Η Λιάνα Κανέλλη για το βιβλίο «Η λίστα του τσαγκάρη» (δωσιλογισμός και λογοτεχνία)


Δεν έχει σημασία πότε γνώρισα τον Αντώνη. Η αλήθεια είναι ότι τον γνώρισα χάρη στο Κόμμα. Σε ανοικτές εκδηλώσεις κυρίως για ζητήματα ειρήνης, πολέμου, στρατιωτικών διεθνών ζητημάτων. Οφείλω να ομολογήσω ότι ήταν από τους ανθρώπους που το δίκαιο ήταν…. Τι θέλει αυτός εδώ μέσα;

Παράξενος άνθρωπος, του φαινότανε το συγγραφιλίκι. Δεν είχα διαβάσει ακόμα τα βιβλία του αλλά του φαινότανε. Ξέρετε ο αλαφροΐσκιωτος άνθρωπος, ο ‘αλαφροΐσκιωτος άνθρωπος’ είναι από τις ωραιότερες κουβέντες που μπορώ να πω κατά την ταπεινή μου ανθρώπινη γνώμη.. Άλλωστε είναι ένας άνθρωπος που πιστεύω πως πιστεύει στο πετσί και το σάλιο των ανθρώπων.. Αυτά δεν περνάνε από την τηλεόραση, ούτε μυρίζουν, ούτε…

Όταν διάβασα το βιβλίο – δεν θα πω για τα στρατιωτικά του, πολύτιμα είναι – το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα είναι, να το πώ όπως μου έρχεται να το γράψουν και οι κάμερες, γαμώ το κέρατο μου τόσα χρόνια τηλεόραση ένα πράγμα για αυτήν την περίοδο δεν θα γραφτεί ποτέ; Τη λέπρα έχουνε θυμηθεί, το ένα έχουνε θυμηθεί, το άλλο έχουνε θυμηθεί, αυτήν την περίοδο της ιστορίας, αυτήν τη λέπρα που μας ταλαιπωρεί μέχρι σήμερα δεν θα την θυμηθεί κανένας;

Δεν ξέρω εάν ρυθμίζει τη σιωπή η τηλεόραση και εάν προσπάθησε να πει με αυτόν τον τρόπο μια μικρή κουβέντα ο Παντελής για την κατάντια της σημερινής τηλεόρασης. Μπαίνοντας τον είδα….(ο Αντώνης πήγε να μας συστήσει χωρίς να ξέρει ότι αυτός με έχει στήσει μπροστά στην κάμερα και με έχει βάλει να παριστάνω τον εαυτό μου) ….η τηλεόραση πριν από πάρα πολλά χρόνια όταν οι γέροι παραπατούσαν, δεν διαδήλωναν και δεν ήταν περήφανα γηρατειά που τρώνε δακρυγόνα.

Σε μισώ, σε μισώ για παράδειγμα γιατί έκανες φανερό αυτό που ήθελα να πω όλη μου τη ζωή. Ένας κρυφός τύπος με ένα σφάχτη που να καθαρίζει τους προδότες μέσα στην νύχτα, να γουστάρει και μετά να κάθεται στο καφενείο και να βλέπει τι λένε όλοι οι άλλοι ηλίθιοι γι’ αυτό το αποτέλεσμα . Δηλαδή το είδα μπροστά μου και να λέω ‘τι κρίμα δεν προλάβαμε να του δώσουμε και σύγχρονα δείγματα’. Δεν το αναφέρω. Δεν αστειεύομαι.

Σας λέω μόνο ότι ο γιος μου είναι 15 χρονών και θεωρώ ότι είναι το χρήσιμο και πολύ ευχάριστο ανάγνωσμα για τα Χριστούγεννα  και πιστέψτε με, δίνω πολύ δύσκολα βιβλίο ή προτείνω στο παιδί μου. Μπορεί να διαλέγει μόνος του. Γιατί ξέρω ότι θα του δημιουργηθούνε οι απορίες. Απορίες γιατί αυτές οι λύσεις ήτανε ευκολότερο να φτιαχτούνε αυτόν τον καιρό του πολέμου και της κατοχής, έγιναν απλώς αρχεία των εφημερίδων και της σύγχρονης εξουσίας.

Και πώς γίνεται να είμαστε στο 2010 να είναι ο Στρος Καν -που η αφεντιά σας δεν μπορεί να τον χαρεί τώρα στην Βουλή, στην επιτροπή, να του δίνει εύσημα και κοπλιμέντα και παράσημα- τύφλα να έχει δηλαδή ο στρατός του (..) δεν παίζεται.. δεν παίζεται. Είναι μαζεμένοι τώρα και ακούν τον Στρος Καν. Η οικονομική επιτροπή..

Υπήρξαν οι διαδηλώσεις, ναι, αποκλεισμένο το κέντρο για να διαλυθούνε και εμείς είμαστε εδώ και μιλάμε γιατί; Για την ρίζα του προβλήματος. Ξέρετε αυτή ‘Η λίστα του τσαγκάρη’ είναι ωραιότερη από την ‘Λίστα του Σίντλερ’ αλλά η λίστα του Σίντλερ έγινε ταινία και την έχετε μάθει με το ζόρι. Με το ζόρι, με το ζόρι.

Όχι δεν έχουνε καμία σχέση οι Εβραίοι κυρία μου. Δεν έχουνε καμία σχέση οι Εβραίοι. Μη βάζετε εθνικότητα και εξουσία στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι χωρίζονται μόνο σε μία κατηγορία, σε αυτούς που κοιτάνε ψηλά και σε αυτούς που κοιτάνε το πάτωμα. Σε προσκυνημένους και απροσκύνητους. Δεν χωρίζονται σε καμιά άλλη κατηγορία και το αίμα δεν έχει ούτε εθνικότητα ούτε θρησκεία  κατακόκκινο είναι όταν χύνεται. Κατακόκκινο. Και όταν πεθάνεις είναι μαύρο. Επομένως η βασική επιλογή είναι ανάμεσα στο μαύρο και στο κόκκινο.

Τώρα αν κάποιοι θέλουνε να δουλεύουνε στην ρουλέτα είναι άλλο πράγμα. Άλλο πράγμα με τους μαυροκόκκινους στην ρουλέτα και άλλο στην ζωή.

Χαμογέλαγα, ίσως να με είδατε, την ώρα που διάβαζε ο Παντελής, είναι αλήθεια από τα πιο εντυπωσιακά κομμάτια αυτό που διάλεξε και λέω πως οι άνθρωποι που μπορεί να ενώνονται με την ομορφιά του..

Είναι ένα πολύ όμορφο βιβλίο, είναι ωραίο βιβλίο ρε παιδιά, είναι ένα ωραίο βιβλίο. Εγώ για το βιβλίο ήρθα εδώ να μιλήσω. Ο Αντώνης είναι τα βιβλία του.

Καταρχήν θα πω κάτι και ας το παρεξηγήσει όποιος θέλει, όπως θέλει, ας με πείτε ότι θέλετε, δεν μπορώ να κάθομαι να ερμηνεύω τους όρους από την αρχή, ειλικρινά σας το λέω. Καθόλου. Είναι βιβλίο γραμμένο από έναν άντρα. Γιατί το λέω αυτό; Γιατί είναι πρώτα άντρας και μετά στρατιωτικός, που σημαίνει καλός στρατιωτικός. Άμα κάποιος είναι στρατιωτικός για να αισθάνεται άντρας τότε είναι σκατά στρατιωτικός και σκατά άντρας. Και είναι γραμμένο με αυτήν την προσέγγιση.

Δηλαδή ενώ λογοτεχνικά θα μπορούσα να πω τι, Στον κόρακα, κάθεται και γράφει και κάθε τρεις και μία και απολογείται.. Γιατί απολογείται, θα το δείτε, απέναντι στους αναγνώστες, έχει εκείνη την παράγραφο που λέει μονίμως «και για να μην σας κουράσω με λεπτομέρειες ..» χαλάει την αφήγηση, σαν να είναι προφορικός ο λόγος.

Μεγάλο πράγμα να μπορείς να γράφεις όπως μιλάς ή όπως μιλάνε οι άλλοι άνθρωποι, πολύ μεγάλο πράγμα και να είναι γραμμένο και να είναι και κατανοητό. Να γεφυρώνει τον προφορικό με τον γραπτό λόγο δεν είναι εύκολο πράγμα, είναι βιωματικό. Και μετά σκέπτεσαι έχει κάνει πάρα πολλά χρόνια στρατιωτικός. Είναι δυνατόν.. δηλαδή είχε στην ευθύνη του.. στην ευθύνη του είχε ανθρώπους, είναι δυνατόν να ξεφύγει από την ποιητική της πειθαρχίας όταν είχε την ευθύνη ανθρώπων και έπρεπε να τους εξηγήσει γιατί αν δεν τους εξηγούσε.. με σκέτες διαταγές δεν θα τους έλεγχε;

Έχει και χιούμορ, έχει ένα πικρό χιούμορ βαθύ μέσα, σαρκαστικό, θα σας έλεγα και σχεδόν αυτοσαρκαστικό σε κάποια πράγματα αλλά είναι και πονηρούλης, πονηρούλης.. Πήτερ Παν σκέτος άντρας είναι δηλαδή, τι να σας πω, πονηρούλης.. Εκεί που γράφει πάρα πολύ ωραία και έχεις παρασυρθεί, έχει καταπληκτικές σκηνές, σου πετάει και 10-15 πολιτικές πληροφορίες μην αρχίσεις και βγάζεις τα δικά σου συμπεράσματα. Οι κλάδοι ήταν κλάδοι, το ΝΑΤΟ ήταν ΝΑΤΟ, η ΟΠΛΑ ήταν ΟΠΛΑ, το ΕΑΜ ήτανε ΕΑΜ και ο τσαγκάρης ήταν τσαγκάρης.

Και καλά του έκανε το ποδάρι ένας δηλαδή.. ένας δηλαδή που ήτανε γιατρός με τον οποίο κράτησε αλληλογραφία 30-40-50 χρόνια και του το ‘παιζε κουτσός για να μπορεί να κάνει όσα δεν κάνανε οι κουτσοί να πούμε, για όταν έγινε καλά..

Έχει θεατρικότητα ο λόγος του, δηλαδή δεν ξέρω εάν πολλά από αυτά τα πράγματα θα μπορούσανε να παιχτούνε, ειλικρινά σας το λέω, σε κλειστή αίθουσα μέσα, να μη τα βλέπεις να μιλάνε μόνο και να καταλαβαίνεις νόημα.

Έχει κάποια αποσπάσματα που.. καλά πολλά αποσπάσματα, θα μου πεις κάνεις συγκρίσεις, εγώ δεν είμαι λογοτέχνης ούτε ξέρω.. δεν είμαι κριτικός της τέχνης (…) δεν κρίνομαι για αυτά που λέω τώρα, να πούνε μετά γιατί έγραψε αυτήν την κριτική, γιατί έχει απωθημένα.

Έχει ώρες ώρες εκείνη την ατμόσφαιρα που έχει ο Βυσινόκηπος που ενώ δεν είσαι πουθενά το βλέπεις και το ακούς όλο αυτό το πράμα.. γι’ αυτό σας λέω, η γραφή του είναι τέλεια. Τι στον κόρακα με τα γαλόνια τόσα χρόνια και στα γραφεία μετά..

Ανεβοκατεβαίνει από την Ικαρία, μπόρεσε όλα αυτά τα πράγματα να τα συγκρατήσει στο κεφάλι του, να τα μασήσει, να τα ζήσει και να τα βγάλει χωρίς να ξεράσει! Η πιο δύσκολη περίοδος..

Αχ πως έχετε παρασυρθεί από τα πάνελ, σας θυμίζω τηλεόραση και μου απαντάτε τώρα.

Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον και ειδικά την εικόνα. Αλλά αλήθεια σας λέω το έβγαλε χωρίς να το φτύσει, μιλάει για τα πιο δύσκολα χρόνια. Εγώ γεννήθηκα το ’54, γεννήθηκα δηλαδή αυτήν την δεκαετία που ο ίδιος την χαρακτηρίζει.. «η δεκαετία αυτή με έναρξη το ’50, λειτούργησε για τον φίλο μας το Στεφανή, όπως και για όλο τον κόσμο ως σχολείο σκληρό και επώδυνο». Σκεφτείτε ότι γεννημένοι την δεκαετία του ’50 είναι αυτοί που κυβερνάνε τώρα. Σκεφτείτε δηλαδή ότι εκ των πραγμάτων πρέπει να πάρει την λίστα και να την συνεχίσει έστω και θεωρητικά, γιατί έτσι και δεν την συνεχίσεις την βάψαμε.. ή τουλάχιστον για να ξέρεις ότι υπάρχει.

Αλλά είναι παράξενο, δεν είναι πολιτικό το βιβλίο. Το βιβλίο είναι ερωτικό. Το βιβλίο είναι ερωτικό με όλες τις μορφές που μπορεί να έχει ο έρωτας, ο έρωτας για τον τόπο, ο έρωτας για την πατρίδα, ο έρωτας για την γυναίκα, ο έρωτας για τον άνθρωπο, ο έρωτας για την δουλειά, ο έρωτας για την ζωή τελικά. Και έχω την εντύπωση πως σε αυτό τον πόλεμο ο μεγάλος κερδισμένος είναι ο αναγνώστης. Αλήθεια. Ο μεγάλος κερδισμένος είναι ο αναγνώστης. Δεν είναι άνθρωπος που βγάζει πτώματα από μέσα του, εννοώ γράφει και βγάζει, εκφράζει πτώματα για να εκτονωθεί. Δεν εκτονώνεται, αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία. Πάρα πολύ μεγάλη σημασία. Τεράστια σημασία.

Η τσίχλα είναι πολύ ωραία όταν την μασάς ενδεχομένως, και κάνει και εκείνα τα πηγούνια του Ράμπο, που βγαίνουν έτσι τετράγωνα, αυτό το αμερικάνικο πράγμα της τσίχλας που την μασάς. Όταν την φτύνεις και την πατάει το παπούτσι σου είναι απαίσιο πράγμα και στην εποχή μας πάρα πολλοί άνθρωποι γράφουνε έτσι. Πάρα πολλοί άνθρωποι.

Εγώ θέλω να του ευχηθώ.. Θα σας διαβάσω ένα απόσπασμα, ένα απόσπασμα που μου άρεσε εμένα γιατί νομίζω ότι ίσως και να κρατάει όλα όσα προσπάθησα να πω. Είναι ένα βιβλίο που δεν μπορείτε να το δείτε χωρίς συναίσθημα, δεν μπορείτε να το διαβάσετε λογικά και παραταύτα είναι ένα βιβλίο που μπορεί να το διαβάσει κάποιος που δεν έχει ξανακούσει στην ζωή του για GLADIO, δεν ξέρει τι είναι, ούτε Retski. Μπορεί να μην ξέρει ούτε τι είναι ΝΑΤΟ, να μην θέλει να ξέρει, μπορεί να μην ξέρει τι είναι δωσίλογοι, μπορεί να μην ξέρει τι είναι χαφιέδες, θα μου πείτε ποιοι δεν ξέρουνε; Συνήθως οι ίδιοι δεν τους ξέρουνε τους εαυτούς.. δεν μπορούνε να βγούνε από το χωράφι τους..

Και ξέρετε τι δεν έχει; Εμένα αυτό είναι που μου αρέσει πιο πολύ απ’ όλα. Αυτή την κατασταλαγμένη γεροντίστικη πίκρα του ότι τα πράγματα δεν ήρθαν όπως τα φαντάστηκε ή όπως τα ονειρεύτηκε με αποτέλεσμα να τα βρίσκει όλα καλά στο παρελθόν, να μην έχει καμία εμπιστοσύνη στο μέλλον, να μην κοιτάζει μπροστά, να μην ελπίζει τίποτα και να βγαίνει όλο εκείνο εκεί το ανιαρό, μονότονο, ‘εγώ φεύγω και αποθανέτω η ψυχή μου μετά το ανολοκλήρωτο’, θα σας πάρω όλους μαζί σε μία μαύρη, μίζερη τρύπα πίκρας του ανθρώπου που δεν δικαιώθηκε. Αυτό το πράγμα το οποίο είναι πια εντελώς απαράδεκτο, είναι τόσο γενικευμένο, κόβει τα πόδια πιο πολύ από την πραγματικότητα ειλικρινά σας λέω. Να κυριαρχεί αυτή η αντίληψη ότι κοιτάμε την μούρη μας στον καθρέφτη και έτσι και δεν έχουμε κάνει μπότοξ ποιος θα καθίσει να μιλήσει για την νεολαία..

Είναι άνθρωποι με τους οποίους κοιτάει μπροστά, κοιτάει μπροστά μετά λόγου γνώσεως και μετά λόγου γνώσεως δεν κοιτάς μπροστά για να αποφεύγεις τα άλματα απλώς για να τα ζυγιάζεις καλύτερα και τίποτα άλλο.

Και δεν προσπαθώ να σου κάνω ψυχογράφημα, αυτό ήτανε καθαρό από το βιβλίο. Αν στραβά κατάλαβα τότε ο παραλήπτης ενός μηνύματος είναι πολύ ευχαριστημένος με την στραβωμάρα που κατάλαβε. Στο κάτω κάτω της γραφής όταν γράφουμε όλοι μας προσδοκάμε και ελπίζουμε μπας και ο άλλος πλησιάσει σε αυτό που θέλαμε να γράψουμε, όχι για τίποτα άλλο.. για μια έτσι μάταιη ικανοποίηση ότι δεν ήμαστε πια ο καθένας από εμάς το κέντρο του κόσμου και ότι κανένας μόνος του δεν μπορεί να τον αλλάξει..

Αφήστε με λοιπόν να σας διαβάσω ένα μικρό κομματάκι για να καταλάβετε. Μισό λεπτό. «Εν τω μεταξύ στο νησί του τα πράγματα διέφεραν κάπως με την υπόλοιπη χώρα. Εκεί ο εμφύλιος δεν είχε την ίδια αγριότητα, τουλάχιστον μεταξύ των κατοίκων εκτός βέβαια των συνεργατών της ασφάλειας, κάποιων φασιστών σαν το Φενέκο και τον ξεπουπουλιασμένο Βρασίδα. Η χωροφυλακή όμως έπαιζε με ενθουσιασμό το ρόλο της, αλλά οι αντάρτες που αλώνιζαν τα βουνά και τα γνώριζαν σαν την τσέπη τους, ήταν και πιο καπάτσοι και πίστευαν στον αγώνα τους. Το κλίμα βάραινε όσο πλησίαζες τα τμήματα όπου στρατοπέδευαν τα αποσπάσματα. Ο κόσμος του νησιού βρισκόταν πλέον στα τρία μοιρασμένος, άλλοι στην ξενιτιά και στα καράβια από χρόνια, άλλοι στην εξορία και οι υπόλοιποι να παιδεύουν τις πεζούλες τους ενώ οι σταυρωτήδες δεν τους άφηναν σε ησυχία. Μια από τις φιλενάδες της Φωτεινής διηγούτανε με τα χρόνια τι της έτυχε σαν πιάσανε τον πατέρα της και τον είχανε στο τμήμα.»

Είναι η παράγραφος πριν από την αγελάδα που σας διάβασε (στμ ο Βούλγαρης). Εάν είχα διαβάσει μία ακόμα ατάκα… αλλά δεν παίζουμε εδώ πέρα σενάρια.. μία παράγραφος πριν… Πείτε μου σε μία παράγραφο μοιρασμένο ένα νησί στα τρία με το τι έκανε ο καθένας και μετά τα ζώα που μιλάνε.. πόσες πραγματείες μπορεί να γράψει για το πόσο διέφερε για παράδειγμα η Νικαριά εκείνα τα χρόνια από την υπόλοιπη Ελλάδα και σε τι ακριβώς. Αν δεν το έχεις ζήσει, εάν δεν το έχεις παλέψει, εάν δεν το έχεις παιδέψει.. εκεί πέρα που κάνει κάτι καταπληκτικές ακροβασίες … Αναρωτιέμαι ποτέ εάν θα σε έπιανε κανένας από τους διανοούμενους που γράφει (…) μεγαλύτερες από τα βιβλία που αναλύουνε …

Έχει γλώσσα από την καθαρεύουσα μέχρι την ντοπιολαλιά. Άρα υπηρέτησε και γλωσσικά, εγώ έχω ένα πάθος με την γλώσσα, βίτσιο είναι αλλά δεν πειράζει, καλό βίτσιο είναι, έχει υπηρετήσει αυτό που λέμε διαχρονικότητα της γλώσσας, αλλά την έχει ζήσει ρε παιδάκι μου, την έχει μιλήσει. Να λες εν τω μεταξύ και να καταλαβαίνεις ότι είναι δοτική ακόμα και όταν δεν την ξέρεις και λίγο παρακάτω να λες στο μεταξύ ή στο ανάμεσο μας και πάλι να ξέρεις τι λες και να μην διαφέρει το ένα με το άλλο και να μην κάνει ακροβασίες και να μην δημιουργεί τοξικότητα στην γλώσσα για να την ειρωνευτεί ή για να ειρωνευτεί τις διαφορές που μπορεί να υπήρχαν ανάμεσα στους ανθρώπους.

Το βιβλίο σου είναι φαλτσέτα αλλά είναι τόσο μαλακιά κριτικά που το διαβάζεις και λες σφάξε με αγά μου μπας και αγιάσω. Να είσαι καλά να συνεχίσεις να γράφεις και να περάσετε όλοι πάρα πολύ καλά διαβάζοντας το. Πάντως αν μιλάμε για συγγραφέα που έπιασε τα μολύβια αργά ε τότε Κακαράς και όνομα.

Κακάρισε συχνότερα και καλύτερα από όλους τους άλλους.

Λιάνα Κανέλλη

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “Η Λιάνα Κανέλλη για το βιβλίο «Η λίστα του τσαγκάρη» (δωσιλογισμός και λογοτεχνία)”

  1. Ο Παντελής Βούλγαρης, η Λιάνα Κανέλη, ο ποιητής Νίκος Μοσχοβάκος και η νέα συγγραφέας Μαρία Πετρίτση για το Βιβλίο του Αντώνη Κακαρά « ΕΥ Says:

    […] […]

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: