιωματικών …

Λ. Βέβαια.

.-  …πριν το ’67;

Λ. Πριν το ’67.

.-  Άρα τι έκανε από εκεί;

Λ. Όλες τις μεταθέσεις γενικά, των μεμυημένων αξιωματικών τις έκανε αυτός. Αρκεί να σου πω εγώ μια. Τη δικιά μου. Εγώ ήμουνα στο Κ.Ε.Β.Ο.Π. που υπηρετούσα τότε και είχαμε διοικητή τον Τσίχλη που σου είπα, που με κάλεσε για να κάνουμε τότε την αντιστασιακή οργάνωση. Λοιπόν ο Τσίχλης, επειδή του είχαν αναθέσει του κακομοίρη να πάει να συνοδέψει τον Γρίβα να τον φέρει εδώ, την εποχή εκείνη, πήγε ο άνθρωπος και τον έφερε, ως συνοδός, έτσι; Μόλις ήρθε εδώ τον κατηγόρησαν ότι ήταν Γριβικός και τον μεταθέσανε και παραδίδουν να πούμε σε έναν Παρλαβάτζα τη διοίκηση.

.-  Αυτά πότε;

Λ. Το ’56; Μου φαίνεται το ’56. Λοιπόν, στην παράδοση και παραλαβή, όπως ξέρεις, παραδίδονται κυρίως τα οικονομικά πόστα. Εγώ την εποχή εκείνη ήμουνα ταμίας του Κ.Ε.Β.Ο.Π.. Και μάλιστα είχα προκαταβολή 2.000.000 μηνιαίως. Καθόντουσαν οι δύο διοικητές και οι δύο ταμίες, ο ένας ο παραδίδων ο άλλος ο παραλαβών, ο ένας ήταν Πελοποννήσιος ο άλλος ήταν Ηπειρώτης. Λοιπόν πήγα εγώ και παρέδωσα, θυμάμαι ήτανε…, δεν ξέρω πόσο αλλά και 2 δεκάρες, λοιπόν είχα και τις 2 δεκάρες και λέει ο Παρλαβάτζας…, ο παραλαβών Ρε κοίτα να δεις διαφορά. Ο ένας τις κρύβει… λέει, …και ο άλλος τού ‘δωσε και 2 δεκάρες. Διαφορά από απόψεως κλιματολογικών συνθηκών. Ο ένας Ηπειρώτης ο άλλος Πελοποννήσιος λέω. Και γελάγαμε. Αυτός ο Παρλαβάτζας, μόλις έφυγε ο Τσίχλης, επειδή εμείς είμαστε στο επιτελείο του Τσίχλη έπρεπε να φύγουμε από την μονάδα. Διότι είχε χαρακτηριστεί Γριβικός ο Τσίχλης, ε; Και.., επίσης όχι να φύγουμε από τη μονάδα, να φύγουμε και εκτός φρουράς Αθηνών. Κατάλαβες; Εκτός φρουράς Αθηνών. Αποτέλεσμα, στέλνει μια κατάσταση στον Ιωαννίδη απάνω, ο κύριος διοικητής Κ.Ε.Β.Ο.Π. τότε και με μια κατάσταση συνημμένη των ανεπιθύμητων αξιωματικών για το Κ.Ε.Β.Ο.Π., οι οποίοι να τοποθετηθούν εκτός φρουράς Αθηνών. Συμπτωματικώς τότε ο Ιωαννίδης είχε έναν συμμαθητή μου από το γυμνάσιο … Ο οποίος ήταν πολύ φίλος μου, παίζαμε μαζί, κάναμε παρέα στα Γιάννενα, είναι πατριώτης μου.

.-  1956 αυτά; Και οι αξιωματικοί που θεωρούνται Γριβικοί τους αντιμετώπιζαν αρνητικά στο στρατό ξηράς;

Λ. Βέβαια. Από τη στιγμή που ο Γρίβας πλέον έφυγε από ελεύθερος και τα λοιπά, πάει έγινε ας πούμε.. …

.-  Πολιτικό κόμμα;

Λ. Όχι πολιτικό κόμμα. Ο άνθρωπος που ήταν επικίνδυνος για το στράτευμα, ο Γρίβας τότε. Λοιπόν το αποτέλεσμα, με φωνάζει εμένα ο Κώστας και μου λέει Ρε Νίκο όλα καλά αλλά εγώ δεν θα επιτρέψω ποτέ οι φίλοι μου να διώκονται στο στράτευμα. Αφού είσαι καλός αξιωματικός. Μπορεί να λέει ο Παρλαβάτζας ότι δεν κάνεις για το Κ.Ε.Β.Ο.Π. …και τα λοιπά. Δεν ξέρω ρε Κώστα του λέω. Για άκου εδώ …λέει, … θα δεις τι θα του κάνω εγώ του Παρλαβάτζα. Έρχεται λοιπόν διαταγή μεταθέσεως των αξιωματικών, κατόπιν της επιστολής του Παρλαβάτζα. Ο μοναδικός αξιωματικός που δεν έφυγε από τη φρουρά των Αθηνών ήμουνα εγώ, αλλά και που πήγαινα ε; Διοικητής της σχολής Σωματικής Αγωγής, εδώ που είναι η Ν.Ε.Τ. τώρα, εκεί με έβαλε ο Κώστας.

.-  Ευνοϊκή τοποθέτηση.

Λ. Ευνοϊκή τοποθέτηση αλλά όχι λόγω Ιωαννίδη, λόγω του φίλου μου Κώστα να πούμε.

.-  Μα ο Ιωαννίδης ήτανε για πόσα χρόνια στις τοποθετήσεις;

Λ. Πολλά χρόνια.

.-  Λες το ’56, ήταν μέχρι το ’67; Έντεκα χρόνια;

Λ. Έντεκα δεν πρέπει να ήτανε, διότι θα πήγε και σε άλλη μονάδα, αλλά την εποχή εκείνη ήταν αυτός. Τότε γίνονταν οι μυήσεις των αξιωματικών. Λοιπόν, μόλις έρχεται η διαταγή στον Παρλαβάτζα, ότι εγώ τοποθετούμαι εκεί, τρία τα κουδούνια ήταν ο ταμίας…. Ανεβαίνω απάνω, Δεν μου λες τι χαρτί είναι αυτό; Εγώ δεν το έχω δει, δεν ξέρω. Με πήγαινε στη μονάδα αυτή που σου λέω.. Του λέω, Κύριε διοικητή… δεύτερον γιατί βρίζεις; λέω, μου λέει, Τι είναι αυτό; Εσύ τι είσαι; Ενώ στην εντολή τη δικιά μου, έδωσα να φύγετε εκτός φρουράς και εσύ πήγες στην καλύτερη θέση. Του λέω Δεν ξέρω. Αυτά εσύ μου τα λες. Για να δω, λέω. Δεν είναι ανάγκη να δεις. Θα στην κοινοποιήσουμε. Εντάξει λοιπόν …λέω…... Και φεύγω. Από τότε αυτός κυνήγι μεγάλο. Δεν μπορείς να φανταστείς. Και τούτο γιατί ήμουνα ταμίας στον Τσίχλη.. Ο οποίος είχε χαρακτηριστεί ως Γριβικός. Και επειδή …

.-  Ο Τσίχλης είχε χαρακτηριστεί ως Γριβικός;

Λ. Ως Γριβικός. Και τον μεταθέσανε μετά, αφού συνόδεψε τον Γρίβα εδώ, τον στείλανε να πούμε στην …

.-  Μου κάνει εντύπωση ότι ενώ ο Γρίβας θεωρείται ήρωας, όσο ήτανε στην Ε.Ο.Κ.Α. στην Κύπρο, μετά όταν γύρισε εδώ και ανακατεύτηκε με την πολιτική, οι αξιωματικοί που τον ακολούθησαν έπεσαν σε δυσμένεια.

Λ. Άπαντες. Άπαντες. Αλλά να έχεις υπ’ όψιν σου το εξής. Ότι ο Γρίβας…είχε κατευθύνει τον ελληνικό λαό στον φασισμό. Μπορεί να ήτανε αρχηγός ας πούμε, μιας οργανώσεως αντιστασιακής επί κατοχής …

.-  Μα οι Χίτες ήτανε συνεργάτες των Γερμανών.

Λ. Μετά ήτανε και συνεργάτες των Γερμανών. Γι’ αυτό πήραν στο λαιμό τους όλο αυτόν τον κόσμο. Όλοι αυτοί οι ταγματασφαλίτες ήτανε … στρατολογία του Γρίβα, πήγαιναν μετά και γινόντουσαν ταγματασφαλίτες. Όλοι τους.

.-  Ο Γρίβας ήταν ικανός; Πως τα κατάφερε όλα αυτά τα πράγματα;

Λ. Ήταν ένας τύπος, εγώ τον έζησα δηλαδή, δεν τον υπολόγιζα, αλλά ήταν ένας τύπος αυταρχικός …, δηλαδή έβρισκε την αδυναμία σου, να του πεις Μάλιστα …και τα λοιπά και σου ‘πα, μου ‘πες, μπορούσε να σε καβαλήσει. Εάν όμως έβλεπε έναν άντρα … γιατί εμένα μου είπε Ποιο ψευδώνυμο θα σου βάλουμε κύριε Λύτρα στην οργάνωση; Τον κοίταξα έτσι, τον κοίταξα αλλιώς και του λέω Σουλιώτη,. και επειδή τον είδα λέει, Κατάγεσαι από εκεί; Λέω, Κατάγομαι και είμαι Σουλιώτης. Και από τότε με υπολόγιζε. Εδώ που τα λέμε, ποτέ δεν με ζόρισε ο Γρίβας. Ποτέ..

.-  Είχες συχνές επαφές εδώ μαζί του Νίκο;

Λ. Εδώ καθ’ όλο το διάστημα που μου ανέθεσε την αρχηγία γενικά της ομάδας αυτής, τον είχα δει τέσσερις φορές. Τέσσερις φορές.

.-  Ο ίδιος είχε κάνει και άλλες ομάδες εδώ;

Λ. Δεν ξέρω. Δεν μου το είχε πει.

.-  Πες μου ποιες είναι οι επιφυλάξεις σου;. Εγώ θα χρησιμοποιήσω τα γεγονότα, τα ιστορικά γεγονότα. Αυτά είναι που με ενδιαφέρουν.

Λ. Εκείνο που πρέπει να χρησιμοποιήσεις εσύ, είναι το εξής. Ότι αυτή τη στιγμή οι Έλληνες αξιωματικοί, δεν ξέρω του ναυτικού, του στρατού ξηράς, δεν σκέφτονται τίποτα άλλο, πως θα επανέλθουν σε μια κατάσταση της επταετίας, διότι είναι πολύ δυσαρεστημένοι από το ΠΑ.ΣΟ.Κ.

.-  Οι Έλληνες αξιωματικοί όμως που υπηρετούν σήμερα, δεν γνώρισαν την εφταετία. Κάποιοι … Κάποιοι από τους μεγάλους …

Λ. Δεν χρειάζεται να τη γνωρίσουνε. Είναι παιδιά, αξιωματικών.

 

[1] Η συνέντευξη Παίρνεται στο σπίτι του Λύτρα στου Παπάγου και κοντά είναι το Κέντρο Εκπαίδευσης Στρατιωτικής Αστυνομίας (ΚΕΣΑ).

[2] Ο Λύτρας αναφέρεται σε παλαιότερη (προδικτατορικά,)υπόθεση του Καρούσου στην Κύπρο υπό διοικητή Εθνικής Φρουράς τον Γρίβα, (μετά την επιχείρηση Μανσούρας) την οποία περιγράφει στην δική του συνέντευξη με ευκρίνεια.

[3] Ο Λύτρας θεωρεί την οργάνωση για το κίνημα του ναυτικού αποτελούμενη από βασιλόφρονες αξιωματικούς, εξ ου και η απαξίωσή του για την κίνηση αυτή. Εξ άλλου είναι οργισμένος γιατί εκτιμά ως υπεύθυνη για τα βασανιστήρια και την αναπηρία του Μουστακλή την εμπλοκή του στην οργάνωση του ναυτικού.

Από τη Σχολή Ευελπίδων, τον ΕΔΕΣ, τον εμφύλιο, την Κορέα… στα χέρια της χούντας.

Ιουνίου 13, 2015

ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ  ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

(Ένας Αξιωματικός πολεμιστής, αντιστασιακός, στα χέρια της χούντας)

                                                                     

Ο Παπανικολάου, έλαβε μέρος στον Ελληνοΐταλικό Πόλεμο, στη συνέχεια εντάχθηκε στον Ε.Δ.Ε.Σ Αθηνών. Πήρε μέρος στον εμφύλιο και ως Διοικητής Λόχου Πεζικού προήχθη επ’  ανδραγαθία. Συμμετείχε στον πόλεμο της Κορέας ως Διοικητής Λόχου και Υπασπιστής του Τάγματος, και τιμήθηκε με  αμερικανικά, κορεατικά και ελληνικά παράσημα.

Στη δικτατορία είχε συμμετοχή σε ενέργειες όπως περιγράφει ο ίδιος στη συνέχεια σε κείμενο που παρέδωσε.  Στην απομαγνητοφωνημένη συζήτηση διακρίνεται κάποια  δυσκολία του Παπανικολάου  σε λεπτομέρειες και έτσι εξηγείται και η επιμονή του απ’ αρχής να καταφεύγει στο κείμενό του, καθώς και  οι διευκρινίσεις του συντάκτη σε αγγύλες.

 

 «Ο ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΠΡΙΝ ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ

 

Το έτος 1957, μετά την αποφοίτησή μου, από την Ανωτέρα Σχολή Πολέμου, επρόκειτο να τοποθετηθώ ως Ταγματάρχης στο τμήμα Επιχειρήσεων του Τρίτου Επιτελικού γραφείου του Γ.Ε.Σ. όπως με πληροφόρησε στη Θεσσαλονίκη ο Αρχηγός του Γ.Ε.Σ. Στρατηγός Νικολόπουλος Πέτρος.

Παρουσιασθείς στο Γ.Ε.Σ. (Σεπτέμβριος 1957), αφού είχα αποφοιτήσει και απo το Σχολείο Γενικής Μορφώσεως, ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου μου εγνώρισε ότι δεν θα τοποθετηθώ στο 3ο Επιτελικό γραφείο, αλλά στο 2ο για να αντικαταστήσω τον Αντισυνταγματάρχη Παπαδόπουλο Γεώργιο, ο οποίος όπως μου είπε ο Αρχηγός, δεν ασχολείται στο γραφείο με τα θέματα της Υπηρεσίας, παρά μόνο με συνωμοσίες και την Δέσποινα, υπάλληλο τότε της Κ.Υ.Π. Την ίδια γνώμη είχε και ο Διευθυντής του 2ου Ε.Γ., όταν παρουσιάσθηκα για να αναλάβω υπηρεσία και πρόσθεσε ειρωνικά ότι ο Παπαδόπουλος είναι ο “Νασερίσκος” της Ελλάδος, υποδηλώνοντας ότι κινείται συνωμοτικά στον κύκλο των Αξιωματικών που εθεωρούντο ότι ήταν μέλη του Ι.Δ.Ε.Α. (Οργάνωση που είχε αδρανήσει μετά το πέρας του εμφυλίου πολέμου).

Κατά την παραλαβή του Γραφείου (Τμήματος) στο οποίο ετοποθετήθην, ο Παπαδόπουλος απέφυγε να με ενημερώσει για σοβαρά θέματα σχετικά με το αντικείμενο, με το οποίο ησχολείτο το τμήμα τούτο του 2ου Ε.Γ., προφανώς γιατί με θεώρησε ως όργανο του Αρχηγού, με τον οποίο δεν είχε αγαθές σχέσεις λόγω του ότι ο Αρχηγός είχε υπόψιν του τις συνωμοτικές ενέργειές του και δια τούτο τον αντικατέστησε και επιπλέον αντιτίθετο ως προς της μελλοντικές του επιδιώξεις και ως προς τις πολιτικές του πεποιθήσεις, παρά το γεγονός ότι ο υποφαινόμενος, ως νομιμόφρων Αξιωματικός, ουδέποτε είχα εκδηλώσει τις πολιτικές και κομματικές μου προτιμήσεις. Ως δε πληροφορήθηκα αργότερα, η Χούντα του Παπαδόπουλου με θεωρούσε ως “Δημοκρατικό” Αξιωματικό με στόχο οι επίορκοι και συνωμοτούντες αυτοί αξιωματικοί, όργανα ξένων δυνάμεων, να διακόψουν παρά τα προσόντα μου την περαιτέρω καριέρα μου.

Με την μετάθεσή του από το 2ο Ε.Γ., ο Παπαδόπουλος αφήρεσε, όπως διαπίστωσα αργότερα, μερικούς φακέλους με θέματα σοβαρά, με τα οποία ησχολείτο το τμήμα τούτο.

Με την τακτοποίηση των φακέλων, την οργάνωση και διευθέτηση του γραφείου μετά την απομάκρυνση του Παπαδόπουλου, ανακάλυψα μερικά πρόχειρα ανυπόγραφα πληροφοριακά σημειώματα με ονόματα αξιωματικών που ο Παπαδόπουλος είχε χαρακτηρίσει ως αριστερών φρονημάτων, καθώς τους θεωρούσε αντίθετούς του για τις μελλοντικές του επιδιώξεις. Μεταξύ αυτών θυμάμαι και τον τότε Συνταγματάρχη και μετέπειτα Υποστράτηγο Τεθωρακισμένων Οικονομίδη Φαίδωνα, έναν εξαίρετο πολεμιστή στο ΕΛ ΑΛΑΜΕΙΝ αξιωματικό. Τα εν λόγω αξιοκατάκριτα σημειώματα κατέστρεψα με την έγκριση του Αρχηγού Γ.Ε.Σ. Στρατηγού Νικολόπουλου.

Στο τμήμα τούτο την εποχή εκείνη (1958), υπηρετούσε ως υφιστάμενος ο συμμαθητής μου Ζαχαρόπουλος Παναγιώτης. Επίσης στο 2ο Ε.Γ./ Γ.Ε.Σ. υπηρετούσε, προ της τοποθετήσεώς μου εκεί, ως προϊστάμενος της ομάδας Ασφαλείας Γ.Ε.Σ ο Λοχαγός ΣΕΊΔΑΣ (φίλος και  συνεργάτης αρχικά του Παπαδόπουλου, μετέπειτα  όμως  διέκοψαν τις σχέσεις τους, ίσως γιατί διαφώνησαν ως προς τις δραστηριότητές τους). Ο εν λόγω Λοχαγός και ο Ζαχαρόπουλος με εντολή του Αρχηγού του Γ.Ε.Σ. και του διευθυντού του 2ου Ε.Γ., παρακολουθούσαν τις κινήσεις των αξιωματικών του Επιτελείου, ιδιαίτερα όσων εθεωρούντο ότι ανήκαν παλαιότερα στον Ι.Δ.Ε.Α. και κυρίως όσων είχαν επαφές με τον Παπαδόπουλο, καθώς υπήρχαν πληροφορίες ότι ήταν επικεφαλής μιας συνωμοτικής κινήσεως νέων αξιωματικών και ότι είχε επαφές με ξένα στοιχεία.

Στις αρχές του 1959, αν θυμάμαι καλά, ο Λοχαγός Σεΐδας μου ανέφερε ότι παρακολουθώντας τις κινήσεις του Παπαδόπουλου, διαπίστωσε συχνές επαφές του με αξιωματικούς και σε μία από αυτές ήσαν συγκεντρωμένοι οι Παπαδόπουλος, Κωτσέλης, Λέκας, Μέξης, Ρουφογάλης, Καραπιπέρης και άλλοι, τα ονόματα των οποίων δεν θυμάμαι, και ότι όπως πληροφορήθηκε, κατ’ αυτήν σχεδίαζαν ενέργειες με σκοπό μελλοντικό πραξικόπημα. Στη συγκεκριμένη δε συγκέντρωση παρευρίσκετο και ένας ιδιώτης.

Συνέστησα στον Λοχαγό Σεΐδα να υποβάλει σχετική αναφορά, την οποία και όντως υπέβαλε στον Αρχηγό του Γ.Ε.Σ. Στρατηγό Νικολόπουλο, ο δε Αρχηγός τη διαβίβασε προς διενέργεια Ε.Δ.Ε στον Στρατηγό Βλάχο, ο οποίος και απεφάνθη, να παραπεμφθούν οι εν λόγω αξιωματικοί σε συμβούλιο προς επιβολή ποινών,  με το ερώτημα της αποτάξεως. Παραδόξως η πρόταση του Στρατηγού Βλάχου δεν είχε συνέχεια.

Μετά την μεταπολίτευση ρώτησα τον Στρατηγό Νικολόπουλο γιατί δεν είχε συνέχεια η πρόταση του Στρατηγού Βλάχου. Μου απήντησε ότι δεν του το επέτρεψε η Κυβέρνηση Καραμανλή. Ως προς το σημείο τούτο, ήτο γνωστό ότι ο Παπαδόπουλος ήταν γραμματέας μιας επιτροπής με τους Στρατηγούς Βέλιο, Νάτσινά, Γωγούση, Καρδαμάκη, τους Αρχηγούς της Χωροφυλακής και Αστυνομίας καθώς και του Διευθυντή του Στρατιωτικού Γραφείου του Πρωθυπουργού Καραμανλή, Βέρρο Διονύσιο, η οποία επιτροπή ενημέρωνε την Κυβέρνηση για τις Ένοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας.

Έχω τη γνώμη ότι ο Αρχηγός  του Γ.Ε.Σ. Νικολόπουλος  με τις αναφερθείσες ενέργειες  του, όντως ήθελε να εκκαθαρίσει την εποχή εκείνη το Στρατό από τους συνωμότες και επίορκους αξιωματικούς, υποπτευόμενος ότι εκινούντο βάσει σχεδίου ξένων δυνάμεων, για την αποσταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών της χώρας και την επιβολή δικτατορίας με δικαιολογία δήθεν κομμουνιστικής απειλής.  Για τη στάση του αυτή, είναι προφανές ότι αποστρατεύθηκε και αντικαταστάθηκε από τον προσκείμενο στη Χούντα Στρατηγό Καρδαμάκη.

 

ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ

Την 21η Απριλίου 1967 υπηρετούσα ως Αντισυνταγματάρχης στο 25ο Σύνταγμα Πεζικού ΔΡΑΜΑΣ ως υποδιοικητής, με διοικητή τον Συνταγματάρχη  Γκόλια Κων. Διοικητής της 2ας Μεραρχίας ήταν ο  Στρατηγός Κεχαγιάς.

Την 21η Απριλίου η μονάδα τίθεται σε συναγερμό. Ουδείς στο Σύνταγμα γνώριζε μέχρι την επομένη την αιτία και ως εκ τούτου   ουδεμία αντίδραση εκδηλώθηκε εκ μέρους των μονάδων, δεδομένου ότι εθεωρήθη ότι το πραξικόπημα θα είχε την έγκριση του Βασιλέως, πράγμα βεβαίως αναληθές εκ των υστέρων.

Μετέπειτα όταν πληροφορήθηκα ότι το πραξικόπημα το έκανε ο Παπαδόπουλος του οποίου  εγνώριζα από την Κατοχή ακόμα το ποιόν , τον χαρακτήρα και τις συνωμοτικές του ενέργειες, εξεδήλωσα την δυσφορία και αντιπάθειά μου προς την Χούντα και μέσα στη μονάδα και στην πόλη της Δράμας και προς τον Νομάρχη Γεώργιο Γαβαλά.

Αργότερα, πριν αναχωρήσω  από τη Δράμα με μετάθεση, συζήτησα τις  απόψεις μου  με τους υπηρετούντες στη Μοίρα Πυροβολικού Ταγματάρχη Γρηγόρη Βλάχο και το λοχαγό Ζαρκάδα οι οποίοι ήταν επίσης αντίθετοι προς τη Χούντα.

Τον Μάιο 1967  με τη μετάθεση του  Διοικητού  Συνταγματάρχου Γκόλια στο ΓΕΣ, παραμένω ως Διοικητής του συντάγματος και τον Ιούνιο του 1967, με τις κρίσεις αξιωματικών του Μαρτίου, προάγομαι κατ` εκλογήν στον βαθμό του Συνταγματάρχου. Για την προαγωγή μου με πληροφόρησε πρώτος ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος , που είχε υπογράψει το Διάταγμα, όταν στη διάρκεια της περιοδείας του στη Θράκη, επισκέφθηκε και επιθεώρησε το Σύνταγμα. Επειδή είχαμε πληροφορηθεί την αντίδραση του Βασιλέως προς το πραξικόπημα, του ανέφερα με σημασία  ότι “ Το Σύνταγμα θα είναι στας διαταγάς Σας”

Καθ` όλη τη διάρκεια από το Μάιο 1967 έως το Σεπτέμβριο 1967 που μετετέθην  δυσμενώς στο Σύνταγμα Επιστρατεύσεως στο Αμύνταιο, σε επαφές μου με πολίτες της Δράμας, εξεδήλωνα την αντίδρασή μου προς τη Χούντα. Εκτός τούτου παρά τις διαταγές  που εστέλοντο από το Γ.Ε.Σ. προς τους διοικητές των μονάδων, να περιέρχονται την ύπαιθρο και να εκφωνούν προπαγανδιστικούς λόγους  υπέρ της “ Επανάστασης, ουδέποτε συνεμορφώθην. Οταν δε ένας λοχαγός της Κ.Υ.Π. μου υπέδειξε ότι πρέπει σε μία εκδήλωση στο στάδιο της Δράμας (σχολική εορτή) να μιλήσω και να αναφερθώ στο “ εθνικό έργο της Χούντας, τον απέπεμψα.

Φυσικό επακόλουθο της στάσης μου αυτής την εποχή εκείνη προς τη Χούντα, ήταν να παρακολουθούμαι από τα γραφεία πληροφοριών και να μετατεθώ δυσμενώς στο Αμύνταιο, αντικατασταθείς από το συμμαθητή του Παπαδόπουλου Συνταγματάρχη Γεώργιο Ντενίση, αδελφό του Χουντικού Στρατηγού Αθαν. Ντενίση.  Ο τελευταίος αυτός την 13η Δεκεμβρίου, με την κίνηση του Βασιλέως, συνέστησε στον αδελφό του να παραμείνει με το Σύνταγμα στο πλευρό της Χούντας.

Στη μονάδα μου στο Αμύνταιο καθώς και στους κατοίκους της πόλης προσπάθησα να καταστήσω τη θέση μου σαφή, σχετικά με την αντιπάθεια μου προς τη Χούντα.  Συνεπεία της στάσης μου αυτής, το 2ο  επιτελικό Γραφείο του Α΄ Σώματος Στρατού, παρακολουθούσε τη συμπεριφορά μου, ιδιαίτερα δε όταν πληροφορήθηκε τη δυσμενή κριτική μου για την απόσυρση της Μεραρχίας από την Κύπρο.

Επίσης όπως με ενημέρωσε ο  Διοικητής του τμήματος Χωροφυλακής Αμυνταίου Μοίραρχος Γεώργιος Νικολόπουλος, ο οποίος είχε επίσης δυσμενή μετάθεση λόγω υπηρεσίας του  κοντά στον Πρωθυπουργό Κανελλόπουλο, ο διοικητής τής εκεί εδρεύουσας  επιλαρχίας  αρμάτων   επίλαρχος  Κρουνίδης έδωσε εντολή στο γραφείο πληροφοριών της επιλαρχίας να με παρακολουθεί.

Ο ανωτέρω Μοίραρχος Νικολόπουλος, ο οποίος είχε πληροφορηθεί και εκτιμήσει την Εθνική και στρατιωτική μου δράση και τη στάση μου έναντι της   Χούντας, μου έκανε γνωστό επίσης περί τα τέλη Σεπτεμβρίου, ότι όπως είχε ακούσει,   ο στρατηγός   Γεώργιος Περίδης θα έκανε κίνημα υπέρ του βασιλέως προς αποκατάσταση του Δημοκρατικού Πολιτεύματος.

Τη θέση μου απέναντι στη Χούντα είχε πληροφορηθεί και ο τότε Λοχαγός Γεώργιος Καρούσος, που υπηρετούσε  στο Α΄ Σώμα Στρατού και ένα μήνα περίπου προ της 13ης  Δεκεμβρίου παρουσιάστηκε στο γραφείο μου στο Αμύνταιο, όπου μου κατέστησε σαφές ότι και αυτός  ήταν εναντίον της Χούντας.

Σχετικά με την κίνηση του Βασιλέως την 13η Δεκεμβρίου  1967, δεν με είχε

ενημερώσει κανείς.  Επιστρέφοντας περί την 12η ώρα από μία επιθεώρηση στο γραφείο μου, ακούω τα γεγονότα από το ραδιόφωνο και αμέσως θέτω σε συναγερμό τη Μονάδα. Απευθύνομαι προς τους  άνδρες, τους πληροφορώ σχετικά και στο τέλος   αναφωνώ “ΖΗΤΩ ΤΟ ΕΘΝΟΣ, ΖΗΤΩ Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ”. Όλη η Μονάδα ανταποκρίνεται στην έκκληση και τάσσεται με την ενέργεια του Βασιλέως, εν αναμονή  οδηγιών από το Α΄ Σώμα Στρατού.

Περί την 16η ώρα μου τηλεφωνεί ο Συνταγματάρχης Βάρσος, Διοικητής Τεθωρακισμένων στο Α΄ Σώμα Στρατού (Κοζάνη),και μου ζητά να επιβλέψω να κινηθεί μία ίλη αρμάτων για τη Λάρισα προς ενίσχυση της Στρατιάς, κατόπιν διαταγής που είχε αποστείλει προ αρκετού χρόνου στον Διοικητή της Επιλαρχίας αρμάτων Κρουνίδη, ο οποίος καθυστερούσε αμφιταλαντευόμενος, προφανώς δεν είχε πρόθεση να εκτελέσει τη διαταγή, γιατί όπως φαίνεται είχε άλλη εντολή από τη Χούντα του ΓΕΣ, να μη στείλει την ίλη αρμάτων στη  διάθεση του Διοικητού της Στρατιάς Κων. Κόλλια, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την υλοποίηση της κινήσεως του Βασιλέως. Κατόπιν τούτου μεταβαίνω με μερικούς άνδρες της Φρουράς στο γραφείο του Διοικητού της επιλαρχίας Κρουνίδη και τον διατάζω ως Φρούραρχος, να στείλει αμέσως την ίλη, την οποία και απέστειλε μετά μισή περίπου ώρα (Χρόνος προετοιμασίας),

 

 

ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ  ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

————————————————————————————-

Μετά την 13η Δεκεμβρίου και την αποτυχία της κινήσεως του Βασιλέως, γίνονται ανακρίσεις εις βάρος μου χωρίς να με καλέσουν να απολογηθώ.  Με αποστρατεύουν με τον αυτό βαθμό του Συνταγματάρχου με την εγκύκλιο 9/68 ΦΕΚ 28/24-1-68.

Μετά την αποστρατεία μου επανέρχομαι στην Αθήνα, έδρα της μόνιμης κατοικίας μου, όπου επιδιώκω να συνδεθώ με αποστράτους και αποτάκτους από τη Χούντα αξιωματικούς, με σκοπό την ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τη δημιουργηθείσα κατάσταση και την περαιτέρω πορεία. Πληροφορούμαι την απόφαση ορισμένων Ανωτάτων αξιωματικών για τη δημιουργία αντιστασιακής οργανώσεως κατά της Χούντας.

Συναντώ τον Ταγματάρχη Γρ, Βλάχο, έχω επαφές με τον συμμαθητή μου Αναστ. Μπούρα, το Συνταγματάρχη Ζερβογιάννη, το Συνταγματάρχη Περιβολιώτη. Επίσης επισκέπτομαι το Στρατηγό Βαρδουλάκη στο σπίτι του. Συναντώ το Στρατηγό Τζανετή, τον οποίο σεβόμουν και εκτιμούσα βαθύτατα. Με τη συζήτηση κατάλαβα ότι ήταν αισιόδοξος για αλλαγή του καθεστώτος και όπως μου είπε ,ήταν βέβαιος ότι όλοι οι αποστρατευθέντες και αποταχθέντες αξιωματικοί θα επανέλθουν στο  Στρατό.

Συναντώ τον τ. Αντιεισαγγελέα Αλεξ. Φλώρο και διαπιστώνω ότι είναι εναντίον της Χούντας,

Έρχομαι σε επαφή με τον Ταξίαρχο Πανουργιά, πραγματοποιούμε μερικές συναντήσεις, συζητάμε για την κατάσταση και για την οργάνωση που είχε δημιουργηθεί και που τότε ακόμα δεν  είχε λάβει όνομα.  Ο Στρατηγός Πανουργιάς με φέρνει σε επαφή με τον καθηγητή Υψηλάντη (ανήκε στην ομάδα Βενιζέλου). Πραγματοποιώ μερικές συναντήσεις με τον Υψηλάντη, στις οποίες μου γνωρίζει τους ιδιώτες Αναστασιάδη και Καραϊσκάκη, μέλη της ομάδας του και στους οποίους παρουσιάζομαι με το ψευδώνυμο Πετρόπουλος.

Έρχομαι σε επαφή με τον Ταξίαρχο Κων. Παπαγεωργίου  και αποφασίζουμε να μεταβώ στη Θεσσαλονίκη, με πρόσχημα επίσκεψή μου στην έκθεση και να συναντήσω το συμμαθητή μου στη Σχολή  Συντ/ρχη Ματζάρα, για να με ενημερώσει σχετικά με την ανάπτυξη της οργάνωσης στην πόλη και να του δώσω πληροφορίες και οδηγίες. Συναντώ επίσης το Συντ/ρχη Καλαμάκη και επαναλαμβάνω τις επαφές με τον Συντ/ρχη Περιβολιώτη με την ομάδα του οποίου συνεργάζομαι. Σε συνάντηση με τον Καλαμάκη, συζητούμε για διανομή προκηρύξεων. Πράγματι ύστερα από μερικές ημέρες φέρνει στο σπίτι μου πολλές προκηρύξεις, τις οποίες σκορπίζουμε με ένα αυτοκίνητο στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας, με τον Αναστασιάδη.

Συζητώ μαζί τους τη δυνατότητα μελλοντικής χρησιμοποίησης εκρηκτικών, χωρίς να προβούμε σε πράξη. Διακινώ προκηρύξεις και έρχομαι σε επαφή με ιδιώτες με δημοκρατικές πεποιθήσεις.  Συναντώ τους  Δικηγόρους Γεώργιο Φρατζεσκάκη και Δημήτριο Αναστασόπουλο, στους οποίους αναφέρω για την οργάνωση και τους δίνω προκηρύξεις, αφού βεβαιώθηκα ότι ήταν εναντίον της Χούντας και τους προτρέπω να αναπτύξουν δράση.

Οι ανωτέρω προσεχώρησαν όντως στην ομάδα μου και κατέστησαν μόνιμα και συνειδητά μέλη της οργάνωσης, Μετά τη σύλληψή μου, παρελάμβαναν το Δελτίου Τύπου που εξέδιδε η οργάνωση, το τύπωναν στον πολύγραφο του Ελληνοαμερικανικού Ινστιτούτου, με τη βοήθεια και συνεργασία του υπαλλήλου και καθηγητού Αγγλικής Δημητρίου Παπανικολάου  και το διένειμαν.

Μετά τη σύλληψη των υπολοίπων μελών της οργάνωσης διεκόπη και η έκδοση του Δελτίου. Ο ανωτέρω Δικηγόρος Γεώργιος Φρατζεσκάκης  είναι σήμερα Πρόεδρος στον Ε.Ο.Μ.Μ.Ε.Χ. Επίσης συναντώ το Δημοσιογράφο Γεώργιο Καράγιωργα τον οποίο εγνώριζα όταν ήταν ανταποκριτής της εφημερίδας του στην Κορέα, και του έδωσα προκηρύξεις για να τις μεταφέρει όπως μου είπε  στους ομογενείς στο Λονδίνο και να ενημερώσει τον Βασιλέα Κωνσταντίνο.

Στη Νομική Σχολή Αθηνών, όπου φοίτησα για ένα διάστημα, προπαγάνδιζα εναντίον της Χούντας.

Τον Ιούλιο του 1968 με επισκέφθηκε ένας τέως διπλωμάτης ονόματι Νικ. Αργυρίου, τον οποίο είχα γνωρίσει σε μία δεξίωση φιλικού μου προσώπου και τον οποίον, όπως μου ανέφερε, η Χούντα είχε απομακρύνει από το Διπλωματικό Σώμα, ως αντιτιθέμενο.  Μου εγνώρισε ότι είχε επαφές με πολιτικά πρόσωπα στο εξωτερικό και με το περιβάλλον του Βασιλέως στο Λονδίνο και ότι είχε πληροφορηθεί την αποστρατεία μου και αορίστως τις κινήσεις  αποστράτων αξιωματικών για αντίσταση κατά της Χούντας. Μου εγνώρισε επίσης ότι σχεδίαζε την δημιουργία ομάδων εξοπλισμένων με όπλα που θα μετέφερε από το εξωτερικό για την ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος. Μου ανέφερε  σε γενικές γραμμές  το σχέδιο για τη σύλληψη των πρωτεργατών της Χούντας που το θεώρησα πραγματοποιήσιμο και μου ζήτησε συνεργασία την οποία και του υποσχέθηκα, με την προϋπόθεση ότι θα με έπειθε για τη σοβαρότητα της οργανώσεως και την ετοιμότητα δράσεως των ομάδων του και χωρίς να του αποκαλύψω τη συμμετοχή μου στους Ελεύθερους ΄Ελληνες.

Συναντώ  τον Υπουργό Ευάγγελο Αβέρωφ στον οποίο αναφέρω αορίστως ότι ορισμένοι αξιωματικοί και ιδιώτες σκοπεύουν να κινηθούν εναντίον της Χούντας και του ζητώ να μου γνωρίσει τις δικές του απόψεις επ’ αυτού. Με πληροφορεί ότι έχει επαφές με πολιτικά πρόσωπα και άλλους παράγοντες και στην Ελλάδα και το εξωτερικό και ότι προτίθεται να προσεγγίσει τη Χούντα ,δημιουργώντας “ γέφυρα” επικοινωνίας προς εξεύρεση ομαλής πολιτικής λύσεως-Απομάκρυνση της Χούντας το δυνατό ταχύτερο και σχηματισμό Κυβέρνησης από πολιτικά πρόσωπα με πρωθυπουργό κοινής εμπιστοσύνης και προκήρυξη εν καιρώ εκλογών. Προς τούτο με κάλεσε στο γραφείο του όπου και μου διάβασε μία επιστολή του προς τον Παπαδόπουλο  με ανάλογες απόψεις, τονίζοντας προς αυτόν τους κινδύνους για τη χώρα από την παράταση της ανωμαλίας.

Συλλαμβάνομαι  κατά το τέλος Ιουνίου 1969.  Προηγουμένως είχαν συλληφθεί ο Ταγματάρχης Βλάχος και ένας φοιτητής της ομάδας του.  Συλλαμβάνονται επίσης ο Αναστασιάδης, ο Καραϊσκάκης, ο Ζερβογιάννης και ο Υψηλάντης, που αργότερα μου εξομολογήθηκε, όταν είμαστε μαζί εξόριστοι στα Κύθηρα, ότι αυτός ομολόγησε στην ανάκριση ότι μου συνέστησε τους Αναστασιάδη και Καραϊσκάκη.

Εγκλείομαι στα κρατητήρια της ΕΣΑ και ανακρίνομαι από τους Θεοφιλογιαννάκο και Χατζηζήση χωρίς να αποκαλύψω τίποτα, παρά την ψυχολογική βία. Με μεταφέρουν μετά 10ήμερο στην Βαρυμπόμπη όπου ήταν κρατούμενοι οι  Βαρδουλάκης, Πανουργιάς ,Ζαχαρόπουλος, Τάσος Μπούρας, Μπάλκος, Ξανθάκης, Δεμέστιχας, ο Κίμων Ξυλούρης, οι της ομάδας Βενιζέλου, Περιβολιώτης  κ.α,

Μετά 20ήμερο περίπου, περί το τέλος Ιουλίου, με μεταφέρουν πάλι στην ΕΣΑ στην απομόνωση, όπου υφίσταμαι φρικτά βασανιστήρια, ανακρινόμενος από τους Θεοφιλογιαννάκο, Χατζηζήση και όργανα της Ασφαλείας. Ο Θεοφιλογιαννάκος ειδικά, μόλις με μετέφεραν στην ΕΣΑ, με έπιασε από το λαιμό και μου είπε «ρε π…….,ώστε δεν ήξερες τίποτα.”

Επί πολλές ημέρες υποβάλλομαι στο μαρτύριο της ορθοστασίας, της δίψας, τον ξυλοδαρμό, την αϋπνία, σε ψυχικά βασανιστήρια, με τη χρήση παραισθησιογόνων , με αποτέλεσμα να έχω παραισθήσεις, κατάθλιψη, το αίσθημα της ενοχής και τάσεις αυτοκτονίας. Με υποβάλλουν στο μαρτύριο εικονικής εκτέλεσης, καθυβρίζουν τη γυναίκα μου και απειλούν να τη συλλάβουν.

Από την ορθοστασία επί μήνες ήταν πρησμένα τα πόδια μου. Ευρισκόμενος υπό το κράτος της ψυχικής υπερδιέγερσης από τα βασανιστήρια και τα παραισθησιογόνα, χτύπησα το δεσμοφύλακα και προσπάθησα να δραπετεύσω τρέχοντας προς την Αμερικανική Πρεσβεία από το προαύλιο της ΕΣΑ, όταν με μετέφεραν από την απομόνωση στο γραφείο του Δ/του της ΕΣΑ, χωρίς βεβαίως να τα καταφέρω. Με κατηγορούν για τη συμμετοχή μου στη οργάνωση «Ελεύθεροι Έλληνες», σαν βασικό στέλεχος για την πραγματοποίηση επαφών μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, για μεγάλη δραστηριότητα στον τομέα μυήσεως προσώπων, κυρίως αξιωματικών, για διανομή προκηρύξεων και για τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών.

Στην ΕΣΑ παραμένω επί περίπου 40 ημέρες, βασανιζόμενος και ταλαιπωρούμενος, σε απομόνωση και στα μέσα Σεπτεμβρίου, με στέλνουν σε άθλια κατάσταση, σε ξενοδοχείο της Δροσιάς, που είχε ενοικιάσει η χούντα για τους κρατουμένους των διαφόρων αντιστασιακών οργανώσεων.

Στο Ξενοδοχείο μας κρατούσαν σε απομόνωση, χωρίς καμία επικοινωνία μεταξύ μας και με κλειστά τα εξώφυλλα των παραθύρων  Μας επέτρεπαν να συναντήσουμε τις οικογένειές μας μόνο μία φορά την εβδομάδα και υπό αυστηρή επιτήρηση.

Στη Δροσιά μεταξύ άλλων ήταν έγκλειστοι οι …Ιω.Βάρσος, Βάγιας, Υψηλάντης, Τζαννετάκης, Σακελλαρίου, Σαββούρας, Γιάννης Παπαδόπουλος, Χαμπίμπης και αργότερα οι   Νίκος Κωνσταντόπουλος, Βαρδουλάκης, Γιάννης Βαρβιτσιώτης, Γιάννης Τσιριμώκος κ.ά.

 

 

ΕΠΟΧΗ ΕΞΟΡΙΑΣ

————————–

Στις 21 Απριλίου 1970 εξορίζομαι στα Κύθηρα μαζί με άλλους συναδέλφους της οργάνωσης, μεταξύ των οποίων και οι Υψηλάντης και Αναστασιάδης. Στις 15 Ιουνίου 1970, επειδή η Χούντα είχε υποψίες ότι επρόκειτο να δραπετεύσω με μεταφέρουν στο Κερασοχώρι Ευρυτανίας, όπου επίσης ήταν εξόριστοος  ο  Αναστασιάδης και οι Ταξίαρχοι Παπαγεωργίου και Παπαδόπουλος καθώς επίσης  ο Αρης Μπουλούκος και ο πρώην βουλευτής Γιώργος Παπαδημητρίου.

Τον Οκτώβριο παθαίνω γαστρορραγία, εξ αιτίας όλων αυτών των δοκιμασιών και ταλαιπωριών. Μεταφέρομαι στο Νοσοκομείο Καρπενησίου και εν συνεχεία στο ΝΙΜΙΤΣ στην Αθήνα. Μετά τη θεραπεία μου, με οδηγούν εκ νέου στο Κερασοχώρι. Λόγω της κατάστασης της υγείας μου, στις 23 Δεκεμβρίου με μεταφέρουν στο Θέρμο Τριχωνίδος, όπου είχαν εξοριστεί και οι Πανουργιάς, Βαρδουλάκης, Παπαθανασίου, Μητσάκος , Σταυρίδης, Σαβούρας , Έσερλμαν  κ,α

Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στο Θέρμο, μας επισκέφτηκε μία φίλη μας Αμερικανίδα, η Jane Morris, που στο παρελθόν δίδασκε Αγγλικά στο γιό μου. Είχε μάθει την περίπτωση μου και ήρθε από την Αμερική για να μας συμπαρασταθεί.  Της δώσαμε πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση στην Ελλάδα και της αναθέσαμε να μεταφέρει σχετικές επιστολές μας σε Αμερικανούς πολιτικούς και ομογενείς φίλους μας που ήταν γνωστοί για την αντιπάθειά τους προς τη δικτατορία (Fullbright κλπ). Της έδωσα επίσης μία επιστολή μου για τον νυν Στρατηγό Ορέστη Βιδάλη, που εργαζόταν τότε στην Αμερική και ανέπτυσσε δραστηριότητα εναντίον της Χούντας. Η εν λόγω Αμερικανίδα δημοσίευσε σε Αμερικανική εφημερίδα, μετά την επιστροφή της, επιστολή διαμαρτυρίας για την υποστήριξη της Χούντας από την Αμερικανική κυβέρνηση.

Στο Θέρμο υφίσταμαι νέα γαστρορραγία και με μεταφέρουν πάντοτε υπό συνοδεία, στο Νοσοκομείο Αγρινίου και εν συνεχεία στο Κρατικό Νοσοκομείο Αθηνών. Απελευθερώνομαι την 23η Δεκεμβρίου 1970[1] με την αμνηστία που έδωσε ο Παπαδόπουλος σε όλους τους κρατουμένους και επιστρέφω στο σπίτι μου στην Αθήνα. Στο διάστημα που ήμουν ελεύθερος μέχρι τον Μάιο του 1973 που συνελήφθην και πάλι ήμουν υπό παρακολούθηση.  Την περίοδο αυτή, (από τον Οκτώβριο του 1972 μέχρι το Μάιο 1973), παρακολουθώ μαθήματα στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στην Α.Σ.Ο.Ε.Ε.. Στις επαφές μου με τους φοιτητές, εξεδήλωνα πάντοτε την αντίθεσή μου προς το δικτατορικό καθεστώς.

Συναντήθηκα με τον Ναύαρχο Ροζάκη και συζήτησα ενδεχόμενη κίνηση του Ναυτικού, όπως είχα ακούσει. Επίσης με τους Λοχαγούς Κώστα Χαραλαμπόπουλο και Μιχάλη Βαρδάνη, που ήρθαν στο σπίτι μου για να με επισκεφθούν και να συζητήσουμε την περαιτέρω στάση μας. Είχα επίσης επαφές με συναδέλφους και ιδιώτες που είχαν φυλακισθεί και εξοριστεί από τη Χούντα.

Στο διάστημα από τον Ιανουάριο μέχρι τις 15 Μαϊου 1973, ήρθε δύο φορές ο Ιπποκράτης Σαβούρας στο σπίτι μου, όπου μου ανέφερε αορίστως για δημιουργία νέας αντιστασιακής οργανώσεως και ότι είχε υπ’ όψιν του ορισμένα άτομα που θα δεχόταν να βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Μετά την τελευταία αυτή συζήτηση δεν ξανασυναντηθήκαμε. Εν τω μεταξύ είχα λάβει μία επιστολή από άγνωστο αποστολέα, στην οποία ανεφέρετο ότι με διόριζαν υπαρχηγό της οργάνωσης με το ψευδώνυμο “ Ελευθερωτής”.

Με τα γεγονότα του Ναυτικού συλλαμβάνομαι και κρατούμαι στην Ασφάλεια Αθηνών, σε πλήρη απομόνωση. Είχαν επίσης συλληφθεί και οι Σαβούρας, Σπυριούνης, Ζαρκάδας, Βασιλικόπουλος, καθώς και οι Πανουργιάς και Βαρδουλάκης, οι οποίοι αργότερα αφέθησαν ελεύθεροι.

Κατηγορούμαι για συμμετοχή στο κίνημα του Ναυτικού και στην οργάνωση ΕΑΝ, στην οποία εφέρετο ως αρχηγός ο Σαβούρας .Στην Ασφάλεια παραμένω επί δυόμιση μήνες, ανακρινόμενος και υφιστάμενος ψυχολογική βία από τους αστυνόμους Μάλλιο και Μπάμπαλη. Παραπέμπομαι στο Στρατοδικείο με την κατηγορία, πρόκληση εκρήξεων, παράνομη κατοχή οπλισμού, διανομή προκηρύξεων και διάπραξη διαφόρων αξιοποίνων πράξεων.

Καταδικάζομαι σε φυλάκιση 2 1/2 ετών και εγκλείομαι στις φυλακές Κορυδαλλού. Αποφυλακίζομαι στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1973 με τη γενική αμνηστία από τον Παπαδόπουλο.

Την ημέρα της απελευθερώσεως μας κάλεσα στο κελί μου τους κρατουμένους συναγωνιστές της πτέρυγάς μας και τους απεύθυνα χαιρετισμό για τους αγώνες και τις θυσίες τους για την υπεράσπιση της ελευθερίας του λαού μας και των δημοκρατικών θεσμών.

Συλλαμβάνομαι εκ νέου, για τρίτη φορά, τον Νοέμβριο του 1973 με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Την προηγουμένη ημέρα της εξέγερσης, είχα πάει στο Πολυτεχνείο και είχα συνομιλήσει με μερικούς φοιτητές για τα αιτήματά τους. Με τη σύλληψή μου με οδηγούν στην ΕΣΑ, όπου με κρατούν επί μία εβδομάδα, χωρίς ανάκριση και εν συνεχεία με μεταφέρουν στις Στρατιωτικές φυλακές Μπογιατίου. Μετά τη νέα γαστρορραγία που έπαθα στη φυλακή, με στέλνουν στο 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο, όπου κρατούμαι σε ένα δωμάτιο στην πτέρυγα ψυχασθενών, χωρίς η οικογένειά μου να γνωρίζει που βρίσκομαι.

Μετά ένα μήνα περίπου κατορθώνω να στείλω μήνυμα στη γυναίκα μου με τη βοήθεια ενός γιατρού, τον οποίο συνάντησα αργότερα και έμαθα ότι ήταν ο γαστρεντερολόγος Τάσος Εμμανουήλ. Με τη βοήθεια της Αδελφής προϊσταμένης του Νοσοκομείου με βρίσκουν η γυναίκα μου και η αδελφή μου.

Τελικά την 23η Δεκεμβρίου 1973 με αφήνουν ελεύθερο, αφού όμως προηγουμένως με οδηγούν στην ΕΣΑ, όπου μου γίνονται συστάσεις και απειλές από τον Ταγματάρχη Σπανό.

.

 

 

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟ  ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

 

 

29 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2005

 

-.   Τάξη 1940 Β΄ της σχολής ευελπίδων. Έτσι;

Π.   Έτσι.

-.   Πως πήγατε στο Ζέρβα;

Π.   Δεν πήγα στον Ζέρβα. Στην κατοχή {ήμουνα} εδώ στον ΕΔΕΣ, όχι στον Ζέρβα.

-.   Πολεμήσατε στις επιχειρήσεις του Ζέρβα κατά των Γερμανών; Στο τέλος {μου δίνετε}  τα χαρτιά.

Π.   {διαβάζει σημείωμά του}… το Νοέμβρη του 1942, ήταν μαχητικό στέλεχος στις Ένοπλες Δυνάμεις Βοιωτίας με πολλαπλές  επικίνδυνες αποστολές κατά των στρατευμάτων κατοχής. Και έφερε πάντα εις πέραν με κίνδυνο, πολλάκις, αυτή της ζωής του. Το ανωτέρω (…) του ΕΔΕΣ της κατοχής. Ένα αυτό.

-.   Άρα πήρατε μέρος σε επιχειρήσεις κατά των Γερμανών.

Π.   Ναι. Βεβαίως. Βεβαίως.

-.   Εκεί είχατε γνωρίσει τον Σπύρο τον Μουστακλή;

Π.   Και επίσης, καταζητούμενος σαμποτέρ (…) …

-.   Θα τα βρω εγώ στα χαρτιά. Εσείς μπορείτε να μου πείτε ποιους γνωρίσατε στον Ζέρβα από τον Λύτρα, τον Καρούσο, τον Μουστακλή; Τους συναντήσατε αυτούς;

Π.   Τον Καρούσο βεβαίως. Και τον Μουστακλή.

-.   Είχατε πάει σε επιχειρήσεις κατά των Γερμανών μαζί με αυτούς;

Π.   Μαζί με αυτούς όχι. Όχι μαζί με αυτούς.

-.   Πρέπει να τη βγάλετε {τη σχολή}το ’40 …

Π.   Το ’40 με τον πόλεμο.

-.   Μετά τον πόλεμο τι κάνατε;

Π.   Μετά τον πόλεμο πήγαμε στην αυτήν, στην κατοχή, τις οργανώσεις.

-.   Στον εμφύλιο πόλεμο παίρνετε μέρος;

Π.   Από την αρχή. Από το ’45.

-.   Ως αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού;

Π.   Το 1949 απάνω στο … κατέλαβα τον Στρατιωτικό χώρο της περιοχής (…) μου κάνανε τέσσερις αντεπιθέσεις εν συνεχεία εκεί οι Κασαντζάδες (…)

-.   Μετά όταν περάσανε τα χρόνια συναντήσατε κανέναν από τους {αντιπάλους}…

Π.   Εν συνεχεία λοιπόν μετά τον συμμοριτοπόλεμο, το ’53, που φύγαμε από εδώ πέρα …

-.   Εθελοντής στην Κορέα;

Π.   Όχι εθελοντής. Έγινε το εξής για το πώς πήγα. Εγώ δεν ήτανε να πάω στην Κορέα, αλλά ο στρατηγός ο Ιωάννου , που ήτανε ο μέραρχος και αυτοί που κάνανε (…) και μάλιστα ήτανε ο Δουμάκης {να φύγει} που ήτανε σε άδεια και ως αρχαίος λοχαγός είχα το τάγμα. Πήγα λοιπόν εκεί και μας είπε ότι «Έχουμε διαταγή από την κυβέρνηση να στείλουμε μονάδα στην Κορέα γιατί πρέπει να πάνε.» Και απευθύνθηκε σε μένα και μου λέει «Εσύ Παπανικολάου, θα πας στην Κορέα, θα σε θεωρήσω φίλο μου.» Και του λέω «Στην Κορέα.» Και έτσι πήγα στην Κορέα. Αυτός το είπε επίτηδες. (…). Και έτσι πήγα στην Κορέα. Εκεί πρώτος ο Αρκούσης και …

-.   Τώρα κοιτάζοντας πίσω στρατηγέ, έχετε μετανιώσει για καμιά από αυτές τις συμμετοχές σε αυτούς τους πολέμους;

Π.   Κοίταξε να δεις για το θέμα αυτό, κανείς δεν τον θέλει τον πόλεμο βεβαίως, έτσι δεν είναι; Αλλά ήμουνα περήφανος γιατί πολέμησα για την πατρίδα. Πρώτον αυτό και δεύτερον τώρα παρ’ όλες τις απώλειες που είχαμε, στην Κορέα θα μπορούσα να είχα σκοτωθεί και εγώ να πούμε, θεωρώ ότι καλά πήγαμε. Διότι αν δεν πηγαίναμε στην Κορέα δεν θα παίρναμε ούτε ένα (…). Λοιπόν για να πάρουμε μέρος έλεγε η κυβέρνηση αυτή «{Αν δεν πάμε} στην Κορέα, δεν επρόκειτο να πάρουμε ούτε ένα δολάριο από το σχέδιο (…).» Έτσι λοιπόν καλά πήγαμε στην Κορέα.

-.   Όταν περάσανε τα χρόνια συναντήσατε συναδέρφους σας από τη σχολή ευελπίδων ή άλλους αξιωματικούς που ήτανε με το μέρος του κομμουνιστικού στρατού στον εμφύλιο πόλεμο;

Π.   Ναι. Τον συμμαθητή μου τον Νικηφόρο. Μπράβο. Τον Νικηφόρο.

-.   Τι λέγατε με τον Νικηφόρο;

Π.   Με τον Νικηφόρο ήτανε το εξής. Στη σχολή ευελπίδων αυτός ήτανε γερμανόφιλος και με τους κομμουνιστές ας πούμε, και εγώ αγγλόφιλος ήμουνα με τους … Πως τους λέτε εσείς;

-.   Τον Βενετανόπουλο και κάποιον Παπαγιάννη τους είχατε συναντήσει; Ήτανε πιο αρχαίοι από εσάς;

Π.   Όχι, όχι. Δεν τους θυμάμαι.

-.   Στη σχολή ευελπίδων λειτουργούσε Συμβούλιο Τιμής όταν ήσασταν εύελπις;

Π.   Συμβούλιο Τιμής δεν το …

-.   Σταδιοδρομήσατε κανονικά στρατηγέ μετά την Κορέα ως αξιωματικός;

Π.   Βεβαίως. Βεβαίως.

-.   Πότε αποστρατευτήκατε;

Π.   Στην αρχή του ….

-.   Τι κάνατε και σας αποστρατεύσανε;

Π.   Εκεί ήμουνα διοικητής συντάγματος και μόλις έμαθα ότι έγινε η κίνηση του βασιλέως πήρα το στρατό και τους αξιωματικούς …

-.   Το κάνατε διότι ήσασταν ή γιατί ήσασταν αντιχουντικός;

Π.   Όχι. Πρώτα αντιχουντικός βεβαίως. Μόλις έγινε το πραξικόπημα ο Παπαδόπουλος (…)

-.   Παπαδόπουλο λέτε τον αρχηγός του Γ.Ε.Σ.;

Π.   Του Γ.Ε.Σ. ναι. Και μου λέει «Παπανικολάου, όταν τελειώσει τώρα η σχολή πολέμου θα έρθεις στο Γενικό Επιτελείο και …» Τελειώνω λοιπόν τη σχολή πολέμου (…), γιατί αυτός δεν ασχολείται παρά με τη Δέσποινα και με συνομωσίες (…)

-.   Από τότε είχε δεσμό με την Δέσποινα … Μη μιλάμε μαζί στρατηγέ. Από τότε είχε δεσμό με τη Δέσποινα; Πριν το 1957;

Π.   Ναι.

-.   Δεν ήτανε Ιδεάτης ο Παπαδόπουλος;

Π.   Πρέπει να ήτανε.

-.   Εσείς ήσασταν;

Π.   Όχι. Εμένα μου είχε πει ένας αξιωματικός – ακόμα στο ’45 – το ’58 λοιπόν όταν {έγραφε} στο 2ο Επιτελικό Γραφείο σημειώματα, σημειώματα κατά κάποιον τρόπο, μου έλεγε ότι ο τάδε αξιωματικός ας πούμε ήτανε αυτός ένας ξάδερφος αξιωματικού …, ο άλλος είναι αριστερός γιατί διάβαζε να πούμε με το ‘Βήμα’ και τα ‘Νέα’ και εν τω μεταξύ αυτός ήτανε (…)

-.   Θέλετε να πείτε ότι ο Παπαδόπουλος κράταγε ατομικό αρχείο;

Π.   Ναι βεβαίως.

-.   … αρχείο με φακέλους αξιωματικών;

Π.   Ναι είχε γράψει αυτός. Δηλαδή είχε αυτός {αρχείο} και έγραφε για τον τάδε αξιωματικό ότι είναι αριστερός γιατί, ας πούμε ένας ξάδερφός του ήτανε στο ΕΑΜ. Άλλος διότι διάβαζε το ‘Βήμα’ και τα ‘Νέα’. Λοιπόν, μετά το 1958 ένας λοχαγός ήτανε στις ομάδες Ασφάλειας Στρατεύματος και αυτός παρακολουθούσε τους αξιωματικούς μέσα στο Επιτελείο και γενικότερα.

-.   Ο Ζαχαρόπουλος;

Π.   Όχι, όχι. Ο Ζαχαρόπουλος ήτανε εντάξει. Ο Ζαχαρόπουλος ήτανε συμμαθητής μου. Τώρα αυτός έχει πεθάνει.

-.   Δεν πειράζει.

Π.   Αυτό το ανέφερα, απλώς το ανέφερα …

-.   Πως τον λέγανε;

Π.   Δεν χρειάζεται να το γράψεις. Μαλώσανε με τον Παπαδόπουλο και τον είχε ο αρχηγός τού Επιτελείου να παρακολουθεί τον Παπαδόπουλο και όλους όσους ήτανε μαζί με τον Παπαδόπουλο. Το 1958 λοιπόν αυτός ο λοχαγός έρχεται και μου λέει «Είδα τον Καραπιπέρη …» έναν συγγενή τού αρχηγού … δεν έγινε τίποτα.

-.   Ποιος επενέβη και δεν έγινε τίποτα;

Π.   Αυτό δεν το ξέρω.

-.   Ο Καραμανλής προφανώς. Το ξέρω από άλλη μεριά. Γιατί δεν το λέτε;

Π.   Λοιπόν πρόσεξε να δεις. Μετά την μεταπολίτευση (…) …

-.   Τον Νικολόπουλο.

Π.   Τον Νικολόπουλο. «Α…» μου λέει «…  και κυβέρνηση.» «Ποια κυβέρνηση;» του λέω. Αλλά μετά όμως …

-.   Και ο Κωνσταντόπουλος.

Π.   Δεν τον ξέρω τον Κωνσταντόπουλο.

-.   Του Ελεύθερου Κόσμου, αργότερα, τον εκδότη.

Π.   Είχε λοιπόν αυτή την επιτροπή {ο Καραμανλής} και ο Παπαδόπουλος …

-.   Ήτανε πολύ ισχυρός;

Π.   Ναι.  Επίσης και επί κυβερνήσεως Παπανδρέου. (…) πάλι δεν έπαθε τίποτα. Και μάλιστα τον ρωτάγανε ας πούμε (…) και ότι τον είχε …

-.   Με τον Παπαδόπουλο είχατε μία τάξη διαφορά; Έτσι δεν είναι;

Π.   Ναι.

-.   Αυτός ήτανε στα ΤΕΑ επί κατοχής; Που ήτανε;

Π.   Επί κατοχής;  Όχι δεν ήτανε.

-.   Όχι στα ΤΕΑ, τα Τάγματα Ασφαλείας, πως τα λέγανε;

Π.   Ναι. Δεν ξέρω εάν ήτανε στα Τάγματα Ασφαλείας, αλλά πάντως σε κάποια οργάνωση ήτανε. Σε κάποια οργάνωση ήτανε. Λέγανε – λέγανε δεν ξέρω – ότι στην αρχή αυτός ήτανε στον ΕΛΑΣ, ΕΑΜ να πούμε, ΕΛΑΣ και τα λοιπά. Αυτός μετά το ’42 (…) και ο Παπαδόπουλος είχε δικές του οργανώσεις, συνωμότης ήτανε.

-.   Γραμματέας της Διοικούσας Δέσμης του ΙΔΕΑ; Ξέρετε;

Π.   Έχω ένα βιβλίο σχετικά με αυτά, δεν ξέρω εάν είναι μέσα …

-.   Θα μου το δώσετε μετά;

Π.   Όχι, να δω μια στιγμή.

-.   Ξέρετε τον Καζακόπουλο τον Πέτρο;

Π.   Δεν ξέρω. Ο Καζακόπουλος ήτανε υποστράτηγος. Ο Καζακόπουλος ήτανε πολύ καλός.

-.   Πέτρο τον λέγανε. Που ήταν στο 3ο Σώμα Στρατού.

Π.   Τι έγινε στο 3ο Σώμα Στρατού;

-.   Εκεί παραιτήθηκε. Το ’65 όταν βγήκε ο Παπανδρέου.

Π.   Όταν βγήκε ο … Δεν ξέρω, εγώ υποστράτηγο τον ήξερα. Αυτό μου φαίνεται ότι είναι μέσα {στο βιβλίο} ή …

-.   Θα ολοκληρώσετε για τον Παπαδόπουλο όταν σας παρέδιδε στο 2ο γραφείο του Γ.Ε.Σ.;

Π.   Ναι. Τελικά σου είπα ότι δεν μου παρέδωσε τίποτα, είχε πάρει τους φακέλους και τα μόνα που είχε αφήσει ήτανε αυτά τα σημειώματα.

-.   Άρα τον Παπαδόπουλο τον προστάτευε με κυβερνητική εντολή ο μηχανισμός εξουσίας εκείνης της εποχής. Έτσι δεν είναι;

Π.   Ναι.

-. Να έρθουμε λίγο στην δικτατορία. Τι συνέβη και εσάς σας αποστρατεύουνε στις 13 του Δεκέμβρη στο κίνημα του βασιλιά;

Π.   Γιατί έλαβα μέρος … Α πρόσεξε. 13 του Δεκέμβρη λοιπόν περίπου κατά τις 3 με 4 η ώρα, αφού είχα κάνει την συγκέντρωση και είπα ‘Ζήτω το έθνος’ ας πούμε ‘Ζήτω ο Βασιλιάς’, ούτε βασιλικός ήμουνα, ούτε αυτός … Με παίρνει ο Καρούσος στο τηλέφωνο … Όχι. Με παίρνει ο Βάρσος στο τηλέφωνο και μου λέει, ότι δώσανε μια διαταγή στα τεθωρακισμένα που ήτανε στο   Αμύνταιο, εμένα με διώξανε από το …, δεν ξέρανε, από το σύνταγμα στη Δράμα και πήγα στο Αμύνταιο που ήτανε σύνταγμα επιστρατεύσεως. Λέει, δώσανε μια διαταγή σε αυτόν τον Κουρουνίδη που ήτανε {εκεί}, στείλανε μια ύλη στη στρατιά κάτω στον στρατηγό τον Κόλια. Λοιπόν τον παίρνω στο τηλέφωνο και μου λέει «Κοίταξε να δεις τι είχε κάνει αυτός. Δέστε την ύλη.» Πηγαίνω στο γραφείο του μαζί με δύο στρατιώτες ακόμα και πάω μέσα και είχε αυτός τους αξιωματικούς, τους είχε συγκεντρώσει στο γραφείο και του λέω «Μόλις πήρα μια διαταγή να γυρίσεις (…) κατά τις 4.30 η ώρα μόλις πήρα τον λόχο, την ύλη σε άριστη κατάσταση. Και αυτός στο τηλέφωνο λέει «Είχαμε εδώ πέρα έναν προδότη  …» Τελικά λοιπόν όντως έγινε αυτό και στείλανε ένα συμμαθητή τού Παπαδόπουλου να κάνει ανακρίσεις, έτσι, χωρίς εμένα … ούτε που με ρωτήσανε, τίποτα. Και όντως ο Σταματάς να πούμε ήτανε να εκτελέσει τη διαταγή της μεραρχίας. Κι ο Βάρσος ήτανε τότε απάνω διοικητής τεθωρακισμένων. Με αποστράτευσαν.

-.   Πόσους είχανε αποστρατεύσει τότε στρατηγέ;

Π.   Που να θυμάμαι τώρα.

-.   Δεν θυμάστε;

Π.   Όχι. Εν τω μεταξύ πριν να γίνει αυτό το κίνημα του βασιλέως, πριν από λίγο δέκα, δεκαπέντε ημέρες νωρίτερα, με είχε πάρει ο Καρούσος. Όχι. Είχε έρθει ο Καρούσος στο γραφείο μου. Και αυτός ήτανε εκεί πάνω, κάπου εκεί υπηρετούσε ο μακαρίτης. Και όπως κατάλαβα από το σύνταγμα από τη Δράμα κάτω, για να με στέλνουν στο σύνταγμα του Αμυνταίου δεν ήμουνα δικός τους.

-.   Ποιον λέγανε Μπάκακα;

Π.   Τον Παπαδόπουλο.

-.   Τον Γεώργιο Παπαδόπουλο τον δικτάτορα;

Π.   Ναι, Μπάκακα. Οι συμμαθητές του από τη σχολή ευελπίδων.

-.   Αυτό ακούγεται για πρώτη φορά, γιατί τον λέγανε Μπάκακα;

Π.   Ήτανε χοντρός αυτός, ποιος το ξέρει. Λέγαμε για τον Καρούσο και έλεγε αυτός να πούμε ότι είναι εναντίον της καταστάσεως.

-.   Στρατηγέ σας συνέλαβαν τρεις φορές επί δικτατορίας. Πέστε μου δύο λόγια για την κάθε φορά.

Π.   Την πρώτη φορά λοιπόν με πιάσανε για τους Ελεύθερους Έλληνες. Αρχές Ιουλίου του ’69.

-.   Γιατί τι είχατε κάνει;

Π.   Κοίταξε να δεις τι είχα κάνει. Μου είχανε στείλει στο σπίτι… πρώτα πρώτα μιλάγαμε με τον Πανουργιά  για προκηρύξεις. Να πετάξουμε τις προκηρύξεις.

-.   Τις πετάξατε;

Π.   Λοιπόν, είχαμε επαφή με τον Πανουργιά, με συνέστησε στον (…), της οικογενείας Υψηλάντη λέω. Ήτανε στο ΠΑΚ και μου συνέστησε να πούμε έναν, δύο μάλλον και ερχόντουσαν να βοηθήσουνε στην αντίσταση. Πήρα αυτούς τους δύο και πετάξαμε τις προκηρύξεις με ένα αυτοκίνητο.

-.   Αυτή είναι μια αντιστασιακή πράξη συγκεκριμένη. Κύριε Παπανικολάου αυτό που λείπει για τις δραστηριότητες των Ελευθέρων Ελλήνων είναι η γνώση τέτοιων ενεργειών. Τι έκαναν οι Ελεύθεροι Έλληνες; Όχι συναντήσεις και συζητήσεις. Τι δραστηριότητες αντιχουντικές έκαναν; Αυτή είναι μία συγκεκριμένη {πράξη}. Μπορείτε να μου πείτε άλλες;

Π.   Εγώ είχα  έναν κύκλο με δικηγόρους και τα λοιπά. Όταν μας πιάσανε εμάς, συνέχισαν αυτοί να γράφουν και να διανέμουν τα δελτία ειδήσεων και τα λοιπά, εναντίον της   χούντας.

-.   Ονόματα μπορείτε να μου πείτε;

Π.   Ήτανε ο Φραντζεσκάκης, αρχηγός ο Φραντζεσκάκης και τα έχω γράψει. Δεν θυμάμαι τώρα ονόματα απ’ έξω. Και μάλιστα ο Πανουργιάς μίλησε με τον Φραντζεσκάκη γι’ αυτό που είχα πει. Σε αυτούς τους δύο παρουσιάστηκα με άλλο όνομα, όχι το δικό μου και τα λοιπά και τους είπα «Κοιτάξτε να δείτε να βάλουμε καμιά στράκα στρούκα …» έτσι ακριβώς και τα λοιπά. «Εγώ μπορώ, ξέρω ‘γω …, ξέρω να τους εκπαιδεύσω.»

-.   Να τους εκπαιδεύσετε σε εκρηκτικούς μηχανισμούς;

Π.   Ναι, ναι. Τελικά όταν με πιάσανε και πιάσανε και αυτούς, δεν ξέρω πως, λέγανε το τάδε όνομα, και φαίνεται ότι όταν πιάσανε και αυτούς και πιάσανε και τον Υψηλάντη και Φωταϊδη και τα λοιπά … Ο Καλαμάκης μου έστειλε στο σπίτι τις προκηρύξεις. Είχανε πιάσει και εμένα και μπορεί να τους είπανε ότι αυτός είναι το τάδε όνομα …

-.   Κύριε Παπανικολάου θα μου πείτε πώς ξεκίνησαν οι συλλήψεις στους Ελεύθερους Έλληνες; Δεν το ξέρω, δεν το έχω ακούσει πουθενά. Πως ξεκίνησαν οι συλλήψεις;

Π.   Δεν ξέρω ποιον πιάσανε πρώτα. Λένε ότι ο Καλαμάκης …, αυτός ήτανε υπέρ της χούντας, δεν ξέρω πως αρχίσανε να τους πιάνουνε. Λένε ότι ένας φοιτητής, από έναν φοιτητή ο οποίος είχε ρίξει προκηρύξεις και τα λοιπά, δεν ξέρω… Έναν φοιτητή, λέει, πιάσανε …

-.   Είχε ακουστεί ότι πιάσανε πρώτα φοιτητή και από κει και μετά άρχισε το ξήλωμα. Αλλά και για τον Καλαμάκη; Είχε λεχθεί και εγώ προσωπικά αρνούμαι να το πιστέψω ότι ο Καλαμάκης είπε για την οργάνωση, ο κουμπάρος σας στην δική του συνέντευξη λέει ότι ο Καλαμάκης

έγινε αρχηγός της Κ.Υ.Π. επί χούντας, είναι λάθος.

Π.   Επί χούντας;

-.   Επί χούντας. Είναι λάθος. Και ότι αυτός κάρφωσε τους Ελεύθερους Έλληνες. Βέβαια εγώ ξέρω το εξής, ότι ο Καλαμάκης έγινε μετά.

Π.   Ναι, μετά.

-.   Επί Καραμανλή.

Π.   Ναι. Όχι στην Κ.Υ.Π.. Δεν ήτανε στην Κ.Υ.Π..

-.   Τέλος πάντων δεν …

Π.   Ναι, δεν είναι …

-.   Δεν ευσταθεί η πληροφορία αυτή.

Π.   Έτσι έγινε. Και επίσης ότι αυτός …ο Καλαμάκης ο μακαρίτης, εκεί στο Κολωνάκι με αυτόν που είχε – αυτόν τον φοιτητή, δεν ξέρω ποιον – μίλαγε εκεί πέρα. Μίλαγε ο άνθρωπος. Δεν είχε … συνωμότη, έτσι; Και φαίνεται ότι αυτός που είχε μαζί του είχε αρχίσει {να μιλάει} κάπως και άρχισε το ξήλωμα.

-.   Πήγατε εξορία τότε;

Π.   Βεβαίως.

-.   Πόσο καιρό;

Π.   Όταν λοιπόν με βασανίσανε στη χούντα, τόσο πολύ που ένας που ήτανε λοχίας Μήνης το όνομα του , δικηγόρος τώρα έτσι;

-.   Σας βασανίσανε πιο πολύ από τους άλλους;

Π.   Άκου, πρόσεξε. Διότι αυτοί είπανε, όταν πιάσανε αυτούς τους δύο, ότι ο Παπανικολάου μας είπε αυτό και αυτό. Επίσης, δεν ξέρω εάν είναι σωστό, όταν είχε πέσει μια βόμβα, εκείνοι που άκουσαν αυτό το πράγμα, πήγα να πιω καφέ στου Λουμίδη στη γωνία στο Σύνταγμα. Το γκαρσόνι {είπε} «Βρε τους κερατάδες τι έγινε.» και τα λοιπά. Λοιπόν δίπλα μου ήτανε και ο Καράγιωργας ο δημοσιογράφος.

-.   Υπηρετούσε τότε;

Π.   Όχι, είχε (…). Είχε γράψει και ένα βιβλίο αυτός. Του είπα «Αφού άρχισαν τώρα δεν θα αφήσουν τίποτα.» Οπότε φαίνεται πως αυτό το γκαρσόνι είπε ότι έβαλα εγώ τη βόμβα να πούμε και πήγα να πιω καφέ και τέτοια. Τέλος πάντων.

-.   Τον Καράγιωργα γιατί τον συνδέετε;

Π.   Ήταν εκεί ο Καράγιωργας.

-.   Ναι αλλά γιατί τον συνδέετε με το θέμα το δικό σας;

Π.   Όχι, ο Καράγιωργας .. Λέω το εξής για τον Καράγιωργα. Ότι ήτανε αντιστασιακός, έχει γράψει ένα βιβλίο.

-.   Ο Καράγιωργας υπηρετούσε στο 7ο Επιτελικό Γραφείο του Γ.Ε.Ν. …υπό τον Νικολόπουλο.

Π.   Ποιον Νικολόπουλο;

-.   Τον Πήτερ.

Π.   Δεν έχει σημασία.

-.   Δεν έχει σημασία, απλά σας το λέω επειδή είχε υπηρετήσει στο Ναυτικό επί χούντας.

Π.   Είχε υπηρετήσει … Λοιπόν κοίταξε να δεις σε αυτόν τον Καράγιωργα τον Γιώργο, μόλις με πιάσανε εμένα … Είναι ο γιατρός. Είναι ο γιατρός, έτσι είχαμε πει. Τέλος πάντων ούτε πιστεύω ότι ο Καράγιωργας …

-.   Ούτε εγώ λέω κάτι τέτοιο, γιατί αυτά γράφονται … Ο Νικολόπουλος τον κατηγόρησε …Να σας το εξηγήσω. Κατηγόρησε τον Καράγιωργα …ότι ενώ επί δικτατορίας υπηρέτησε στο 7ο Επιτελικό Γραφείο του Γ.Ε.Ν, που σημαίνει μια ξεχωριστή επιλογή, μετά τη δικτατορία έβγαλε ένα βιβλίο κατά της δικτατορίας. Αυτό είναι το θέμα. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο.

Π.   Εντάξει. Ναι, βεβαίως. Απεναντίας μάλιστα ο Καράγιωργας είχε έρθει και κάτω στην … σαν ανταποκριτής.

-.   Δεύτερη φορά πότε σας πιάσανε;

Π.   Μετά λοιπόν από αυτό με στέλνουνε εξορία στο Θέρμο Τριχωνίδας . Όχι συγνώμη, στα Κύθηρα. Πρώτα στα Κύθηρα. Εκεί στα Κύθηρα ο Αναστασιάδης, που έχει βγάλει και ένα βιβλίο, ήτανε και αυτός εξορία (…) και πηγαίνει απάνω στο Κερασοχώρι. Και την άλλη μέρα μου τα έλεγε εμένα, «Από εκεί, από τα Κύθηρα με τραβάνε στο Κερασοχώρι, εδώ μετά την κηδεία αυτουνού που πέθανε, μετά από δύο μέρες με πάνε πάλι απάνω στο  Κερασοχώρι.» Έφυγε αυτός και παθαίνω γαστρορραγία (…) μετά που θεραπεύτηκα από εκεί με πάνε στο Θέρμο Τριχωνίδας.

-.   Πότε απολύεστε;

Π.   Μετά από αυτό που έκανε ο Παπαδόπουλος …

-.   Την αμνηστία;

Π.   Την αμνηστία. Με ξαναπιάνουνε πάλι με τα γεγονότα του Ναυτικού, και με την οργάνωση του Σαβούρα  τον Μάιο του ’73.

-.   Με τον Σαβούρα εσείς είχατε σχέσεις;

Π.   Τον Σαβούρα τον γνώρισα στο Θέρμο.

-.   Άρα δεν ήσασταν στην οργάνωση του;

Π.   Λοιπόν, τι έκανε αυτός εδώ. Ξέθαψε μια φωτογραφία που είχε της μάνας του και τα λοιπά … Ο ‘Ελευθερωτής’ να πούμε και τα λοιπά, είχε και τον Καλδάρα…

-.   Αυτά μετά την σύλληψη σας, μετά τον Μάιο του ’73; Ο Σαβούρας αυτά τα είχε γράψει πριν την σύλληψη σας;

Π.   Αυτό ναι. Είπαμε τον γνώρισα στο Θέρμο Τριχωνίδας τον Σαβούρα.

-.   Γιατί τον είχανε εξορία εκεί;

Π.   Αυτόν τον φέρανε από το …, πως το λένε το νησί απάνω …

-.   Σαμοθράκη;

Π.   Από την Σαμοθράκη, μπράβο. Τον είχανε στην Σαμοθράκη και τον κατεβάσανε στο Θέρμο. Και εκεί τον γνώρισα τον Σαβούρα. Όταν μας αφήσανε, είχε έρθει τότε ο (…) στο σπίτι μου …

-.   Με τους Ελεύθερους Έλληνες είχατε αυτή την επαφή;

Π.   Με τους Ελεύθερους Έλληνες.

-.   Γιατί, οι Ελεύθεροι Έλληνες με το κίνημα του Ναυτικού είχανε κάποια σχέση;

Π.   Μπράβο με τους Ελεύθερους Έλληνες.

-.   Ποιος τα σχεδίαζε αυτά από τους Ελεύθερους Έλληνες;

Π.   Ποιος τα σχεδίαζε αυτά; Καταρχάς τα …

-.   Με τον Βασιλικόπουλο δεν είχατε σχέσεις τότε;

Π.   Με τον Βασιλικόπουλο όχι. Με τον Λεωνίδα όχι. Τον γνώρισα …

-.   Είχατε με τον Μουστακλή σχέσεις για την υπόθεση του κινήματος του Ναυτικού;

Π.   Ναι. Τον είχα δει τον μακαρίτη. Ο Μουστακλής να πούμε με τον Χαραλαμπόπουλο …

-.   Τον Χρήστο τον Χαραλαμπόπουλο;

Π.   Τον Χρήστο, πως τον λέγανε; Ήτανε τρία αδέρφια … Με πήρε τηλέφωνο ένας από τους δύο …

-.   Ο Χρήστος;

Π.   Απ’ τους μικρούς. Και τους είπα «Προσοχή, ήρεμα.» Τότε έμενα στο σπίτι, στο Γκιζίκη …

-.   Ήτανε πριν ή μετά που έγινε πρόεδρος;

Π.   Όχι, προτού να γίνει πρόεδρος. Ήτανε διοικητής του Σώματος Στρατού, δεν ήτανε στη Θεσσαλονίκη;

-.   Ο γαμπρός σας ήτανε στρατιωτικός;

Π.   Ναι, στρατιωτικός. Τον διώξανε και αυτόν. Λοιπόν …

-.   Ένα λεπτό. Πως τον λέγανε τον γαμπρό σας και πότε τον διώξανε;

Π.   Τον γαμπρό μου τον διώξανε το …

-.   Μετά τον Δεκέμβρη;

Π.   Τον Νοέμβρη, όχι τον Δεκέμβρη. Τον Νοέμβριο ήτανε. Και μετά ένα χρόνο τον διώξανε και αυτόν.

-.   Πως τον λέγανε τον γαμπρό σας;

Π.   Καράσης Αναστάσιος. Αναστάσιος Καράσης. Παλικάρι καλό.

-.   Στο ΓΕΣ;

Π.   Όχι στο ΓΕΣ.

-.   Να το λέτε για να μην τον μπερδέψουμε. Είναι τρεις οι φορές που σας συνέλαβαν;

Π.   Αυτή ήταν η δεύτερη φορά. Η τρίτη φορά ήτανε με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Με πιάσανε για τρίτη φορά.

-.   Γιατί είχατε επαφές με φοιτητές;

Π.   Είχα επαφές με φοιτητές και κυρίως με αυτόν τον Μπεϊπαζόγλου – έναν καθηγητή – (…) Με πιάσανε λοιπόν με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου …

-.   Ποια μέρα;

Π.   Ποια μέρα; 17 ήτανε αυτά τα γεγονότα, 18 Νοεμβρίου, 19 Νοεμβρίου.

-.   Σάββατο ή Κυριακή  δηλαδή.

Π.   Κάτι τέτοιο. Τότε με πιάσανε. Και με πήγανε πάλι στις φυλακές, από την Ε.Σ.Α. με πάνε στις φυλακές. Εκεί παθαίνω την τρίτη γαστρορραγία. Και μάλιστα ερχότανε η γυναίκα μου να μου φέρνει φαγητό και ενώ είχα γαστρορραγία και με είχανε στο νοσοκομείο μέσα στο (…) «Ρε γιατρέ  με έχουνε εδώ πέρα και δεν ξέρει κανείς από την οικογένεια μου που είμαι. Μπορείτε να ειδοποιήσετε από εδώ πέρα την γυναίκα μου;» (…). Τελικά μετά, αργότερα μάθαμε ποιος ήτανε αυτός ο γιατρός… η αδερφή του είχε παντρευτεί τον απεσταλμένο της Αμερικάνικης πρεσβείας εδώ πέρα.

-.   Πως τον λέγανε τον γιατρό;

Π.   Πέθανε ο γιατρός, μακαρίτης τώρα… Τελικά, μετά όταν έγινε … Πότε έδωσε αμνηστία, που παρέλαβε ο πως τον λένε;

-.   Ο Ιωαννίδης;

Π.   Ο Ιωαννίδης … κάτι έγινε και με αφήσανε από το νοσοκομείο  ελεύθερο. Αλλά τι;  Πρόσεξε να δεις τι εγκληματίες ήτανε. «Λοιπόν είσαι ελεύθερος να φύγεις.» {μου είπε} από το νοσοκομείο ο διευθυντής. Τελικά έρχονται δύο Εσατζίδες και μου έκανε, ο αλήτης, θεωρία για να είμαι πατριώτης και «Πρόσεξε καλά, γιατί άμα ξανακάνεις τίποτα …» λέει «… δεν θα ζήσεις ζωντανός.»

-.   Ήτανε αξιωματικός της σχολής ευελπίδων;

Π.   Της σχολής ευελπίδων.

-.   Πολύ νεότερος σας;

Π.   Ναι.

-.   Χατζηζήσης;

Π.   Όχι. Ο Χατζηζήσης και αυτοί… με βασανίσανε. Την πρώτη φορά. Ο Χατζηζήσης και ο …

-.   Οι ίδιοι προσωπικά;

Π.   Οι ίδιοι προσωπικά. Το έχω αναφέρει και στην αυτή μου. Με είχε πιάσει ο … στη Βαρυμπόμπη. Όταν με έπιασε λοιπόν του λέω «Εγώ δεν ξέρω τίποτα. Δεν έχω ιδέα, τίποτα. Δεν έχω ιδέα.» Και με κατεβάσανε μετά το καλοκαίρι κάτω και με πιάνει ο …

-.   Κύριε Παπανικολάου τι γνωρίζετε προσωπικά για τις δραστηριότητες του Σπύρου του Μουστακλή; Για τις βόμβες που έβαζε. Προσωπικά τι γνωρίζετε;

Π.   Κοίταξε να δεις, έμαθα ότι ο Σπύρος ο μακαρίτης είχε βάλει βόμβες.

-.   Από ποιον το μάθατε.

Π.   Από … Δεν θυμάμαι τώρα ακριβώς από ποιους. Μετά έλεγα και το εξής. Όταν χτυπήσανε τον αυτόν με είχανε στείλει στην ασφάλεια, ήμουνα στην ασφάλεια. Και από εκεί λοιπόν μάθαμε ότι είχανε χτυπήσει τον Σπύρο και ότι μίλησε, έτσι, στην ασφάλεια τότε. Θα με πηγαίνανε στην Ε.Σ.Α. και θα με σβήνανε.

-.   Σήμερα ξέρουμε ότι ο Σπύρος ο Μουστακλής είχε συνεργασία με τον Τάσο τον Μήνη …

Π.   Ναι με τον Μήνη.

-.   Και βάζανε βόμβες. Το ξέρουμε αυτό. Εσείς το ξέρατε τότε επί χούντας;

Π.   Κοίταξε να δεις, επί χούντας έμαθα ότι ο Σπύρος …

-.   Για τον Μιχάλη τον Βαρδάνη επί χούντας ξέρατε τι έκανε; Τότε;

Π.   Για τον Μιχάλη τον Βαρδάνη όχι. Ο Μιχάλης ο Βαρδάνης σου είπα ήταν στο σπίτι, έμαθα ότι και αυτός ήτανε αντιστασιακός.

-.   Για τον Χρήστο τον Χαραλαμπόπουλο ξέρατε τότε τι έκανε;

Π.   Ακριβώς τι έκανε όχι.

-.   Για τον Ζερβόπουλο τον Γιάννη;

Π.   Τον Γιάννη δεν τον ήξερα καθόλου.

-.   Για τον Λύτρα τον Νίκο;

Π.   Για τον Λύτρα τον Νίκο και αυτός έμαθα ότι ήτανε στους Ελεύθερους Έλληνες.

-.   Και συνελήφθη διότι ο Γρίβας ο Διγενής τον είχε οργανώσει εδώ σε κάποια υπόθεση;

Π.   Και αυτό δεν το …

-.   Ξέρετε εσείς τίποτα για αυτήν την υπόθεση;

Π.   Όχι, όχι. Έγινε το εξής. Όταν λοιπόν ήμουνα στο νοσοκομείο εγώ που με αφήσανε από την …

-.   Την πρώτη φορά που είχατε πάθει την γαστρορραγία;

Π.   Ναι την γαστρορραγία που ήμουνα στην αυτήν, την πρώτη φορά.

-.   Πότε, ποια χρονιά δηλαδή;

Π.   Στάσου μια στιγμή να σου πω. Πρόσεξε. Δεν θυμάμαι … Πριν να με πιάσουνε, βέβαια, πριν να με πιάσουνε για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, του Ναυτικού (…)…

-.   {Είχατε} συνάντηση με τον Γρίβα στην Ελλάδα;

Π.   Στην Ελλάδα ναι. Είχαμε συνάντηση πρώτον στην κατοχή, στην κατοχή και δεύτερον πριν υπηρετούσα … όταν τελείωσα το σχολείο, των αμφιβίων {επιχειρήσεων} του Ναυτικού κάτω …

-.   Στο ΔΝΕ ήσασταν; Στο κέντρο Κανελλόπουλος, στο ΚΕΠΑΛ;

Π.   Μπράβο. Ήμουνα υποδιοικητής στο Κέντρο Εκπαίδευσης Αμφίβιων Επιχειρήσεων, έτσι. Και ήρθε ο Γρίβας πήρε τον αρχηγό του Ναυτικού και είπε ότι θέλει αξιωματικούς για τα θέματα Αμφίβιων Επιχειρήσεων.

-.   Πότε έγινε αυτό; Ποια χρονιά;

Π.   Αυτό έγινε το 1966. Εγώ γύρισα το ’65, τέλος του ’65 αρχές του 1966.  Πήγα λοιπόν μαζί με έναν άλλον αξιωματικό του Ναυτικού, πήγαμε στην Κύπρο, κάναμε εκτίμηση με τον Γρίβα …

-.   Με τον Νικολόπουλο πήγατε;

Π.   Ποιον;

-.   Ο Νικολόπουλος, ήτανε και αυτός;

Π.   Ο Νικολόπουλος ήτανε εκεί. Ήταν εκεί ο Νικολόπουλος. Ένας άλλος, ξεχνάω το όνομα του.

-.   Τον Κιοσσέ;

Π.   Όχι ο Κιοσσές. Ένας άλλος. Ξέρει ο Νικολόπουλος, δεν τον θυμάμαι εγώ. Λοιπόν, και κάναμε εκτίμηση, σύσκεψη με τον Γρίβα. Μάλιστα πρώτα πρώτα μου είπε να γυρίσω όλες τις Μονάδες και να τους κάνω {μάθημα} και για θέματα … Είχαμε φιλμ εδώ πέρα, είχαμε φιλμ και δείχναμε σε όλες τις μονάδες.

-.   Εκεί συναντηθήκατε με τον Λαδά, με τον Δερτιλή που ήτανε και αυτός κάτω;

Π.   Όχι.

-.   Τον Καρούσο;

Π.   Με τον Καρούσο όχι, δεν θυμάμαι. Μου φαίνεται ότι μου είχανε δώσει συνοδό, δεν ξέρω ποιος ήτανε ο συνοδός αυτός. Ήτανε αυτός ο Σεφεράτος … Ήτανε κάτω αυτός;

-.   Δεν τον ξέρω.

Π.   Δεν ξέρω ποιος ήτανε. Λοιπόν και του είπα του Γρίβα, του λέω «Στρατηγέ εάν τολμήσουνε οι Τούρκοι να κάνουνε απόβαση στο νησί εδώ, την πρώτη μέρα, την πρώτη νύχτα να τους πετάξετε στη θάλασσα.» Διότι δεν μπορούσανε αυτοί να χωράνε, ούτε μια ύλη αρμάτων{δεν μπορούσαν} να βγάλουνε στην ακτή.

-.   Υπηρετήσατε καθόλου στην Κύπρο;

Π.   Όχι, στην Κύπρο δεν υπηρέτησα. Στην Κύπρο λοιπόν, όταν γύρισα από την Αμερική (…) και μου λέει «Που θες να πας τώρα;» Του λέω «Να πάω σε μονάδα.» του λέω και τα λοιπά. «Αλλά θέλω  να στείλεις τον γαμπρό μου …» αυτόν που σου είπα …

-.   Τον Βαρδάνη τον ξέρατε τότε;

Π.   Τον Βαρδάνη όχι. Όχι δεν τον ήξερα τον Βαρδάνη. Λοιπόν …

-.   Στρατηγέ ένα λεπτό, ένα λεπτό. Αυτά το ’66 με τον Γρίβα.

Π.   Ναι, ναι.

-.   Ο Γρίβας σας καλεί επί δικτατορίας να κατεβείτε στην Κύπρο; Όταν κατέβηκε και αυτός;

Π.   Επί δικτατορίας, έτσι αυτό σου είπα. Όταν ήμουνα λοιπόν στο νοσοκομείο και είχα θεραπευτεί από την γαστρορραγία και ένας πολύ φίλος του Γρίβα, ένας αξιωματικός της πολεμικής διαθεσιμότητας {μου είπε} «Κοίταξε να γίνεις καλά και να κατέβεις κάτω, σε θέλει ο Γρίβας.» Αυτός μου είπε.

-.   Τον είδατε τον Γρίβα επί δικτατορίας;

Π.   Επί δικτατορίας δεν τον είδα μετά. Επί δικτατορίας δεν τον είδα. Και ζήτησα τον Κανελλόπουλο τον Παναγιώτη, τον Κανελλόπουλο τον μακαρίτη και του λέω «Κύριε πρόεδρε …» αυτό και αυτό. Του λέω «Με καλούνε να πάω κάτω. Να πάω;» Μου λέει «Όχι.»

-.   Ξέρετε ποιους άλλους είχε καλέσει ο Γρίβας; Για την Κύπρο;

Π.   Προσέξτε. Και αντί για μένα λοιπόν μου είπε αυτός ο αξιωματικός «Στείλαμε τον Καρούσο.» Και μετά μου είπε ότι ο Καρούσος κάτι έγινε με τον Γρίβα και τα λοιπά και τον … Μόλις …

-.   Ο Καρούσος έφυγε αφού …πέθανε ο Γρίβας.

Π.   Μετά.

-.   Άλλο αυτό. Είναι γνωστό πώς έφυγε. Εσείς ξέρετε σε ποιους άλλους είχε πει ο Γρίβας να πάνε μαζί του κάτω για την ΕΟΚΑ Β΄;

Π.   Όχι, δεν γνωρίζω. Δεν ξέρω. Αλλά αυτός ο τέως αξιωματικός …

-.   Πως τον λένε αυτόν;

Π.   Δεν μπορώ να σου πω.

-.   Δεν τον θυμάστε;

Π.   Δεν τον θυμάμαι.

-.   Τον ρόλο του Γρίβα πως τον βλέπετε σήμερα; Για το Κυπριακό επί δικτατορίας. Όχι πριν, επί δικτατορίας.

Π.   Επί δικτατορίας. Ήτανε ένας καλός πατριώτης. Ο Γρίβας είχε την ‘Χ’ στην κατοχή.

-.   Είναι αμφιλεγόμενη όμως.

Π.   (…)

-.   (…). Εντάξει αλλά η ‘Χ’, η οργάνωση η ‘Χ’ δεν ήτανε επίσημη επί Γερμανών εδώ;

Π.   Τι επίσημη; Τι πάει να πει επίσημη;

-.   Θέλω να πω ότι την ανεχόντουσαν οι Γερμανοί.

Π.   Δεν το ξέρω εάν την ανεχόντουσαν οι Γερμανοί. Δεν νομίζω. Απεναντίας. Δεν το ξέρω αυτό το πράγμα. Κοιτάξτε να δείτε. Αυτό λένε να πούμε οι κομμουνιστές …

-.   Εγώ δεν επιμένω. Δεν το κατέχω το θέμα, γι’ αυτό σας ρωτώ.

Π.   Αυτό λένε κομμουνιστές. Δεν το ξέρω αυτό το πράγμα. Δεν το ξέρω. Να πω το εξής εδώ. (…) διάφορα εγκλήματα οι κομμουνιστές. Είχανε πιάσει να πούμε ένα παιδί, ο πατέρας του ήτανε κλητήρας, έγινε γιατρός. (…) και μερικοί από την αυτήν, από την αντίσταση, είτε από την ‘Χ’, είτε ξέρω ‘γω από …

-.   Μην πάμε σε αυτά, αυτά δεν τελειώνουνε  κύριε Παπανικολάου. Εγώ θέλω να μου πείτε εάν εσείς με τον ΕΔΕΣ Αθηνών, γιατί είπατε ότι είχατε οργανωθεί στον ΕΔΕΣ Αθηνών.

Π.   Ναι, ναι.

-.   Πήρατε όμως μέρος και σε επιχειρήσεις; Τι επιχειρήσεις;

Π.   Κάναμε επιχειρήσεις εναντίων των Γερμανών.

-.   Τα έχετε καταγράψει πουθενά αυτά; Θα μου δώσετε …

Π.   Εγώ θα μπορούσα, κοίταξε να δεις. Θα μπορούσα να πάω να γίνω υπουργός, να γίνω … Δεν θέλω τίποτα. Κανένανε. Και γι’ αυτό ούτε με ενδιαφέρει. Αυτά τα οποία έχω γράψει, τα γράφω μονάχα για τον γιο μου.

-.   Τα γράφετε για τον γιο σας, αλλά αυτά ενδιαφέρουν και τις νεότερες γενιές, ενδιαφέρουν …

Π.   Ξέρεις τι έλεγε ο Αριστοτέλης; Έλεγε (…). Πάντοτε, έλεγε, εάν ο πολίτης έχει καλό ήθος αυτό είναι αιτία να έχει ακόμα καλύτερο ήθος … Ποιος να δώσει ήθος στον πολίτη τώρα; Οι πολιτικοί, οι δικαστικοί, έτσι; Οι πρυτάνεις;

-.   Πάμε λίγο στην μεταπολίτευση.

Π.   Ναι.

-.   Αποκαθίσταστε στην μεταπολίτευση. Σε τι βαθμό;

Π.   Έγινα υποστράτηγος και αντιστράτηγος.

-.   Υπηρετήσατε μετά το ’74;

Π.   όχι.

-.   Θα μου δώσετε {αντίγραφα}από αυτά τα έγγραφα που είναι στο αρχείο σας, να δώσουμε και στο Σύνδεσμο Φυλακισθέντων;

Π.   Να δώσετε στο Σύνδεσμο Φυλακισθέντων.

…………………………

 

[1] Προφανώς κάνει λάθος στην ημερομηνία αφού πιο πάνω γράφει πως την ίδια μέρα μεταφέρεται στο Θέρμο.

Προδοθηκε ή όχι το Κίνημα του Ναυτικού;

Μαΐου 22, 2015

Λόγω των ημερών αναρτάται πάλι κείμενο με στοιχεία που αφορούν το ερώτημα για προδοσία ή όχι του Κινήματος του Ναυτικού τον Μάιο του 1973.[1]

Οι συνωμότες της οργάνωσης για Κίνημα στο Ναυτικό πρόσφεραν περισσότερα με την αποκάλυψη και τις συλλήψεις τους απ’ ότι στην περίπτωση που είχε άλλη τροπή. Αυτή είναι η άποψη του γράφοντος και έχει με άλλο κείμενο εκφραστεί.[2] Ο τρόπος που ένα σημαντικό πλήθος ανθρώπων γνώριζαν για τη σχεδιαζόμενη κίνηση, αφαιρεί από την όλη προσπάθεια το στοιχείο που χρειαζόταν χια να μην αποκαλυφθεί. Τη συνωμοτικότητα, τα μέτρα ασφάλειας, τους κανόνες που έπρεπε να τηρούνται και δεν τηρήθηκαν. Η μαζικότητα της συμμετοχής και η αδιαφορία για τους κανόνες, ιστορικά αυξάνουν παρά μειώνουν τη σπουδαιότητα της όλης κίνησης. Και αφού μιλάμε για ιστορία αποφεύγουμε εικασίες για το τι θα συνέβαινε, εάν το κίνημα εκδηλωνόταν και προχωρούσε μαζικά και με βάση τη σχεδίαση.

Εδώ, αναζητούμε απάντηση στο ερώτημα ΄΄πώς αποκαλύφθηκε η οργάνωση για το Κίνημα του Ναυτικού του Μαΐου 1973΄΄.

Προς τούτο παρουσιάζονται τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Μικρό χρονικό και σχόλιο για την εξάρθρωση της οργάνωσης.
  • Το πόρισμα επιτροπής που συστάθηκε με απόφαση του Υπουργού Άμυνας Ε. Αβέρωφ (ενημερωμένου για την οργάνωση) αμέσως μετά την πτώση της χούντας.
  • Αποσπάσματα από επιστολές και συνεντεύξεις αξιωματικών που δίνουν μια χαρακτηριστική πλευρά της όλης κατάστασης που επικρατούσε στο στάδιο της προετοιμασίας του κινήματος.
  • Ποιοι ήταν (βάση διασταυρωμένων στοιχείων και μαρτυριών) ενημερωμένοι – μυημένοι στην προετοιμαζόμενη κίνηση και δεν συνελήφθησαν. Εκτιμάται ως πλέον ή βέβαιο πως υπήρχαν και άλλοι που γνώριζαν για τη σχεδίαση (εκτός πρακτόρων της ΚΥΠ, οργάνων άλλων υπηρεσιών του καθεστώτος κλπ).
  • Ποιοι συνελήφθησαν και ανακρίθηκαν.

 

 

 

Α.- Χρονικό της εξάρθρωσης

Το πρώτο κύμα συλλήψεων (σαράντα τέσσερις σύνολο) ξεκινά στις 23 και σταματά στις 27 Μαΐου. Οι προσαγωγές βασικά στην ΕΣΑ συνεχίζονται κλιμακωτά με τους περισσότερους (δέκα οκτώ) στις 16 Ιουνίου, τον Μπουζάκη του Ναυτικού στις 20/6, τον Αλεξάκη του στρατού την επομένη και τελευταίους τον Ε. Αβέρωφ, Χρ. Αποσκίτη  και Κ. Αποσκίτη στις 2 Ιουλίου 1973 οπότε και διακόπτονται. Η σύλληψη του Αβέρωφ εντυπωσιάζει αφού ανοιχτά και χωρίς να το κρύβει ήταν ΄΄συνομιλητής΄΄ της χούντας, και άτυπα ΄΄σύμβουλος΄΄ επί θεμάτων εξωτερικής πολιτικής, επί του Κυπριακού κ.λ.π.

Εστιάζοντας στις ενέργειες για πρόληψη του κινήματος, βλέπουμε πως η ΕΣΑ συμμετέχει στον αποκλεισμό των προσβάσεων στην περιοχή ναυστάθμου Σαλαμίνας και εκεί προβαίνει σε συλλήψεις. Παρατηρούμε πως ο μηχανισμός της χούντας λειτούργησε ταχύτατα, οργάνωσε ελάχιστους σε ομάδες με αποφασισμένους αξιωματικούς πιστούς οπαδούς του καθεστώτος, και προέβη όχι στην αποτροπή του κινήματος αλλά στη συγκέντρωση /σύλληψη των ΄΄συνωμοτών΄΄. Διότι ήδη η συνθηματική λέξη ΄΄Σοφοκλής΄΄, που είχε καθοριστεί για ακύρωση του κινήματος, κυκλοφορούσε από την παραμονή της 22ας.

Σωστά ενεργώντας οι αρμόδιοι του καθεστώτος, φρόντισαν να μάθουν οι ΄΄συνωμότες΄΄, πως γνώριζαν τον ακριβή χρόνο για το σχεδιαζόμενο ΄΄κίνημα΄΄ και πέτυχαν την αποτροπή του με ευκολία.

Παρατηρούμε πως προβάλλεται ότι στελέχη τρίτης σειράς συσκέπτονται, αποφασίζουν και δρουν για εξάρθρωση μιας οργάνωσης τέτοιας εκτάσεως. Δεν πείθουν όμως, ούτε οι επίσημες ανακρίσεις /καταθέσεις στον Σκεμπέα, πως αυτή η υπόθεση δεν απασχόλησε σε ανώτερα επίπεδα το καθεστώς. Εάν εξαιρεθούν ο Αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων, ο Α/ΓΕΝ Μαργαρίτης και ο Αρχηγός Στόλου Αραπάκης, που εμπλέκονται σε προχωρημένη φάση και στο πρώτο διερευνητικό στάδιο το πρωί της 23ης Μαΐου στο ναύσταθμο, πουθενά δεν εμφανίζονται άλλα ανώτερα στελέχη της ΄΄επαναστάσεως΄΄.

Όσοι φρόντισαν, με πρώτον το Μαργαρίτη, να δοθεί η υπόθεση στο στρατό, γνώριζαν πολύ καλά πως το ΕΑΤ/ΕΣΑ θα βασάνιζε, θα τρομοκρατούσε και θα ταλαιπωρούσε τους ΄΄συνωμότες΄΄ όπως και έγινε. Ο Αραπάκης σε ένα χρόνο από τα γεγονότα αυτά στέλνει συγχαρητήρια στους επανερχόμενους αξιωματικούς με τη μεταπολίτευση, που ο ίδιος παρέδιδε στα χέρια βασανιστών τού καθεστώτος.

Μία εβδομάδα μετά την αποκάλυψη της οργάνωσης αποστρατεύθηκε ο Μαργαρίτης από Α/ΓΕΝ και ανέλαβε ο Αραπάκης. Ο τελευταίος παρέμεινε Αρχηγός του Ναυτικού και έξι μήνες μετά τη μεταπολίτευση, προς επιβράβευση του ρόλου που έπαιξε τις ημέρες της κρίσης του Κυπριακού και της πτώσης της χούντας.

 

Β.- Έκθεση επιτροπής Αβέρωφ

Παρατίθεται πιο κάτω έκθεση επιτροπής και στη συνέχεια αποσπάσματα από συνεντεύξεις και μαρτυρίες που αφορούν το επίμαχο θέμα. Ήτοι του τρόπου που η οργάνωση για Κίνημα στο Ναυτικό  έγινε γνωστή πολύ πριν εκδηλωθεί ήτοι προδόθηκε / καταγγέλθηκε / αποκαλύφθηκε σε υπηρεσίες του καθεστώτος ή και σε τρίτα πρόσωπα εκτός των μυημένων.

 

«ΕΚΘΕΣΙΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΕΩΣ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ

 

Την 22αν Μαΐου 1976, κατόπιν προτάσεως του ΥΕΘΑ, -. Ε. Αβέρωφ- Τοσίτσα, συνεκροτήθη επιτροπή εκ των :

  • Πλοιάρχου Α. Γκιόκεζα
  • Πλοιάρχου Α. Σέκερη
  • Αντιπλοιάρχου ε.α. Ι. Σταθόπουλου, Βουλευτού
  • Αντιπλοιάρχου Σ. Σωτηρόπουλου
  • Υποπλοιάρχου ε.α. Ε. Μπουζάκη

Εις την οποίαν ανετέθη το έργον της διερευνήσεως των συνθηκών αποκαλύψεως και εντοπισμού των καταδοτών του Κινήματος του Ναυτικού, του Μαΐου 1973.

2.- Η επιτροπή, συνελθούσα εις πρώτην σύσκεψιν ευθύς μετά την συγκρότησίν της, καθόρισε το γενικόν σχέδιον ενεργείας των μελών της. Τούτο περιελάμβανε:

  • Εξέτασιν της νομικής υποστάσεώς της
  • Κατανομήν επί μέρους έργου διερευνήσεως
  • Καθορισμόν περιοδικών συναντήσεων, ανταλλαγής απόψεων και συντονισμού ενεργειών.

 

3.- Κατ’ αρχήν εξητάσθη η νομική υπόστασις της επιτροπής. Προς τούτο τα δύο πρώτα εκ των μελών της επεσκέφθησαν εις το γραφείον του τον Δι-. Σύμβουλον (Tαγματάρχην) Μιχ. Ζούβελον, συνεζήτησαν το θέμα και εζήτησαν τη συμβολήν του εις το αναληφθέν έργον. Εκ της διεξαχθείσης συζητήσεως, προέκυψε ότι η επιτροπή ουδεμίαν νομικήν υπόστασιν ηδύνατο να έχει, διά τον απλούστατον λόγον, ότι δεν ηδύνατο να εξαναγκάσει οιονδήποτε, ο οποίος εγνώριζεν κάτι σχετικόν, να το αναφέρει.. Επί πλέον δε και εάν ακόμη επροθυμοποιείτο οιοσδήποτε να το πράξη, θα ηδύνατο να το αναιρέσει, όταν η πληροφορία ήρχετο εις την δημοσιότητα.

4.-Από πλευράς ουσίας, ο Ταγματάρχης Μ. Ζούβελος, τόσον  κατά την πρώτην συνάντησιν, όσον και εις ετέρας δύο συναντήσεις, αι οποίαι ηκολούθησαν, δεν ηδύνατο να παρέξει άξια λόγου στοιχεία, τα οποία θα ήτο δυνατόν να υποβοηθήσουν την επιτροπήν. Ουδέν επίσης άξιον λόγου στοιχείον ηδυνήθη να παρέξη και ο Ταξίαρχος Γρ. Σκεμπέας ο οποίος είχεν, κατά το 1973, εκτελέσει την σχετικήν προανάκρισιν εις ΕΑΤ/ΕΣΑ.

5.- Περαιτέρω η επιτροπή διεπίστωσεν αδυναμίαν προσεγγίσεως ωρισμένων ατόμων, ως οι τέως Ταγματάρχαι Χατζηζήσης, Σπανός, Ταγμ. Γκίζας και άλλοι οι οποίοι λογικώς απετέλουν «το κλειδί» του θέματος. Ως εκ τούτου, η δραστηριότης της επιτροπής, εκ των πραγμάτων, περιωρίσθη εις την προσπάθειαν αναζητήσεως ατόμων, τα οποία συμπτωματικώς εγνώριζαν κάτι σχετικόν και την συρραφήν των συναφών γεγονότων.

6.- Εκ των συλλεγέντων στοιχείων, προέκυψαν τα ακόλουθα: Την μεσημβρίαν της 21ης Μαΐου 1973 οι ιδιώται Σ. Σοφιανόπουλος και Πουρνάρας συνηντήθησαν μετά του τότε Αντισυτνταγματάρχου Ι. Μπραβάκου και τον πληροφόρησαν ότι φίλος των αρχιτέκτων τους είχε μόλις προ ολίγου ειδοποιήσει ότι από γνωστήν του κυρίαν, συνδεομένην με Αξιωματικόν του Ναυτικού, του ελέχθη ότι την επομένην είχε αποφασισθεί να αποπλεύσουν τα πλοία από το Ναύσταθμο και να κινηθούν δι’ ανατροπήν της κυβερνήσεως. Δεν κατέστη δυνατόν να εξακριβωθεί ποία η σχέσις μεταξύ των ως άνω αναφερομένων, αλλά ούτοι εφαίνοντο να είναι βέβαιοι διά την αλήθειαν της πληροφορίας των και προσεπάθησαν να πείσουν τον Μπραβάκον περί αυτού. Οι αυτοί ως άνω ιδιώται, εζήτησαν και συνηντήθησαν το απόγευμα της ιδίας ημέρας, μετά του Ταγματάρχου τότε Γ. Παπαμελετίου, εις τον οποίον ενέφεραν τας ιδίας πληροφορίας. Ο Αντισυνταγματάρχης νυν Γ. Παπαμελετίου, μετά του οποίου η επιτροπή συνηντήθη και συνεζήτησεν, με προθυμίαν μάς ενημέρωσε περί των ανωτέρω. Ούτος είχε τότε ενημερωθεί περί της προηγουμένης συναντήσεως μετά του Μπραβάκου καιι δεν έδωσε ο ίδιος περαιτέρω συνέχεια. Ενθυμείται ότι οι ως άνω ιδιώται είπον ότι η αντίδρασις του Μπραβάκου ήτο ότι «σε τι δίλλημα με βάζετε τώρα». Ανεξαρτήτως των ανωτέρω, εις την επιτροπήν περιήλθεν ενυπόγραφος επιστολή (μη επιθυμούντος τη δημοσιότητα ατόμου) όστις κατά Απρίλιον 1974 υπηρέτει εις Καβάλαν, ως επιτελάρχης ΧΙ Μερ. και του είχε λεχθεί ότι «οι μετοχές του Μπραβάκου ανέβηκαν διότι πρόδωσε το Κίνημα του Ναυτικού».

7.- Βεβαίως ο Μπραβάκος υπηρέτει το τότε καθεστώς της δικτατορίας και ήτο φυσικόν να ενεργήσει προς την κατεύθυνσιν της ενημερώσεως του ΕΑΤ/ΕΣΑ. Αλλά ως γνωστόν, μία πληροφορία, δεν είναι αρκετή, για να τεθεί ο μηχανισμός της ασφαλείας προς κινητοποίησιν. Απαιτείται διασταύρωσις. Ο μηχανισμός λοιπόν εκινήθη προς την κατεύθυνσιν της διασταυρώσεως. Τούτο φαίνεται να επετεύχθη διά του Ψαριάδη. Ο τότε Ανθυπασιστής ΤΗΛ. Ψαριάδης υπηρέτει εις Α/Τ ΘΕΜΙΣΤΟΚΞΛΗΣ. Ολίγας ημέρας προ της 22ας Μαΐου είχε προσεγγίσει και ενημερώσει ο Αντιπ0λοίαρχος Γ. Καραμήξτσος, όστις ανήκε εις την ομάδα καταλήψεως του Α/Τα ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ. Ο Ψαριάδης δεν εγνώριζεν λεπτομερείας του κινήματος. Εγνώριζε όμως ότι θα έπρεπε να ευρίσκεται εις το πλοίον του το βράδυ της 22ας και ότι εκ των εκεί υπηρετούντων αξιωματικών συμμετείχον ο Πλωτάρχης Δ. Δεσύλλας και ο Υποπλοίαρχος Π. Παπαδόπουλος, αμφότεροι τεχνικοί. Οι τρεις αυτοί αξιωματικοί, ήτοι Καραμήτσος, Δεσύλλας και Παπαδόπουλος, ήσαν εκ των πρώτων οι οποίοι συνελλήφθησαν και ανεκρίθησαν από ΕΑΤ/ΕΣΑ. Ο Αντιπλοίαρχος Καραμήτσος, μετά την αποφυλάκισίον μας κατόρθωσε και συνήντησε τον Ψαριάδη, ο οποίος σημειωτέον απέφευγε την συνάντησιν. Ούτος λοιπόν διηγήθη ως εξής περίπου τα συμβάντα:

«Το απόγευμα της 22ας ετηλεφώνησε εις το πλοίον του ( ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ) να ερωτήσει δήθεν κάτι και του ελέχθη ότι είχε σημανθεί ανάκλησις του προσωπικού και ότι έπρεπε να είχε επιστρέψει εκεί. Από το τηλεφώνημα αυτό ειδοποιήθη η ΕΑΤ/ΕΣΑ και τον συνέλαβαν. Εις τα γραφεία όπου ωδηγήθη, ανέφερε όλα όσα εγνώριζε».

Η διοίγησίς του φαίνεται εκ των πραγμάτων ότι δεν ανταποκρίνεται πλήρως εις την πραγματικότητα και κυρίως εις το πρώτον μέρος της. Η πλέον πιθανή εκδοχή είναι ότι, επειδή ήσαν γνωσταί αι πεποιθήσεις του από άλλους Υπαξιωματικούς, κάποιος εξ αυτών θα τον ηρώτησε σχετικά. Ούτος, φοβηθείς τας συνεπείας, προσεφέρθη αμέσως να καταθέσει όσα εγνώριζε εις ΕΑΤ/ΕΣΑ. Αλλά δεν δικαιολογείται ότι μόνον αυτός δεν εκρατήθη εις ΕΣΑ ουδέ διώχθη ή ανεφέρθη καν καθ’ όλην την  περίοδον εκείνην. Η εκδοχή της κατά τινα τρόπον αυθορμήτου καταθέσεώς του ενισχύεται και από την μνημόνευσιν την οποίαν έκανε ο τότε αρχηγός του Ναυτικού, εις ομιλίαν του προς Αξιωματικούς του Α.Ν., ότι «ένας Υπαξιωματικός ενημέρωσε την υπηρεσίαν κλπ.» Προσέτι δε και διότι ανάκλησις του προσωπικού δεν είχε διαταχθεί το απόγευμα της 22ας.

8.- Η επιτροπή διερεύνησεν επίσης το θέμα της επιστολής ποροειδοποιητικής επιστολής εις τον Πλοίαρχον Σ. Αργυρίου προ της 21ης Μαΐου. Ανεζητήθη τυχόν σύνδεσις του αποστολέως της με διαβίβασιν πληροφοριών της ΕΣΑ. Δυστυχώς δεν κατέστη δυνατόν να εξακριβωθή κάτι το σχετικόν. Πάντως, το περιεχόμενον της επιστολής/σημειώματος δεικνύει ότι ο συντάκτης εγνώριζε λεπτομερείας περί του καθορισθέντος χρόνου εκδηλώσεως του κινήματος, πολύ πριν οιαδήποτε πληροφορία φθάσει εις ΕΣΑ/ΕΑΤ. Ως εκ τούτου δεν είναι δυνατόν να είναι άτομον μη μυημένον, το οποίον, εκ φόβου ή ετέρας αιτίας προσεπάθησε να αποτρέψει την εκδήλωσιν.

9.- Εξητάσθησαν προσέτι πληροφορίαι τινές, προερχόμεναι από Αμερικανούς Αξιωματικούς, υπηρετούντας τότε εις Συμμαχικά Στρατηγεία του ΝΑΤΟ εις Ιταλίαν και Βέλγιον. Ανεφέρθησαν δύο τοιαύται περιπτώσεις κατά τα οποίας Αμερικανοί, κατά συζήτησιν με Έλληνας Αξιωματικούς του Ναυτικού, πρό της καθορισμένης ημερομηνίας εκδηλώσεως του κινήματος, είχον αναφέρει ότι:

«Το Ναυτικό είναι έτοιμο να κινηθεί εναντίον της Κυβερνήσεως».

Ταύτα δεικνύουν ότι η Αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών είχεν πληροφορίας περί της κινήσεως του Ναυτικού. Ουδεμία ένδειξις όμως προέκυψε ότι τας πληροφορίας αυτάς τας είχον διαβιβάσει εις το καθεστώς των Αθηνών, ή ότι μια εάν ακόμα είχον διαβιβασθεί δεν είχον ληφθεί σοβαρά υπόψιν, καθόσον τας τελευταίας προ της ημερομηνίας εκδηλώσεως του κινήματος ημέρας, το καθεστώς εθεώρει ότι εις το Ναυτικόν δεν υπήρχεν φόβος κινήματος και ότι η όλη αναταραχή περιορίζετο μόνον εις συζητήσεις και δυσαρέσκειαν. Εν κατακλείδι, η επιτροπή κατέληξε εις τα ακόλουθα συμπεράσματα:

  • Μέχρι της μεσημβρίας της 21ης Μαΐου η ΕΣΑ/ΕΑΤ ουδεμία γνώσιν είχε περί κινήματος Ναυτικού.
  • Περί την μεσημβρίαν της ημέρας εκείνης, διεβιβάσθη η πληροφορία την οποίαν έλαβε ο Μπραβάκος.
  • Εκινήθη ο μηχανισμός εξακριβώσεως και την πρωΐαν της επομένης επετεύχθη διασταύρωσις διά των αναφερθέντων υπό του Ψαριάδη.
  • Επιβεβαίωσις εγένετοι διά παρακοκλουθήσεως των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων των Κυβερνητών και άλλων τινών εκ των μυημένων Αξιωματικών.

10.- Διά την επιβεβαίωσιν των συμπερασμάτων της επιτροπής και την πλήρη διαλεύκανσιν του θέματος, προτείνεται η διενέργεια επισήμου ανακριτικής ενεργείας. Ο ανακριτής, ο οποίος κατά την επιτροπήν θα πρέπει να είναι ένας εκ των αρχαιοτέρων Μαχίμων Αξιωματικών κατά προτίμησιν ο αρχαιότερος τότε εν ενεργεία, περιβεβλημένος την ισχύν της επισήμου Αρχής, θα δυνηθή να διελευκάνη πλήρως το θέμα. Καθ ημάς, απαιτείται όπως κληθούν και καταθέσουν όσα σχετικά γνωρίζουν οι:

  • Χατζηζήσης
  • Σπανός
  • Γκίζας
  • Μπραβάκος
  • Παρασκευάς Ιωαννίδηης
  • Σοφιανόπουλος (ιδιώτης)
  • Πουρνάρας (ιδιώτης)
  • Παλλαΐνης
  • Αραπάκης
  • Δαδιώτης

Ως και οιοσδήποτε έτερος, συνδεόμενος προς την εξεταζομένην υπόθεσιν.

 

 

Αποδέκται:

-. Ε. Αβέρωφ-Τοσίτσα

Υπουργόν Εθνικής Αμύνης

 

Κοινοποίησις:

Άπαντας τους συλληφθέντας διά συμμετοχήν εις Κίνημα Ναυτικού Μαΐου 1973»

 

 

 

Γ.-Στοιχεία από επιστολές και  συνεντεύξεις

 

  • Από επιστολή Υποναυάρχου Μιλτ. Παπαθανασίου (Πως Προδόθηκε το Κίνημα του Ναυτικού, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 5-7-2003 στη σ.55) και χαιρετισμού του αντιπλοιάρχου ε.α. Ι. Σταθόπουλου (Ναυτική Επιθεώρηση ΙΟΥΛ -ΑΥΓ 2002, σ. 338).

 

Στην επιστολή ο επιστολογράφος επισημαίνει πως ο Καμαρινέας κυβερνήτης του Α/Τ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ μετά τις συλλήψεις, διηγούταν στον ύπαρχό του Πατεράκη και ο τελευταίος στον Παπαθανασίου ότι «…ο Ψαριάδης πήγαινε επί μέρες στο γραφείο του ταξίαρχου Μιχ. Παρασκευά Ιωαννίδη (όχι του γνωστού δικτάτορα) που ήταν διευθυντής του γραφείου του Γ.Παπαδόπουλου και ζητούσε επιμόνως να τον συναντήσει…το Σάββατο 19 Μαΐου επικαλέσθηκε ζήτημα ζωής ή θανάτου, οπότε αναγκάσθηκαν να τον ακούσουν…».

Για τον ίδιο ΄΄αρχικελευστή τηλεγραφητή΄΄ κάνει λόγο στον χαιρετισμό του στις 23 Μαίου 2002 επί του Θ/Κ ΑΒΕΡΩΦ και ο αντιπλοίαρχος ε.α. Ι.Σταθόπουλος με την ιδιότητα του τ. Υφυπουργού Εθνικής Άμυνας και στελέχους της οργάνωσης, επισημαίνοντας σε άτυχη μάλλον έκφραση πως «…το ότι έγινε γνωστό στους δικτάτορες μία ή δύο μέρες προ της εκδηλώσεως, οφείλεται το πιθανότερο σε προδοσία κατωτέρου προσωπικού…».

 

  • Απο συνέντευξη Π. Νικολόπουλου (Δ/ντη Α2 ΓΕΝ επί δικτατορίας)

 

-.              … Ο Κιοσσές γίνεται γνώστης του κινήματος του ναυτικού σε κάποια φάση, πριν γίνουν οι συλλήψεις;

Ν.            Το ήξερα εγώ από μήνες πριν, το κίνημα του ναυτικού, και ποιοι ήταν και ποιοι δεν ήταν, και κάθε τόσο φρόντιζα να τους ειδοποιώ, να πάψουν να κάνουν βλακείες….

-.              Πριν κύριε Νικολόπουλε, είπατε πριν από μήνες το ξέρατε. Πώς το ξέρατε;

Ν.            Και στο Σταθόπουλο του είχα πει να πει στον Καναβαριώτη και σε κάτι άλλους που συγκεντρώνονταν και κάναν αυτά, βάλαμε στου Παναγιωταρέα προκηρύξεις ότι έχουν εντοπιστεί και τέτοια… εμείς στο ναυτικό δεν θέλαμε … και το ξέραμε ότι το κίνημα το είχαν αναβάλει, αλλά ένας υπαξιωματικός δικός τους πήγε το ανέφερε στο διευθυντή του Παπαδόπουλου.

-.              Ποιος; Αυτός ο Ψαριάδης;

Ν.            Δεν ξέρω. Εγώ ούτε τον ξέρω. Του το ανέφερε και μας φώναξε αυτός και λέει «το ναυτικό απόψε θα κάνει κίνημα» και τέτοια…..

-.              Ποιος σας φώναξε;

Ν.            Με φώναξε εμένα ο διευθυντής του γραφείου του Παπαδόπουλου.

-.              Αυτά στις 23 Μαΐου. Πριν φτάσουμε εκεί. Εσείς είπατε ότι μήνες πριν ξέρατε……

Ν.            Ότι κινούντο, τι λένε, όχι μόνο αυτό, και γκόμενες, γυναίκες, σύζυγοι, που ….. άλλοι τα λέγανε, δηλ. το ναυτικό όπως ξέρεις είναι της αρβύλας..

-.              Κύριε Νικολόπουλε μην το ξευτελίσουμε το κίνημα του ναυτικού. Μήνες πριν είπατε ότι ξέρατε για το κίνημα. Αφήστε τις γκόμενες, άντρες ήταν, γαμούσαν.

Ν.            Σου λέω, το ναυτικό είμαστε μια κλειστή τέτοια και ότι τέτοια γίνονται, είναι γνωστά. Μετά, μερικοί που ενήργησαν, άλλοι ήταν κύριοι και δεν ανέφεραν τίποτα, είπαν ότι δεν δέχονταν, δεν ανέφεραν, άλλοι τα ανέφεραν.

-.              Τα ανέφεραν πού;

Ν.            Τα ανέφεραν στους κυβερνήτες τους, στις υπηρεσίες τους… το τέτοιο ήταν γνωστό. Αλλά το ναυτικό δεν θέλαμε να γίνει τίποτα διότι θα ήταν εις βάρος μας, όλου του ναυτικού …

-.             Είπατε ότι μήνες πριν γίνουν οι συλλήψεις στις 23 Μαΐου του 73 ξέρατε εσείς, αντιπλοίαρχος ή πλοίαρχος, διευθυντής του Α2 του ΓΕΝ ότι, ετοιμάζεται το κίνημα και τους προειδοποιούσατε. Πώς το ξέρατε;

Ν.            Πως το ήξερα… οι κινήσεις, της υπηρεσίας πληροφοριών έχουνε πληροφορίες για κινήσεις, πράκτορες και αυτά……

-.              Συγκεκριμένα…..

Ν.            Συγκεκριμένα, πώς δουλεύουν οι υπηρεσίες πληροφοριών;

-.              Πώς δουλεύουν;

Ν.            Με συλλογή πληροφοριών.

-.              Δηλαδή πώς;

Ν.            Τι πώς; Όπως δουλεύουν όλες οι υπηρεσίες πληροφοριών ή πολεμικών ή οτιδήποτε, οτιδήποτε πληροφορία έρχεται, διερευνάται, διασταυρώνεται…

-.              Το κίνημα του ναυτικού, μήνες πριν γίνουν οι συλλήψεις, εσείς το ξέρατε, το ξέρατε από τις υπηρεσίες πληροφοριών; Δηλαδή άνθρωποι του ναυτικού, που ήταν μέσα στο κίνημα, σας δίνανε πληροφορίες;

Ν.            Όχι, μπορεί να ήταν υπαξιωματικοί αυτοί, μπορεί να ήταν, όχι του κινήματος αλλά φίλοι που οι άλλοι ήτανε, γιατί οι αξιωματικοί μιλάνε.

-.              Μιλούσανε οι αξιωματικοί του κινήματος για το κίνημα;

Ν.            Ε, βέβαια μιλούσανε.

-.              Σε ποιους μιλούσανε;

Ν.            Σε άλλους συναδέλφους προσπαθώντας να τους μυήσουνε, οι οποίοι δεχόντουσαν ή δεν δεχόντουσαν…

-.              Κύριε Νικολόπουλε ξέρετε ότι οι υπηρεσίες της ΚΥΠ γνώριζαν για το κίνημα επίσης μήνες πριν, που το γνωρίζατε και εσείς;

Ν.            Μα με την ΚΥΠ συνεργαζόμαστε, και από εκεί παίρναμε πληροφορίες.

-.              Παίρνατε πληροφορίες από την ΚΥΠ από αξιωματικούς του στρατού προφανώς;

Ν.            Όχι, γιατί πολλές φορές στην ΚΥΠ υπήρχαν αξιωματικοί του ναυτικού που έδιναν εκεί πληροφορίες.

-.              Ανεξάρτητοι δηλαδή, όχι υπηρετούντες στην ΚΥΠ, γιατί στην ΚΥΠ είναι δύο θέσεις.

Ν.            Όχι υπηρετούντες, άλλοι. Η ΚΥΠ είχε δημιουργήσει και αυτή δίκτυα…

-.              Δικά της στα οποία υπήρχαν και εν ενεργεία του ναυτικού;

Ν.            Ναι, τους οποίους πιθανώς τους φανταζόμουνα χωρίς να ξέρω ποιοι ήτανε, αλλά ξέρω ότι υπήρχανε, αλλά η κάθε ΚΥΠ, όπως και τώρα ακόμα, έχει διαφόρους πράκτορες και μέσα στις ένοπλες δυνάμεις από διαφόρους, οι οποίοι θέλουν να δίνουν πληροφορίες ή πιστεύουν ή δεν πιστεύουν ή οτιδήποτε και σε πολιτικές υπηρεσίες και παντού υπάρχουν..

-.              Θέλετε να με πείσετε ότι εσείς Α2 του ΓΕΝ δεν ξέρετε ποιοι αξιωματικοί του ναυτικού δίνανε πληροφορίες στην ΚΥΠ; Δεν θέλετε να τους πείτε.

Ν.            Ναι, σου λέω…….

-.              Η ΚΥΠ γνώριζε για το κίνημα του ναυτικού; Αξιωματικοί του στρατού ξηράς που υπηρετούσαν στην ΚΥΠ έδιναν πληροφορίες σε αξιωματικούς του κινήματος, όχι μόνο σε εσάς, ότι ξέρει η ΚΥΠ για το κίνημα; Εσείς τι έχετε να πείτε για όλη αυτή την κατάσταση; Ο Σταματελόπουλος και η ομάδα του τι ρόλο έπαιζε σε όλη αυτή την υπόθεση;

Ν.            Ο Σταματελόπουλος και η ομάδα του που ήταν μετά… Αναγνωστόπουλος, Κιοσσές και τέτοια, μάλλον με αυτήν την ομάδα…

-.              Ποιοι δηλαδή;

Ν.            Δεν τους ξέρω ακριβώς…

-.              Ο Γκιόκεζας ήταν;

Ν.            Ήταν, όλοι αυτοί που ήταν με τον Περβαινά κατά κάποιο τρόπο είχαν επαφές με το Λέκκα και το Σταματελόπουλο……

Ν.            Ξέραμε ότι είχε σταματήσει…

-.              Ότι είχε αναβληθεί;

Ν/            Ναι, αλλά λόγω ότι μας επίεζε ο διευθυντής του γραφείου…

-.              Ποιος διευθυντής;

Ν.            Ο γραφέας του Παπαδόπουλου, γιατί του είχε πει αυτός ο αξιωματικός ότι το κίνημα θα γίνει.

-.              Ο Κούβαρης σας πίεζε;

Ν.            Όχι, ο διευθυντής του γραφείου. Ο Κούβαρης τι δουλειά είχε; Ήταν υπασπιστής.

-.              Και τι σας έλεγε αυτός;

Ν.            Είπε ότι είχε πληροφορίες ότι απόψε θα γίνει το κίνημα και όντως μερικοί κατεβήκανε, γιατί το ανέβαλαν η ηγεσία και δεν είχαν ειδοποιήσει τους κατώτερους ότι … και επανήρχοντο οι άνθρωποι, πολλοί που δεν ξέρανε, επανήρχοντο στα πλοία τους. Σημαιοφόροι, ανθυποπλοίαρχοι…

-.              Εσείς τον παίρνετε τον Παππά στο τηλέφωνο και του λέτε άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε……»Νικολάκη τι έχεις να κάνεις;» και κάτι τέτοιο;… …………..

-.              Ο Αβέρωφ δεν έδινε πληροφορίες στη δικτατορία για το κίνημα;

Ν.            Έδινε, ναι.

-.              Έδινε; Το ξέρετε ή όχι;

Ν.            Έδινε. Εδώ πέρα γινόντουσαν………………

Ν.            Μέσα σε αυτούς που μαρτύρησαν ήταν … και ο Αβέρωφ…

-.              Ένα λεπτό, είστε ιστορικό πρόσωπο. Ο Αβέρωφ τους «Ελεύθερους Έλληνες»; Προσέξτε.

…….

 

 

  • Στοιχεία από συνέντευξη με τον Υποπλοίαρχο ε.α. Νίκο Κιοσσέ

 

………….

-.              Κατατέθηκε στη δίκη σας από μάρτυρα υπεράσπισης ότι, ήσασταν μυημένος στο κίνημα του ναυτικού. Αυτό δεν μπορείτε να το αμφισβητήσετε. (σ.σ. Για τη σχέση του Κιοσσέ με την οργάνωση του κινήματος του ναυτικού αναφέρουν οι συνεντεύξεις Γουλέα και Πετρόπουλου και οι καταθέσεις στον Σκεμπέα των Σταθόπουλου, Σίδερη, Λυμπέρη και Μανιάτη).

Πάμε στα του κινήματος. Εγώ δεν αντιδικώ μαζί σας.

ΚΙ.          Απλώς λέω ότι εγώ, το ότι υπήρχε κάποια κίνηση εναντίον κλπ το ήξερα. Αλλά το πότε θα γίνει, ποιο ήταν το διευθυντήριο, ποιους βάλανε, γιατί τους φτιάξανε…

-.              Μόλις είπατε ότι, ήξεραν όλοι ότι υπάρχει κάτι και θα γίνει κάτι. Ποιοι όλοι;

ΚΙ.          Το συζητούσαν στις καφετέριες, στα μπαρ. Το λέγαν, υπήρχε αντίδραση του κόσμου. ….

-.              Πάμε στα γεγονότα, σε αυτό το οποίο λένε «κίνημα». Όντως δεν εκδηλώθηκε αυτό που σχεδίαζαν. Τι σχεδίαζαν να κάνουν. Όπως και αρκετοί άλλοι που είπατε ότι το ήξεραν, το ξέρατε κι εσείς. Να μου απαντήσετε εάν είχατε πάει με τον Πετρόπουλο μαζί και ειδοποιήσατε τον Αριστείδη τον Κολιγιάννη… Αυτήν την υπόθεση, την οργάνωση την πλατιά, μικρή, καλή, κακή… που έγινε στο ναυτικό κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Να την λέμε ΄΄κίνημα΄΄, δεν ξέρω και τι άλλη λέξη να χρησιμοποιήσω, αυτό το πράγμα που δεν εκδηλώθηκε…

ΚΙ.          Η τάση προς κίνημα…..

-.              Τι γνωρίζατε γι’ αυτό το θέμα;

ΚΙ.          Εγώ ήμουν στην Κρήτη τότε, τοποθετημένος στην Κρήτη. Υπήρχε όντως μια ανησυχία γενική για το τι γίνεται, πού πάει η κατάσταση. Διότι η κατάσταση δεν πήγαινε πουθενά και φαίνεται ότι ορισμένοι αξιωματικοί αποφάσισαν ότι πρέπει να ενεργήσουν. Τώρα με εντολή των πολιτικών; Με ανοχή των πολιτικών; Με συνδρομή των πολιτικών; Με συνεργασία με τους πολιτικούς; Δεν ξέρω με τι γιατί εγώ δεν ήμουν αμέσως μπλεγμένος. Όντως είχα πάει στον μακαρίτη τον Κολιγιάννη μαζί με τον… αλλά ο λόγος ήταν ότι ο Πετρόπουλος ήξερε μου φαίνεται πιο πολλά από μένα. Και δηλώνω ότι «μην κάνετε κάτι χωρίς να υπάρχει πιθανότητα επιτυχίας», αυτός ήταν ο λόγος. Δεν ήταν ο λόγος να τους αποτρέψουμε ή να τους πούμε να μην κάνουν, ή να κάνουν, τους είπαμε να μην αποτύχει διότι τελικώς απέτυχε, δεν έγινε τίποτα.

….

-.              Ο Πετρόπουλος από πού το ήξερε;

ΚΙ.          Δεν γνωρίζω, δεν μπορώ να ξέρω από πού το ήξερε. Αλλά ήταν φήμη αυτή, διάχυτη… δηλαδή μη μου πουν ότι δεν ήξεραν ότι, αυτό το πράγμα ήταν να γίνει. Δεν υπήρχε άνθρωπος στο ναυτικό που να μην ήξερε ότι το ναυτικό είναι εναντίον του Παπαδόπουλου και σκέπτεται να κάνει κάτι. Τι θα κάνει; Δεν το ήξερε κανένας, αλλά δεν μπορούν να μας κοροϊδεύουν τώρα ότι, δεν το ήξερε κανένας.

-.              Εσείς από πού είχατε μάθει ότι οργανώνουν κάποια κίνηση με το στόλο;

ΚΙ.          Δεν ήταν με το στόλο, εγώ δεν είχα μάθει με το στόλο. Είχα ανέβει απάνω για μια δουλειά και είχαμε πάει και μου έλεγε για… δεν ήξερα τίποτα…

-.              Ο Στάθης ο Πετρόπουλος το ήξερε αυτό το πράγμα από σίγουρη πηγή, από συναδέλφους και φίλους του στρατού που υπηρετούσαν στην ΚΥΠ τότε και με τους οποίους είχε πολύ καλές σχέσεις από την εποχή που ήταν παιδιά. Αυτοί λοιπόν οι άνθρωποι του είπαν, ο Πετρόπουλος παίρνει εσάς, τον Κιοσσέ, δεν πήρε εμένα ή άλλους αξιωματικούς, και σας παίρνει μαζί του και προφανώς το συζήτησε μαζί σας και πήγατε στον Αριστείδη τον Κολιγιάννη να τον προειδοποιήσει ότι, κινδυνεύει και να προσέξουν πως κινούνται. Αυτό δεν κάνατε;

ΚΙ.          Ο σκοπός της επίσκεψης μας εκεί από ότι εγώ κατάλαβα ήταν, να του πούμε να μην κάνει κάτι και αποτύχει…

-.              Ο σκοπός ήταν να αποδειχθεί, εάν και εσείς το βεβαιώσετε, ότι πολύς κόσμος εκτός, από αυτούς που συνελήφθησαν, γνώριζε τα του κινήματος.

ΚΙ.          Μα όλοι το ξέραν.

-.              Όλοι λέτε εσείς το ξέραν. Εγώ περιορίζομαι σε εσάς και στον Πετρόπουλο προς το παρόν.

ΚΙ.          Το ξέραν όλοι. Στο ναυτικό, ο τρόπος, από ότι μου είπαν, μυήσεως ήταν ο εξής: πήγαινε ο τάδε και του έλεγε «κοίταξε να δεις δεν είναι κατάσταση αυτή, δεν πάμε καλά, πρέπει να γίνει κάτι. Είσαι;» έλεγε ο άλλος «είμαι». Τι να πει;

… ΚΙ.     Ήταν με την παρέα του Θεμελίδη, ό,τι είχε ο Θεμελίδης είχε και αυτός. Κατ’ αρχήν δεν ήταν εδώ, ήταν στη Γαλλία.

-.              Γνώριζε για τη σχεδιαζόμενη κίνηση, το κίνημα…;

ΚΙ.          Τι να γνωρίζει; Αυτά ήταν κοινό μυστικό. Αυτά τα συζητάγαν. Μου είπε κάποιος άνθρωπος ότι κάποιος πήγε να δώσει το διάγγελμα του… το μαγνητοφωνημένο, ένα διάγγελμα. Αυτός ήταν…. πήγε και αυτός στον Ιωαννίδη μετά. Μιλάμε για πλάκες.

-.              Πριν την εικοστή…;

ΚΙ.          Όχι, τώρα με το κίνημα του ναυτικού.

-.              Πριν συλληφθούν;

ΚΙ.          Ναι, πριν. Ήταν βλακώδης ενέργεια αυτή, που κάναν για το κίνημα του ναυτικού.

-.              Ένα λεπτό, πάμε στα γεγονότα. Σας είπα γεγονότα. Άμα θέλω τις κρίσεις θα σας τις ζητάω. Μου είπατε τώρα ότι πήγε να μαγνητοφωνηθεί διάγγελμα;

ΚΙ.          Διάγγελμα και πήγαν να το δώσουν, το δώσαν σε κάποιον υπαξιωματικό και αυτός ο υπαξιωματικός το έδωσε στον Ιωαννίδη. Πριν ακόμα αποφασιστεί ότι δεν θα γίνει το κίνημα του ναυτικού.

-.              Και έτσι προδόθηκε;

ΚΙ.          Όχι.

-.              Πώς προδόθηκε;

ΚΙ.          Δεν προδόθηκε. Δεν έγινε τίποτα….. Να σκεφτείς ότι μου είπαν για αξιωματικούς του ναυτικού οι οποίοι δεν είχαν καμία σχέση. Είπαν δηλ. ότι και αυτοί ξέραν, τι ξέραν; Δεν ξέραν τίποτα. Ήθελα να μιλήσω εγώ με εσένα και να πω «ξέρεις κάτι; Τα πράγματα δεν τα βλέπω καλά» και να με πιάσουν εμένα και να πω «ξέρεις; το ήξερε και ο τάδε».Έτσι έγινε.

-.              Δεν κατάλαβα καλά το πώς αποφασίστηκε κείνο το βράδυ να γίνουν οι συλλήψεις του κινήματος.

ΚΙ.          Εγώ πιστεύω ότι φτάσαν σε ένα σημείο, κατ’ αρχήν είναι βέβαιο ότι είχαν αποφασίσει την αναστολή του κινήματος, δεν την είχαν αποφασίσει;

-.              Οι ίδιοι του κινήματος;

ΚΙ.          Οι ίδιοι είπαν ότι δεν θα γίνει και πιστεύω ότι αυτοί οι άνθρωποι ξεκίνησαν με σκοπό να ξεκαθαρίσουν την πολιτική κατάσταση. Δηλ. νομίζω ότι και ο Αβέρωφ ήταν μέσα στο παιχνίδι.

-.              Στο παιχνίδι ποιο;

ΚΙ.          Να ξεκαθαριστεί η κατάσταση, να πάνε σε εξελίξεις…

-.              Με τις συλλήψεις των αξιωματικών;

ΚΙ.          Με θύματα τους αξιωματικούς, να πούμε ότι έγινε κάτι..

-.              Αυτό προϋποθέτει συνεργασία του Αβέρωφ με τον Παπαδόπουλο.

ΚΙ.          Νομίζω ότι κάτι πρέπει να υπήρχε, δεν είμαι βέβαιος.

-.              Θέλετε να πείτε ότι η άποψη ότι προδόθηκε το κίνημα δεν ευσταθεί;

ΚΙ.          Το γνωρίζαν, τι να προδώσουν;

………………………..

 

  • Στοιχεία από συνέντευξη με τον Υποναύαρχο ε.α. Στάθη Πετρόπουλο

…………………………

Π.            Για το κίνημα του ναυτικού …με τον Κολιγιάννη τα λέγαμε όλα.… Από το 72 οι συζητήσεις που γίνονταν, πώς να σου πω  … αυτά ήταν γνωστά…. Ότι κάποιοι συζητούν για να κάνουν αντίσταση, αυτά. Μέσα σε αυτό λοιπόν εγώ ήξερα ότι σε κάποιο διάστημα και ο Χρήστος ο Λυμπέρης και ο Καταγάς …

-.              Εννοείτε ότι είχαν μυηθεί…

Π.            Ό,τι τα λένε….. μύηση….

-.              Πως θα το πείτε αν όχι μύηση;

Π.            Δεν παραδέχομαι, γιατί αν ήταν όπως τη λένε την έννοια «μύηση», δεν θα γινόταν αυτό το χάος. … Τώρα μιλάμε ότι, όταν αρχίζει και μορφοποιείται αυτή η δουλειά, εγώ έχω επαφή με το Σταματελόπουλο. Μέχρι τότε που συζητάγαμε, αυτά ήταν γελοία πράγματα, δηλαδή κουνήματα. Πως πλέον αυτοί είπαν στο Σταματελόπουλο ότι …καλά ο Σταματελόπουλος είχε τις δικές του πληροφορίες και από την ΚΥΠ. … Είχε μέσα στην ΚΥΠ τους δικούς του αξιωματικούς, άσχετα αν έβριζε. Και αυτοί τον εκτιμούσαν… Είχε την ομάδα του και αυτοί τον εκτιμούσαν και του λέγαν τι συμβαίνει εκεί μέσα. … Λέω τώρα με ποιους είχα … δηλαδή ανοιγόμουν. Ο Παππάς και ο Παπαδόγγονας, και αυτά δεν τα λένε, κάποια στιγμή ο Γκιόκεζας μου είπε ότι η ηγεσία του κινήματος που ήταν ξέρω γω ο Παπαδόγγονας, μεταξύ αυτών ήταν και ο Γκιόκεζας, οι αρχαιότεροι δηλαδή, ότι ζητούσαν επαφή πριν το αυτό, ζήτησαν επαφή με το Σταματελόπουλο.

-.              Το 72 αυτά.

Π.            Το 72.

-.              Αυτό σας το είπε ο Κολιγιάννης.

Π.            Και ο Κολιγιάννης και ο Γκιόκεζας. Ότι ζητούν η ηγεσία τους, πρέπει να το είχαν συζητήσει, καλά ο Παππάς …εντάξει για τον Παπαδόγκωνα ανάφεραν ότι αυτοί ήθελαν να πάνε μια ομάδα που θα αντιπροσώπευε το κίνημα, την ηγεσία του κινήματος να συζητήσει με το Σταματελόπουλο. Και εγώ λέω, γιατί όχι; …. πηγαίναμε ολόκληρο το λεκανοπέδιο για να ξεφύγουμε…….

-.              Άρα ο Σταματελόπουλος τέλη του 72 ξέρει για το κίνημα;… Πάω εγώ με τον Κιοσσέ, ήταν δεν θυμάμαι, η πρώτη – η δεύτερη, γιατί είχα πάει επανειλημμένως ……

-.              Στο σπίτι του Κολιγιάννη;

Π.            Που να πας; Δεν θέλαμε, και το λέω αυτό το πράγμα, επειδή ξέρανε ότι εγώ με τον Κολιγιάννη πήγαινα, με τον Καταγά ή με τον Λυμπέρη. Ήξεραν ότι δεν είχαμε σχέσεις χθεσινές. …

-.              Πότε πάτε με τον Κιοσσέ στον Κολιγιάννη;

Π.            Στον Κιοσσέ του λέω «μαζί», γιατί είχα πάει και νωρίτερα, και μετέπειτα. Μία φορά είχαμε τσακωθεί με τον Κολιγιάννη για να καταλάβεις. Είχαμε τσακωθεί ακριβώς γι’ αυτό το θέμα: ότι «Αριστείδη, σας έχουν από πίσω» αφού για να με πιστέψει, γιατί ο Κολιγιάννης ήταν παλικάρι, δεν ήταν… αν ήταν ένας που είχε αρχίδια, ήταν ο Κολιγιάννης

-.              Πάτε στον Κολιγιάννη που είναι φίλος σας και τον εκτιμάτε και τον παραδέχεστε…Τι του είπατε δηλαδή, ότι το ξέρει όλος ο κόσμος;

Π.            «Εσείς» του λέω «το έχετε κρυφό καμάρι», ξέρεις την παροιμία «ο κόσμος το έχει τούμπανο». Εκείνος μου λέει «άσε, έκαναν λάθος, θα τους γαμήσουμε στους μόλους, αν τολμήσει ο στρατός να βγάλει τίποτα, θα τους γαμήσουμε στο μόλο». Είχε έρθει και από τη Σχολή Πολέμου και κουνούσε και το {δίπλωμα}….της Σχολής Πολέμου της Αμερικής.

-.              Πάτε λοιπόν με τον Κιοσσέ και τι του λέτε;

Π.            Αυτά, «σας έχουν στο κατόπι, σας παρακολουθούν συνέχεια».

-.              Κύριε Πετρόπουλε, πού ξέρετε εσείς ότι τους παρακολουθούσαν;

Π.            Ε, σου τα είπα. Δεν σου είπα ότι ο Σταματελόπουλος είχε μέσα στην ΚΥΠ άντρο; Από εκεί αυτοί παρακολουθούσαν αυτές τις κινήσεις …

-.              Έβαλε τον αξιωματικό τον δικό του που είχε στην ΚΥΠ να του πει ….

Π.            ….ακριβώς τις συναντήσεις και τα λοιπά…

-.              Τέλη του 72;

Π.            Τέλη περίπου. ………..

 

  • Στοιχεία από συνέντευξη με τον Υποπλοίαρχο ε.α. Σταύρο Ταβλαρίδη

………………..

Τ.  … Είχα κυβερνήτη τον Παπαδόγκονα και ύπαρχο τον Στεργίου τον Βασίλη που είχε το κέντρο στο Κολωνάκι. Όταν λοιπόν τους πιάσανε, { και μάλιστα ορισμένους από εμάς δεν μας πιάσανε, γιατί το βράδυ που έγινε το κίνημα εγώ είχα μία γνωριμία ας πούμε, χαρτοπαιχτική, αν θυμάσαι τον Αβραμόπουλο, με τον οποίο βέβαια είχαμε κάποια γνωριμία αλλά γνωριμία μόνο, χαρτοπαιχτικά. Την ημέρα που ήρθε και έκοβε τα στέμματα του λέω «Φύλαξε τα γιατί σε κανά δύο μήνες θα σε βάλουν να τα ξαναβάλεις .» Αυτός λοιπόν, όταν έγινε το κίνημα και είχανε ξεκινήσει όλοι για να πάνε στα καράβια}, με πήρε τηλέφωνο. Και μου λέει «Μην κατέβεις, μην κατέβεις…» μου λέει «… γιατί την έχουνε στήσει στου Σκαραμαγκά και τους πιάνουνε όλους. Εντάξει;» «Εντάξει.» Και παίρνω και τον Σταύρο τον Γουλέα και του λέω «Σταύρο μην κατέβουμε κάτω…» του λέω «… είναι στημένοι εκεί πέρα και τους πιάνουνε όλους. Γιατί να πάμε να μας πιάσουνε

-.   Υπηρετούσες μαζί με τον Γουλέα;

Τ.   Ναι.

-.   Ήταν και ο Ισμαηλάκος μαζί;

Τ.   Μπράβο.

-.   Γνώριζε και ο Ισμαηλάκος;

Τ.   Ναι.

-.   … έχετε τον Γκιόκεζα κυβερνήτη.

…………………

 

 

  • Στοιχεία από επιστολή του Αντιναυάρχου Αθ. Γκιόκεζα (6/1/2004)

 

«Πολλοί από το πλήρωμα του Α/Τ ΑΣΠΙΣ γνώριζαν για την προετοιμαζόμενη κίνηση», γράφει ο τότε κυβερνήτης του Γκιόκεζας. Τον Μανουσόπουλο που ήταν ύπαρχός του τον είχε πλήρως ενημερώσει. Αλλά και ο Γαρδικιώτης ήταν ενήμερος, αφού προετοίμασε την εγκατάσταση προώσεως εν όψει απόπλου. Και άλλοι από τους αξιωματικούς του γνώριζαν, ακόμα και από τους ναυτοδιόπους και οπωσδήποτε τους υπαξιωματικούς. Συσκέψεις λάβαιναν χώρα στο καρέ του πλοίου του.

Ο Γκιόκεζας συμπληρώνει, πως η ίδια περίπου κατάσταση, επικρατούσε λίγο-πολύ σε όλα τα πλοία, των οποίων οι κυβερνήτες ήταν μυημένοι στην οργάνωση «…Χαρακτηριστικό ότι οι αξιωματικοί γνώριζαν τι επρόκειτο να γίνει….. Όταν το πλήρωμα γύρισε το βράδυ μέσα και τους κράτησαν στο ΔΝΕ, ο ταμίας Ανθ/ρχος (Ο) Δ.Μπατσιούλας κουβαλούσε μαζί του μαγιά για αρτοποίηση πλέον των δύο μηνών, αφού προηγουμένως είχε φροντίσει για προμήθεια κάθε είδους τροφίμων, για όλο το πλήρωμα, αρκετών για δύο τουλάχιστον μήνες. Ανάλογες προμήθειες είχαν γίνει για πλήρη φόρτο καυσίμων, ανταλλακτικά κλπ. Ανάλογες προετοιμασίες γίνονταν από τους υπολόγους.

Επίσης χαρακτηριστικό για το πλήρωμα είναι πως ο ναύτης καμαρότος, ονόματι Αυγουστίνος Γουνέλης, που ήταν συνέχεια στο καρέ για να σερβίρει, καταλάβαινε πλήρως τι γινόταν. Από την ημέρα που μας συνέλαβαν, όποτε έβγαινε εξόδου πήγαινε σπίτι μου και έμενε για ώρα κλαμένος.

 Μπορεί τα επιτελεία και τα πληρώματα των πλοίων να μη γνώριζαν τις λεπτομέρειες και τι ακριβώς προέβλεπαν τα σχέδια, αλλά όλοι λίγο-πολύ γνώριζαν πολύ καλά τι ετοιμαζόταν. Όλοι αυτοί αποτελούν τους ενήμερους “Μη Μυημένους” του κινήματος στους οποίους ανήκει έπαινος, διότι κανένας τους δεν ήταν χαφιές της χούντας…».

……………………………..

 

  • Στοιχεία από επιστολή του Υποναυάρχου ε.α. Ν. Γαρδικιώτη

Σε επιστολή του (από 18-12-2003) ο υποναύαρχος ε.α. Ν.Γαρδικιώτης επιβεβαιώνει πως εκτός του Μανουσόπουλου που ήταν ο Ύπαρχος του ΑΣΠΙΣ «…ο Γουλέας, ο Ισμαηλάκος, και Ταβλαρίδης όπως και εγώ είμαστε ενήμεροι, χωρίς να έχουμε επαφή με τον πυρήνα…». Παράλληλα δίνει και εικόνα από τις «…περίεργες…» συνθήκες που επικρατούσαν στο πλοίο αυτό, αφού την πρωτοχρονιά, «…που είμαστε σκοπούν…» την υποδέχονται με τραγούδια Θεοδωράκη, ενώ στις ασκήσεις ο ίδιος κυβερνήτης «…ήταν πολύ απαιτητικός…». Εξηγείται όχι μόνον από την ανεκτικότητα του Γκιόκεζα ως κυβερνήτη του πλοίου (που είναι της οργάνωσης του κινήματος) στα αφορούντα θέματα σχετικά με ελευθερία έκφρασης, αλλά από το γεγονός πως όλοι σχεδόν οι αξιωματικοί είναι επίσης ενημερωμένοι για το σχεδιαζόμενο κίνημα. Εκτός του Μιχούδη «…που ακόμη το φέρει βαρέως γιατί δεν είχε ενημερωθεί…».

Εκτός των συλληφθέντων επομένως, ήταν και στελέχη όπως ο Γαρδικιώτης, ο Σταματίου και άλλοι, που ενεργά δραστηριοποιήθηκαν ετοιμάζοντας τα πλοία για απόπλου, παραγγέλνοντας και παραλαμβάνοντας τρόφιμα και εφόδια, επαναφέροντας τα πληρώματα μέσα με διάφορα προσχήματα κ.λ.π. Ήταν οι μικρού βαθμού αξιωματικοί και υπαξιωματικοί, που είναι και στα καθήκοντά τους αυτές οι ενέργειες εν όψει ταξιδιών.

 

 

  • Στοιχεία από συνέντευξη του Αντιναυάρχου ε.α. Σ. Γουλέα

Για τους ενημερωμένους του Α/Τ ΑΣΠΙΣ μιλάει και ο Γουλέας, όπως και για το κλίμα που επικρατούσε στο ναυτικό μετά τις συλλήψεις. Και εξηγεί πως γι’ αυτό επεδίωξε και μετατέθηκε στην Κύπρο αφού «…. ήθελα να φύγω το συντομότερο από την ατμόσφαιρα που επικρατούσε στην Ελλάδα… γιατί εγώ ήμουν μπλεγμένος στο κίνημα του ναυτικού… ήταν αφόρητο το κλίμα μέσα στο ναυτικό, κοιτούσε ο ένας τον άλλο…». Διαμαρτύρεται επειδή μεταπολιτευτικά δεν αναφέρονται όλοι όσοι ήταν μυημένοι στην οργάνωση, και δεν μιλάει για τον εαυτό του αλλά αναφέρει το όνομα του Μιχάλη Ισμαϊλάκου. Επίσης αναφέρεται σε αυτούς που δεν συνελήφθησαν από το ΑΣΠΙΣ. Στον Μηνόγιαννη πρώτο μηχανικό, τον Γαρδικιώτη, τον Αριστείδη Μιχούδη, τον Ταβλαρίδη, «… όσο παράξενο και αν σου φαίνεται…» εννοώντας την εμπλοκή του Ταβλαρίδη στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου λίγο μετά, «… όλοι ξέραμε, εγώ είχα ενημερωθεί και είχα μυηθεί στο κίνημα από τον ίδιο τον κυβερνήτη, τον Γκιόκεζα…». Άρα τους υπόλοιπους θα πρέπει να τους ενημέρωσε ο ίδιος ή ο Γκιόκεζας. Ή να μη χρειαζόταν καν ενημέρωση, εάν πράγματι οι συσκέψεις των συνωμοτών γίνονταν στους μεσοδόμους των πλοίων με τον τρόπο που περιγράφει ο Γκιόκεζας.

 

 

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Ο γράφων υποχωρεί στον πειρασμό και καταχωρεί την άποψή του από τα παραπάνω.

Πάει πολύ να φορτώνεται η ευθύνη για την προδοσία, αποκάλυψη, γνωστοποίηση… της οργάνωσης για το Κίνημα του Μαΐου 1973 στον Ψαριάδη μόνο, όσο και να προσφέρεται κάτι τέτοιο. Ο άνθρωπος προφανώς αγωνιούσε να αποκαλύψει ό,τι γνώριζε, κομίζοντας γλαύκαν εις Αθήνα.

Το ίδιο όμως θα έκαναν με γεφυροποιό διάθεση και άλλοι… ο Γαρουφαλιάς είχε ήδη δείξει έμπρακτη πρόθεση από την υπόθεση Σούλη ακόμα.

Τον Αβέρωφ ωμά εκθέτει ως πληροφοριοδότη ο Νικολόπουλος, έμεσα και ο Κιοσσές! Να μην σημειωθεί εδώ πως ο πολιτικός αυτός  λίγο μετά την αποφυλάκισή του μόλις  δυο μέρες από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου ταξίδευε για τη Ρώμη (για επίσημη συμμετοχή στο γνωστό ΄΄Σεμινάριο της Ρώμης΄΄ για το Κυπριακό από 19 έως τις 23 Νοεμβρίου 1973) με διπλωματικό διαβατήριο; Ο ίδιος αργότερα δεν θα ενημέρωνε τον Μακάριο πως είχε πληροφορηθεί από τον Αμερικανό πρέσβη για το επικείμενο πραξικόπημα του Ιωαννίδη εναντίον του! «Μα ήταν μυστικό της αμερικανικής πρεσβείας, πώς μπορούσα να το αποκαλύψω» κατέθεσε άνετα στην επιτροπή της Βουλής μετά από χρόνια. Για ποιο λόγο ο ίδιος δε θα «συζητούσε» με τους συνομιλητές του της χούντας για την οργάνωση του κινήματος;

Από την άλλη γνώριζαν από καιρό πολλά άνθρωποι του καθεστώτος κάθε κατηγορίας, (από «αρμόδιους» υπαλλήλους της ΚΥΠ, από φίλα προσκείμενους στη χούντα, από φανατικούς «φίλους» και της χούντας αλλά συνάμα και αξιοπρεπείς φίλους των συνωμοτών, από υψηλά και χαμηλότερα ισταμένους της δικτατορίας…)

Επίσης πολλά ή λιγότερα ήταν γνωστά και σε σχετικούς και άσχετους, σε τέως πολιτικούς περιδιαβάζοντες και φλερτάροντας το καθεστώς, και βέβαια σε συγγενείς, τυχαίους ωτακουστές κλπ.

Δηλαδή συνέβαινε ό,τι ακριβώς χρειαζόταν για να μην πιαστεί στον ύπνο κανείς μα κανείς ενδιαφερόμενος ένθεν κακείθεν, έξω από μερικούς του Κινήματος που τηρούσαν τους κανόνες και περπατούσαν συνωμοτικά. Η απάντηση ενός από τα στελέχη της οργάνωσης τα λέει όλα. Και λοιπόν, τι κι αν γνωρίζουν, θα τους γαμήσουμε στους μόλους!!! Έτσι δεν έγινε … διεθνώς; Μένει βέβαια η πίκρα, γιατί κάποιοι πλήρωσαν ακριβά βασανιζόμενοι, αφού δεν είχαν ενημερωθεί πως μπορούσαν άνετα να μιλήσουν για όλα στην ανάκριση (τι θα ‘λεγε γι’ αυτό ο Μουστακλής, ο Βαρδάνης, ο Στάπας που τους ρήμαξαν στο ΕΑΤ/ΕΣΑ;) Φευγάτοι τώρα κι οι τρεις τους… μίλησαν στη μεταπολίτευση με αξιοπρέπεια και χωρίς να επεκταθούν… τι να προστεθεί εδώ;

Το συμπέρασμα όπου έχει καταλήξει ο γράφων είναι:

  • Πως η οργάνωση για το Κίνημα ήταν γνωστή μήνες πριν τη σχεδιασθείσα τελικά ημερομηνία εκδήλωσής του (το ίδιο είχε συμβεί και με την άλλη μαζική οργάνωση των υπαξιωματικών της Δημοκρατικής Άμυνας, το ίδιο με τους ΄΄ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ΄΄… ήταν η τακτική των υπηρεσιών ασφάλειας του καθεστώτος αυτή).
  • Πως παρακολουθούσαν για καιρό κάποιους από τον κεντρικό πυρήνα.
  • Πως η γνώση αυτή προερχόταν όχι από μία αλλά από πολλές πηγές.
  • Τελικά πως ο Ψαριάδης ήταν ένας από εκείνους που έσπευσαν να προδώσουν μόνον την ακριβή ημερομηνία απόπλου των πλοίων. Δεν χρειαζόταν εξάλλου και τίποτ’ άλλο.
  • Το Κίνημα του Ναυτικού υπήρξε κορυφαία αντιχουντική πράξη… με όλες τις οργανωτικές κλπ αδυναμίες… με όλα τα θετικά που προκύψανε… με τη αξιοποίηση της ιδιότητας των συνωμοτών του… με την ικανοποίηση πως πράξανε το σωστό!

[1] Τα στοιχεία προέρχονται από την εργασία του γράφοντος, Οι Έλληνες Στρατιωτικοί, Παπαζήση, Αθήνα 2006

[2] Βλέπε κείμενο με τίτλο Η ωφέλιμη αποτυχία του Κινήματος του Ναυτικού αναρτημένο στο kakaras.wordpress.com

Ένας τράγος σαν όλους τους τράγους! (διήγημα… αυθεντικό)

Μαΐου 13, 2015

Σεραφείμ, ο κούκλος!

 

Θα σας ειπώ μιαν ιστορία, που την έμαθα τούτες τις μέρες μεσούσης της κρίσης, ανάθεμά την κι αυτήν και τους αίτιους. Τέλος πάντων. Λοιπόν ο Παντελής, ξέρετε δα της Θάλειας το σύνευνο, λάτρευε ένα πιότερο απ’ όλα τα ζωντανά του. Ίσως γιατί εκείνο ήταν λογικά κι ο πιο τραγοπρεπής, αγέρωχος, υπερόπτης, αυστηρός, ηγέτης με τα όλα του των ομοειδών ζωντανών του είδους του της περιοχής και το αποδείκνυε κουμαντάροντας ό,τι του αναλογούσε χωρίς δισταγμό και φιοριτούρες.

-Αυτός δεν θέλει καθοδήγηση, είναι αρχηγός, ξέρει ακριβώς τι πρέπει να κάνει ως αρσενικός, καβαλάρης και  μαρκαλευτής.

-Κι επειδή ο τράγος πάει από πάνω, θες να πεις πως κι οι άντρες πρέπει να λογίζονται ως καβαλάρηδες, έ, αυτό θες να πεις, τον προκάλεσε έτσι κάπως θυμωμένη η δικιά του, καθόσον φεμινίστρια από τις πρώτες του νησιού και δεν χαμπάριαζε από κεκτημένα των αντρών και τέτοια. Εσύ ειδικά, πατέρα των παιδιών μου, συνέχισε ακάθεκτη, να θυμάσαι πως και μείς βρισκόμαστε από πάνω πολύ συχνότερα από σας, από πάντα δηλαδή ήταν έτσι, αλλά δεν το φανερώνουμε, οι δόλιες, μπας και σας εκθέσουμε, ειδικά από μια ηλικία και μετά σαν τι γίνεται, δηλαδής, για πες μου, για πες μου!

Και κείνος δεν μίλησε, κι ας ήτανε ένας άντρας με τα όλα του, ήξερε να εκτιμά των γυναικών τις αξίες και τα δικαιώματα, αλλά ο τράγος του, ά εκείνος δε γινότανε να είναι το ίδιο με τις γίδες. (Αίγες τις λέμε εμείς, αίγες, ακούς, διόρθωσε ο Παχώμιος ο παντογνώστης, κι ας τις βράζει αφαιρώντας αλύπητα κάθε ίχνος ξυγκιού προς μεγάλη απογοήτευση του αφηγητή του παρόντος!)

-Εν τάξει ρε γυναίκα με τους ανθρώπους, υποχώρησε ο Παντελής, όχι όμως και με τα ζωντανά, μην τρελαθούμε κιόλας, ο τράγος το ίδιο με τις κατσίκες, θα μας κράξουνε παιδί μου, θα μας κράξουνε, δήλωσε αγανακτισμένος δήθεν!

Όταν τα πράματα στο γκουβέρνο αρχίσανε να δυσκολεύουνε και θέλανε πια να βγάζουν κι από τη μύγα ξύγκι, τότε υποχρεώσανε τον κοσμάκη να δηλώνει πόσες κότες, κουνέλια, μαρούλια και λοιπά διαθέτει το φτωχικό του καθενός, καθόσον υπολόγιζαν με το κομμάτι την αντίστοιχη αξία και τα φορολογούσαν όλα, οι αδίστακτοι!

-Ρε ο Λάτσης δηλώνει τις κότες του, αρπαζότανε κάθε τόσο ο Σάββας, πληρώνει φόρο για τα καράβια του, πόσες λαχανίδες φυτεύει το δηλώνει, γιατί εγώ πρέπει να πληρώνω της Παναγιάς τα μάτια για να πάρω μια σύνταξη των τριακοσίων, ρε αιματορουφήχτρες, γιατί, ρωτάω, κανάγιες!

Ήθελε δεν ήθελε κι ο Παντελής, πήγε με σκυμμένο τα κεφάλι, καθόσον προτιμούσε να ‘ναι νόμιμος, και δήλωσε τρεις γίδες, τέσσερα κατσίκια, κι ένα αρσενικό δίχρονο που εξυπηρετούσε όχι μόνο το χωριό του μα και την ευρύτερη περιοχή.

-Μα τι πράμα δηλαδή είναι τούτος και μαρκαλάει το μισό νησί, απόρησε ο ξενομερίτης σώγαμπρος.

-Όχι δα και το μισό, αλλά τα γύρω χωριά τα βολεύει, κόμπασε  χωρίς να κρύβεται ο  περήφανος ιδιοκτήτης, σαν πόσοι μείναμε θαρρείς δηλαδή, συμπλήρωσε, το νησί στέγνωσε, στους τρεις νέους οι δυο φεύγουν, παλιότερα κάθε χωριό διέθετε και τρεις και τέσσερις τράγους κι ανάλογα κριάρια να τα βλέπεις να χαίρεσαι, αμέ! Βίωνε ο κοσμάκης την δεύτερη ή την τρίτη κρίση στην ίδια γενιά, ά στο διάολο δηλαδή, ά στο διάολο, δεν ξέρω τι περιμένουμε να γενεί με δαύτους!

– Τώρα είμαστε Ευρώπη, είμαστε στην ίδια οικογένεια όλοι τώρα, κανείς κερατάς δεν μπορεί να μας πειράξει, πετάχτηκε ο αισιόδοξος Ευρωπαίος.

-Μπα, αντιγύρισε, ο Σάββας, και γιατί γκρινιάζεις που χάλασες τον δικό σου τράγο, έ, μου λες γιατί;

-Ρε σεις, με ειδοποίησαν πως θα ‘ρθουν για εξέταση αίματος στον δικό μου, τους διέκοψε ο τραγοϊδιοκτήτης ανήσυχος, λέτε να μου τον πάρουν ως κούρεμα λόγω του χρέους;

-Είναι για τον μελιταίο, πετάχτηκε πρόθυμος να εξηγήσει ο σώγαμπρος, και τον κοίταξαν όλοι με δικαιολογημένη περιέργεια, πού γνώριζε ο ξένος τούτη τη λεπτομέρεια;

– Καλά, εσύ ρώταγες ψες αν μπορείς να κεντρώσεις τη φασκομηλιά, και τώρα μας λες πως ξέρεις περί αμελητέου, ρώτησε ήρεμα ο νεροκράτης, και κείνος σοφά ποιών δεν απάντησε.  Είχε μάθει, επιτέλους, πως με δαύτους να τα βγάλει πέρα δεν μπορούσε, το χιούμορ αυτών των ανθρώπων έσπαζε κόκκαλα, έτσι και τους έκανε τον έξυπνο ή πέταγε τις συνηθισμένες του αφέλειες, το πλήρωνε ακριβά. Να μάθεις να μην προσπαθείς να τους μοιάσεις, τον κάρφωνε η δικιά του, κακομοίρη μου δε θα σταθείς σε χλωρό κλαρί, ολοκλήρωσε το θάψιμο.

Κατέφτασε η  κτηνίατρος, νταρντάνα, γρήγορη, αυστηρή η Μερόπη, την έτρεμαν οι νησιώτες μ’ όλη τους την αναγνωρισμένη καπατσοσύνη και την εξυπνάδα, εκείνη δεν χαμπάριαζε τίποτα όσον αφορά τη δουλειά της, ετοίμασε τη σύριγγα και πλησίασε αδίστακτη το ζωντανό που φουρφούριζε επιθετικά. Άρχισε ο τράγος να κουνάει το κεφάλι του και να χτυπάει το πόδι του κάτω.

-Καλέ, ίδιος ο Κλέαρχος είναι, πέταξε ξαφνιασμένη. Έκανε όμως λάθος, τα μπέρδεψε η κυρία κτηνίατρος, ο Κλέαρχος έμοιαζε αλλά στη δαμάλα του Γρηγόρη κι έτσι γίνανε οι ομοιότητες αχταρμάς στο κεφάλι της γιατρέσσας.

Και μια και αναφέρθηκε εκών άκων ο Κλέαρχος, να το πούμε και τούτο. Σαν τον πήγαν να δει το άλλο ζωντανό στο κονάκι του, το κοίταζε μία από δεξιά, Ομοιότης, μουρμούριζε  καθόλου δυσαρεστημένος, έκανε δυο βήματα πλάγια και το θωρούσε κι από αριστερά, Ομοιότης, έλεγε πάλι και χαμογελώντας πονηρά ξεκίνησε για τη γυναίκα του την Παγώνα, Έλα να σου γνωρίσω έναν καινούργιο συγγενή μου, της είπε τρυφερά και την πήγε περήφανος. Κι έχουν να λένε πως έκτοτε, Δαμάλι μου εσύ, γουργουρίζει η δικιά του σε στιγμές ιδιαίτερες!

Ας γυρίσουμε όμως στην γκαρσονιέρα του Σεραφείμ και ας μην παρασυρόμαστε από παρενθετικές λεπτομέρειες, όσο κι αν η σημασία τους έχει ιστορική βαρύτητα, αφού ο χρόνος είναι τόσο γαλαντόμος μαζί τους και τις κρατάει στων ντόπιων τις μνήμες. Η Μερόπη, λοιπόν,  δεν περίμενε να σχολιαστεί η λανθασμένη διαπίστωσή της, που κάτω από άλλες συνθήκες θα είχε προκαλέσει σάλο. Δεν τους είχε συνηθισμένους σε τέτοια, ήταν λιγόλογη και μετρημένη, και για να διορθώσει το ατόπημα, γύρισε στον άναυδο Παντελή, Κράτα τον να του πάρω αίμα, διάταξε.

-Έλα, Σεραφείμ, έλα καλέ μου, άρχισε εκείνος να τον χαϊδεύει κρατώντας τον να ηρεμήσει, δεν μοιάζεις στον Κλέαρχο εσύ κούκλε μου, κατακτητή, με τον Σεραφείμ είσαι ίδιος, αντράκι μου, σαν και κείνον πηδάς, άσε πια τα γένια σας, αμ το μάτι ίδιο είναι, αγόρι μου, ίδιο … και γύρισε στην εξαγριωμένη κτηνίατρο που έφευγε φωνάζοντας έξαλλη!

-Βάφτισες Σεραφείμ τον τράγο, έ, Σεραφείμ, αντίχριστε, έτσι σέβεσαι εσύ τον Παναγιότατο, κολασμένε, θα σε μάθω εγώ, και πάλι καλά που δεν του πέταξε τη σύριγγα στο κεφάλι!

-Μερόπη, έ Μερόπη, ο Σάββας φταίει, όχι εγώ, πάσχισε μάταια να την καλμάρει ο Παντελής, αυτός βαφτίζει τα ζωντανά κατά πώς τον συμφέρει, να, το γουρούνι του το φωνάζει Σόιμπλε, ο αντιμνημονιακός, έλα βρε Μερόπη να πάρεις αίμα του Σεραφείμ, μπας κι έχει αμελητέο το ζωντανό, τι σου φταίει, γαμώ το μου!

Είχε λησμονήσει πως η καλή υπάλληλος, ως κτηνίατρος μεν έπραττε όλα τα χρειαζούμενα στα ζωντανά χωρίς δισταγμό και πισωγυρίσματα, αλλά ήταν και Θεούσα η καλή σου, ήταν αγύριστο κεφάλι και διόλου ανεκτική. Παναγιότατο, αποκαλούσε ex officio τον αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ, άρα ανάλογος και ο σεβασμός που του όφειλε το ποίμνιό του. Όχι και τράγος, κύριε Αλέξη μας, όχι και τράγος!

 

 

ΒΑΡΔΙΝΟΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΡΔΗΣ (τ. πρόεδρος ΕΔΙΑ)

Μαΐου 9, 2015

Ο Βαρδινογιάννης (όπως ο ίδιος επισημαίνει), εμπλέκεται προδικτατορικά σε προσπάθεια για οργάνωση αντιστασιακής ομάδας στις ΕΔ με καθοδήγηση από το χώρο του ΚΚΕ. Τα στοιχεία που αναφέρει είναι εντυπωσιακά και οι αριθμοί μάλλον απαγορευτικοί για τέτοια οργάνωση στις ΕΔ και ειδικά στην αεροπορία και το ναυτικό. Εν τούτοις συναντάμε ορισμένα στοιχεία κοινά και στη συνέντευξη του Παπαγεωργόπουλου. Αλλά και πάλι δεν μπορεί να γίνουν αποδεκτά χωρίς συσχέτιση, που όμως δε στάθηκε δυνατόν να υλοποιηθεί. Εκατό αξιωματικοί που θα κατέβαιναν από Αθήνα, ένοπλες δυνάμεις στα βουνά της Κρήτης, σαράντα αεροσκάφη έτοιμα να συμπράξουν σε αντίσταση κατά της χούντας, κατάληψη του Ναυστάθμου Κρήτης και λοιπές τέτοιες δράσεις και αριθμοί δεν υπήρχαν ούτε με το ΕΑΜ στην Κρήτη! Επομένως χρειάζεται αύξηση της αξιοπιστίας των στοιχείων. Όσο για την εντολή στον Βαρδινογιάννη να συμπτύξει οργάνωση του ΚΚΕ το 1966 στο στρατό, θα ήταν αξιοποιήσιμη μόνον με παροχή συγκεκριμένων ονομάτων και αποτελεσμάτων και πρόσθετη συσχέτιση. Δεν εντοπίσθηκε πουθενά αλλού παρόμοια κίνηση για προσπάθεια οργάνωσης του ΚΚΕ στις ΕΔ εκτός από τις εγκυκλίους της ΚΥΠ και του ΓΕΕΘΑ μεταπολιτευτικά. Και αυτά με στόχο να ληφθούν τα ΄΄κατάλληλα΄΄ προληπτικά μέτρα και όχι ως πληροφορία.

 

—————————————————–

Συνέντευξη στις 28 Ιουλίου 2002 με τον Βαρδή Βαρδινογιάννη (Β), πρόεδρο της ΕΔΙΑ στα γραφεία της Εταιρίας Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων

 

-. Βαρδή μπορείς να μου πεις, από τα χρόνια που έζησες στην παρανομία ή στην νομιμότητα, μέσα από την αριστερά, οι εμπειρίες σου σε σχέση με τις ένοπλες δυνάμεις κατά της δικτατορίας ποιες είναι;

Β. Από την πρώτη μέρα και επειδή είμαι από τα στελέχη εκείνα της αριστεράς που διασώθηκαν, δεν μπόρεσαν να τους συλλάβουν και έμεινα βέβαια και ολόκληρη την εφταετία σε παρανομία, από την πρώτη μέρα ήταν ο κόσμος, μεγάλη πλειοψηφία, αντίθετοι με τη δικτατορία. Διότι κάνανε αυτή την βλακεία οι δικτάτορες, εξαρχής να απομονωθούν από το πολύ κόσμο. Όμως η αντίθεση αυτή ήτανε, σε μια δυσκολία τού πως θα ενεργοποιηθεί. Και πως, διερωτώντο τότε όλοι πως θα πέσει τελικά η χούντα, η πανίσχυρη τώρα που έχει τις ένοπλες δυνάμεις, που έχει στα χέρια της τον κρατικό μηχανισμό, που έχει αυτά τα μέσα καταστολής που διαθέτει, αυτό ήτανε μέγα πρόβλημα. Ήταν μέγα ερώτημα και όλες οι αντιστασιακές οργανώσεις πιστεύω ότι το αντιμετώπισαν. Εμείς ιδιαίτερα προβληματιστήκαμε τότε, διότι είμαι από εκείνους που συγκροτήσαμε τη πρώτη οργάνωση του Πατριωτικού Μετώπου, εδώ στην Αθήνα και ήμουνα και στο κέντρο που διηύθυνε το Πατριωτικό Μέτωπο εδώ και είχα ιδιαίτερη ευθύνη για τον Τύπο που έβγαινε για τα παράνομα τυπογραφεία, για το πώς θα οργανώσουμε όλη τη δουλειά. Σκεφτήκαμε λοιπόν ότι σημαντικό στον τομέα της δουλειάς είναι οι ένοπλες δυνάμεις. Οι αξιωματικοί είναι πατριώτες, οι περισσότεροι αξιωματικοί είναι δημοκράτες στις αντιλήψεις τους. Δεν είναι δυνατόν να ανεχτούνε πολύ αυτή την λαίλαπα που έφερε μια μικρή ομάδα αξιωματικών, που κατά την δική μας εκτίμηση ήταν και ξενοκίνητη. Και εκεί είναι ένα θέμα, πως θα αποκαλυφθούν και πως θα συνειδητοποιηθεί στο χώρο των ενόπλων δυνάμεων αυτή η ανάγκη της ανατροπής της δικτατορίας.

-. Όμως είπες ότι οι ένοπλες δυνάμεις ελεγχόντουσαν από τη χούντα. Πως αυτά τα δύο πάνε μαζί, να υπάρχουν και δημοκράτες αξιωματικοί και να υπακούν στην δικτατορία;

Β. Η μεθόδευση που υπήρχε από την ιεραρχία τη στρατιωτική {ήταν}να επιβληθεί και με διάφορους τρόπους να προωθήσει εκείνους που ήτανε πιο πιστοί σε αυτούς. Και για ένα μακρύ χρονικό διάστημα δεν ήτανε δύσκολο να υπάρχει κάποια εκδήλωση από την πλευρά των ενόπλων δυνάμεων, το γνωρίζετε πολύ καλά, σε όλους τους χώρους. Ίσως στο χώρο του ναυτικού να ήτανε περισσότερες οι δυνατότητες, διότι εκεί πολλοί αξιωματικοί ήτανε και με τον βασιλιά και αυτό τους κόστισε. Το ότι υπήρχε ο βασιλιάς κάποια στιγμή με τη δικτατορία. Αλλά εν πάση περιπτώσει αυτό το οποίο συνειδητοποιήθηκε σε μας τότε, ήτανε τι μπορούμε να κάνουμε όσον αφορά τις ένοπλες δυνάμεις, από την πλευρά τη δική μας. Εμείς προχωρήσαμε στο να ιδρύσουμε τον Α.Σ.Ε.Α., Αντιδικτατορικό Σύνδεσμο Ελλήνων Αξιωματικών. Υπάρχουνε τα έγγραφα, μπορώ να σας τα δώσω, οι πρώτες διακηρύξεις, είχα συμβάλει και εγώ και επικεφαλής σε αυτήν την οργάνωση μπήκε ο Γιώργος ο Ζαβός, ο οποίος αν θέλετε δεν ανήκει και στην αριστερά, ο Γιώργος ο Ζαβός …

-. Ήταν αξιωματικός όμως;

Β. Βεβαίως ήταν, συνταγματάρχης ήτανε, δεν ξέρω τι θέση είχε ο Ζαβός τότε. Και έπαιζε ένα σοβαρό ρόλο και κοντά σε αυτόν ήτανε και δύο τρεις αξιωματικοί του ναυτικού, δεν ξέρω τα ονόματα, είχε φτιάξει μια αξιόλογη ομάδα και είχαν και μια συνεργασία με πολλούς απόστρατους του 1935. Αναφέρω παράδειγμα τα δύο αδέρφια Παπούλα. Η εργασία που είχαν αναλάβει ας πούμε με στόχο την διαφώτιση των ενόπλων δυνάμεων και των αξιωματικών, ήτανε καταρχήν η έκδοση ανακοινώσεων, προκηρύξεων που ταχυδρομούνταν που στέλνονταν για να αποκαλύψουνε αυτό το έγκλημα της δικτατορίας και να πιστέψουν σιγά – σιγά οι ίδιοι οι αξιωματικοί, ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτό το πράγμα.

-. Πότε ξεκίνησε ο Α.Σ.Ε.Α. να δρα και πόσο διάστημα κράτησε και αν υπήρξαν συλλήψεις από τη δικτατορία μελών του Α.Σ.Ε.Α.

Β. Ο Α.Σ.Ε.Α. ξεκίνησε από την αρχή, από το πρώτο χρόνο, από την πλευρά τη δική μας, εγώ από το πενταμελές γραφείο δηλαδή, κινήθηκα με τον Γιάννη τον Παπουτσάκη, τον καθηγητή και με έναν ακόμα τον Αδάμ τον Κοκολάκη. Αυτοί βρήκανε τους αξιωματικούς, ο Κοκολάκης βρήκε τον Ζαβό, συναντηθήκαμε, συζητήσαμε, συμφωνήσαμε. Μιλήσαμε ύστερα και με τους απόστρατους, διότι στην πορεία ανέκυψε το θέμα να οργανωθεί η κατάληψη της Κρήτης, έγινε ολόκληρο σχέδιο για την κατάληψη της Κρήτης. Συναντηθήκαμε εις την πλατεία Μαβίλη, (κοντά ήτανε το σπίτι του Παπούλα) ένα βράδυ στο σπίτι του Παπούλα, τα δύο αδέρφια (είχε γυρίσει από την εξορία ο Άκης που ήτανε στα μηχανοκίνητα), και είχε πάρει μέρος ο Μανόλης ο Κεφαλογιάννης, είχε πάρει μέρος, και έπαιζε σημαντικό ρόλο, ο Παπαδονικολάκης ο αξιωματικός της αεροπορίας. Αυτός λοιπόν μας έφερε όλο το σχέδιο, το επιχειρησιακό, πως θα γίνει. Ήτανε οργανωμένοι ήδη 40 αεροπόροι, ιπτάμενοι, στο αεροδρόμιο των Χανίων Ήταν βέβαιο ότι μπορούμε να καταλάβουμε το αεροδρόμιο και να έχουμε τα αεροπλάνα στα χέρια μας, έμενε το μέρος οργάνωσης και κατάληψης των μηχανοκινήτων του Ηρακλείου. Το πετυχαίναμε αυτό από ενόπλους, που είχαμε εμείς στο Ηράκλειο ομάδες, {είχαμε} οργανώσει και το Ναύσταθμο στα Χανιά. Ταυτόχρονα το σχέδιο περιλάμβανε ότι θα κατέβουνε περί τους 100 αξιωματικοί, οι περισσότεροι ήτανε απόστρατοι του ’35.[1] Θα κηρυχθεί επιστράτευση τοπι-κή, η αεροπορία ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις που θα γινόταν από την Αθήνα, οι αποβατικές ενέργειες. Και θέτει ζήτημα και έγινε αποδεχτό να κληθεί ο Καραμανλής

-. Βαρδή ένα λεπτό. Είπες τρία πάρα πολύ σοβαρά σημεία. Ανέφερες 40 αεροπόρους, αυτοί ήταν μυημένοι, οργανωμένοι σ’ αυτήν την οργάνωση; Δεύτερον ανέφερες ενόπλους, ενόπλους στο Ηράκλειο. Εννοείς ένοπλους μέσα από τις ένοπλες δυνάμεις που τότε στρατοπέδευαν εκεί; Και τρίτον, είπες για το Ναύσταθμο, με ποιους αξιωματικούς του ναυτικού θα γινόταν η κατάληψη του Ναυστάθμου;

Β. Θα σας πω (…) η αεροπορία την οργάνωση την είχε κάνει ο Παπαδονικολάκης, ο αξιωματικός αυτός, είναι επιτελικός αξιωματικός της αεροπορίας, αργότερα έγινε και υπουργός, υφυπουργός, υπουργός στρατιωτικών κάτι τέτοιο (…)

-. Γνωστός ο Παπαδονικολάκης.

Β. Ο Παπαδονικολάκης δεν ήτανε ακόμα ενταγμένος εις το Π.Α.Κ. Μάλιστα στη πρώτη συνάντηση μας είπε και διάφορα πράγματα, ξέρω ‘γω ότι δεν συμφωνεί με τον Ανδρέα, με την τακτική, με ορισμένα πράγματα, αλλά στην πορεία τα βρήκαν. Και εκεί μάλιστα ήρθα και εγώ σε μια σύγκρουση με τον Παπαδονικολάκη, διότι ο Παπαδονικολάκης λέει, ότι εγώ θα συνεργαστώ με όλους, με όλους σας αλλά δεν μπορώ να συνεργαστώ με έναν κομμουνιστή. Τον διέκοψα και του είπα ότι ΄΄εγώ είμαι κομμουνιστής κύριε, αλλά εγώ είμαι σήμερα αντιστασιακός και παλεύω για τους ίδιους σκοπούς. Δεν μπορεί λοιπόν να μου λες εσύ ότι πολέμησες στο Γράμμο τους κομμουνιστές. Διότι και εγώ πολέμησα χρόνια και υπέστην από την παράταξη τη δική σας ορισμένα πράγματα. Αυτά θα συζητήσουμε τώρα; Θα συζητήσουμε τι θα κάνουμε συνεργαζόμενοι για να ανατρέψουμε τη δικτατορία΄΄, του λέω. Και το απεδέχθη, γιατί συμφώνησαν μαζί μου οι υπόλοιποι και δεν μπορούσε μόνος του. Και συνεχίσαμε και ξημερωθήκαμε εκεί με το σχέδιο που μας ανέλυσε, το επιχειρησιακό ο Παπαδονικολάκης. Οι αεροπόροι λοιπόν, που με ρωτάς τώρα, οι αεροπόροι ήτανε οργανωμένοι από τον Παπαδονικολάκη, μας είπε, μας το βεβαίωσε, κανένα πρόβλημα, έχουμε στα χέρια μας τα αεροπλάνα, ήτανε 40 καινούργια αεροπλάνα μαχητικά εις το αεροδρόμιο (…). Όσον αφορά τα μηχανοκίνητα του Ηρακλείου, είχαμε ομάδα οργανωμένη με τον Γιώργο τον Βλάγο, (…) με ενόπλους. Διωκόμενοι ήτανε και συζητήσαμε ότι θα μπορούμε να κατεβούμε και να καταλάβουμε τα μηχανοκίνητα, με ενόπλους διωκόμενους..

-. Τι διωκόμενους δηλαδή;

Β. Ήτανε στο βουνό οι άνθρωποι, ήτανε στο βουνό, είχανε το τουφέκι στον ώμο, δεν είχανε ακόμα ενταχθεί εις τις συγκεκριμένες οργανώσεις το Ε.Α.Μ., το Ε.Λ.Α.Σ., την Ε.Ο.Ν. και λοιπά, όχι. Αλλά ήτανε ορισμένοι άνθρωποι που διωκόντουσαν και υπήρχανε καμπόσα τουφέκια ας πούμε εις το όλο αυτό, που θα ανελάμβανε αυτό το έργο.

-. Εννοείς, ένα λεπτό…

Β. Ανέλαβα λοιπόν εγώ …

-. Ένα λεπτό …

Β. Όχι. Ανέλαβα λοιπόν εγώ, που κρατούσα την οργάνωση αυτή εις το Ηράκλειο να επικοινωνήσω με τον Κλάδο και να λύσουμε αυτό το ζήτημα το δυναμικό. Πως θα μπορέσουμε να καταλάβουμε τα μηχανοκίνητα. Και έστειλα άνθρωπο στα Χανιά να δει μια άλλη, κάποιες άλλες ομάδες που υπήρχανε εκεί, για να δούμε πως είναι δυνατόν συνεργαζόμενοι και με τους αεροπόρους, να μπλοκάρουμε και να καταβάλουνε τα καράβια.

-. Είμαστε στη δεκαετία του ’60. Ήμαστε στο ’68 – ’69 που γίνονται αυτά τα πράγματα; Υπάρχουν στα βουνά της Κρήτης …

Β. Δεν μιλάω…

-. … ένοπλοι, ένοπλοι οι οποίοι …

Β. Δεν μιλάω για το ’69. Μιλάω για το ’71 – ’72.

-. ’71 – ’72. Υπάρχουν ένοπλοι διωκόμενοι γνωστοί στις αρχές, δηλαδή ότι βρίσκονται παράνομα στα βουνά, οι οποίοι τι ήταν; Παλιοί αντάρτες του Ε.Α.Μ., Ε.Λ.Α.Σ. που είχανε περισσέψει και γυρνούσαν στα βουνά της Κρήτης; Τι ήταν αυτοί οι ένοπλοι;

Β. Υπήρχαν άνθρωποι που κρύβονταν, υπήρχαν οι πρώτες ομάδες που δεν είχαν ακόμα συγκροτηθεί τα τμήματα, ούτε του Ε.Λ.Α.Σ., ούτε της Ε.Ο.Ν. αλλά υπήρχε μια βάση δυναμική από ανθρώπους εμπειροπόλεμους που θα κάναν αυτό το έργο. Δηλαδή το σχέδιο μας, εμείς αναλάβαμε ας πούμε αυτό το θέμα, του πως θα κινήσουμε πολίτες ενόπλους από κάτω για να εφαρμοστεί το σχέδιο.

-. Το όνομα Γρηγοριάδης από αξιωματικούς του ναυτικού σου λέει τίποτα Βαρδή;

Β. Ομολογώ ότι δεν ήξερα τα ονόματα και δεν ζήτησα ποτέ από το Ζαβό να μου πει, να πει ονόματα, ποιους είχε οργανώσει. Όταν συνεδριάζαμε, γιατί δεν κάναμε συχνά συνεδριάσεις. Μαζευτήκαμε πρώτα – πρώτα στου Κεφαλογιάννη το σπίτι μια μέρα, εδώ στο Σουκλάτου του εκδότη το σπίτι ένα βράδυ, ήρθε ο Μανόλης ο Κεφαλογιάννης εκεί, έχει πάει στο εξωτερικό. Έφερε ο Κεφαλογιάννης δέκα εκρηκτικούς μηχανισμούς, τους οποίους παρέδωσε με εντολή δική μου, στον Παπουτσάκη και ο Παπουτσάκης τους έδωσε στον Ζαβό και εγώ έδωσα εντολή, διότι δεν ήμουνα υπέρ των εκρήξεων, των άσκοπων εκρήξεων, αλλά είμεθα υπέρ του ότι και αυτή η μέθοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Δυστυχώς παράκουσε την εντολή τη δική μου ο Παπουτσάκης και έδωσε στον αξιωματικό τον Αρχάκη μια από αυτές τις βόμβες, πήγε και την έριξε την βόμβα αυτή εδώ στο Πεδίο του Άρεως, έγινε γνωστό, πιάσανε τον Αρχάκη. Ευτυχώς ο Αρχάκης δεν μαρτύρησε, ήταν παλικάρι, άντεξε στις ανακρίσεις, άντεξε στις πιέσεις και δεν … διότι θα μας κάνανε μεγάλο κακό τότε. Να μια περίπτωση, που μου λες, για οργανωμένους αξιωματικούς, να μια περίπτωση. Δεν μπορούσαμε να ελέγχουμε τα πάντα.

-. Λες Βαρδή ότι ο … Βαρδή λες ότι ο Αλέκος ο Αρχάκης, ο γνωστός Αρχάκης που συνελήφθη και έκανε και χρόνια στην φυλακή, ο Ζαβός, ο Παπαδονικολάκης και ένας μεγάλος αριθμός αεροπόρων, καθώς και ορισμένοι αξιωματικοί εν ενεργεία προφανώς οι τελευταίοι, ήταν οργανωμένοι στον Α.Σ.Ε.Α.;

Β. Στον Α.Σ.Ε.Α. δεν ήτανε ο Παπαδονικολάκης. Ο Παπαδονικολάκης είχε φτιάξει δική του οργάνωση στην αεροπορία και συμφωνήσαμε να συνεργαστούμε, έτσι.

-. Εκτός από τον Αρχάκη και τον Παπαδονικολάκη που συνελήφθη αργότερα, από την οργάνωση του Α.Σ.Ε.Α. είχαμε συλλήψεις, φυλακίσεις, δίκες;

Β. Από τους αξιωματικούς που ήτανε οργανωμένοι στον Α.Σ.Ε.Α., ούτε συλλήψεις, ούτε δίκες. Το μόνο που μπορώ εγώ να σας δώσω είναι τα έντυπα που τυπώναμε στο τυπογραφείο και που τα ταχυδρομούσανε, προκηρύξεις που τις γράφανε οι ίδιοι, με ευρύτητα βέβαια και με το πνεύμα που πρέπει να απευθύνεσαι στους αξιωματικούς. Αυτό το οποίο μπορώ να πω εγώ, είναι ότι όλες οι προσπάθειες που γίνανε και δεν ήταν η μοναδική οργάνωση αυτό που λέμε ο Α.Σ.Ε.Α., εκεί που άλλες …, υπήρξαν και άλλες πρωτοβουλίες και ξέρετε και εσείς πολύ καλά και για τον αριθμό και λοιπά. Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες δεν πήγαν χαμένες, διότι καλλιεργήθηκε αυτό το πνεύμα το αντί χουντικό, της ανάγκης ανατροπής της δικτατορίας και κάποια στιγμή αυτό κάθισε. Όταν έγινε το κίνημα στο ναυτικό, όταν ήρθε ο Αβέρωφ στο Παρίσι, ήμουνα στο Παρίσι παράνομα, είχα πάει και συνήλθαμε στο σπίτι του (…) ο Οπρόπουλος προήδρευε, ήτανε ο Κώστας ο Μητσοτάκης, ήτανε από την …, απ’ όλες τις οργανώσεις και είχε, είχε και ο Λουλές από το ΚΚΕ, και είχε έρθει ο ιδιαίτερος του Καραμανλή εκεί ο Πυλαρινός και κάναμε ολονύχτια σύσκεψη να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε για το δημοψήφισμα.

-. Πότε έγινε αυτό;

Β. Αυτό έγινε στις παραμονές του δημοψηφίσματος, διότι εμείς υπερ… υποστηρίζαμε, όλοι αυτοί που συνήλθαμε, ότι πρέπει να δώσουμε τη μάχη του δημοψηφίσματος …

-. Τι κουβεντιάσατε στη σύσκεψη στο Παρίσι, Βαρδή;

Β. Εκεί συζητήσαμε την τακτική μας όσον αφορά το δημοψήφισμα. Εκεί συγκρούσθηκαν οι δύο απόψεις. Την μια άποψη την οποία… τότε το ΚΚΕ προσπαθούσε να έχει μια συνεργασία με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Και επειδή ο Ανδρέας Παπανδρέου ήτανε υπέρ των δυναμικών λύσεων και λοιπά και ότι η όξυνση και ότι δεν παίρνουν μέρος ουσιαστικά σ’ αυτήν την παρωδία. Εμείς λέγαμε ότι, στο δημοψήφισμα πρέπει να πάμε, να φτιάξουμε παντού επιτροπές του ‘Όχι’, να πάμε να δώσουμε την μάχη για το δημοψήφισμα με το ‘Όχι’ σύνθημα. Τελικά αποδέχθηκε το ΚΚΕ αυτήν την άποψη και εμείς την εφαρμόσαμε εδώ…

-. Αυτό είναι πριν το κίνημα, πριν το κίνημα του ναυτικού.

Β. Δεν … ήταν …

-. Δεν είχε γίνει το κίνημα του ναυτικού;

Β. Μιλάω για το δεύτερο δημοψήφισμα, το δεύτερο. Για το δεύτερο δημοψήφισμα, το ξέρετε ότι πήρα προχτές … την ΑΚΠΡΟΠΟΛΗ εκείνης της εποχής και εις την Α’ Αθηνών ήρθαμε εδώ στα ίσα του ‘Όχι’ και του ‘Ναι’ …

-. Ο Αβέρωφ Βαρδή, από πλευράς του κινήματος, τι είπε για το κίνημα;

Β. Εκείνο το καιρό λοιπόν, άκουσε με τώρα. Εκείνο τον καιρό λοιπόν ήρθε εδώ ο Αβέρωφ έτσι, εμένα, με είχε ξενίσει ο τρόπος που αντιμετώπιζε την σύλληψή του ο Αβέρωφ. Ο οποίος κάθισε και είπε τι έκανε και κάθισε και είπε τι έκανε και ο …, ορισμένα πράγματα και για τον Μητσο…, για τον Καραμανλή …

-. Εννοείς όταν είχε συλληφθεί;

Β. Ναι. Ήρθε μετά που τον άφησαν, ήρθε στο Παρίσι. Λέω λοιπόν στον Πυλαρινό με τον οποίο καθόμασταν συχνά και παίρναμε καφέ και κουβεντιάζαμε όλα τα θέματα της αντίστασης, που ήτανε γραμματέας του Καραμανλή τότε. Του λέω, ρε ‘συ Κώστα, του λέω, με ξενίζει αυτό το πράγμα, μου λέει, να σου πω την αλήθεια και μένα με ξένισε. Όταν ήρθε ο Αβέρωφ τον αγκάλιασε και τον φίλησε ο Καραμανλής, ενώ είχε πει, είχε παραδεχτεί ένα σωρό πράγματα. Αλλά ο Καραμανλής βεβαίως γνώριζε και αυτός περισσότερα, ότι τελικά η λύση θα δοθεί μέσω των ενόπλων δυνάμεων. Αυτό είναι γεγονός που σου λέω τώρα Αντώνη. Το γνώριζε και μου το είπε επί λέξη ο … και εγώ παραξενεύομαι. Μου λέει, Βαρδή, πως τον δέχτηκε με ανοιχτές αγκάλες;

-. Τι ήτανε εκείνα που κατά την γνώμη σου είπε ο Αβέρωφ στην Ε.Σ.Α. και (…) τον Καραμανλή;

Β. Από ότι είχα διαβάσει, από ότι είχα διαβάσει παραδέχτηκε τη σύνδεση και με Καραμανλή.

-. Αυτό δεν εξέθετε τον Καραμανλή. Τον εξέθετε;

Β. Δεν ξέρω, μπορεί ποινικά να τον εξέθετε. Δεν έπρεπε πάντως κατά τη δική μου εκτίμηση τότε. Εγώ δεν ξαναγύρισα σ’ αυτά τα κείμενα. Κατά τη δική μου εκτίμηση της αδιαλλαξίας, τότε που είδα έναν συλλαμβανόμενο να παραδέχεται ούτε για τον εαυτό του, ούτε για τους άλλους τι έκαναν… Αυτό εγώ, εμείς, το είχαμε σαν αρχή. Και αυτό με ξένισε και γι’ αυτό είπα στον Πυλαρινό αυτό το πράγμα και ποια ήτανε η απάντηση του Πυλαρινού. Για τον Καραμανλή μιλάω τώρα, για θέματα τα οποία ήτανε… σε ανύποπτο χρόνο συνέβησαν και πως τότε αντιμετωπίζαμε τα ζητήματα. Και εδώ αποδέχτηκα και εγώ λέω αυτή {είναι} η τακτική του Καραμανλή.

-. Αποδέχτηκες δηλαδή το ότι ο Αβέρωφ από πλευράς του σωστά κατέθεσε όλα εκείνα που κατέθεσε στην Ε.Σ.Α.;

Β. Εγώ αποδέχτηκα ότι από πολιτικότητα ο Καραμανλής φαινότανε να τα έχει καλά με τις ένοπλες δυνάμεις. Απάντησε στον Αβέρωφ.

-. Να τα έχει καλά με τις ένοπλες δυνάμεις, ποιες τις αντιστασιακές;

Β. Αυτές που όταν … Βέβαια με τις αντιστασιακές. Όχι …

-. Εννοείς με τους αντιχουντικούς αξιωματικούς;

Β. Βεβαίως. Λέω λοιπόν ότι ο Καραμανλής γνώριζε ότι είχε ουσιαστικές σχέσεις, οργανωτικές με τις ένοπλες δυνάμεις. Ο Αβέρωφ γνώριζε ότι κάποια στιγμή η λύση θα προέλθει από τις ένοπλες δυνάμεις. Αυτός δηλαδή, ο οποίος είχε πολύ μυαλό και πείρα, καταλάβαινε ότι θα παίξουν κάποιο ρόλο και οι ένοπλες δυνάμεις στην αλλαγή.

-. Εσένα, σε εσένα Βαρδή έναν έμπειρο αντιστασιακό, αριστερό, τι εντύπωση σου έκανε το κίνημα του ναυτικού, που δεν έγινε τελικά κίνημα, έτσι; Οι συλλήψεις των αξιωματικών, αυτά που έλεγαν, τι εντύπωση σου προκάλεσαν;

Β. Επειδή είχα ασχοληθεί με προσπάθεια να γίνει οργάνωση στις ένοπλες δυνάμεις και με… και θέλαμε όλοι μας τότε να καλλιεργήσουμε το αντιστασιακό πνεύμα στις ένοπλες δυνάμεις, κάθε κίνηση και κάθε σύλληψη και κάθε χτύπημα, εμάς μας ενδιέφερε, και το παρακολουθούσαμε, και το χειροκροτούσαμε. Αλίμονο και όλους αυτούς τους αξιωματικούς που ήτανε, ανεξάρτητα ότι μπορεί να ήτανε φίλοι του βασιλιά ή δεν ξέρω ‘γω τι, εμείς το χειροκροτούσαμε αυτό και θέλαμε να επαυξηθεί, θέλαμε να δυναμώσει. Διότι η μοναδική λύση που φαινότανε τότε, ήτανε ότι αν μαζικοποιηθεί το κίνημα στη νεολαία… η νεολαία δεν ξεσηκώθηκε ξαφνικά στο Πολυτεχνείο, έγιναν μια σειρά ενέργειες πιο μπροστά και δραστηριότητες μέσα στο χώρο της νεολαίας για να γίνει και το Πολυτεχνείο που ήταν ένα άλλο γεγονός σημαντικό. Το ίδιο όσον αφορά και τις ένοπλες δυνάμεις, κάποια στιγμή και με την προδοσία του κυπριακού ξέσπασε …

-. Θα πάμε στο κυπριακό. Βαρδή… πες μου. Με αφήνεις να καταλάβω από αυτά που είπες για το κίνημα του ναυτικού ότι την αριστερά τότε, εσένα προσωπικά σε ενδιέφερε θετικά …

Β. Θετικότατα.

-. Όχι η οργάνωση μόνο του κινήματος, αλλά οι συλλήψεις των αξιωματικών του κινήματος. Που δεν ολοκληρώθηκε {το κίνημα}.

Β. Μα είναι δυνατόν να δούμε τις συλλήψεις θετικά;

-. Όχι, δεν εννοώ… δεν εννοώ ότι καλά έκαναν και πιάστηκαν. Όχι. Σαν προσφορά λέω.

Β. Ναι, βεβαίως, βεβαίως και είναι προσφορά. Και είναι προσφορά, δηλαδή όταν κάνεις πόλεμο και μάλιστα με έναν αντίπαλο τόσο ισχυρό, θα υποστείς θυσία και μπήκανε τόσοι στη φυλακή και πήγανε τόσοι στην εξορία και χάσανε και την υγειά τους πολλοί άνθρωποι, έτσι; Ανεξάρτητα σε πια παράταξη ανήκανε. Διότι εμείς τότε το αντιχουντικό, εγώ, το βλέπαμε με μια ευρύτητα, δεν κάναμε … σκέψου ότι συζητώντας με τον Οπρόπουλο, ήμουνα με ψευδώνυμο τότε στο Παρίσι που πήγα και γύρισα παράνομα, έτσι, δεν … ο Οπρόπουλος δεν έκανε μια κίνηση εάν δεν με ρωτούσε και μου έλεγε., ήμουνα ο Ανδρέας Ανδρέου το ψευδώνυμο και με πήρε τηλέφωνο στο Παρίσι « Ανδρέα ετοίμασα την διακήρυξη, τι να την κάνουμε;» Του λέω, «δεν είπες να την στείλεις στο Λονδίνο να υπογράψει η Βλάχου με τους άλλους;» « Μα την έστειλα ήδη», μου λέει. Με παίρνει την άλλη μέρα, τώρα ήρθε υπογεγραμμένη, μου λέει, «Βαρδή, εεε Ανδρέα, η διακήρυξη για το δημοψήφισμα, τι να κάνουμε;» Του λέω, «θα καλέσεις το ΚΚΕ να υπογράψει και αυτό, υπό έναν όρο, ότι θα την εφαρμόσει, θα εφαρμόσει τη γραμμή τού ‘Όχι’. Όχι να εφαρμόσει το άλλο, λευκό και άκυρο και τέτοια πράγματα».

-. Ο Οπρόπουλος, ένας απόστρατος αξιωματικός και μάλιστα ανάπηρος, μου λες σήμερα ότι από το Παρίσι συντόνιζε πιθανόν μαζί με σας τους υπόλοιπους, των αντιστασιακών οργανώσεων, των αντιχουντικών οργανώσεων, μια προσπάθεια στο εξωτερικό. Εκεί συνάντησες άλλους αξιωματικούς, αντιχουντικούς;

Β. Εκεί έφερε δύο τρεις αξιωματικούς, δεν θυμάμαι ονόματα. Στη σύσκεψη αυτή δεν ήτανε, στη σύσκεψη αυτή ήτανε απ’ όλα τα κόμματα, ήρθε ακόμα και από τον Καραμανλή ο Πυλαρινός και πήρε μέρος στη σύσκεψη. Έγιναν δύο συσκέψεις στο σπίτι του Οπρόπουλου, πολύωρες συσκέψεις και αυτή η διακήρυξη, θα σου δώσω και το κείμενο, Αντώνη μου, που υπογράφτηκε τότε, δεν είχε καλή αντιμετώπιση από την πλευρά του Κ.Κ.. Διότι δεν την μετέδωσαν ως είχε και δεν έβαλαν τις υπογραφές όλες, έσβησαν άλλες και έβαλαν άλλες όπως συνηθίζουν. Με πήρε τηλέφωνο τότε ο Μητσοτάκης και μου λέει, «Βαρδή δεν θέλω ξανά κουβέντα μ’ αυτούς τους ανθρώπους, μην ξανακάτσετε όλοι μαζί. Διότι δεν είναι συνεπείς, δεν έχουνε μπέσα».

-. Εντούτοις σήμερα ο Μητσοτάκης τα πάει καλά με το Κ.Κ.

Β. Εγώ τώρα σου λέω Αντώνη μου, κοίταξε να δεις, σου λέω για τα γεγονότα εκείνα. Διατηρώ καλές σχέσεις με όλους, ξέρω του καθεενός τις απόψεις, διαφωνούμε σε πράγματα, δια… συμφωνάμε όμως και σε ορισμένα άλλα.

-. Κάποτε θα τα βρείτε μαζί και μακάρι να τα βρείτε. Πες μου το εξής, έχεις διαπιστώσει από τις επαφές με τους αξιωματικούς τους αντιστασιακούς, τους αντιχουντικούς στη διάρκεια της δικτατορίας, ότι υπάρχουν και αριστεροί, κομμουνιστές αξιωματικοί εν ενεργεία, έχεις διαπιστώσει κάτι τέτοιο;

Β. Πριν την δικτατορία, στην Ε.Δ.Α., το λέω για πρώτη φορά, δεν το έχω πει άλλοτε, είχαμε μια ειδική εντολή να συγκροτήσω οργάνωση στο στρατό.

-. Είχες εσύ;

Β. Εγώ.

-. Στην Ε.Δ.Α.;

Β. Ο μοναδικός, δεν το ήξερε κανένας άλλος από την ηγεσία της Ε.Δ.Α..

-. Από τον (…)

Β. Όχι. Απέξω.

-. Εννοείς από το Κομμουνιστικό Κόμμα που δρούσε τότε στο εξωτερικό, από το Πολιτικό Γραφείο;

Β. Είχα απ’ ευθείας επαφή, και η διοίκηση της Ε.Δ.Α. εδώ δεν ήξερε τίποτα. Είχαμε κάνει λοιπόν μια προσπάθεια τότε και ήτανε η εποχή που είχε γίνει ο ΑΣΠΙΔΑ, αν έχεις υπόψη σου, από τον Ανδρέα, από φίλους του Ανδρέα και λοιπά. Εμείς κάναμε μια παράλληλη προσπάθεια. Τα πράγματα ήτανε δύσκολα, είχα στηριχτεί τότε σε δύο, δεν θέλω να αναφέρω τώρα ονόματα, γιατί ο ένας ζει ακόμα …

-. Πες μου αυτά που έχετε κάνει.

Β. Ναι. Τέλος πάντων. Καλύτερα δεν θα το προτιμούσα, δεν θα το ήθελα γιατί, επειδή δεν ήμαστε τώρα στην ίδια …

-. Βαρδή, πες μου ποιος, θα μου πεις ποιος σου είχε δώσει την εντολή από το Πολιτικό Γραφείο απ’ έξω;

Β. Όχι, από το Πολιτικό Γραφείο δεν γνωρίζω. Μου ήρθε ειδική εντολή και εγώ ασχολήθηκα για μακρό χρόνο, άλλες δουλειές στην Ε.Δ.Α., ήμουνα γενικός γραμματέας στο εκτελεστικό γραφείο, έκανα δουλειές, υπεύθυνες, σοβαρές μέσα στην Ε.Δ.Α. αλλά είχα και αυτήν την ειδική αποστολή. Και έγινε μια προσπάθεια, τότε δεν είχαμε καταφέρει να προσεγγίσουμε οργανωτικά πολλούς αξιωματικούς. Είχε γίνει όμως μια προσπάθεια, υπήρχανε απ’ ότι μου έλεγε, δεν μου έλεγε ονόματα αυτός που είχα βάλει εγώ, που στηριζόμουνα, είχε δύο στην αεροπορία και έναν στο ναυτικό. Τώρα σε ποιον βαθμό, κομματικά, πολιτικά, τους επηρέαζε δεν μπορώ να ξέρω. Πάντως τους επηρέαζε στην άποψη ας πούμε ότι χρειάζεται να υπάρχει μια οργάνωση στο στρατό, διότι υπάρχει κίνδυνος να γίνει, να έρθει μια δικτατορία και να μπορέσουμε να αντιδράσουμε.

-. Αυτός ήτανε ο σκοπός της οργανώσεως μιας παράνομης κομμουνιστικής ομάδας στο στρατό;

Β. Να αντιδράσουμε για ένα ενδεχόμενο πραξικόπημα, για μια ενδεχόμενη δικτατορία.

-. Γνωρίζεις αν υπήρχαν άλλες τέτοιες οργανώσεις μέσα στις ένοπλες δυνάμεις;

Β. Τότε ζήτησα εγώ να προταθεί στον Ανδρέα Παπανδρέου, μια συνεργασία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν δέχτηκε. Για …

-. Συνεργασία σε τι επίπεδο με τον Ανδρέα Παπανδρέου;

Β. Συνεργασία στη βάση ότι ένα πολιτικό πρόσωπο, και μη λέμε τώρα τα ονόματα, ακόμα είναι εν ζωή, ένα πολιτικό πρόσωπο πήγε στον Ανδρέα και του λέει, « έχουμε και μείς κάτι. Θα ήτανε σκόπιμο να συντονιστεί». Αυτός βέβαια φοβήθηκε, διότι φοβότανε και τον ΑΣΠΙΔΑ τότε, είχανε φτιάξει τότε και τον ΑΣΠΙΔΑ και δεν απεδέχθη, καλώς ή κακώς. Αλλά και να είχε αποδεχθεί, σπουδαία πράγματα δεν θα γινότανε.

-. Άρα αυτά γίνονται Βαρδή γύρω στο ’66.

Β. Ναι εκεί. Ένα χρόνο πριν τη δικτατορία, έγινε αυτό. Εγώ υποθέτω, τότε υποθέσαμε εμείς, ότι ο Ανδρέας ο Παπανδρέου ανησυχεί για την κατηγορία σε βάρος του σχετικά με τον ΑΣΠΙΔΑ. Και γι’ αυτό το λόγο σου λέει, τι να μπλέξω εγώ με Κουκουέδες τότε και με τέτοια πράγματα, κατάλαβες; Κατά πάσα πιθανότητα. Συνέχεια εμείς δεν δώσαμε και η προσπάθεια μας δεν απέδωσε πολλά, σου λέω θα μετριότανε στα δάχτυλα του ενός χεριού, δεν ξέρω αν θα έπιανε και το δεύτερο χέρι, αυτές οι επαφές αξιωματικών, που είχαμε πετύχει μέσω παλιών αξιωματικών εν ενεργεία, του Ε.Λ.Α.Σ. που ήτανε τότε, είχανε μια οργάνωση σχετική, εγώ στηρίχτηκα σε αυτούς …

-. Ένα λεπτό …

Β. … διατηρούσαμε κάποιες γνωριμίες στο χώρο των εν ενεργεία.

-. Ένα λεπτό Βαρδή. Ξέρουμε ότι μετά τη λήξη του εμφύλιου, μετά απ’ όλες τις εκκαθαρίσεις, με τον Β΄ πίνακα στις ένοπλες δυνάμεις και λοιπά, παρ’ όλες αυτές τις εκκαθαρίσεις, στον στρατό ξηράς υπήρχε σημαντικός αριθμός αξιωματικών του Ε.Λ.Α.Σ. που εξακολουθούσε να υπηρετεί.

Β. Ναι, αλλά …

-. Εννοείς μέσω των αξιωματικών αυτών κρατήσατε εσείς τις επαφές;

Β. Όχι, όχι μέσω των αξιωματικών που είχανε, που είχανε φύγει και αποτελούσανε στην Ε.Δ.Α. μια χωριστή οργάνωση, την καθοδηγούσα εγώ στην Ε.Δ.Α., πήγα ειδικά και από μέσα βρήκα δύο τρεις ανθρώπους, ο ένας από αυτούς που έπαιξε και τον πρώτο ρόλο στο Κ.Κ., δεν θέλω τώρα να κουβεντιάσω, γιατί μπορεί να πει γιατί τα λες αυτά τώρα, ο Αλέξης ο (…) …

-. Εντάξει δεν επιμένω σ’ αυτό. Αυτό όμως που λέω …

Β. Σου λέω ότι, ορισμένα πράγματα εμείς από την αρχή σκεφτόμαστε, ότι στις ένοπλες δυνάμεις θα πρέπει οπωσδήποτε να έχεις διάλογο, και μερικοί αξιωματικοί να συμμετέχουνε, να έχουνε πολιτική άποψη και να είναι αντίθετοι σε δικτατορίες. Και αφότου συνεχίσαμε με περισσότερη ένταση μετά όταν έγινε η δικτατορία και νομίζω ότι και οι άλλες οργανώσεις που γίνανε, δεν είχανε αυτό το τυφλό αντικομουνιστικό και στο αναφέρω. Όταν ήρθα σε σύγκρουση για λίγα λεπτά με τον Παπαδονικολάκη, έκανε ο Παπαδονικολάκης έτσι το πουκάμισο του, «έλα εδώ να δεις», μου λέει, «αυτά στο Γράμμο μου τα έχετε κάνει {εσείςακούς;. Και μου έδειξε σφαίρες, του λέω, «θέλεις να σου ανοίξω και εγώ, να σου δείξω τις δικές μου πληγές; Δεν ήρθαμε γι’ αυτό τώρα, εδώ», του λέω …

-. Πάμε στη προδικτατορική περίοδο, γιατί ανέφερες κάτι πολύ σημαντικό. Με αυτήν την οργάνωση των αξιωματικών, που άφησες να εννοηθεί, ή μάλλον είπες σαφώς ότι…

Β. Μικρή μεν αλλά υπήρχε. Υπήρχε. Την προσπάθεια την κάναμε.

-. Πες μου λοιπόν, πες μου.

Β. Με το Κ.ΚΕ απ’ έξω, ε … Δεν ήξερε τίποτα η Ε.Δ.Α. εδώ.

-. Καταρχήν πες μου εσύ, ήσουνα οργανωμένος στον παράνομο μηχανισμό του κομμουνιστικού …

Β. Εγώ παλιά ήμουνα εκτός της Ε.Δ.Α.. Παλιά ήμουνα. Αλλά εδώ, όταν η Ε.Δ.Α. έφτιαχνε παράνομο μηχανισμό δεν δέχτηκα, γιατί είχα ήδη την ειδική εντολή.

-. Γι’ αυτό το λόγο δεν δέχτηκες λοιπόν να μπεις στον παράνομο μηχανισμό. Άρα ήσουνα υπέρ προστατευμένος …

Β. Κάτι παραπάνω, δεν δέχτηκα. Γι’ αυτό σου λέω …

-. Και είχες και την ευθύνη των αξιωματικών ξηράς, του στρατού ξηράς οι οποίοι είχανε αποστρατευτεί, είχανε ενταχθεί στην Ε.Δ.Α.;

Β. (…). Κάνανε συνελεύσεις, κάνανε ξέρω ‘γω, σαν οργάνωση έτσι, είχανε τα προβλήματα τα δικά τους, αλλά σε αυτούς εγώ επισήμανα δύο περιπτώσεις το και το. Είσαι …

-. (…) Άστο τώρα. Εσείς, ο παράνομος μηχανισμός, ο πολύ παράνομος μηχανισμός του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Ελλάδα, πριν την δικτατορία, έχετε εντολή από το πολιτικό γραφείο του εξωτερικού, να διεισδύσετε και να κάνετε παράνομο μηχανισμό. Πως βλέπατε τότε τη λειτουργία των ενόπλων δυνάμεων, πως βλέπατε το σώμα των αξιωματικών, ποιους αξιωματικούς συγκέντρωσαν τότε στην Ε.Δ.Α.;

Β.-Να σου πω κάτι. Ποτέ η Ε.Δ.Α., τα βασικά στελέχη, αυτοί που είχανε μυαλό στο κεφάλι τους δηλαδή, δεν είδανε με εχθρότητα τους αξιωματικούς. Ή επειδή είναι ενταγμένοι ας πούμε και υπηρετούνε και υπηρετούσαν ακόμα στο ΄΄σύστημα΄΄ σε εισαγωγικά ας το πούμε, και εδίωκαν τους άλλους και είχανε τις δυνάμεις καταστολής και λοιπά. Εδώ είχαμε μια ευρύτητα, διότι οι αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων είναι και ευαίσθητοι σε μόρφωση και πατριωτισμό. Αυτό δεν μπορείς να το αμφισβητήσεις, μπορεί πολιτικά να είναι ας πούμε, εεε μονοκόμματοι, σαν εμένα και να μην είναι δυνατόν να τους μετακινήσεις από εκεί. Αλλά ούτε τον πατριωτισμό τους, ούτε την νοημοσύνη τους δεν μπορείς να την (…) και το επίπεδο το πολιτιστικό που έχουνε. Εγώ αυτό έβλεπα πάντοτε, και μείς γενικότερα, αυτό το πνεύμα ήτανε και στη περίοδο της Ε.Δ.Α.. Έτσι για να λέμε (…) Κοίταξε εγώ με την Ε.Δ.Α. ήτανε άλλο το έργο μου, ήτανε άλλο το έργο που είχα απ’ ευθείας από το Πολιτικό Γραφείο. Σου λέω είχα ειδικό σύνδεσμο με το πολιτικό γραφείο γι’ αυτό το θέμα. Για μια περίοδο ενός έτους, όχι παραπάνω.

-. Ο οποίος, προφανώς θα είναι στο ΚΚ;

Β. Όχι, δεν είναι αυτός. Στο ΚΚ είναι αυτός που είχα βάλει εγώ επικεφαλής εδώ των (…) στο στρατό.

-. Αυτή η αποκάλυψη που κάνεις σήμερα είναι σοβαρή και το είπες και ο ίδιος.

Β. Δεν το έχω ξαναπεί ποτέ.

-. Ποιος άλλος θα μπορούσε να τα υποστηρίξει αυτά;

Β. Κανένας δεν μπορεί να το υποστηρίξει.

-. Εκτός από τους αξιωματικούς που είχαν τότε μυηθεί στον παράνομο αυτό μηχανισμό και ζούνε σήμερα. Βαρδή γιατί δεν μου λες σήμερα κάποια από τα ονόματα αυτά; Αυτό πιθανόν να αποτελέσει αύριο, μεθαύριο ένα ιστορικό γεγονός σημαντικό. Γιατί δεν λες …

Β. Σου λέω …

-. … τα ονόματα;

Β. Και οι δυο άνθρωποι στους οποίους στήριξα την δουλειά μου, μετά τη διάσπαση πήγανε από την άλλη πλευρά και με … μου διαμήνυσαν και πράγματα βαριά. Και έτσι δεν έχω εμπιστοσύνη, ότι θα πάτε εκεί και θα συμφωνήσουν στα πράγματα ή θα τα διαψεύσουν, ξέρω ‘γω; Γι’ αυτό το λόγο.

-. Αυτό, ή τηρείς το πάγιο συνωμοτικό κανόνα που έχετε οι κομμουνιστές και λέτε ότι ορισμένα πράγματα δεν θα τα πείτε.

Β. Όχι, όχι αυτό όχι. Δεν είναι αυτό.

-. Άρα Βαρδή αυτή η παράνομη ομάδα …

Β. Δεν απόδωσε πολλά.

-. Μπορεί να μην απέδωσε πολλά, αλλά ο καθένας στο περιβάλλον του κάτι θα δημιούργησε.

Β. Ασφαλώς. Και μην ανησυχείς ότι οι αξιωματικοί, όλοι οι απόστρατοι, ο συγγενής σου παραδείγματος χάρη, ή όλοι, όλοι οι αξιωματικοί οι απόστρατοι είναι δυνατόν να μην έκαναν δουλειές στο περιβάλλον τους; Στους παλιούς τους συμμαθητές, στους φίλους και λοιπά. Έτσι κυκλοφορήσαν οι ιδέες, από μόνες τους φύτρωσαν οι ιδέες, από μόνες τους φύτρωσαν στους αξιωματικούς που ξεσηκώθηκαν κατά της χούντας; Αϊ στο διάολο να πάτε, όταν πρόδωσαν το κυπριακό και φώναξαν τον Καραμανλή άλλαξαν τα πράγματα, δεν είχαν καμία λύση εδώ που τα λέμε, Αντώνη. Ποια άλλη λύση θα ήτανε, να γυρίσουν στα τουφέκια; Να ξανακάνουμε έναν εμφύλιο με άντρες αξιωματικούς …

-. Βαρδή παρασύρεσαι. Πάμε στους αξιωματικούς που με ενδιαφέρουν εμένα.

Β. Ναι.

-. Πες μου, πως κατά τη γνώμη σου ο Ιωαννίδης, ένας ταξίαρχος, έχοντας από πάνω του στην ιεραρχία μεγάλο αριθμό αξιωματικών, πως ήλεγχε τις ένοπλες δυνάμεις στη δικτατορία;

Β. Ξέρετε πολύ καλά ότι, ο αξιωματικός είχε την αρχή του. Όταν έρθει ο αρχηγός του γενικού επιτελείου, όταν έρθει ο υπουργός από πάνω και του δώσει εντολή την εφαρμόζει. Γιατί έτσι είναι διαπαιδαγωγημένος. Και αυτό το γνωρίζει ο ένας Παπαδόπουλος και κάνει τις μετακινήσεις που πρέπει για να ελέγξει τον μηχανισμό. Από εκεί και πέρα κάνει και μετακινήσεις, πόσες αποστρατείες γίνανε; Εδώ κάθε τόσο γινότανε αποστρατείες δεκάδων αξιωματικών ικανότατων …

-. Δηλαδή …

Β. Και προωθούσανε άλλους, οι οποίοι είχανε (…) γνώμη, ότι ήτανε πειθαρχικοί και ήτανε και πειθαρχικοί.

-. Σε ρώτησα άλλο Βαρδή. Σε ρώτησα το εξής, ο Ιωαννίδης … Ήταν ταξίαρχος, από πάνω είχε 150 στρατηγούς και εν τούτοις ο Ιωαννίδης κυβερνούσε.

Β. Η τρομοκράτηση δεν είναι σε στεγανά. Περνάει και στους ανώτερους αξιωματικούς. Και επειδή ο καθένας σκέφτεται και τη θέση του και την ιστορία του και όλα αυτά, έτσι σου λέει, θα πάρω την σύνταξη μου, δεν έρχεται σε σύγκρουση. Προτιμάει να τον αποστρατεύσει ο Ιωαννίδης παρά να έρθει σε σύγκρουση με τον Ιωαννίδη. Μου λέει ο Παπούλας, τον συνάντησα τότε, σου είπα στο σπίτι του εκεί το βράδυ, μου λέει, «ήρθε ο Παττακός, Βαρδή, ήρθε ο Παττακός στην Γυάρο και ήμουνα εκεί. Ο Παττακός παλιότερα ήτανε… δεν γύρισε, δεν σήκωσε το βλέμμα του απάνω μου. Το φαντάζεσαι; Εκτός που τον είχα υπό τις διαταγές μου. Δεν τόλμησε να σηκώσει…, να με κοιτάξει εμένα και πέρασε από μπροστά μου». (…) και μου διηγήθηκε αυτό το παραστατικό με τον Παττακό.

-. Όταν λες για ανώτερους αξιωματικούς που κινήθηκαν και οργανώθηκαν, ποιους εννοείς, το κίνημα του ναυτικού;

Β. Το κίνημα του ναυτικού επέφερε και αυτό μια συμβολή στο να αλλάξει το κλίμα. Διότι υπάρχουν (αυτό το ξέρεις καλύτερα από μένα), τα συγκοινωνούντα δοχεία, οι συμμαθητές, οι συμφοιτητές στη σχολή, μετά στη ζωή οι σχέσεις οι οικογενειακές, οι σχέσεις οι φιλικές και περνάμε από τον έναν στον άλλον.

-. Μπορείς να μου ολοκληρώσεις τι έγινε τελικά με τη σχεδίαση επί δικτατορίας που κάνατε στον Α.Σ.Ε.Α. για κατάληψη της Κρήτης; Τι έγινε;

Β. Σου είπα ότι η πρώτη μας συνάντηση ήτανε ολονύκτια και φύγαμε σύμφωνοι. Και ανέλαβαν αυτοί μεν να μιλήσουν με τους αξιωματικούς, που θα φεύγανε με ένα μέσο δικό τους (ήτανε γύρω στους 100) να κατεβαίνανε στην Κρήτη την ημέρα που θα κάναμε το εγχείρημα. Εγώ δε, ανέλαβα να επικοινωνήσω με τις οργανωμένες δυνάμεις που υπήρχανε στο Ηράκλειο και στα Χανιά για να ιδούν με ποιον τρόπο μπορούμε να βοηθήσουμε αυτό. Και την ίδια εκείνη μέρα να έχουμε στα χέρια μας ουσιαστικά την εξουσία, αφού θα έχουμε την αεροπορία, αφού θα έχουμε καταλάβει το Ναύσταθμο και τα μηχανοκίνητα. Ενώ ξεκινήσαμε έτσι αισιόδοξα, εγώ επικοινωνώντας με το Ηράκλειο, παράνομα βέβαια, με ένα σημείωμα με τον Γιώργο τον Πλάτο που είχε τις δυνάμεις τις δικές μας στ’ Ανώγια, παίρνω μια απάντηση του Γιώργου ότι τα πράγματα έχουνε αλλάξει πολύ.

-. 1971 αυτά;

Β. Ναι, περίπου τότε ήτανε. Προς το τέλος. Διότι, «δεν ξέρω τι συνέβη και έχουνε έρθει δυνάμεις μηχανοκίνητες που γυρνάνε στα χωριά παντού και οργώνουν όλο το νησί», μου λέει ο Πλάτος. Μου λένε από τα Χανιά, ο Μιλτιάδης ο Βαρδάκης, ο οποίος και μετά τη διάσπαση ήτανε με το ΚΚΕ, αλλά παρ’ όλα αυτά διατηρούμε μια επαφή. Ήμαστε κουμπάροι, του έχω βαφτίσει το γιο του Μιλτιάδη Βαρδάκη. Μου λέει ο Βαρδάκης, «το ‘μαθα», μου λέει. «Γιατί ήρθε εδώ ο Βενιζέλος …», δεν σου είπα ότι μας είχε δώσει μια επιταγή δυόμισι μέχρι τρία εκκατομμύρια τότε, την είχε δώσει στην επιτροπή για να αγοράσουμε οπλισμό.

-. Ποιος;

Β. Ο Νικήτας Βενιζέλος. Είχε δώσει στους αξιωματικούς, στον Παπούλα και τους άλλους που τον είχανε βρει. Δεν ξέρω, ο Ζαβός, ποιος πήγε και τον βρήκε, αλλά σε έναν από αυτούς και είχανε στα χέρια την επιταγή. Ο Βενιζέλος λοιπόν κατέβηκε στην Κρήτη, πήγε στα Χανιά, πήγε στην Παλαιοχώρα, κοντά στο χωριό μου, μάζεψε φίλους του και κάθισε και τους είπε όλο το σχέδιο που ετοιμάζαμε και σηκώνεται και έφυγε.

-. Τι ετοίμαζε ο Βενιζέλος δηλαδή;

Β. (…) κάτω στη Κρήτη. Και έλεγε μάλιστα, συμφωνούσε δε συμφωνούσε με τον Καραμανλή, να δεχτεί ο Καραμανλής και λοιπά.

-. Περιμένετε από ποιον;

Β. Από την ομάδα των αξιωματικών. Είχανε έρθει σε επαφή μαζί του και είχανε πάρει, σου λέω, μια επιταγή από τον Νικήτα τον Βενιζέλο, που δεν είναι και πολύ κουβαρντάς, εδώ είναι γνωστό για τον Νικήτα. Και ο Νικήτας πήγε και ακούμπησε σε δικούς του αυτό το θέμα. Και εγώ λοιπόν έμαθα αυτά τα δύο πράγματα. Ότι πήγε στην σύσκεψη που έκανε πριν φύγει και τους είπε για το σχέδιο, και ότι ο Πλάτος μου λέει, ότι κατά πάσα πιθανότητα έχει προδοθεί το σχέδιο.[2] Μετά …

 

[1] Οι απόστρατοι του 1935 είναι τουλάχιστον πάνω από 65 ετών το 1967. Ο Βαρδινογιάννης ίσως μπλέκει τις περιπτώσεις παράλληλα με την άνεση με τον οποία χειρίζεται τους μεγάλους αριθμούς.

[2] Σχετικά με το ίδιο θέμα αναφέρεται και ο Παπαγεωργόπουλος στη δική του συνέντευξη που θα αναρτηθεί… αργότερα  Ο Βαρδινογιάννης αναφέροντας αυτήν την περίπτωση με τη σύσκεψη στο Ηράκλειο και την κάθοδο των 100 αξιωματικών κ.λ.π. συμπίπτει σε μερικά σημεία με τον Παπαγεωργόπουλο ο οποίος συμπληρώνει την αποτυχία της σχεδίασης μετά τη συνάντηση στο σπίτι του Ουρανού και τους πυροβολισμούς του Φοίβου Ιωαννίδη και ως εκ τούτου τη σύλληψή του. Η σύλληψη φυλάκιση κλπ του Ιωαννίδη είναι γεγονός, κάποια σύσκεψη γνωρίζουμε πως έγινε, κάποιο ρόλο έπαιξε και ο Βενιζέλος σε όλα αυτά αλλά περί της καθόδου εκατό και πλέον αξιωματικών στην Κρήτη και κινητοποίησης δυνάμεων από χωριά και βουνά της Κρήτης προς το παρόν επιφυλασσόμαστε.

Βιβλιοπαρουσίαση «Η δικαιοσύνη…» & «Το γηροκομείο του παραδείσου»

Απριλίου 19, 2015

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ » Η δικαιοσύνη σου…»  &  «Το γηροκομείο του παραδείσου» ..

Η Πολύτιμη Ιθαγένεια

Απριλίου 2, 2015

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΙΛΟ

 

Κοπάναγε μ’ ένα σκεπάρνι  τη γυρισμένη ανάποδα σιδερένια σκάφη, κι είχε ιδρώσει,

-Μα τι κάνεις εκεί, θα την στραβώσεις, αν δεν την τρυπήσεις κιόλας, του μίλησε έντονα  που παραξενεύτηκε εκείνος, σηκώθηκε, τον κοίταξε χαμογελώντας μάλλον αμήχανα…

-Δε θα ξεκολλήσει αλλιώτικα το τσιμέντο, αφεντικό, του απάντησε αλλά αυτός ήθελε  να ‘χει το πάνω χέρι.

-Αν το ‘χατε χρησιμοποιήσει από χθες δε θα έπηζε, τόνισε, πετάνε βρε συ λάσπη οι μαστόροι, ούτε μια κουταλιά δεν αφήνουν να πήξει, ορίστε τώρα, άντε να καθαρίσεις το σκαφίδι, του αντιγύρισε και ξανάσκυψε ο εργάτης χωρίς να πει τίποτα. Είχε δίκιο βλέπεις ο άλλος που έστριψε να φύγει μετανιωμένος ήδη που μίλησε έτσι. Μα τι βλάκας είμαι, σκέφτηκε, τούτος δω δείχνει φιλότιμος, τον είχε προσέξει απ’ αρχής, δεν άφηνε τίποτα στην τύχη, είχε καλύψει τα μεγαλύτερο μέρος του σπιτιού εξωτερικά δοκιμάζοντας αν ήταν κουφωμένος ο σοβάς, οπότε δε δίσταζε να τον ξεκολλήσει, καίτοι έτσι αυξανόταν η δουλειά του.

– Αιγύπτιος είναι, του ‘χε πει ο μικροεργολάβος, από χρόνια ήρθε στην Ελλάδα, έχει κάνει και οικογένεια εδώ, τον προτιμάω γιατί είναι εντάξει…

– Αφεντικό, να σου πω κάτι, τον σταμάτησε σκουπίζοντας τα χέρια του, μπορείς να μου πεις τι λέει τούτο το χαρτί, κι έβγαλε από ‘να φάκελο όχι ένα μα τρία φύλλα. Τα πήρε το «αφεντικό» με ύφος … τι ύφος είχε πράγματι, του κατέχοντος περί τα χαρτιά, του γνωρίζοντος καλά τη γλώσσα, του μορφωμένου έναντι αμόρφωτου;  Οχτώ σειρές τίτλος απέπνεαν σεβασμό αν όχι φόβο, ίσως και τα δυο μα και κάτι ακόμα, απροσδιόριστο.

Ελληνική Δημοκρατία, άρχισε να διαβάζει δυνατά, Αποκεντρωμένη Διοίκηση  Αττικής, Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Λειτουργίας, Διεύθυνση Αστικής Κατάστασης και Κοινωνικών υποθέσεων Αθηνών Α΄, Τμήμα Πολιτογράφησης, Ταχ. Διεύθυνση Υπατίας 6 κλπ κλπ Πληροφορίες… τηλέφωνο…. Αμάν ρε παιδί μου, αμάν μονολόγησε,

Καταλαβαίνεις μέχρις εδώ για τι πρόκειται, τον ρώτησε και τότε τον κοίταξε καλύτερα,  ο άνθρωπος αυτός αγωνιούσε τόσο που είχε αρχίσει να ιδρώνει!

– Κοινοποίηση εισήγησης της Επιτροπής Πολιτογράφησης, συνέχισε στο Θέμα,

– Ααα έχεις κάνει αίτηση να πολιτογραφηθείς Έλληνας, ξαναρώτησε με έκδηλο ενδιαφέρον πια.

– Μάλιστα, κύριε, ξέρω να μιλάω ελληνικά αλλά ακόμα δεν καταλαβαίνω καλά να διαβάζω, πέστε μου σας παρακαλώ. Εκλιπαρούσε πια, πέρασε στο δεύτερο φύλλο χωρίς να διαβάζει δυνατά, τον έπιασε κι αυτόν η αγωνία, δεν θα ‘θελε να ‘ναι κομιστής δυσάρεστης είδησης.

Πρακτικό συνεδρίασης ήταν το χαρτί με τα ανάλογα στοιχεία, ημερομηνία, χώρο, ονόματα της τριμελούς επιτροπής με δικαίωμα ψήφου, της γραμματέως και τεσσάρων εισηγητών του Τμήματος Πολιτογράφησης «χωρίς δικαίωμα ψήφου» μουρμούρισε τελειώνοντας και αυτό το φύλλο, Μα πού στο διάολο είναι η απόφαση, γκρίνιαξε, είχε τώρα ταυτιστεί μαζί του, όσο τον έβλεπε να τρέμει περιμένοντας το αποτέλεσμα. Πρόσεξε τα μάτια του ενώ γύριζε στο τελευταίο φύλλο.  ΕΙΣΗΓΗΣΗ, έγραφε στην κορυφή και χωρίς να δει τα ενδιάμεσα, προφανώς θα ήταν η αιτιολογία, κοίταξε κατ’ ευθείαν στο τέλος,

Η Επιτροπή εισηγείται ΘΕΤΙΚΑ για την πολιτογράφησή του, διάβασε δυνατά και μόνο που δεν τον αγκάλιασε ανακουφισμένος. Είδε την έκφρασή του εκείνος παρά κατάλαβε τι εννοούσε μ’ αυτό που διάβασε.

– Τι πάει να πει, κύριε, τι λέει το χαρτί, ρώτησε τρέμοντας πια.

– Βρε ΘΕΤΙΚΑ, σου είπα, θα πει αποδέχονται την αίτησή σου και εισηγούνται θετικά, τι δεν καταλαβαίνεις;

– Καταλαβαίνω αυτά που λέτε αλλά δεν ξέρω, είναι καλό για μένα;

– Εννοούν πως προτείνουν να γίνεις Έλληνας, αυτό το καταλαβαίνεις, τον ρώτησε χαμογελώντας, και κείνος ξεφύσησε σαν να του ανακοίνωσαν πως κέρδισε πρώτο λαχνό στο λαχείο!

– Δηλαδή με δέχονται;

– Αυτή η επιτροπή ναι, σε δέχεται, αλλά χρειάζεται ακόμα να κάνει δεκτή την εισήγηση και η Α.Δ. Αττικής, μάλλον η αστυνομία δηλαδή, έτσι γράφει εδώ, λίγη υπομονή ακόμα, Μαγντί, συμπλήρωσε, μη βιάζεσαι, κράτα λίγο τον ενθουσιασμό σου, και του εξήγησε καλύτερα …

Γύρισε μέσα και τον παρατηρούσε πίσω απ’ την κουρτίνα να βάζει με περίσσια φροντίδα το πολύτιμο έγγραφο στη θήκη στο μηχανάκι του. Ο Αιγύπτιος είχε οικογένεια με δύο παιδιά γεννημένα εδώ, Απ’ αυτά θα μάθω κι εγώ καλύτερα τα ελληνικά, του είχε πει με περηφάνια, ενώ η Επιτροπή (με κεφαλαίο το Ε  παντού στο έγγραφο) ήταν σαφής στην αιτιολογία της θετικής εισήγησης, Εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα πριν από δεκαεπτά χρόνια… δύο τέκνα… σπουδάζουν εδώ… το ένα ήδη με  ελληνική ιθαγένεια… ο ίδιος ομιλεί καλά την ελληνική…  γνωρίζει γεωγραφία και… ιστορία της Ελλάδας… ενήμερος της πολιτικής κατάστασης… εργάζεται, συνεπής προς τις υποχρεώσεις του… μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας… κατανοεί τον τρόπο σκέψης και την κουλτούρα των πολιτών της χώρας… έχει προσαρμοστεί στην ελληνική πραγματικότητα…

Τι άλλο δηλαδή θα χρειαζόταν ένας Έλληνας, αναρωτήθηκε, Να αγαπήσει και τούτον τον τόπο, απάντησε μόνος του και θυμήθηκε κείνον που απαντούσε πυροβολώντας με την καραμπίνα στους εργάτες απ’ τη χώρα του Νείλου, που ζήταγαν το μεροκάματό τους… τότε πρόσεξε μέσα απ’ την κουρτίνα τον Μαγντί στην άλλη πλευρά του δρόμου να σκουπίζει τα μάτια του, ο άνθρωπος έκλαιγε!

Περί χούντας, αξιωματικών, Καραμανλή και Σειρηνίδη από τον Δήμου

Μαρτίου 27, 2015

Μια και πήραμε φόρα με τις συνεντεύξεις/συζητήσεις πάλι, ας δούμε και τι έλεγε ο Δήμου, δέκα περίπου χρόνια πίσω, για τη δικτατορία, τις ένοπλες δυνάμεις και την αντιμετώπισή της από τους αξιωματικούς του στρατού, για τον Σειρηνίδη, τις μεταπολιτευτικές τοποθετήσεις των οπαδών της χούντας (κυρίως περί Καραμανλή), για…

 

 

Συνέντευξη με τον επίτιμο αρχηγό ΓΕΕΦ και διοικητή στρατιάς αντιστράτηγο ε.α. Δημήτριο Δήμου  (Δ) την Τετάρτη 27 Οκτωβρίου 2004

———————————————————————————————

 

Κ.            Κύριε Δήμου τι τάξη της Σχολής Ευελπίδων είστε;

Δ.            1968.

Κ.            Πότε βγήκατε δηλαδή; Ποιος είναι ο τίτλος σας σήμερα ως αποστράτου αξιωματικού; Και ποια είναι η ηλικία σας;

Δ.            Είμαι της τάξης του 1962, εξήλθα δηλαδή της Σχολής Ευελπίδων το 1962 ως ανθυπολοχαγός, έχω περίπου υπηρετήσει στο στρατό 41 χρόνια και ο τίτλος μου είναι «επίτιμος διοικητής της ελληνικής στρατιάς και τέως αρχηγός του γενικού επιτελείου της εθνικής φρουράς της Κύπρου»

Κ.            Όταν λέτε της «ελληνικής στρατιάς»  εννοείτε της πρώτης στρατιάς η οποία νομίζω ότι βρίσκεται υπό κατάργηση τώρα.

Δ.            Ναι, ήμουν διοικητής της πρώτης εθνικής στρατιάς, με έδρα τη Λάρισα η οποία εν καιρώ πολέμου είχε την κύρια ευθύνη των επιχειρήσεων προς ανατολάς και προς βορρά.

Κ.            Σε μια συζήτησή μας μου είχατε αναφέρει ένα γεγονός όπου ο διοικητής της Σχολής Ευελπίδων σε προεκλογική περίοδο κάτι είπε στους ευέλπιδες. Το επαναλαμβάνετε;

Δ.            Το 1961 ο κύριος Βέλλιος τότε για να στείλει τη Σχολή ομαδικά, να ψηφίσουν οι ευέλπιδες βάσει καταστάσεων τις οποίες είχαν συντάξει, μας είπε ότι υπάρχει πλήρης ελευθερία σε ό,τι αφορά την επιλογή τού τι θα ψηφίσει ο καθένας μας και ως προς το Κόμμα και ως προς τη δημοκρατική του διάθεση και είχε πει, αν θυμάμαι καλά, τα ονόματα των κυρίων Ράλλη, Ροδόπουλου, Τσάτσου, που έχουμε δικαίωμα επιλογής (για να ψηφίσουμε). Τώρα κάποιο από τα ονόματα αυτά μπορεί να μην είναι το ακριβές αλλά αυτή ήταν η φιλοσοφία της εντολής του στρατηγού – διοικητού Βέλλιου.

Κ.            Εννοείτε δηλαδή ότι σας ανέφερε τέσσερα – πέντε ονόματα για να …….

Δ.            Τρία ονόματα ανέφερε, όλα ήτανε εκ της ΕΡΕ.

Κ.            Του Καλατζή δεν σας το ανέφερε που ήτανε από τη Φθιώτιδα που καταγόντουσαν και οι δύο;

Δ.            Όχι, ανέφερε ονόματα μόνο για την περιφέρεια της Αθήνας που θα ψηφίζαμε.

Κ.            Αυτό εκφράζεται, ερμηνεύεται ότι σας πέρασε το μήνυμα ότι θα ψηφίζατε μόνο την ΕΡΕ;

Δ.            Εξυπακούεται αυτό, ναι.

Κ.            Ένα έγγραφο με τίτλο «Έκθεσις επί των Διεξαχθεισών εν Κύπρω Πολεμικών Επιχειρήσεων από 20 Ιουλίου έως 18 Αυγούστου 1974 (Διαπιστώσεις, Σχόλια, Συμπεράσματα)» τι είναι; Μου  το δώσατε εσείς.

Δ.            Νομίζω ότι είναι η πιο έγκυρη στρατιωτική έκθεση η οποία συνετάγη για την εισβολή στην Κύπρο, συγκεκριμένα κατά τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων Αττίλα Ι και Αττίλα ΙΙ.

Κ.            Θα μου πείτε πως βρέθηκε στα χέρια σας;

Δ.            Περιστασιακά βρέθηκε στα χέρια μου, δεν θυμάμαι πώς ακριβώς, αλλά κάποιος συνάδελφος μου την προσεκόμισε που μου ζήτησε να διατηρήσω την ανωνυμία του.

Κ.            Που σημαίνει ότι είστε σίγουρος ότι είναι πρωτότυπη αυτή η έκθεση και αυθεντική.

Δ.            Περί της αυθεντικότητάς της δεν έχω καμία επιφύλαξη, θα έλεγα μάλιστα με βάσει τη στρατιωτική διαβάθμιση και  αξιολόγηση των εγγράφων ότι θα τη χαρακτήριζα «Α1».

Κ.            Δηλαδή αξιοπιστία «Α» και η πηγή……..

Δ.            Αξιοπιστία «Α» και ακρίβεια «1».

Κ.            Συμφωνείτε με τα συμπεράσματα που γράφει αυτή η έκθεση και την οποία δεν έχω προλάβει να διαβάσω;

Δ.            Ναι. Θα έλεγα με το τεράστιο ποσοστό των συμπερασμάτων, όπως θα δείτε έχει και επιμέρους συμπεράσματα, δεν έχει μόνο τα γενικά συμπεράσματα, συμφωνώ.

Κ.            Κύριε Δήμου σχημάτισα την εντύπωση από αλλεπάλληλες συζητήσεις που είχαμε ότι στη διάρκεια της δικτατορίας 67 – 74 λόγω της στάσης σας απέναντι στο δικτατορικό καθεστώς είχατε υποστεί διάφορες διώξεις. Μπορείτε να το αιτιολογήσετε; Πώς μπορεί να αποδειχθεί αυτή η σχέση σας με τη δικτατορία;

Δ.            Εννοείτε να αποδειχθεί με έγγραφα και με μαρτυρίες;

Κ.            Έχετε κατ’ αρχήν έγγραφα στη διάθεσή σας;

Δ.            ‘Έχω μια ανάκριση η οποία διεξήχθη τότε από τον στρατηγό Ραψομανίκη ο οποίος με κάλεσε και μου είπε ότι ως εχθρό της Επαναστάσεως θα με διώξει από το στρατό, και βεβαίως αυτή η ανάκριση υπάρχει ακόμα, ένα κομμάτι της στο αρχείο με ό,τι μπορούσα να κρατήσω εγώ τότε από πλευράς αναφορών δικών μου και από πλευράς διαταγών, που μου ερχόντουσαν για να λάβω γνώση. Το κύριο μέρος της δικογραφίας βεβαίως ετηρείτο απόρρητο από εμένα και απρόσιτο και ποτέ δε μπόρεσα να λάβω γνώση ολοκλήρου της δικογραφίας. Μόνο όταν στο τελικό στάδιο επενέβη ο στρατηγός Ζαγοριαννάκος, τότε μόνο αυτός μου διάβασε ένα μέρος μιας ογκώδους δικογραφίας που είχε σχηματιστεί εις βάρος μου, από την οποία μάλιστα που διάβασε μόνο ένα κομμάτι του πορίσματος.

Κ.            Από αυτό το τμήμα της προανάκρισης που λείπει από τα έγγραφα που εσείς διαθέτετε και μου τα έχετε δώσει……

Δ.            Ναι

Κ.            Από αυτό το τμήμα συνάγεται……από αυτό που λείπει, γιατί από αυτό που μου δώσατε μπορεί να βγαίνει κάποιο τέτοιο συμπέρασμα, ότι υφίστασθε μια δίωξη λόγω της στάσης σας στη δικτατορία, αλλά δεν αναφέρεται σαφώς μέσα ότι τα φρονήματά σας είναι εναντίον του καθεστώτος, επομένως υπονοείτε ότι στα έγγραφα που λείπουν και δεν διαθέτετε εσείς από το φάκελο το δικό σας, τον ατομικό σας φάκελο, θα υπάρχουν μέσα στοιχεία που θα αναλύουν τη στάση σας απέναντι στη χούντα;

Δ.            Νομίζω ότι η δικογραφία θα έχει στοιχεία, παρότι εγώ λόγω χαρακτήρος ποτέ δεν βγήκα να πω ότι ήμουν εναντίον της δικτατορίας, πράγμα που το γνώριζαν βέβαια όλοι οι συνάδελφοι τότε, αλλά δεν ήθελα λόγω χαρακτήρος να αποκομίσω δάφνες προς κάθε κατεύθυνση. Νομίζω πως κάνουμε το χρέος προς την πατρίδα εκάστοτε και δεν διεκδικούμε τίποτα.

Κ.            Είχατε μετατεθεί στην Τρίπολη το 1974;

Δ.            Όχι, είχα μετατεθεί στην Τρίπολη το έτος 1972.

Κ.            Εκεί είχατε κάποια συμβάντα……ήσαστε μάρτυρας και γνωρίσατε τον Σειρηνίδη.

Δ.            Ναι, πράγματι στην Τρίπολη, όπου ήταν ένας τόπος ας πούμε εξορίας για τους αντιφρονούντες του καθεστώτος της Επταετίας, πήγαιναν αξιωματικοί οι οποίοι δεν συμβιβαζόντουσαν με τη δικτατορία αλλά και οι στρατιώτες τότε που είχαν λάβει μέρος στο φοιτητικό κίνημα, και αυτοί ερχόντουσαν εκεί πέρα. Πράγματι εκεί συνάντησα τον κύριο Σειρηνίδη Κωνσταντίνο με τον οποίο γνωριζόμασταν από τη Σχολή Ευελπίδων διότι ήταν διοικούσα τάξη.

Κ.            Με είχατε αφήσει να καταλάβω ότι ο μεν Σειρηνίδης ήταν τοποθετημένος ήδη όταν τον συναντήσατε εκεί στην Τρίπολη αριστερά, και συγκεκριμένα στο Κομμουνιστικό Κόμμα, και όχι μόνο αυτό αλλά είχε και οργανική ίσως σχέση με αυτό το Κόμμα αυτό.

Δ.            Ναι, ο κύριος Σειρηνίδης όταν πήγα και γνώριζε την τοποθέτηση μου με προσήγγισε και μου εκμυστηρεύθη ορισμένα πράγματα, κατάλαβα ότι ήταν εναντίον της δικτατορίας, έκανε αγώνα εναντίον της δικτατορίας και αυτός και η σύζυγός του, ήταν θα έλεγα πραγματικά αγωνιστές, και κατάλαβα ότι έχει μια σύνδεση με τη νεολαία του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος. Πάντως αυτός πάντα τηρούσε το απόρρητο και προσπαθούσε να μη λέει πολλά λόγια, αλλά βεβαίως την τοποθέτησή του εναντίον της χούντας δεν την έκρυβε ποτέ.

Κ.            Μείνατε στην Τρίπολη από το 1972 μέχρι πότε;

Δ.            Στην Τρίπολη έμεινα από το 1972 μέχρι το 1974 περίπου, οπότε με την πτώση της χούντας εγώ τοποθετήθηκα στο λόχο ΕΣΑ Κιλκίς μαζί με όλους τους… μαζί με ένα μεγάλο μέρος των στρατονόμων που ήταν στο ΕΑΤ – ΕΣΑ, με αποστολή βεβαίως να μπορέσω να τους επαναφέρω στην τάξη και να μην αποτελούν απομονωμένοι στο Κιλκίς κίνδυνο για τη δημοκρατία.

Κ.            Όταν λέτε στρατονόμους εννοείτε τα στελέχη του στρατού ή τους στρατευσίμους…

Δ.            Στρατονόμοι είναι μόνο οι στρατεύσιμοι.

Κ.            Να γυρίσουμε λίγο στην Τρίπολη. Ζήσατε επομένως κάποια γεγονότα που συνέβησαν στην ανατροπή του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη το 1973 και στην πτώση της χούντας μετά από το πραξικόπημα που έκαναν κατά του Μακαρίου και την εισβολή των Τούρκων. Κάποια γεγονότα συνέβησαν στην Τρίπολη. Τι είχε συμβεί τότε;

Δ.            Στην Τρίπολη συνέβησαν αρκετά γεγονότα όπως π.χ. στην πτώση της μιας φατρίας Παπαδόπουλου και την ανατροπή της από την άλλη φατρία του Ιωαννίδη, ενθυμούμαι ότι τότε άλλαξαν και τα σύμβολα, έγινε μια ημιεπίσημη τελετή από το 2ο Γραφείο των επικεφαλής όπου καθήρεσαν τις εικόνες του Παπαδόπουλου, και μας ενημέρωσαν ότι Αρχηγός μας θα είναι πλέον ο Ιωαννίδης. Και βεβαίως τότε μετά την πτώση της φατρίας Παπαδόπουλου τοποθετήθηκε, αν θυμάμαι πολύ καλά, ένας ικανός αξιωματικός ως προς το επάγγελμα, αλλά πρωταγωνιστής της χούντας τότε, ο κύριος Κουρκουλάκος Μιχαήλ. Και θυμούμαι αυτήν την οξύμωρη συνάντηση αντιχουντικών και αντιΙωαννιδικών μέσα στο ίδιο κέντρο.

Κ.            Ποιο ήταν το κλίμα κάτω από αυτές τις συνθήκες μεταξύ αντιχουντικών και χουντικών αξιωματικών του στρατού;

Δ.            Δεν ήταν καλό κλίμα, βεβαίως πάντα η πειθαρχία που πρωτεύει στο στρατό ξηράς και η εμφάνιση ηγετών – προ των στρατιωτών, δε επέτρεπε αντεγκλήσεις. Όμως το μίσος που υπήρχε ήταν φανερό. Και εξεδηλώθηκε αργότερα με την κατάταξη των εφέδρων και την κίνηση του κυρίου Σειρηνίδη τότε, να ζητήσει τη παραίτηση της χουντικής κυβερνήσεως από τον ασύρματο του τάγματος εφέδρων, στο οποίο είχε τεθεί επικεφαλής, διοικητής δηλαδή ο κύρος Σειρηνίδης.

Κ.            Εννοείτε ότι πριν τις 23 Ιουλίου, πριν την ανατροπή δηλαδή, πριν παραλάβει ο Καραμανλής Πρωθυπουργός ο Σειρηνίδης εξέπεμψε από τον ασύρματο σήμα προς την χουντική κυβέρνηση;

Δ.            Το σήμα το έχω κάπου στο αρχείο  μου, αλλά δεν μπορώ να θυμηθώ ακριβώς αν ήτανε την ώρα που ανεκοινώθη η επάνοδος του Καραμανλή ή με την επάνοδο του Καραμανλή. Εν πάσει περιπτώσει εκείνη τη μέρα περίπου την 23η ο Σειρηνίδης εξέπεμψε ένα σήμα. Το οποίο βεβαίως είχε και μια ατυχή κατάληξη διότι ενώ η χουντική διοίκηση του συντάγματος φοβήθηκε πάρα πολύ, και ο διοικητής της μεραρχίας Τριπόλεως φοβήθηκαν πάρα πολύ από το σήμα του Σειρηνίδη, εν τούτοις κατάφεραν με ένα τέχνασμα ενός χουντικού να τον συλλάβουν και να τον αποσπάσουν από τα χέρια των εφέδρων, που ήταν διοικητής τους και τον εκτιμούσαν αφάνταστα και να τον εγκλείσουν στο πειθαρχείο.

Κ.            Κάποιοι… κάτι που λέγεται ότι συνελήφθη ο διοικητής της … ο στρατιωτικός διοικητής εκεί της μονάδας και όχι ο Σειρηνίδης, αληθεύει;

Δ.            Δεν το ξέρω αυτό, εγώ ξέρω τα πραγματικά γεγονότα μόνο ότι …  θα θυμηθώ το όνομα αυτού του αξιωματικού κάποια στιγμή, ο οποίος ήρθε, πήγε μάλλον στο χώρο καταυλισμού του τάγματος του κυρίου Σειρηνίδη για κάποια άλλη δουλειά δήθεν, και όταν τον πήγε στο κέντρο τον συλλάβανε. Για άλλη σύλληψη δεν γνωρίζω.

Κ.            Αυτά πρέπει να γίνανε ή αυθημερόν στις 23 Ιουλίου ή την παραμονή.

Δ.            Την παραμονή. Εκεί 23 του μηνός, εκεί μέσα.

Κ.            Θα μου πείτε για τη σύλληψη του Σειρηνίδη στρατηγέ; Κατ’ αρχήν θυμάστε αν ήταν από την ώρα που είχε παραλάβει ο Καραμανλής την Κυβέρνηση ή έχουμε ακόμα χούντα όταν συλλαμβάνεται ο Σειρηνίδης στην Τρίπολη;

Δ.            Όχι. Ο Σειρηνίδης όταν συνελήφθη, είχε επανέλθει ο Καραμανλής. Δηλαδή πρέπει να ήταν 24 – 25 εκεί πέρα. Και ίσως και πιο πίσω ακόμα. Και η στιγμή της σύλληψης είναι όταν προσέρχεται αυτός ο αντισυνταγματάρχης με το αυτοκίνητο του συντάγματος, και συζητώντας με το Σειρηνίδη του είπε δήθεν αφενός «έμπα μέσα για να πάμε να τα πούμε» και τον άκουσε ο Σειρηνίδης και μπήκε μέσα στο αυτοκίνητο και τον πήρε. Δηλαδή σχεδόν τον απήγαγε. Και με το που φτάσανε στο κέντρο εκπαιδεύσεως, τότε έδειξε όλη του τη σκληρότητα αυτός ο αξιωματικός και τον συνέλαβαν και τον βάλαν συνοδεία να εγκλειστεί τότε ένας ταγματάρχης υπό τα όμματα των στρατιωτών στο πειθαρχείο.

Κ.            Ο Σειρηνίδης ήταν ταγματάρχης εν ενεργεία και είχε το τάγμα επιστράτων. Από τη γενική επιστράτευση δηλαδή που είχε κηρυχθεί για …

Δ.            Είχε κηρυχθεί γενική επιστράτευση και ο κύριος Σειρηνίδης… όπως όλοι οι αξιωματικοί των κέντρων, γιατί τότε διελύοντο τα κέντρα, ετίθεντο επικεφαλής μονάδων. Μία από τις μονάδες αυτές, ένα τάγμα πεζικού, συνεστήθη εις την Τρίπολην, συγκροτήθηκε με εφέδρους οι οποίοι προσήλθαν από πολλά σημεία της Πελοποννήσου και διοικητής του τάγματος ήταν ο κύριος Σειρηνίδης, ο οποίος βεβαίως κατάφερε αμέσως να μπει μέσα στην ψυχή των στρατιωτών, των εφέδρων, που ήταν μεγάλοι στρατιώτες αυτοί, και ήταν αποδεκτός με υπερηφάνεια από όλους τους στρατιώτες του.

Κ.            Η σκηνή που μου είχατε περιγράψει σε ένα εστιατόριο……μπορείτε να θυμηθείτε λεπτομέρειες πάνω σε αυτή τη σκηνή;

Δ.            Αυτό που μπορώ να θυμηθώ είναι ότι είχαμε πάει τότε με τον κύριο Σειρηνίδη να φάμε, και τον καλέσανε επειγόντως στο κέντρο εκπαιδεύσεως Τριπόλεως να επανέλθει. Διότι, αν θυμάμαι καλά τότε εκτελούσε και χρέη διοικητή τάγματος εκπαιδεύσεως, στο οποίο τάγμα υπηρετούσα κι εγώ, και ο κύριος Σειρηνίδης πίστευε ότι επρόκειτο περί ενέργειας της χούντας να τον απομονώσει από την παρέα, να τον πάει στο κέντρο και να τον συλλάβει. Όμως δεν ήταν τέτοιο πράγμα, ήταν εντελώς το αντίθετο. Θέλανε τότε να τον ενημερώσουν για τη κίνηση Ιωαννίδη, διότι είχε έρθει διαταγή ότι ο Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο και θα έπρεπε οι δυνάμεις οι ένοπλες να είναι πιστές πλέον στον Ιωαννίδη.

Κ.            Μπορείτε να θυμηθείτε κάποια χαρακτηριστικά του Βέλλιου όσον αφορά τις συνήθειές του;

Δ.            Ο Βέλλιος όταν ήρθε διοικητής της Σχολής Ευελπίδων, τουλάχιστον στα μάτια των ευέλπιδων, ήταν ένας στρατηγός ο οποίος είχε πρόσβαση στην Κυβέρνηση, και μπορούσε να κάνει οποιαδήποτε αλλαγή ή οποιαδήποτε τροποποίηση σε θέματα ή σε κανονισμούς της σχολής Ευελπίδων, διότι είχε όπως λέγανε όλοι τότε την προσωπική φιλία του Πρωθυπουργού της Ελλάδος. Τότε έκανε και τη Σχολή Ευελπίδων τετραετούς φοιτήσεως από τριετούς και την έκανε και Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα. Ο ίδιος όμως, όπως βλέπαμε στη σκοπιά που μπαίνανε στην κεντρική πύλη, ήταν ένας άνθρωπος που του άρεσε η κοσμική ζωή, το χαρτάκι, το ποτό, όλα αυτά τα οποία συνέθεταν την προσωπικότητά του. Σε εμάς όμως τους ευέλπιδες ήταν πάρα πολύ αυστηρός και μπορώ να σας πω και ιδιαίτερα σκληρός.

Κ.            Κύριε Δήμου το λέτε πολύ ευγενικά: Ο Βέλλιος ήταν χαρτοπαίκτης; Του άρεσε το χαρτί πολύ;

Δ.            Του άρεσε το χαρτί, το είπα.

Κ.            Τι είπατε; ΄΄Χαρτάκι΄΄; Ο Βέλλιος τουλάχιστον επειδή κατάγομαι από τη Γραβιά, από όπου κατάγεται και αυτός, η φήμη που έχει στην περιοχή αυτή ήταν…

Δ.            Του άρεσε το χαρτί.

Κ.            Πέστε μου, ποια η γνώμη σας για την τοποθέτηση των στελεχών του στρατού ξηράς απέναντι στο καθεστώς από το 1967 μέχρι το 1974; Πως μπορείτε να κατανείμετε τους αξιωματικούς του στρατού ξηράς;

Δ.            Εγώ προσωπικά επειδή βίωσα αυτή την εποχή, και τη βίωσα και πολύ σκληρά, θα έλεγα ότι οι αξιωματικοί που είχαν προσήλωση στη δικτατορία ήταν πρώτα μια κατηγορία μικρή αυτών που συμμετείχαν στο πραξικόπημα και σε όλη τη μυστική κίνηση του πραξικοπήματος, ανεξαρτήτως αν ήταν σε αυτούς που έλαβαν μέρος στην εκτέλεση του σχεδίου ή στους εκπονητές του σχεδίου ή στους μυημένους στο σχέδιο. Όλοι αυτοί ήταν μια κατηγορία και θα έλεγα ότι ήταν ας πούμε οι «αυτόφωτοι» της χούντας. Αυτοί είχαν και μια δική τους πολύ σοβαρή αλληλεγγύη έναντι όλων των άλλων, και γνώριζαν πάρα πολύ καλά μέχρι που φτάνουν τα όρια αυτής της διακριτικής γραμμής «αυτόφωτων» της χούντας. Ήταν μια μεγάλη, δεύτερη κατηγορία, πολύ μεγάλη κατηγορία, οι οποίοι ήθελαν να φανούνε με λόγους και έργα ως υπηρετούντες τις λεγόμενες τότε ΄΄αρχές της Επαναστάσεως΄΄. Είναι αυτοί οι οποίοι απεδέχθησαν, μετά χαράς θα έλεγα, την κίνηση του Παπαδόπουλου, και οι άνθρωποι αυτοί ήσαν ικανοί για όλα. Δηλαδή και να κατασκοπεύσουν συνάδελφο, και να προβούν σε πράξεις υπέρ της δικτατορίας και να πάνε σε χωριά και πόλεις, όπως εχρησιμοποιούντο τότε οι αξιωματικοί, να μιλήσουν για το πραξικόπημα. Και υπήρχε και μια τρίτη κατηγορία αξιωματικών, οι οποίοι ήταν και αυτοί αρκετοί και δεν ήθελαν και δεν ενέκριναν τη χούντα, όμως φοβούνταν να μιλήσουν και στις περισσότερες των περιπτώσεων εκτελούσαν όλα τα διατασσόμενα από τους πρωτεργάτες της Επαναστάσεως χωρίς αντίρρηση. Όμως στο βάθος τους ήταν εναντίον της επταετίας. Και τέλος υπήρχε μια ελαχίστη κατηγορία μικρών αξιωματικών, οι οποίοι δεν υπολόγιζαν αυτά τα πράγματα και όποτε τους εδίδετο ευκαιρία, αραιά και που, εξεδηλούντο εναντίον της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου, όπως ελέγετο τότε. Ήταν δηλαδή άνθρωποι αντιχουντικοί εκ πεποιθήσεως.

Κ.            Δεν υπήρχε μεταξύ των χουντικών, των οπαδών της επταετίας, δεν υπήρχε κάποιος αριθμός αξιωματικών του στρατού ξηράς, ο οποίος είχε αγνές προθέσεις και πίστευε πραγματικά σε αυτό που αποκαλείται ΄΄η ιδεολογία της επαναστάσεως΄΄;

Δ.            Η δεύτερη κατηγορία των αξιωματικών στην οποία αναφέρθηκα προ ολίγου ήταν αυτή η κατηγορία. Και αν όχι όλοι, τουλάχιστον το 90% αυτής της κατηγορίας δηλαδή αυτών που με χαρά υπεδέχθησαν τα νάματα και τις ….  του πραξικοπήματος, είναι αυτοί οι αγνοί πατριώτες πράγματι οι οποίοι… οι περισσότεροι λοιπόν από αυτούς που εκτελούσαν τις διαταγές της χούντας, ήταν αγνοί πατριώτες, οι οποίοι έβλεπαν τον κίνδυνο, όπως τους έλεγαν, του έθνους από τα κομμουνιστικά στοιχεία και είχαν πειστεί ότι πράγματι το κίνημα του Παπαδόπουλου θα έφερνε στην πατρίδα μας καλύτερες μέρες και ένα καθολικό, θα έλεγα, πατριωτισμό και έναν ελληνισμό όπως τον ονειρεύονταν αυτοί και όπως τον είχαν διδαχθεί στα στρατιωτικά σχολεία.

Κ.            Τι ποσοστά δίνετε σε αυτές τις κατηγορίες των αξιωματικών του στρατού ξηράς, όπως τις περιγράψατε; Και ένα δεύτερο ερώτημα στρατηγέ, πως εξηγείτε ότι κανείς δε βρέθηκε από αυτούς τους αγνούς οπαδούς της ΄΄Επαναστάσεως΄΄, σε εισαγωγικά,  κανείς δε βρέθηκε να αυτοκτονήσει μετά την απώλεια εθνικού εδάφους στην Κύπρο;

Δ.            Η ερώτησή σας είναι πολύ καλή. Θα έλεγα ότι το ποσοστό αυτό δεν υπερέβαινε το 7%. Ενώ η δεύτερη κατηγορία ήταν ένας τεράστιος, όγκος ανθρώπων, δε μπορώ να τον προσδιορίσω ακριβώς, θα πρέπει να υπερέβαιναν το 70%. Εδώ υιοθετώ λοιπόν τις δύο μεγάλες κατηγορίες των ανθρώπων. Από την άλλη με ρωτάτε πως δεν αυτοκτόνησαν. Οι αξιωματικοί του στρατού ξηράς θα έλεγα ότι περάσανε μια τεράστια κρίση συνειδήσεως ως προς το τι συνέβη στην Κύπρο. Νομίζω ότι, βαλβίδα ανακουφίσεως ως προς τις εκρήξεις τις συνειδησιακές υπήρξε το γεγονός ότι κι η πολιτεία και η ηγεσία προσπάθησαν να παρουσιάσουν στους αξιωματικούς ότι στην Κύπρο δεν έλαβε χώρα ο ελληνοτουρκικός πόλεμος. Η μια βαλβίδα λοιπόν ήταν αυτή. Δηλαδή «δεν ντροπιάσατε τη σημαία σας, αφού δεν έγινε πόλεμος». Και αυτή η αρχή κρατούσε για πολύ χρόνο και από τις κυβερνήσεις και εναντίον μάλιστα και των ανθρώπων των στρατιωτικών που πολέμησαν στην Κύπρο. Το δεύτερο είναι ότι οι αξιωματικοί τότε θεώρησαν ότι στην Κύπρο συνέβη μια προδοσία με πρωτεργάτες τους Αμερικάνους. Γι’ αυτό θα δείτε ότι και πάρα πολλά στελέχη του ελληνικού στρατού που… ήταν αμερικανοτραφή… εν τούτοις θα δείτε ότι από το 1974 και εντεύθεν μέσα στο στρατό ξηράς φοβούνται το κύμα των αντιαμερικανών αξιωματικών. Για μένα που έζησα τη Σχολή Ευελπίδων αμέσως μετά τη μετεμφυλιακή… δηλαδή εγώ μπήκα στη Σχολή Ευελπίδων το 59, ήταν δεδομένο ότι εφόσον είσαι αξιωματικός, είσαι και θιασώτης των Αμερικανών. Και δεν θυμάμαι τότε στην καριέρα μου ποτέ ως νεαρός αξιωματικός μέχρι τα γεγονότα του 74, να υπήρχε νεαρός αξιωματικός ο οποίος να καταφέρεται κατά της Αμερικής στις συζητήσεις που γινόντουσαν, και γινόντουσαν τότε πολλές συζητήσεις, του ποιος είναι ο ισχυρότερος και πώς θα γίνει ο πόλεμος μεταξύ Αμερικανών και Σοβιετικών. Όμως μετά το 74, και αυτό πάλι λειτούργησε ανακουφιστικά ως προς τα συναισθήματα των αξιωματικών, οι αξιωματικοί αρχίζουν και γίνονται αντιαμερικανοί, ιδίως μετά τις γνωστοποιηθείσες ενέργειες όλων αυτών οι οποίοι έλαβαν μέρος στη συνομωσία κατά της Κύπρου, και εννοώ, όπως καταλαβαίνετε, κυρίως τον Κίσινγκερ.

Κ.            Οι Αξιωματικοί του στρατού ξηράς στρέφονται και κατά της πολιτικής ηγεσίας μετά το 74; Στρέφονται δηλαδή και κατά του Καραμανλή συγκεκριμένα;

Δ.            Η πρώτη κατηγορία των αξιωματικών και περίπου ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της δεύτερης κατηγορίας, ειδικά όμως η πρώτη κατηγορία αξιωματικών των καθαρώς χουντικών πάντα, θεωρούν, και το διατυμπανίζουν αυτό, ότι η Κύπρος δεν έπεσε λόγω στρατιωτικών ή λόγω πολέμου. Η Κύπρος έπεσε λόγω των ενεργειών των πολιτικών οι οποίοι, λέγουν αυτοί, αντήλλαξαν την Κύπρο ως θυσία για την επάνοδό τους στην εξουσία. Και ως πρωτεργάτη όλης αυτής της προδοσίας θεωρούν τον Καραμανλή. Σε αυτήν την κατηγορία είναι όλοι της πρώτης κατηγορίας που ανέφερα και ένα μεγάλο μέρος της δεύτερης κατηγορίας. Θα ήταν όλοι της δεύτερης κατηγορίας, αν δεν υπήρχε αυτός ο πολιτικός προσανατολισμός των ενόπλων δυνάμεων προς τους ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Η οποία απορρόφησε ως ΝΔ ένα μεγάλο ποσοστό της δεύτερης κατηγορίας από αυτούς που σας ανέφερα. Επαναλαμβάνω όμως ότι οι καθαρώς χουντικοί αξιωματικοί θεωρούν ως μεγάλο εχθρό τους τον Καραμανλή και αυτό το διατυμπανίζουν.

Κ.            Αυτό το στηρίζουν μήπως στο γεγονός ότι ο Αττίλας ΙΙ δεν έχει συγκρούσεις μεταξύ Τούρκων εισβολέων και Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων στρατιωτικών στην Κύπρο;

Δ.            Δεν έχει συγκρούσεις; Όχι, αυτό το στηρίζουν σε όλη την πολιτική του Καραμανλή, στο ότι δεν ενίσχυσε την Κύπρο, στο γεγονός ότι είχε, όπως λένε αυτοί, συμφωνήσει να δοθεί η Κύπρος ως αντάλλαγμα για να μπορέσουν να έρθουν αυτοί πίσω. Διότι οι Αμερικανοί δεν θέλανε οπωσδήποτε τον Μακάριο, ο οποίος έκανε τότε τις προσεγγίσεις με τη Σοβιετική Ένωση, όλα αυτά, θεωρούν οι χουντικοί αξιωματικοί, ότι είναι η κίνηση Καραμανλή η οποία έφερε το κυπριακό σε αυτήν την κατάσταση.

Κ.            Αυτό θα προϋπόθετε συνεργασία Ιωαννίδη στο παρασκήνιο με Αμερικανούς, Τούρκους και πολιτικούς…….

Δ.            Όχι, όχι, αυτοί λένε το αντίθετο ακριβώς. Ότι ο μεν Ιωαννίδης δρούσε και συνεννοείτο με ένα κλιμάκιο της CIA, το οποίο δεν είχε καμιά εξουσία, και το κλιμάκιο αυτό δεν έκανε τίποτε άλλο παρά αυτό που λέμε στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, μια «απασχόληση» του Ιωαννίδη, του δικτάτορα της εποχής εκείνης, μια «απασχόληση», ούτως ώστε, όπως λένε αυτοί, να δράσουν οι πολιτικοί και να συμφωνήσουν τα πάντα με τους Αμερικανούς και τον Κίσινγκερ ως προς την επάνοδό τους, με, το ξαναλέω, θυσία της Κύπρου. Ο Ιωαννίδης ποτέ δεν θα λάβαινε μέρος σε μια συζήτηση μεταξύ Αμερικανών και παλαιών πολιτικών. Αυτό είναι δεδομένο. Εκείνο που όλοι αυτοί ισχυρίζονται, είναι ότι ο Καραμανλής είχε απευθείας συνεννόηση και με τους Αμερικανούς και με τους Τούρκους. Άλλωστε αν θα δείτε και στις συνεντεύξεις του, ο Παττακός, ο οποίος δεν είναι μια και δύο… είναι και στα βιβλία του, τα οποία είναι δηλωτικά ως προς αυτά που σας λέγω, ισχυρίζεται αυτά τα πράγματα. Ισχυρίζεται δηλαδή ότι όλη η κίνηση ήταν κίνηση των πολιτικών και μάλιστα βάζει πλειστάκις και το επιχείρημα «ας ανοίξουν το φάκελο της Κύπρου, αν τολμάνε, για να δουν ποια είναι η αλήθεια και να πούνε και την αλήθεια στον ελληνικό λαό». Αυτά ισχυρίζονται αυτοί επαναλαμβάνω, χωρίς να θέλω να πω ότι όλη η Β΄ κατηγορία των αξιωματικών το πρεσβεύει αυτό. Ένα μεγάλο κομμάτι της β΄ κατηγορίας έχει στραφεί προς τον πολιτικό – κομματικό αγώνα των αξιωματικών για κάτι καλύτερο στη ζωή τους.

Κ.            Εκτός του Σειρηνίδη που αναφέρατε εσείς, πιστεύατε τότε ότι υπήρχαν και άλλοι κομμουνιστές εν ενεργεία;

Δ.            Εγώ δεν συνάντησα κανένα. Και τον Σειρηνίδη  άργησα να καταλάβω αν ήταν κομμουνιστής ή δεν ήτανε. Εγώ στην αρχή τον Σειρηνίδη, και τώρα ακόμα, τον έβλεπα ως έναν άνθρωπο πολύ -πολύ συμπαθή προς εμένα, και ως έναν άνθρωπο ο οποίος κατά κάποιον τρόπο ήταν άξιος θαυμασμού, διότι εκινείτο εναντίον της χούντας και μάλιστα σε περίοδο δύσκολη. Αλλά κομμουνιστή αξιωματικό μπορώ να σου πω δεν θυμάμαι να συνάντησα του στρατού ξηράς.

 

*******

ΕΝΑΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΑΝΑΡΧΙΚΟΣ

Μαρτίου 25, 2015
Τα παρακάτω στοιχεία αναρτώνται ως συμπλήρωμα στην προηγούμενη ανάρτηση με τη συνέντευξη του Γρηγοριάδη, ενός άλλου αξιωματικού (γιατρού του πολεμικού ναυτικού) που δήλωνε μαρξιστής για όλο το διάστημα που υπηρέτησε εν ενεργεία. Και ως ερμηνεία της παρουσίασης των δύο αυτών στελεχών του στρατεύματος μπορεί να θεωρηθεί η «δικαίωση» της  έκφρασης του Μπονάνου το 1977 σε ένα βιβλίο-παραλήρημα (Η αλήθεια, Αθήνα 1986… σ.199) για το θέμα ΚΚΕ και ένοπλες δυνάμεις «Αι ορδαί των μητραλιών του ΚΚΕ…»

Ο Κ. Σειρηνίδης, ταγματάρχης του στρατού

 

Για την σχέση Σειρηνίδη με ΚΚΕ και τα γεγονότα που συνέβησαν το 1975 στο κέντρο επιστράτευσης Τρίπολης όπου συνυπηρετούσαν, αναφέρθηκε ο αντιστράτηγος Δ.Δήμου στις 27-10- 2004 σε συζήτηση που θα αναρτηθεί. Ο Σειρηνίδης  αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη και σε συζήτηση που επιδιώχθηκε από τον γράφοντα στις 3-11-2004, δήλωσε πως ιδεολογικά ανήκει και δραστηριοποιείται στο χώρο των αναρχικών. Και τούτο  μετά την αποχώρησή του από το ΚΚΕ το 1989 (πριν τη γνωστή διάσπαση  και την διάλυση του ενιαίου Συνασπισμού). Με το ΚΚΕ ο Σειρηνίδης συνεργάζεται ως ανεξάρτητος μετά την απόταξή του από το στρατό το 1978. Στις εκλογές επίσης του 1981 κατέρχεται ως υποψήφιος συνεργαζόμενος στο Νομό Σερρών και στις επόμενες του 1984 στον Πειραιά. Έκτοτε δραστηριοποιείται ως στέλεχος ενταγμένο στον κομματικό μηχανισμό του ΚΚΕ ( του τμήματος της Κεντρικής Επιτροπής για θέματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής άμυνας).  Ένα βιβλίο του που εκδίδεται από τον  εκδοτικό μηχανισμό του ΚΚΕ  Η Στρατιωτική Παρουσία των ΗΠΑ στην Ελλάδα, μελέτη του ΚΜΕ  (Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών) ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, Αθήνα 1983, δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολίες πού είναι τοποθετημένος εκείνο το διάστημα. Είναι καθαρές θέσεις του ΚΚΕ.

Ο Σειρηνίδης γεννήθηκε στη Νέα Ιωνία του Βόλου το 1938 και εισήλθε στη Σχολή Ευελπίδων το 1957 απ’ όπου αποφοίτησε ανθυπολοχαγός πεζικού το 1960. Αργότερα πήρε τα πτυχία Νομικής και Πολιτικών Επιστημών. Μιλούσε αγγλικά και γαλλικά. Το 1974 με την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο είναι  ταγματάρχης στην Τρίπολη επικεφαλής τάγματος επίστρατων, που στην πλειοψηφία τους είναι ΄΄ανεπιθύμητοι΄΄ για τη χούντα (εξ ου και η τοποθέτηση του Σειρηνίδη αλλά και άλλων στελεχών του στρατού στο κέντρο επιστράτευσης της Τρίπολης). Συγκεντρώνει, εξοπλίζει  και οργανώνει το τάγμα στο οποίο απευθύνεται και ουσιαστικά στασιάζει. Στέλνει τηλεγράφημα την ίδια ημέρα της εισβολής ζητώντας την παραίτηση της χούντας. Συλλαμβάνεται αλλά μεσολαβεί η μεταπολίτευση και με την αμνηστία ελευθερώνεται. Δεν ξεχνούν το Σειρηνίδη και με την πρώτη ευκαιρία καταγγέλλεται και ασκείται ποινική δίωξη από τον ΥΕΘΑ Αβέρωφ για προσηλυτισμό στρατιωτικών στο ΚΚΕ. Η κατηγορία για προσηλυτισμό καταπίπτει στο στρατοδικείο Θεσσαλονίκης όπου δικάζεται το 1978. Καταδικάζεται όμως σε εξάμηνη φυλάκιση γιατί εξύβρισε κάποιον ως χουντικό, πράγμα που το παραδέχθηκε. Την ίδια ημέρα παραπέμπεται σε πρωτοβάθμιο και στη συνέχεια σε δευτεροβάθμιο ανακριτικό συμβούλιο με το ερώτημα της απόταξης που συντελείται σύντομα. Δεν προσφεύγει σε διοικητικά δικαστήρια.  Αρνήθηκε να δώσει οποιοδήποτε έγγραφο σχετικό με τις υποθέσεις της πειθαρχικής και ποινικής του δίωξης. Είναι η πιο ενδιαφέρουσα γνωστή περίπτωση στελέχους των ΕΔ που μετεμφυλιακά εμπλέκεται με το ΚΚΕ. Άφησε να διαφανεί  πως  από την αρχή της δικτατορίας  είχε ανάμειξη, και  δραστηριοποιήθηκε αντιδικτατορικά μέσα από τον παράνομο μηχανισμό του. Εν τούτοις δεν στοιχειοθετείται η αναβίωση ΚΟΣΣΑ (Κομματική Οργάνωση Στρατού και Σωμάτων Ασφαλείας)με τον Σειρηνίδη (χωρίς να αποκλείεται) της μορφής που ο διωκτικός μηχανισμός του μετεμφυλιακού κράτους θεωρούσε ως σίγουρο. Το ΚΚΕ  στη συγκεκριμένη περίπτωση θα πρέπει να οργάνωσε και συντήρησε σε δράση ένα στέλεχος των ΕΔ εν αποστρατεία κατά της  δικτατορίας. Για την μετά την απόταξή του δραστηριότητα στο χώρο του ΚΚΕ δεν χωρούν αμφιβολίες, αφού δικάζεται (καίτοι αθωώνεται) για κάτι τέτοιο και αργότερα εντάσσεται στον κομματικό μηχανισμό πλήρως. Δε θα ‘πρεπε να ξενίζει  η περίπτωση συνεργασίας στελεχών των ΕΔ ως αποστράτων και σ’ αυτό το Κόμμα. Εξ άλλου η προπολεμική γενιά των στελεχών των ΕΔ είχε δώσει πολλούς που υπηρέτησαν το ΚΚΕ και στη διάρκεια της πολυτάραχης δεκαετίας του 1940 και μετεμφυλιακά.  Μεταδικτατορικά πλήθος αξιωματικών ε.α.  ασχολούνται και είναι οργανωμένοι κυρίως στα δύο μεγάλα κόμματα, εξ ου και η κυριαρχούσα  έκφραση ΄΄κλαδική αποστράτων΄΄ του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ. Το ίδιο με την ΠΟΛΑΝ (Πολιτική Άνοιξη) και το ΔΗΚΚΙ (Δημοκρατικό Κοινωνικό Κίνημα)  σε μικρότερους αριθμούς. Πάντως όσο περνούν τα χρόνια μεταπολεμικά τόσο και λιγοστεύπουν οι αξιωματικοί που υποστηρίζονται από Κόμματα και ακλέγονται βουλευτές. Ο Σειρηνίδης του στρατού, ο Γρηγοριάδης  και  Ντουνιαδάκης πρόσφατα του ναυτικού είναι οι μόνοι αξιωματικοί προέλευσης παραγωγικών σχολών που εδώ και σαράντα χρόνια κόσμησαν τις λίστες του ΚΚΕ σε εκλογές.


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 234 other followers