Ο ποιητής Νίκος Μοσχοβάκος για τη «Λίστα του τσαγκάρη» (Δωσιλογισμός και Λογοτεχνία)


Ξεκινώ από την γνωριμία μου με τον Αντώνη Κακαρά που είναι τουλάχιστον 41 χρόνια. Πρέπει να γνωριστήκαμε το 1969 με 1970 όταν ήταν ένας νεαρός ευσταλής αξιωματικός του ναυτικού, ανήσυχος και πάντα επαναστατημένος. Δεν σου κρύβω ότι όταν διάβαζα αργότερα εκείνη την εποχή τον ‘Επαναστατημένο Άνθρωπο’ του Camus, σκεφτόμουνα συχνά εσένα.

Ήτανε ανυπότακτος, ήτανε ρηξικέλευθος, επεδίωκε πάντα την ρήξη. Επί δικτατορίας ήμουνα στην δίκη του που τον καταδίκασε το Ναυτοδικείο του Πειραιά και έζησα από κοντά όλη την μυθιστορηματική του ζωή. Η ζωή του Κακαρά είναι μυθιστορηματική, δεν αναπαύεται πουθενά, δεν κάθεται πουθενά, συνέχεια πετάει από κλαδί σε κλαδί από μέρος σε μέρος από κατάσταση σε κατάσταση.

Το βιβλίο του αυτό, όπως και τ’ άλλα που προηγήθηκαν, όταν ήρθε στα χέρια μου μού ‘δωσε την χαρά να δω μία άλλη πτυχή του. Όχι ότι με ξένισε, μου έδωσε την χαρά είπα. Δεν με ξένισε αυτό το πράγμα γιατί είναι ενιαίος, είναι και στο βιβλίο του Αντώνης. Ο άνθρωπος που δεν παραδέχεται, σαν ειλικρινής ανθρωπιστής που είναι, ότι οι νίκες του καπιταλισμού είναι και νίκες της ανθρωπότητας. Δεν το παραδέχεται στο έργο του, δεν το παραδέχτηκε στη ζωή του, δεν το παραδέχτηκε ποτέ.

Επειδή όμως θα φτάναμε σε ακραίες εκφράσεις και μυθικές αναφορές, που δεν ταιριάζουν ούτε στον Κακαρά ούτε και σε μένα για να του τις κάνω, θα μπούμε στο θέμα του βιβλίου του.

Το βιβλίο του είναι μια ανασκαφή μέσα σε μία εκατονταετία, δηλαδή στον αιώνα που πέρασε. Αρχίζει με την γέννηση του ήρωα της, που ας πούμε αυθαίρετα την τοποθετώ από την ανάγνωση στο 1920 κάπου εκεί, 1915, και φτάνει μέχρι τις ημέρες μας.

Οι ήρωες του, οι ήρωες όμως όχι με την έννοια του ήρωα που ακούστηκε προηγουμένως, οι ήρωες του μυθιστορήματος όχι οι ήρωες πρότυπα, όπως παρουσιάζονται και βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από αυτούς. Οι ήρωες του Κακαρά είναι τρεις βασικά, είναι ο Παπαφενέκος ο αρνητικός ήρωας της ιστορίας. Τον διαλέγει από τους 120 παπάδες του νησιού, το μόνο κακό παπά για να τον κάνει ήρωα του μυθιστορήματος του.

Είναι ο Στεφανής ο τσαγκάρης και είναι και η Μαρούλα η παντελονού αφέντρα αεράτη των βράχων και των βουνοκορφών, όπως την λέει κάπου. Μέσα από αυτά τα πρόσωπα ο Κακαράς διαπλέκει την ιστορία του, με μια δεξιοτεχνία μοναδική, με έναν λόγο αναπλήρωτο, όπως ακούστηκε, προφορικό και χαρισματικό και εγώ αναρωτήθηκα πολλές φορές. Άραγε όταν γράφει μιλάει και γράφει; Όπως αναρωτήθηκε προηγουμένως και η Λιάνα. Μιλάει και γράφει ο Αντώνης; Πως είναι δυνατόν αυτός ο αφηγηματικός ειρμός που αναβλύζει μονίμως και έρχεται στον αναγνώστη να είναι τόσο έντονος και αληθινός;

Μέσα από αυτά τα τρία πρόσωπα διαμορφώνεται η ιστορία του.. και έχω μία ένσταση μικρή σε αυτό που είπες Λιάνα. Είναι και πολιτικό μυθιστόρημα, είναι ερωτικό μυθιστόρημα ναι το δέχομαι. Είναι ηθογραφικό εν πολλοίς με τις ντοπιολαλιές και όλες αυτές τις παρελθούσες αγάπες που αναφέρει και ήταν και η ζωή μας η ίδια, είναι όμως και πολιτικό μυθιστόρημα.

Και δε θα έλεγα απλώς πολιτικό μυθιστόρημα, κάπου επειδή παίζει ο Κακαράς το κάνει πολιτικό θρίλερ, στο τέλος γίνεται πολιτικό θρίλερ, εκεί με την στέρνα και το πηγάδι στην Ικαρία είναι πολιτικό θρίλερ.

«Η λίστα του τσαγκάρη» όπως το ακούσατε προηγουμένως, είναι η λίστα που θα μπορούσε να λέγεται η λίστα των χαφιέδων του τσαγκάρη, η λίστα των ρουφιάνων, η λίστα των δωσίλογων. Όλους αυτούς περιλαμβάνει η λίστα, όλους αυτούς η δικαιοσύνη που αναβλύζει μέσα από τον ίδιο τον Κακαρά, θέλει να τιμωρήσει.

Και αποδίδει την δικαιοσύνη του ο Κακαράς, την αποδίδει με τρόπο που είναι αξιοπρόσεκτος, σε ευχαριστεί και οπωσδήποτε ικανοποιεί όλους τους αδικημένους αυτού του κόσμου, αυτού του τόπου.

Καλό είναι να ικανοποιούμαστε και μέσα από τέτοια πράγματα, δεν είναι λίγο και αυτό. Μας ‘λείψαν αυτά τα βιβλία, αυτές οι περιγραφές, αυτές οι πολιτικές αφηγήσεις. Είπε κάτι πάλι η Λιάνα Κανέλλη, με κέρδισε σε πολλά πράγματα, είπε το κόκκινο και το μαύρο, το μαύρο και το κόκκινο είπε εκείνη εγώ το κάνω κόκκινο και μαύρο γιατί ήθελα να το πάω εκεί που θέλω. Ο Σταντάλ είχε πει για ένα βιβλίο του «Αυτό το βιβλίο…» παραφράζω αυτό που είχε πει ο Σταντάλ «.. οι οικονομικοί παράγοντες, οι χαφιές, οι δωσίλογοι, οι λύκοι, οι προδότες να το αφήσουν από τα χέρια τους..» Αυτό το βιβλίο λοιπόν του Κακαρά να το αφήσουν από τα χέρια τους όσοι έχουνε αυτές τις ιδιότητες, δεν είναι για αυτούς.

Θα διαβάσω και εγώ ένα απόσπασμα από το τέλος. Καταρχήν, εκτός όλων των άλλων χαρακτηριστικών που έχει, την ντοπιολαλιά, αυτά που ακούστηκαν και τα λοιπά, έχει και πολύ χιούμορ ο Κακαράς. Χιούμορ αστείρευτο και πηγαίο. Στο τέλος βέβαια το χιούμορ του γίνεται μαύρο.

Ας δούμε εδώ, «Ήταν γραφτό κατά τους μοιρολάτρες …» κρατήστε τη λέξη, μοιρολάτρες, έχει κάποια σημασία «… ο Στεφανής της Μαγδάλως ο γιος, να οδηγηθεί προς τον συμπαθή χώρο των τεχνών. Όχι των κακώς αποκαλουμένων καλών σαν οι υπόλοιπες να είναι για πέταμα, αλλά των άλλων της καθημερινής ανάγκης που τις περιφρονούν ακόμα και σήμερα οι νέοι μας και ιδιαίτερα οι ατάλαντοι που περιέργως έχουν επίσης ατάλαντους και μικρόνοες γονείς. Εν κατακλείδι ο ήρωας μας έγινε τσαγκάρης κάτι που θα το απέφευγαν οι δικοί του, υποχωρώντας ακόμα και στις παρακλήσεις του για σπουδές, αν γνώριζαν πως ειδικά οι τσαγκάρηδες μαστίζονται, από την άγνωστη για αυτούς, πλην ευκολοερμήνευτη ασθένεια του αναρχισμού.»

Οι τσαγκάρηδες μαστίζονται από την ασθένεια του αναρχισμού, λέει. Έχει άλλες σελίδες, λίγες σουρεαλιστικές. Έρχομαι σε αυτό που είπε ο Παντελής ο Βούλγαρης, είπε στην αρχή για το βάτραχο με την γάτα. Έχει κάπου αλλού ένα διάλογο μεταξύ του βάτραχου και της γάτας και λέει «…Είδες εσύ που γκρινιάζεις, ρώτησε με ύφος ο βάτραχος τη φίλη του τη γάτα, Τι να δω ρε κακομοίρη, τι είδες εσύ που δεν το ξέρω γω, Χάθηκαν οι πράκτορες από παντού, τιμωρήθηκαν οι δωσίλογοι της χώρας από την εποχή της κατοχής, σταμάτησαν όλα τα λαμόγια να εκμεταλλεύονται και να κατακλέβουν τούτον τον τόπο, να δεις που θα φτάσει και σ’ εμάς η καινούργια ισορροπία, Τι λες ρε συ, σοβαρά, και την κρίση πώς την εξηγείς; Απόρησε η ξύπνια γάτα, που τον πίστεψε προς στιγμήν για μεγάλη ικανοποίηση του βάτραχου, για σκέψου, σα να λέμε, θα τρώμε ψαροκέφαλα κάθε μέρα δηλαδή…..σε καμιά τριανταριά χρόνια…μα θα ζούμε τότε; »

Αυτός ο σουρεαλιστικός διάλογος θα μπορούσε να είναι από μόνος του ένα κομμάτι.., έχει ιδιαίτερη αξία…Έχει αξία, θα μπορούσε να είναι ένα αυθύπαρκτο κομμάτι του, μία μινιμαλιστική ιστορία. Εξαιρετική. Δείχνει ότι ο Κακαράς δεν περιορίζεται σε καμία μορφή παραδοσιακού ή μη γραψίματος και λόγου. Απεριόριστα εκτείνεται παντού, παντού προσπαθεί να δώσει αυτό που θέλει και ο ίδιος είναι πάντα παρών, σχολιάζει.

Το βιβλίο του, είπαν και οι προηγούμενοι πολλά πράγματα, φτάνει από τον Κλίντον μέχρι τη Μαρούλα τη παντελονού. Η Μαρούλα η παντελονού, ο Κλίντον, ο Ζαχαριάδης και ο Γκορμπατσόφ είναι παρόντες στο βιβλίο του και ο Κακαράς από δίπλα σχολιάζει όπως θέλει αυτός τα πράγματα.

Φίλοι του της καθημερινής του ζωής, για όσους τον ξέρουν καλύτερα, είναι παρόντες στο βιβλίο του. Τους βλέπεις, παίζουν μικρούς ρόλους αλλά εσύ καταλαβαίνεις ποιος είναι και τι θέλει να πει. Παίζει, παίζει για τον εαυτό του και για τους άλλους και στο τέλος δίνει ένα αποτέλεσμα τέτοιο που είναι ιδιαίτερα ευχάριστο για τον αναγνώστη που θέλει να διαβάσει κάτι που θα τον τέρψει.

Θα ήθελα να πω τελευταία το εξής. Μου δίνεται η ευκαιρία σήμερα αγαπητέ φίλε Αντώνη να περιαυτολογήσω. Το 1972 μετά το δικαστήριο που είχες, σε μία ομαδική ποιητική συλλογή της εποχής εκείνης είχα αφιερώσει ένα ποίημα για τον Κακαρά. Θα ήθελα να το ακούσετε γιατί ο Αντώνης είναι ενιαίος από τότε μέχρι σήμερα. Μην τρομάξετε είναι πέντε έξη γραμμές, μην τρομάζετε. Το ποίημα λέγεται ΑΚ, Αντώνης Κακαράς (..). Λοιπόν

«Λέγανε τα άστρα και οι μαντικοί του παλιού καιρού

ότι όποιος δεν ακολουθεί τη μοίρα του είναι συνωμότης.

Κάτι σχετικό γράψανε και οι εφημερίδες

για τον Αντώνη, τον Μενέλαο και τον Βασίλη

που δεν ακολούθησαν την μοίρα τους

Νίκος Μοσχοβάκος

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: