Στην Πλατεία Συντάγματος

Νοεμβρίου 1, 2014

Για δυο Πράσινα Μάτια και μια Κόκκινη Σημαία

Ορίστε μεγάλε, τι θες …   Δίστασε κείνος, αισθανόταν κιόλας παράταιρος, μια γενιά και κάτι τον χώριζαν απ’ την παρέα, φορούσαν όμοια ταμπελάκια και ανήκαν στην ίδια ομάδα -μάλλον εκείνη των καλλιτεχνών, Φτου ο μαλάκας, ψιθύρισε, πάλι ξέχασα τα ξεστραβάδια …   έτσι τα ‘λεγε, Γυαλιά ονομάζονται και μου παριστάνεις το γλωσσοπλάστη, του φώναζε η δικιά του- είδε και το ξυπόλυτο κορίτσι γεμάτο μουτζούρες, να τραγουδάει έξω φωνή και να παλεύει στα γόνατα με μπογιές, να ζωγραφίζει ένα πανό μέσα στον ήλιο, ήτανε δεν ήτανε σαράντα κιλά και κάτι, ένας κοπάναγε γράφοντας στο κομπιούτερ με μανία που δεν κρυβότανε, να τα ξεφουρνίσει, να ξεσπάσει μ’ όλα όσα ταλανιζότανε χρόνια τώρα, ο άλλος μάζευε υλικά που του ‘φερναν κάποιοι για συνθήματα – δυο τρεις πέρασαν κιόλας κουβαλώντας πανιά, χρώματα και διάφορα στην ώρα που στήθηκε κοντά τους – και τα πάγαινε …

Στην αποθήκη μας, στη σκηνούλα που βλέπετε, του απάντησε η ξανθούλα που καθόταν κι έδειχνε εξαντλημένη, έπαιζε το μάτι της, δεν της ξέφευγε τίποτα, τον είδε ιδρωμένο, κατάκοπο …

Όχι δε σας λέω το όνομά μου, εδώ είμαστε όλοι μαζί, ηθοποιοί, σκηνογράφοι, βοηθοί, τέτοια πράγματα, άλλοι δουλεύουν άλλοι είναι άνεργοι, δήλωσε στη δημοσιογράφο που την πίεζε να της δώσει στοιχεία …  Φωτογραφία είπατε, να βγάλετε αλλά όλους μας ...

Μη με στήσεις Ζωή, σε μία ώρα πρέπει να ‘μαι με το παιδί …   εσείς μάλιστα μπορείτε να κάτσετε όσο σας βολεύει, αλλά… δίστασε …    αν θέλετε και σας πάει ταξινομείστε αυτά εδώ μέχρι να φύγετε …   λέγε Μάρκο, στράφηκε σε κάποιον που της ζήταγε κάτι, όχι δε σου δίνω άλλα, πήρες χθες απ’ την Κλωντ, νομίζεις δεν το ξέρω, αραίωνε, να βγείτε της σίτισης στο γύρευε, όχι έτοιμα από τις άλλες ομάδες, πάγαινε στα μαγαζιά γύρω, πες τους και θα σου δώσουν, είσαι και μπάνικος ρε φίλε, άντε μπράβο, σάμπως μου ‘ρθες για τίποτ’ άλλο θαρρώ, μπρος είπα

Σωτήρη, δε θα σου πω εγώ τι πρέπει να γράψεις στο post σου σήμερα, γράψε το πατερημών ρε γαμώ το, εξεγερμένοι είμαστε όχι γραμματεία, αααα μα πια, μ’ έπρηξες …    Μάλιστα κύριε, καλά κάνετε την ταξινόμηση, έχετε δουλέψει στο δημόσιο σίγουρα, δε θέλετε να μου πείτε, καλά κάνετε, εδώ ο καθένας λέει μόνον ότι θέλει, όχι ότι θέλουν οι άλλοι …    πάντως και χωρίς το μουστάκι καλός θα ‘σαστε …   όχι να μην το κόψετε, σας είπα γω να το κόψετε, γλυκούλης είστε κι έτσι, κατακοκκίνισε του λόγου του …

Βρε βρε βρε, καλώς τονε το Βαγγέλη, τι μας έφερες Ευάγγελε πάλι, καπάκια, ορίστε εδώ βάλε τα φίλε, πόσα είναι, είκοσι δύο, μπράβο ρε συ Βάγγο, ακόμα δυο χιλιάδες περίπου κι ορίστε το καροτσάκι για τη δικιά σου, άντε καλό μου παιδί …   δεν έχεις πού να ψάξεις άλλο είπες, στα σκουπίδια κοίταξες, γιατί όχι, τόσος κόσμος ψάχνει στα σκουπίδια και μαθαίνει καλύτερα την κοινωνία μας έτσι, σαν τι νομίζεις εσύ, μόνο για τα χρήσιμα ψάχνει, να σπουδάζει θέλει κιόλας, κι όσα διαβάζεις από τα πεταμένα των ανθρώπων, δεν τα μαθαίνεις απ’ όσα κρατάνε σαν χρήσιμα δήθεν, ορίστε, φερ’ ειπείν τα καπάκια απ’ τα νερά και τ’ αναψυκτικά, θα το σκεπτόσουνα εσύ πως κάθε που μαζεύουμε τέσσερις χιλιάδες  απ’ αυτά, παίρνουμε κι ένα αναπηρικό καροτσάκι;

Τον είδε αργότερα να ψάχνει μια μαύρη σακούλα σκουπιδιών, να κρατάει ένα καπάκι και να διστάζει τι να κάνει με το μπουκάλι που δεν ήταν τελείως άδειο, τον πρόσεξε να ξεκινάει για τις υπαίθριες τουαλέτες, στη συνέχεια να τριγυρνάει τις εκατοντάδες όμοιες δεμένες στους κορμούς των δέντρων και στις στήλες του ηλεκτρικού της μεγάλης πλατείας γύρω γύρω στην κατασκήνωση με τις πολύχρωμες σκηνές …   Αγάντα Βαγγέλη, του φώναξε και κείνος ανορθώθηκε, χαμογέλασε, αντιχαιρέτησε με το ‘να χέρι το κομμένο και ύστερα …    τον ξανάδε στη διαδήλωση να υψώνει το ανέγγιχτο σε γροθιά και συχνά πυκνά να σταματάει να μαζέψει από κάτω κάτι.

Μέρες κάμποσες αργότερα ο Βαγγέλης διαδήλωνε πάλι, φωνάζοντας τα συνθήματα της οργής και τα δίστιχα συμπεράσματα μιας ζωής στο πάλεμα. Εκείνη τη φορά όμως ήταν στην αρχή, κι έσπρωχνε το αναπηρικό που ‘χε επάξια κερδίσει για τη φίλη του την Ερατώ, ενώ έσκυβε μαζεύοντας τα καπάκια που του ‘δειχνε η κοπελιά με την κόκκινη σημαία και τα πράσινα μάτια, Παναγία μου τι μάτια ήτανε κείνα, και πόσο γλύκαιναν σα γύριζαν και κοίταζαν το σύντροφό της!

Πού να ‘ναι από τότε ο κόσμος αυτός της πλατείας, πόσοι να γονάτισαν άραγες με την κρίση… πάντως σήμερα… πρώτη του Νοέμβρη του ’14 θα ‘χει σειρά να γονατίσει η μεγάλη πλατεία με τη διαδήλωση κι ένα σωρό κόκκινες σημαίες… κι άλλες ακόμα, περισσότερες σημαίες από ποτέ σ’ όλο το χρόνο τούτης της μεγάλης καταστροφής και της αρπαγής του κόπου και του ιδρώτα… σίγουρα θα ‘ναι εκεί κι ο Βαγγέλης με την Ερατώ του στο καροτσάκι…

Η Τσερόκι και η σούμα

Οκτωβρίου 4, 2014

Τεσσεράμισι κιλά ούζο στην καθισιά και …

Έζησε ο Αγησίλαος χρόνια πολλά στο Αμέρικα, τράβηξε μπόλικο κουπί στην αρχή, κι αν επιμένετε να μάθετε γιατί προνοητικός ων αποφεύγει το αεροδρόμιο και γενικότερα την πολιτεία της Νέας Υόρκης, κάντε λίγο υπομονή.

Κόπιαζε στην αρχή φιλότιμα κι αγκομαχώντας, ο νόστος ήταν το όνειρο και στόχος του όπως για όλους μα τούτος έφερνε έτσι κάπως αδύνατος χαρακτήρας τόσο, ώστε στη σχόλη του έβρισκε την ηρεμία και καταφύγιο στο ούζο, κι αν λάχαινε και σούμα ακόμα καλύτερα, ειδικά το δεύτερο, καλόπιοτο προϊόν και προερχόμενο απ’ τις συκαμινιές, διόλου δεν το περιφρονούσε, δεν είχε αναστολές ο δικός μας λόγω προέλευσης, αυτό έλειπε, όθεν διπλασιάστηκαν οι εισαγωγές του στο Νέο Κόσμο από την ημέρα που πέρασε του λόγου του την πύλη του ιμιγκρέισιον. Είναι όμως κοινό μυστικό, γι’ αυτό έχουν να λένε πως κανένας δεν καυχήθηκε πως τάχαμ είδε τον Αγησίλαο να τρικλίζει ως εκ των ατμών του αγαθού αποστάγματος. Μάλιστα κύριε, το απέδειξε τούτο περιτράνως και κατ’ επανάληψη την ύστερη περίοδο και εις την πατρώα γη!

Εν τούτοις ο προσπορισμός εκ της εργασίας ουδόλως πλησίαζε τα αναμενόμενα εις τη γην την υποσχόμενη δολάρια να τρέχουν εις τας οδούς και τας ρύμας, όπου δήθεν  αρκούσε απλώς να σκύβει έκαστος και να συλλέγει κατά βούληση! Η ανώμαλη προσγείωση κράτησε λίγο, έπεσε με τα μούτρα να προσφέρει, γογγύζοντας όπως όλοι, την υπεραξία του σε σκληρούς και ανελέητους εργοδότες, πρόσπεσε όμως τελικά στους αρμόδιους ομογενείς, σημαντικό ποσοστό των οποίων ήταν και είναι συμπατριώτες του, κι έτσι έγινε και είδε χαΐρι μονάχα σαν  έπιασε να βαράει κάρτα σε καζίνο.

Σκυμμένο το κεφάλι είχε στην αρχή ο Αγησίλαος γιατί, εκτός που τον συμβούλεψαν οι σωστοί εκ των δικών του, το ‘πιασε το πράμα πως μόνον έτσι έπρεπε να δουλεύει ώρες πολλές πλην καρποφόρες, όχι τόσο στο οικονομικό πεδίο να πούμε, όσο στον τομέα των πληροφοριών καθόσον, ο διόλου μαλθακός Νικαριώτης, γνώριζε πως οι σωστές πληροφορίες είναι που δίνουν τη νίκη στους πολέμους και η ζωή δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά ένας συνεχής και άκαρδος πόλεμος μεταξύ των εχόντων και των μη εχόντων. Αυτή ήταν η φιλοσοφία του και μ’ αυτήν συνοδεύει το διάβα του σε τούτη τη ζήση, ο καλός άνθρωπος.

Σ’ αυτό το διάβα ήταν που τρακάρισε το βάσανο (μετά δύο τέκνων έτοιμων και άνευ δικών του εξόδων, όπως μετά ικανοποιήσεως διέδιδε ασυστόλως, ενώ θα ήταν ανοίκειο να αλλοιώσουμε την πραγματικότητα εμείς επιμένοντας – και γιατί άλλωστε –  πως αρκέστηκαν στα δυο έτοιμα τέκνα εκ προηγουμένης συμβίωσης μεθ’ ετέρου ανδρός, που δεν μας ενδιαφέρει ενταύθα, και δεν έλειψαν να χτίσουν ακόμα ένα καταδικό τους μετά μεγάλης ικανοποιήσεως και αλλεπαλλήλων συνευρέσεων, ων ουκ έστι γνωστός ο αριθμός) και όρμισε ακάθεκτος προς κατάληψη του οχυρού, κάτι που αποδείχθηκε πανεύκολο αφού η μορφονιά υπέκυψε με την πρώτη αναγνωριστική και ευφυή συνάμα βολή που στόχο είχε να της πάρει τον αέρα. Προσέξτε τη μέθοδο του Αγησίλαου!

Άλλο και τούτο, της είπε με έκδηλη αυστηρότητα και αποτροπιασμό, μα τι όνομα είν’ αυτό κοπελιά μου, άκου Τσερόκι, αυτοκίνητο είσαι κούκλα μου και δε μπορούσε ο μπαμπάς σου να σε πει, ας πούμε, Παρασκευούλα, τον κοίταξε εκείνη έκθαμβη, για την μη κρυπτόμενη ευστροφία, με κάτι μάτια σαν καραβίσιους προβολείς μεγάλα και κατάμαυρα και, τι ωραία τι καλά, τον αγάπησε αυθωρεί, παρά χρήμα και σφόδρα με άμεση (ώ τι ευτυχία εκατέρωθεν!) δικιά του ανταπόκριση, όχι θα επέτρεπε το Νικαριώτικό του ταμπεραμέντο σε μια Ινδιάνα να του πάρει την πρωτιά στον κεραυνοβόλο! Τα κάστρα καρτέρευσαν ευκόλως και συγχρόνως, εκεί λειτούργησε η ανεξίτηλη μέσα του προτροπή/επισήμανση της μάνας του, Αγησίλαε παιδί μου, του είχε δηλώσει στητή και κατασυγκινημένη, αλλά χωρίς να τρέξει ούτε δάκρυ σαν τον αποχαιρετούσε με τη μαντίλα χαμηλά να μη φαίνονται ανταριασμένα τα μάτια της τα βιολετιά, μη μάθω, καμάρι μου, πως άφησες θηλυκό ανικανοποίητο  στον κόσμο αυτόν τον καινούργιο που πας, να μην τολμήσεις να γυρίσεις πίσω, διότι αγόρι μου θα βρεις την πόρτα μας κλειστή και τα κλειδιά χαμένα, πάει και τελείωσε!

Έτσι, ο Αγησίλαος έπεσε με τα μούτρα στην πρώτη που του γυάλισε κι έγινε ότι έγινε, χωρίς να τον τρώει πια η αγωνία και το άγχος να ταλαιπωρεί το πουλί του με άλλες Αμερικάνες που τριγύριζαν έγκαυλες για μεσογειακό πήδημα!

Το γεγονός της γνωριμίας, συνοδευθείσης άμα υπό αστραπιαίας έλξης ακολουθουμένης υπό ζάλης πολυχρώμου και γλυκείας εφίδρωσης, σφραγίσθηκε εκατέρωθεν με δυο φιάλες ούζο σε παράμερο καφενείον εντός της Αστόρια με το πολυσύχναστο όνομα Η ωραία Νικαριά ενώ αμέσως μετά εκπέμφθηκε τηλεγράφημα στο Μαυράτο,  Μάννα θρίαμβος στοπ ευχή- προτροπή υλοποιήθηκαν στοπ Τσερόκι  ίσον άπασαι Αμερικανίδαι στοπ τέκνα δύο τέλος. Όταν εξήγησε η φοβερή Ανέτα, η αυτοκρατορική σύνευνη του Αγαμέμνονα  του νεροκράτη, το νόημα του δυσνόητου τηλεγραφήματος, η μεν Μάννα του Αγησίλαου λιποθύμησε ο δε πατέρας του ταλιάρισε την νταμιτζάνα και το ‘ριξε στον ύπνο εκειδά στο παραγώνι. Το παιδί μας πάει το χάσαμε, του φώναξε η δικιά του, αλλά το μόνο που άκουσε ήταν το ρωμαλέο ροχαλητό του, ενώ η καλή μας η Ανέτα αποτέλειωνε την νταμιτζάνα..

Τότε ήταν που ακούστηκε από πηγή, που δεν θ’ αποκαλύψουμε, πως το καταναλωθέν προϊόν της νταμιτζάνας δεν ήταν ούζο, αλλά σούμα που ήδη αναφέραμε και δη άνω των είκοσι πέντε βαθμών ισχύος (από καρπό συκαμινιάς έτσι, μουριάς δηλαδή, μη κάνουμε λάθη), συνάμα δε, πρόσθεσε η πηγή μας και αν θέλετε το πιστεύετε, πως η υπερατλαντική κατανάλωση και του ζεύγους εις τη Νέα Υόρκη όφειλε τη χάρη σε άρτι, τις μέρες εκείνες τις ζοφερές του μεταπολέμου, αφιχθέν ποτό από το πασίγνωστο Μαυράτο (χωρίον ιστορικόν άνωθεν του Αγίου Κυρίκου με δεκαεφτά σπίτια κατοικημένα κατ’ αυτάς ολοχρονίς, που γίνονται δεκαοχτώ τον Αύγουστο, καθόσον ο γράφων μετακομίζει εκείθεν μ’ όλη τη γκρίνια της καλής του Μενεμένης, που θέλει να βλέπει τα εγγόνια της και κάναν άνθρωπο που σπανίζει, καθώς ισχυρίζεται, στην ερημιά που την κουβαλάει ο σύνευνος, Άμα δε σ’ αρέσει, απαντάει αυτός αγέρωχα, να μην έρχεσαι, Σιγά που δε θα ‘ρθω στο χωριό μου και στο κάτω κάτω της γραφής δικό μου είναι το σπίτι και άμα θέλω... αφήνει να επικρέμαται η απειλή, αλλά…)

Με ανεβασμένο το ηθικό του ως συνέπεια της ένταξής του ως σώγαμπρου στους αγνούς ιθαγενείς με την αρχαία καταβολή, που τον υποδέχθηκαν άνευ καχυποψίας, ο δικός μας  σκέφτηκε πως είναι πολλά άδικο αυτός να δουλεύει για γλίσχρα ψίχουλα και κάμποσοι βαρεμένοι να παίζουν κάθε μέρα ποσά αγνώστου προέλευσης, εξ ων μερικοί ενίοτε να κερδίζουν, ενώ συνάμα έμπιστοι δούλοι υπό την άμεση εποπτεία κουμπουροφόρων με κατάλληλα φτυάρια να τσουβαλιάζουν στην κυριολεξία τα κέρδη, και ούτως εχόντων των πραγμάτων κατέληξε, άγνωστο με ποιον τρόπο, και ξαλάφρωσε το φορτίο των κοψομεσιασμένων στο καζίνο.

Στόμα κλειστό χέρια κοντά

μάτια κι αυτιά πάντα ανοιχτά

του ‘χε μονάχα επιστήσει την προσοχή ο μεσάζοντας για την πρόσληψη, που βρέθηκε ο δόλιος να αιωρείται, τελείως νεκρός αλλά κουστουμαρισμένος, ένα ηλιόλουστο πρωινό κρεμασμένος σε τσιγκέλι έξω απ’ το χασάπικό του (τον είχε προγκίξει η γυναίκα του όταν παράγγειλε τη μπάρα με τα σιδερένια πελώρια δόντια, αλλά φευ!)

Οι μαφιόζοι, να θυμόμαστε λεβέντες μου, δεν είναι μαφιόζοι χωρίς προσόντα, αλλιώτικα το είδος θα είχε προ πολλού εκλείψει και έτσι έχουν το νου τους και αναζητούν έκτοτε τον ελαφροχέρη όχι πάντως μακράν της πολιτείας της Νέας Υόρκης, Σιγά μη διαθέσουμε πόρους για να πιάσουμε τον Γκρέκο, οι εποχές που οφείλαμε να χτίσουμε τη φήμη μας με αγριότητες όσο κι αν μας κόστιζαν έχουν παρέλθει, τώρα διαχέουμε επαρκή τρόμο ώστε να διατηρείται η έξωθεν φοβερή μαρτυρία μας, ούτε σέντσι για τον Αγησίλαο, αν τολμήσει να εμφανισθεί στα περίχωρα έχει καλώς να μου φέρετε κατεψυγμένο μόνο το κεφάλι του να το εκθέσουμε στην κεντρική αίθουσα του μαγαζιού, έδωσε το όρντινο ο υπεύθυνος του καζίνου και ιδού ο λόγος που ο καλός μας αποφεύγει την εν λόγω Πολιτεία.

Για να ‘ρθουμε όμως στο ζουμί της αφήγησης, πρέπει να παρακολουθήσουμε το ζεύγος των Ελληνοϊνδιάνων, να καφενίζουν εν έτει 1974 στον Άγιο Κήρυκο αναμένοντες μετ’ άλλων πολλών την άφιξη του Αντώνη, ομιλητή του Κομμουνιστικού Κόμματος στην πρώτη μεταχουντική προεκλογική περίοδο, κουτσοπίνοντας σούμα (τι άλλο περιμένατε δηλαδή). Μιλάμε για τον Αγησίλαο μετά της Τσερόκι βεβαίως.

Τονίζουμε στο σημείο αυτό, πως ερχόμενοι στο νησί των ανέμων, οι συνήθειες του ζεύγους δεν άλλαξαν ουδόλως όσον αφορά τη σχέση τους μετά του ευγενούς ποτού, αντίθετα τακίμιασαν επί του σημείου μετά των πεθερικών της Ινδιάνας και γονικών του ανδρός της με ημερήσια κατά μέσον όρον κατανάλωση στην καθισιά τους τα τεσσεράμισι κιλά (πληροφορία μη επιδεχόμενη αμφισβήτησης, καθόσον έτσι διατυμπάνισε ο προμηθευτής τους και διαχειριστής του αρμοδίου συνεταιρισμού σταβέντο μεριά), Μάλιστα κυρία μου, επέμεινε,  τεσσερισήμισι κιλά ημερησίως (έτσι είπε, τεσσερισήμισι και όχι τεσσεράμισι, που είναι και πιο εύκολο) ενώ κατά Κυριακές και εορτές με ποσότητα που αποφεύγουμε να αποκαλύψουμε, μη μας πείτε ψεύτες και δεν το σηκώνουμε!

Το κυριαρχήσαν σύνθημα στη συγκέντρωση ήταν τέτοιο και τόσο έντονο, που αιφνιδιασθείσα η Αμερικανίς πολίτης Ινδιάνα Τσερόκι, μάζεψε την τσάντα της και χωρίς να τρικλίζει εξήλθε του καφενείου, όταν όμως διαπίστωσε πως δεν την είχε ακολουθήσει  ο σύντροφός της, επανήλθε και τον τραβολόγαγε να την ακολουθήσει καθόσον, Βρε δε μας θέλουν, Αγησίλαε, δεν ακούς που φωνάζουν Έξω οι Αμερικάνοι, κουφός είσαι, Έλα μέσα γαμώ την Παναγία σου γαμώ, έσκουξε ο Αγησίλαος, δε φωνάζουν για μας μωρή, ντιπ για ντιπ χαζή είσαι, και έγινε το έλα να δεις από τους συντρόφους τούς ευωχούμενους μετά σούμας και του μεστού λόγου του Αντώνη του Καλαμπόγια του παλιού καλού αντάρτη, σύνευνου της Τικώς, φίλου και όχι μόνον, ορθοβαδίζοντος μια ζωή και ορθοφρονούντος, να τον είχαμε λέει τώρα κοντά μας να πιούμε αντάμα ένα ούζο να ξαναφωνάξουμε το σύνθημα όχι μονάχα πια για τους Αμερικάνους!

Όσο για τον Αγησίλαο, μας έρχεται πάλι κι ίσως μόνιμα αυτή τη φορά μετά της Τσερόκι του, χωρίς βέβαια να περάσει από τη Νέα Υόρκη, Θεός των Ινδιάνων να φυλάξει δηλαδή, βλάκας είναι ο δικός μας;

Δε θέλετε να τα πιστέψετε τούτανά; Έ, δε χάνετε και τίποτα αλλά… για ξανασκεφτείτε το!

Η Μαρία με τη βαριά ιστορία

Σεπτεμβρίου 25, 2014

Δεν είναι παραμύθι!

-Τι να σου δώκω τώρα Μιχάλη, τον ρώτησε η γυναίκα με τα χρώματα, κοντούλα, χαριτωμένη, όλο άγχος που βρήκεναι κλειστό το σπίτι της αδερφής της,
-Όχι Μαρία, δε θέλω να μου δώκεις τίποτα, άντε στο καλό να ‘βρεις την αδερφή σου, σε καμιά γειτόνισσα θα ‘ναι … και ξεκίνησε το ταξί του ο Σταμάτης που τον φώναζε Μιχάλη η Μαρία που ‘τανε πάνω από ογδόντα χρόνων,
-Κι άλλοι με φωνάζουν έτσι, κι άλλοι με λένε Στάμο, όλους τους ακούω, Μιχάλη λένε τον αδερφό μου και με μπερδεύουν αλλά εγώ ξέρω πως κράζουνε μένα, εξήγησε ο Μιχάλης που δεν παίρνει αγώι σε τέτοιες περιπτώσεις. Σαν τι περιπτώσεις θα ρωτήσετε, έ, τέτοιες περιπτώσεις που ‘χουν βαριά ιστορία, που μας την είπε μέχρι να φτάσουμε στον προορισμό μας, ενώ συμπλήρωνε ή διόρθωνε και η συνταξιδιώτισσα από κοντά, μια άλλη καλή γυναίκα πολλά μικρότερη της Μαρίας, μα τα κατέει και του λόγου της όλα τα πρεπούμενα, καθώς είναι το σωστό στο νησί των γυναικών, των γάτων και των σύκων των βόσικων.
-Που λέτε αυτή που ‘δατε τώρα δα και την αφήκαμε στσι αδερφή τση, γνωρίστηκε με τον Εγγλέζο στη Μέση Ανατολή τότες που φεύγανε πολλοί απ’ το νησί, ξέρετε δα, στην κατοχή, ήτονε του λόγου της κοντούλα, τσαχπίνα, όλο χρώματα και ζαλίζονταν όσοι τη θωρούσαν, ζαλίστηκε όμως κι αυτή με τον Εγγλέζο. Τη λιμπίστηκε τόσο πολύ εκείνος και τούτη από μεριά του, τακιμιάσανε το λοιπόν, ετοίμασαν κι ένα παιδί, στεφανωθήκανε και πάνε στην Αγγλία, Τι είναι παιδί μου αυτή η κοντή που μας κουβάλησες απ’ τις αποικίες μας, σα να του ‘παν οι δικοί του. Αυτοκρατορία βλέπεις ακόμα η Αγγλετέρα, είδαν την Ελληνίδα γύρισε ο νους τους, από δω την είχαν από κει την είχαν, το παίδεψαν το κορίτσι οι άχρηστοι άνθρωποι, ο δικός τση φαίνεται δεν είχε τσαγανό, δεν ήτονε πολεμιστής, καίτοι σε πόλεμο βρισκόταν ο κόσμος όλος τότενες, χαμήλωσε το κεφάλι της η Μαρία, βασίλεψαν τα μάτια της, μέχρι να κάνει το παιδί ποιος κατέει τι τράβηξε και την τρέλλαναν, την κλείσανε στο τέλος και σε μια κλινική, δώκανε και το βρέφος για υιοθεσία… Πουθενά δε βρέθηκαν στοιχεία, το εξαφάνισαν δηλαδής, άφαντος όμως κι ο πατέρας του – όποιος τότε ήθελε κι είχε τη δύναμη μπορούσε να σκορπίζει τ’ άδικο εύκολα, ειδικά άμα ήταν και μαθημένος να κυβερνάει το μισό κόσμο – χάθηκε το παιδί, χαμένος έτσι κι αλλιώς ο κύρης του ο άχρηστος, (πουθενά δεν ξαναφάνηκε στην ιστορία τούτη τη γεμάτη ντροπή για τους Άγγλους, πουθενά), οι δικοί της της Μαρίας ανησυχούσαν οι ανθρώποι, ψάξανε όμως και μ’ όλες τις δυσκολίες μάθανε για τη φυλάκωσή της, έτρεξαν στην Αγγλία τη φέρανε πίσω. Τα πρώτα χρόνια περπάταγε η Μαρία μαραμένη με το κεφάλι σκυφτό, χαιρέταγε ψιθυριστά χτυπημένη άκαρδα κι απ’ αυτόν π’ αγάπησε και απ’ τα γονικά του που τη δέρνανε κιόλας, κακό χρόνο να ‘χουνε άμα ζουν, κι όσο για τη χώρα τους που … να μην πω τίποτα γαμώ την απανθρωπιά τους γαμώ … και φουντωμένος σταμάτησε ο καλός ο άνθρωπος να αφηγείται!
-Τ’ άδικο το πολύ όμως δεν τ’ αντέχει κι ο Θεός καμιά φορά άμα λάχει και θωρεί κατά δω, συνέχισε σε λίγο πάλι, πέρασαν έτσι τα χρόνια κι ακούσανε στη Σάμο το ράδιο να ψάχνει! Θυμάστε τότες τον Ερυθρό Σταυρό κάθε μέρα που ‘χεν εκπομπή, όπου συγγενείς ψάχνανε τους χαμένους δικούς τους απ’ τον πόλεμο, έ έτσι και πέρσι ακούσανε πώς κάποιος απ’ την Αγγλία έψαχνε για μια Μαρία που ήταν εκεί σε ψυχιατρική κλινική και ρώταγε και στην περιοχή μας να την εύρη, έλεγαν κι ένα παραφθαρμένο όνομα, μαθεύτηκε εδώ στην Ικαριά, κατάλαβαν για ποιαν επρόκειτο, οπότε κατέφτασε με ιδιωτικό αεροπλάνο ο γιος της Μαρίας με δυο εγγόνια γιατρός εξήντα χρόνων πια! Εδάκρυσεν όλος ο κόσμος τότες … κι οι πέτρες εδώ είναι ευαίσθητες, το κατέχετε ‘δα … τι έγινε ο Εγγλέζος ο άντρας της Μαρίας ρωτάτε, ποιος νοιάζεται για κείνον πια, αυτός τότε που ‘πρεπε δε σήκωσε ανάστημα να προστατέψει γυναίκα και παιδί, όσο για τα πεθερικά της, τους αυτοκρατορικούς παπάρες που θάψανε τη νύφη τους στο τρελλάδικο και το εγγόνι τους το δώκανε οι άκαρδοι για υιοθεσία, μπας και μαθευτεί πως ο κανακάρης τους, ο αριστοκράτης αξιωματικός, αγάπησε παρακατιανή Ελληνίδα, άντε μην πω τίποτα πάλι, άντε μη λερώσω το στόμα μου. Αυτή είναι η Μαρία η όμορφη με τα χρώματα και τη ρημαγμένη ζωή στα νιάτα της, τώρα στέκεται καλά στα πόδια της βρήκε και το παιδί της, έχει μέσα της ελπίδα και προσμονή, θα της έρθουν και φέτος να κάνουν καλοκαίρι, το καλύτερο της ζωής της, λέει … ναι η Μαρία με τη βαριά ιστορία, η δικιά μας Μαρία η βρεφοπονούσα!!

Το ‘χουμε ανάγκη κι αυτοί που περνάνε και μεις (διήγημα)

Αυγούστου 15, 2014

Το ‘χουμε ανάγκη κι αυτοί κι εμείς

Το είδε πριν λίγο δέκα η ώρα το πρωί, να περνάει αργά ανάμεσα Φούρνους και Ικαριά παραπλέοντας τον Άγιο Κήρυκο ανήμερα της Παναγίας. Θυμήθηκε σαν κατέβαιναν απ’ τον Πειραιά με το Μύκονος – γρήγορο καράβι, σ’ εφτά το πολύ ώρες φτάσανε στο νησί – εκεί λοιπόν έξω απ’ τον Μαγγανίτη (ή ήταν στο Χρυσόστομο, δεν θυμάται καλά), άκουσε τις δυο γυναίκες όρθιες να μιλάνε..
– Απ’ το χωριό είναι σου λέω, μας καθρεφτίζει η Λεμονιά,
-Τι μας λες, και πως το ξέρεις, μπας κι αναγνώρισες τα σήματα;
-Αυτή είναι, επέμεινε κείνη, τη θυμάμαι να συγκινείται κάθε που περνάει καράβι, όποιο και να ‘ναι τρέχει και κάνει σήματα με τον καθρέφτη, αρκεί να βολεύει ο ήλιος, μου το ‘χε πει, Είναι σα να χαιρετάω τον Μιχάλη μου, κι έκλαιγε, αυτή είναι σου λέω, θυμάσαι και μείς μικρές, δε βγαίναμε και κάναμε σινιάλα στα πλοία, έ το ίδιο κι η Λεμονιά, σα δε με πιστεύεις ορίστε να σου δείξω… και πήρε τηλέφωνο τη φιλενάδα της που παραδέχτηκε πως έστελνε ακόμα μηνύματα στον καλό της,
-Είδες που σου ‘λεγα, ορίστε, να την πάλι…
Έτρεξε στην κρεβατοκάμαρα, πήρε το καθρεφτάκι και βγαίνοντας στο μπαλκόνι εντόπισε πρώτα την αντανάκλαση του ήλιου πάνω στα δέντρα και την κατεύθυνε στο φορτηγό που πέρναγε. Σαν τ’ άκουσε να σφυρίζει κατάλαβε πως απαντούσε στο χαιρετισμό… Στο καλό, μουρμούρισε συγκινημένος, καλό δρόμο, και το παρακολούθησε μέχρι που κρύφτηκε προς Δράκανο μεριά…
Το ίδιο απόγευμα κατέφτανε ο σπόρος, τ’ αποφάσισε κιόλας πως το πρώτο που θα του ‘δειχνε θα ‘ταν το πέρασμα των καραβιών και πως πρέπει να χαιρετάμε, Γιατί παππού, θα ρωτήσει σίγουρα εκείνος τριάμισι χρόνων, Γιατί το ‘χουν ανάγκη παιδί μου κι αυτοί που ταξιδεύουν… κι εμείς που τους βλέπουμε να περνάνε, έτσι θα του απαντήσει κι έτσι είναι!
Γερόντικα Δεκαπενταύγουστο 2014

40 Χρόνια απ’ τη δικτατορία, πτυχές άγνωστες από τις Ένοπλες Δυνάμεις

Ιουλίου 27, 2014

Οι Έλληνες Στρατιωτικοί και η δικτατορία 1967- 1974

Στο πραξικόπημα κατά της Κύπρου σκοτώθηκαν ενενήντα οκτώ άντρες, οι πέντε απ’ αυτούς εξ Ελλάδος. Στην εισβολή σκοτώθηκαν οκτακόσιοι ενενήντα τέσσερις, οι 795 Ελληνοκύπριοι, οι 99 Ελλαδίτες. Μόνο η μνήμη των λαών μας τους δικαίωσε, ενώ οι αίτιοι μένουν ατιμώρητοι.

Να ξεκαθαρίσουμε απ’ αρχής πως δε θα ήταν δόκιμο να γίνει σύγκριση με τις μορφές αντίστασης αλλά και τις συμπεριφορές στις ανακρίσεις και στα δικαστήρια στρατιωτικών με πολίτες και ειδικά με κομμουνιστές που αποτελούν και τον κύριο κορμό της αντίστασης στη δικτατορία. Η πείρα, οι Αρχές, η ιδεολογία των δεύτερων δεν έχει να κάνει με τα αντίστοιχα των στελεχών των ΕΔ που γαλουχήθηκαν σε άλλα νάματα μετεμφυλιακά και ειδικά στον αντικομουνισμό. Εν τούτοις υπάρχει επικάλυψη στις δύο κατηγορίες αφού σημαντικός αριθμός απόστρατων της σχολής ευελπίδων αλλά και των σχολών μονίμων υπαξιωματικών του στρατού, μέλη του ΚΚΕ από τη δεκαετία του ’40 συμμετέχουν στην αντίσταση, συλλαμβάνονται, βασανίζονται, φυλακίζονται, εξορίζονται. Ό,τι αναφερθεί στη συνέχεια δεν αφορά αυτή την κατηγορία αντιστασιακών καίτοι προσωπικά με συγκινεί πολύ το θέμα.

Το σχέδιο που εφάρμοσαν στις 21 Απριλίου ήταν εκείνο που ονομαζόταν ΄΄ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ΄΄ αλλά τροποποιημένο. Άλλοι σχεδίαζαν (η φυσική ηγεσία του στρατού ξηράς) και άλλοι το υλοποίησαν.  Αυτοί που το συνέτασσαν με εντολή του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Στρατού δηλαδή οι πραξικοπηματίες, χρησιμοποίησαν τους πλέον απαραίτητους από τους στρατηγούς. Γι’ αυτό και το ονόμασαν ΄΄ πραξικόπημα των συνταγματαρχών΄΄.  Ο Α/ΓΕΣ Σπαντιδάκης είχε την εξουσιοδότηση του Ανωτάτου Στρατιωτικού Συμβουλίου  να προβεί στην υλοποίηση του σχεδίου πραξικοπήματος με την έγκριση του βασιλιά βέβαια, ο οποίος ήταν συνεχώς ενήμερος και ενέκρινε την κάθε φάση του σχεδίου που του προσκόμιζε ο αρχηγός στρατού.

Ως κύρια αιτία της επέμβασης της χούντας μπορούμε να δούμε την απαίτηση εξελίξεων, στις οποίες δυσκολευόταν να προχωρήσει μια κοινοβουλευτική κυβέρνηση. Ιδιαίτερα εάν επρόκειτο για κεντροαριστερής απόκλισης, όπως διαφαινόταν ότι θα προκύψει από τις επερχόμενες εκλογές του Μαΐου 1967. Δηλαδή:

  • Την ένταξη με κάθε τρόπο της Κύπρου στο Δυτικό στρατόπεδο,
  • Την παροχή διευκολύνσεων στις αμερικανικές δυνάμεις του 6ου στόλου της Μεσογείου, και παράλληλα την υπογραφή νέων συμφωνιών για βάσεις των ΗΠΑ,
  • Την διευκόλυνση των επιχειρήσεων στην επερχόμενη σύγκρουση Ισραήλ- Αράβων.
  • Την ανακοπή ανόδου της τότε κεντροαριστεράς
  • Τον περιορισμό της ισχύος της Βουλής που έδειχνε πως αυξάνει εις βάρος της ασκούμενης εξουσίας από το παλάτι και το περιβάλλον του.

 

Παρατηρείται πως δεν αναφέρονται ως αίτια του πραξικοπήματος λόγοι επαγγελματικοί και συμφερόντων των σχεδιαστών του. Ο γράφων έχει την τάση να συμφωνήσει με την άποψη, πως πεποίθηση των στελεχών των ΕΔ είναι, ότι έχουν ως αποστολή την ΄΄φρούρηση του καθεστώτος΄΄ η οποία ήταν εξάλλου θεσμοθετημένη για το στρατό. Αυτή η αποστολή ερμηνεύεται από τους στρατιωτικούς ως ΄΄φύλαξη του Έθνους΄΄. Το έθνος όμως πιστεύουν, πως υπηρετείται από ένα κράτος δομημένο σύμφωνα με τις δικές τους αντιλήψεις περί εθνικοφροσύνης, που προστατεύουν και φυλάγουν οι ίδιοι. Εάν λοιπόν θεωρούν πως κινδυνεύει να καταλυθεί το κράτος, τότε κινδυνεύει το έθνος, επομένως οφείλουν να παρέμβουν.

 

Κάτι ακόμα για τους στρατιωτικούς και των τριών Όπλων στην περίοδο της δικτατορίας. Η άποψη πως, το ισχύον σύστημα έχει ως στήριγμα το ένα πόδι σ’ αυτές  και το άλλο στους λοιπούς εργαζόμενους και οι πρώτοι πρέπει να προσέχουν τους δεύτερους, βρίσκει απήχηση στη μεγαλοαστική Τάξη. Να σημειώσουμε εδώ μια πραγματικότητα για την κυρίαρχη Τάξη. Δεν έχουν κανέναν απολύτως λόγο να ενισχύσουν τη μία ή την άλλη κατηγορία με τα δικά τους παιδιά. Ούτε εργάτες ή υπάλληλοι γίνονται τα παιδιά τους ούτε μόνιμοι στρατιωτικοί. Το πολύ- πολύ να θεωρούν ως πρόσθετο μπελά, να μεριμνούν για την ισόρροπη λειτουργία αμφοτέρων, φροντίζοντας  σε επίπεδο κυβερνητικών μηχανισμών και νομοθεσίας τις δικλείδες ασφαλείας.

Για την επιβολή της δικτατορίας ένας σχετικά  μικρός αριθμός μυημένων αξιωματικών κινείται αποφασιστικά και πετυχαίνει η εφαρμογή του σχεδίου. Ο Βασιλιάς συνεργάζεται. Κυρίαρχο σύνθημα, ιδεολογία, επιχείρημα η προστασία της χώρας από τον Κομμουνισμό, το ίδιο ακριβώς θα πουν και σε εφτά χρόνια σαν σήμερα όταν κληθούν οι ένοπλες δυνάμεις να προστατέψουν τα σύνορα από σμήνη κομμουνιστικών αεροσκαφών που κατεβαίνουν προς Νότο να καταλάβουν την Ελλάδα. Ενώ την ίδια στιγμή ισχυρές δυνάμεις Τούρκων υπό την προστασία Βρετανικών και Αμερικανικών πλοίων και αεροσκαφών θα εισβάλλουν στην Κύπρο. Την πληροφορία για την επερχόμενη εισβολή των δυνάμεων του Συμφώνου της Βαρσοβίας θα μεταφέρει ο τότε αρχηγός του Ναυτικού Αραπάκης, ένα μοιραίο πρόσωπο που σε λίγες μέρες θα γίνει το δεξί χέρι του Καραμανλή μέσα στις Ένοπλες Δυνάμεις για το επόμενο εξάμηνο της αποκληθείσης μεταπολίτευσης. Ο άνθρωπος αυτός είχε υπηρετήσει δύο δικτάτορες και τέσσερις κυβερνήσεις.

Επανερχόμενοι στην 21η Απριλίου  παρατηρούμε πως ποσοστό σχετικά μεγάλο των μονίμων στρατιωτικών αγκαλιάζει το διάβημα. Δεν επεκτείνομαι στο τι συνέβαινε στην κοινωνία και την πολιτική σκηνή, το μπάχαλο με τα Κόμματα, το ανεβοκατέβασμα των κυβερνήσεων, τη διαφθορά και όλα εκείνα που άριστα αξιοποίησε η χούντα. Ένας επίσης σημαντικός αριθμός στρατιωτικών που αιφνιδιάζεται, δεν τάσσεται με το καθεστώς απ’ την πρώτη στιγμή αλλά και δεν κινητοποιείται εναντίον του. Περιμένει τις εξελίξεις, υπακούει, συμμετέχει στην άσκηση εξουσίας, καλύπτει θέσεις κρίσιμες για τον έλεγχο της δημόσιας ζωής και της διοίκησης γενικότερα. Τα πανεπιστήμια αποκτούν και τον δικό τους στρατιωτικό, οι επιτροπές ελέγχου φρονημάτων επίσης, οι ΔΕΚΟ, άλλες υπηρεσίες κοκ.

Η χώρα ελέγχεται από τον στρατό με την τρομοκρατία, τα στρατοδικεία, τις συλλήψεις και τα βασανιστήρια από την Ασφάλεια και ακόμα περισσότερο από την ΕΣΑ. Αυτή ελέγχει τον στρατό απόλυτα, και την ίδια κυβερνά ο Ιωαννίδης. Ένας ταξίαρχος που εξελίσσεται μετά το Πολυτεχνείο σε δικτάτορα από τα παρασκήνια και τρέμουν μπροστά του μερικές εκατοντάδες στρατηγοί, ναύαρχοι, πτέραρχοι, αλλά και ο Πρωθυπουργός, ο Πρόεδρος της «Δημοκρατίας» και βεβαίως όλοι οι υπουργοί και τα υπόλοιπα ανδρείκελα. Και μιλάμε για τον ελληνικό στρατό!

Μια κουβέντα ακόμα για το μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο των πρωτοκλασάτων μελών της χούντας. Σας προτρέπω να ρίξετε μια ματιά στα κείμενά τους. Είναι η καλύτερη απόδειξη του τι είδους άνθρωποι κυβερνούσαν τον τόπο επί εφτά χρόνια.  Προσωπικά αισθάνομαι τη ντροπή διπλή, γιατί κάθισα και διάβασα όλα τα βιβλία τους, είναι το κάτι άλλο, τέτοια κατάντια δε νομίζω να επικρατούσε σε δικτάτορες άλλων χωρών, που ανθούσαν στον Τρίτο αποκαλούμενο κόσμο τότε. Παπαδόπουλος, Παττακός, Μακαρέζος, η τριανδρία των πρωτοκλασάτων με επίπεδο χαμηλό. Ο Ιωαννίδης ήταν άλλη περίπτωση, αυτός ζούσε σε έναν κόσμο καλογερίστικο με προωθημένο το στοιχείο του φανατισμένου υπερεθνικιστή. Από κοντά ρίξτε μια ματιά στα βιβλία του Μπονάνου και του Αραπάκη, αρχηγών Ενόπλων Δυνάμεων και Πολεμικού Ναυτικού αντίστοιχα. Αντικρούονται λυσσαλαία στην προσπάθειά τους να επιπλεύσει ο ένας του άλλου. Είναι κρίμα για τούτον τον τόπο, για κάθε τόπο θα ‘λεγα. Δεν αξίζαμε τέτοιας ταπείνωσης. Οι δικτατορίες είναι απαράδεκτες, εκείνη η δικιά τους ήταν μεγάλος εξευτελισμός.

Ο στρατός δεν είχε εμπιστοσύνη στα άλλα δυο Όπλα, γιατί το μεν Ναυτικό το θεωρούσε φιλελεύθερο τη δε αεροπορία τη χρειαζόταν (όπως και το ΠΝ επίσης) αλλά μόνο μετά την επικράτησή τους.

Οι μαζικές και δυναμικές αντιδράσεις κατά του καθεστώτος εκδηλώθηκαν, με συμμετοχή στελεχών του ναυτικού και όχι μόνον με κινητοποίηση πλοίων σε δύο περιπτώσεις. Στις 13 Δεκέμβρη 1967 στα πλαίσια του αποκαλούμενου ΄΄Κίνημα του Βασιλιά΄΄ και το Μάιο του 1973 με το Αντιτορπιλικό ΒΕΛΟΣ, που υπήρξε και η μόνη δυναμική έκφραση… του ΄΄Κινήματος του Ναυτικού΄΄.

Οι αξιωματικοί που ήταν πιστοί και θιασώτες της βασιλείας, τάχθηκαν από την πρώτη στιγμή στο πλευρό του κατόχου του θρόνου. Αυτούς κυρίως απογοήτευσε ο Κωνσταντίνος με την κακή σχεδίαση,  την ακόμα χειρότερη εκτέλεση του ΄΄κινήματός του΄΄ και τελικά με την εγκατάλειψή τους και την εσπευσμένη αλλά επιτυχή υποχώρηση και φυγή του στο εξωτερικό.

Για τους πιστούς στην ΄΄επανάσταση΄΄ και για όσους είχαν επιλέξει τη συμπόρευση, δεν υπήρξαν ταλαντεύσεις. Αντέδρασαν άμεσα και αποτελεσματικά.

Σ’ αυτήν την εξέλιξη Έπαιξαν ρόλο οι εξής παράγοντες:

  • Οι διαπροσωπικές σχέσεις των στελεχών.
  • Η έλλειψη αποφασιστικότητας και στιβαρής ηγεσίας από πλευράς του Κωνσταντίνου
  • Η έλλειψη σαφών και καθαρών πληροφοριών.
  • Η απουσία στοιχειώδους προετοιμασίας σε βασικούς τουλάχιστον πυρήνες.
  • Η προϊούσα έλλειψη συντονισμού, συγκεκριμένων στόχων και σχεδίασης.
  • Η απουσία εναλλακτικού σχεδίου για την περίπτωση που ο Κωνσταντίνος θα εγκατέλειπε το διάβημα (όπως και έγινε).
  • Η ύπαρξη λίγων αποφασισμένων σε επίπεδο ανωτάτων (όπως ο Ροζάκης).

Το καλό που προέκυψε ήταν, ότι δόθηκε η αφορμή στα στελέχη των ΕΔ, να τοποθετηθούν απέναντι στο τι συνέβαινε στη χώρα.

Από την πλευρά του στρατού ξηράς η μόνη ευρέως γνωστή περίπτωση μη ελέγξιμης ενέργειας, είναι η φυγή στο εξωτερικό υποστρατήγου ο οποίος ως διοικητής της 12ης Μεραρχίας στην περιοχή Έβρου, περνά τα σύνορα προς την Τουρκία και καταλήγει στην Ιταλία, όπου ζητά πολιτικό άσυλο.

Δεν συλλαμβάνουν τους συμμετάσχοντες στο κίνημα, ούτε προχωρούν σε ποινική δίωξη. Ήταν πάρα πολλοί. Γίνεται ταχύτατα η σύσταση των ΄΄Ειδικών Συμβουλίων Κρίσεως΄΄ με βάση τη ΙΗ Συντακτική πράξη, και αποφασίζουν για την απόταξη των κορυφαίων. Μόλις τελειώνουν οι εκκαθαρίσεις στο ναυτικό ειδικά, αποστρατεύουν και εκείνον που λειτούργησε ως ο κύριος ανακριτής με την ΕΔΕ κατά των ΄΄στασιαστών΄΄.  Οι διωχθέντες σ’ αυτό ήταν οι οκτώ που έπαιξαν και τον σημαντικότερο ρόλο.

Ο στρατός πρέπει να υπέστη μεγαλύτερη απώλεια στελεχών σε αποστρατείες από τα δύο άλλα όπλα. Δεν διατίθενται ακριβή στοιχεία γι’ αυτές τις διώξεις.

Το 1967 έκλεινε για τις Ένοπλες Δυνάμεις, με ένα κίνημα που δεν έπληξε τη χούντα αλλά ξεκαθάρισε τα πράγματα για πολλούς. Η δικτατορία βγήκε απ’ αυτό δυναμωμένη, αφού της δόθηκε η ευκαιρία να βγάλει τα συμπεράσματά της για φίλους και εχθρούς μεταξύ των αξιωματικών. Από εκεί και μετά, δικαιολογημένα πλέον, δεν θα έχει εμπιστοσύνη ειδικά  στο ναυτικό, ενώ τις ίδιες ημέρες το διαπιστώνει, και από το χώρο των υπαξιωματικών του με την υπόθεση εμπλοκής μιας ομάδας στη Δημοκρατική Άμυνα..

Το ναυτικό  παρουσίαζε μαζικά τις προτιμήσεις του κατά της δικτατορίας και με τη μορφή ΄΄κινημάτων΄΄. Και συχνά με ομαδοποιήσεις, οργανώσεις και ανολοκλήρωτα σχέδια για επιχειρήσεις σύλληψης των πρωτεργατών, καταλήψεις νησιών κ.λ.π. Η κατάληψη της Κρήτης αποτελεί κοινό παράγοντα σε όλα τα σχέδια δυναμικών ενεργειών. Οι της οργάνωσης  ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ συζητούν γι’ αυτόν το στόχο  σε όλο το διάστημα μέχρι τη σύλληψή τους.

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΜΥΝΑ που από τις πρώτες μέρες της δικτατορίας άρχισε να οργανώνεται και να δρα, έχει τα πρώτα της στελέχη στα χέρια της ασφάλειας αφότου συνελήφθησαν οι Πρωτοπαππάς, Σοφούλης και Νοταράς τον Οκτώβρη 1967. Οι υπόλοιπες συλλήψεις που αφορούν υπαξιωματικούς του ναυτικού αρχίζουν στις 23 Ιανουαρίου και ολοκληρώνονται στις 17 Φεβρουαρίου 1968 ενώ οι ανακρίσεις γίνονται στο παροπλισμένο καταδρομικό ΕΛΛΗ όπου είχε μεταφερθεί απ’ αρχής και ο Νοταράς. Τα αδικήματα υπάγονται στην αρμοδιότητα των εκτάκτων στρατοδικείων σύμφωνα με το νόμο ΔΞΘ/12. Το ΙΣΤΟΡΙΚΟ της υπόθεσης αναφέρει πως με σκοπό την ΄΄ανατροπή της μετεπαναστατικής τάξεως΄΄ οι συνωμότες θα χρησιμοποιούσαν ως μέσα τη διαφώτιση και προπαγάνδα, βίαιες ενέργειες, προσβολή δημοσίων κτηρίων, ακινητοποίηση Βασιλικών Πλοίων, και δολιοφθορές. Οι κρατούμενοι του ΕΛΛΗ προπηλακίζονται, βασανίζονται,  καταδικάζονται, και φυλακίζονται ενώ οι υπαξιωματικοί αποτάσσονται μέσα στο ’68. Στο δικαστήριο είχαν παραπεμφθεί τριάντα ένα άτομα.

Με την οργάνωση για  ΄΄ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΟ ΝΑΥΤΙΚΟ΄΄ το πρώτο κύμα συλλήψεων ξεκινά στις 23 Μαΐου και ολοκληρώνεται στις  2 Ιουλίου. Ο Αβέρωφ κρατείται, παρά το γεγονός πως είναι ανοιχτά και χωρίς να το κρύβει ΄΄συνομιλητής΄΄ της χούντας, και άτυπα ΄΄σύμβουλος΄΄ επί θεμάτων εξωτερικής πολιτικής, επί του Κυπριακού κ.λ.π. Για το ρόλο του γενικά ο γράφων έχει εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις πως δεν περιοριζόταν σε επίπεδο συνομιλητή και συμβούλου. Σύνολο συλληφθέντων εβδομήντα εννέα (6 πολίτες, πέντε αξιωματικοί του στρατού, πέντε της αεροπορίας και οι υπόλοιποι του ναυτικού). Η έρευνα διαπίστωσε αποδεδειγμένα πως για το κίνημα είχαν μυηθεί ή εν πάσει περιπτώσει ήξεραν ακόμα είκοσι οκτώ άτομα (στρατιωτικοί κυρίως) εκτός όσων μέσα στους μηχανισμούς της χούντας από μήνες γνώριζαν για την οργάνωση (στην ΚΥΠ διαπιστωμένα).

Μία εβδομάδα μετά την αποκάλυψη της οργάνωσης αποστρατεύθηκε ο Μαργαρίτης από Α/ΓΕΝ και ανέλαβε ο Αραπάκης.

Από τους  ενεχόμενους και συλληφθέντες προκύπτει πως  οι μάχιμοι και μηχανικοί αξιωματικοί αποτελούν το 16% περίπου των εν ενεργεία συναδέλφων τους των αντιστοίχων τάξεων. Το ποσοστό είναι μεγάλο για παράνομη οργάνωση, εάν μάλιστα ληφθεί υπόψη πως σ’ αυτό δεν περιλαμβάνονται εκείνοι, που ήταν μυημένοι και δεν συνελήφθησαν, ούτε ήταν γνωστοί και καταχωρημένοι σε βιβλία, άρθρα κ.λ.π. Έτσι  εξηγείται η αμνηστία που ακολούθησε… άρα το μέτρο ήταν προς όφελος του καθεστώτος.

Στο ερώτημα εάν και πώς προδόθηκε το Κίνημα η απάντηση μάλλον βρίσκεται στην καταπληκτική θέση ενός από τα στελέχη του όταν συνάδελφοί του απόστρατοι του μετέφεραν μήνυμα από αξιωματικούς της ΚΥΠ να προσέχουν τι κάνουν και θα βρουν τον μπελά τους γατί τα ξέρουν όλα. Και λοιπόν, τι κι αν γνωρίζουν, θα τους γαμήσουμε στους μόλους!!!

Έξω από οτιδήποτε σημαίνει αυτή η πεποίθηση, μένει η πίκρα, γιατί κάποιοι από τους συλληφθέντες πλήρωσαν ακριβά βασανιζόμενοι, αφού δεν είχαν ενημερωθεί πως μπορούσαν άνετα να μιλήσουν για όλα στην ανάκριση. Τι να πει κανείς εδώ συγκρίνοντας Κομμουνιστές βασανιζόμενους όπου λίγα χρόνια πριν, το να μιλήσουν είχε θανατηφόρα αποτελέσματα σε συντρόφους τους! Τι θα ‘λεγαν γι’ αυτό ο Μουστακλής, ο Βαρδάνης, ο Στάπας αλλά και ο Μήνης, ο Βασιλικόπουλος που τους ρήμαξαν στην ΕΣΑ; Φευγάτοι τώρα όλοι τους… μίλησαν στη μεταπολίτευση με αξιοπρέπεια και χωρίς να επεκταθούν… τι να προστεθεί εδώ;

Το συμπέρασμα όπου έχει καταλήξει ο γράφων για το κίνημα είναι ότι η οργάνωση ήταν γνωστή από διάφορες πηγές μήνες πριν τις συλλήψεις (το ίδιο είχε συμβεί και με την άλλη οργάνωση των υπαξιωματικών της Δημοκρατικής Άμυνας, το ίδιο με τους ΄΄ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ΄΄… ήταν η τακτική των υπηρεσιών ασφάλειας του καθεστώτος αυτή). Μία από τις πηγές ήταν ο Ψαριάδης που με αγωνία και πείσμα κατάφερε να μεταφέρει/καρφώσει την ακριβή ημερομηνία απόπλου των πλοίων. Δεν χρειαζόταν εξάλλου και τίποτ’ άλλο.

Ποιο αξιόλογο όμως συμπέρασμα είναι πως το κίνημα του ναυτικού υπήρξε κορυφαία αντιχουντική πράξη… με όλες τις οργανωτικές κλπ αδυναμίες… με όλα τα θετικά που προκύψανε… με τη αξιοποίηση της ιδιότητας των συνωμοτών του… με την ικανοποίηση πως πράξανε το σωστό!

Η υπόθεση του Α/Τ ΒΕΛΟΣ αποτελεί το δυναμικό μέρος του Κινήματος. Είναι η ΄΄ανταρσία΄΄ του πληρώματός του υπό τον Κυβερνήτη αντιπλοίαρχο Ν.Παππά, που ξετίναξε από τις ανακοινώσεις του Απριλιανού καθεστώτος την έκφραση ΄΄οπερετικό΄΄. Το εγχείρημα του Παππά και όσων είχαν επιλεγεί από τη συντριπτική πλειοψηφία των προθύμων να τον ακολουθήσουν (έξη νεαροί σημαιοφόροι, είκοσι ένας νεαροί υπαξιωματικοί, όλοι άγαμοι, χωρίς οικογενειακές υποχρεώσεις,  και μόνιμοι) είχε τα εξής αποτελέσματα:

  • να ακουστούν σε όλο τον κόσμο οι συλλήψεις και οι βασανισμοί των συναδέλφων τους,
  • να καταδειχτεί πως, το καθεστώς των Αθηνών δεν στηριζόταν σε όλες τις Ένοπλες Δυνάμεις,
  • να προβληματιστούν οι σύμμαχοι και κυρίως οι ΗΠΑ στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, για την ικανότητα του καθεστώτος να κρατά την ενότητα της Ν/Α πτέρυγας συμπαγή,
  • να συντηρηθεί το αντιδικτατορικό κλίμα και οι ελπίδες στην αντίστοιχη μερίδα των ΕΔ και του ελληνικού λαού,
  • να συμπράξουν με τους αντιχουντικούς του εξωτερικού ως ομάδα με χαρακτηριστικά, που δεν αλλοιώνονται από τις επικρατούσες συνθήκες εκτός Ελλάδας,

Η ΄΄ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ SAINT RAFAEL΄΄ είναι η προσπάθεια για ΄΄ρεσάλτο΄΄ της ομάδας Παππά στις 12 Ιουλίου 1973 και κατάληψη των  Α/Τ ΙΕΡΑΞ και ΑΕΤΟΣ, που ήταν τα δύο μικρά αντιτορπιλικά που μετέφεραν τους ναυτικούς δοκίμους στο καλοκαιρινό τους ταξίδι. Δεν πέτυχε όσον αφορά τον αντικειμενικό σκοπό, αλλά τρέλανε τη χούντα αφού ήρθε καπάκι στο κίνημα και στη «ανταρσία» του ΒΕΛΟΣ.

Οι παραιτήσεις και αιτήσεις πολιτικού ασύλου σε χώρες του εξωτερικού έπαιξαν και αυτές το ρόλο τους στην αμφισβήτηση και αντίσταση κατά της δικτατορίας. Κάποιες από τις παραιτήσεις ήταν απλές δηλώσεις πως δεν συμπράττουν με το καθεστώς, επομένως αποχωρούν, όπως π.χ. του αρχηγού του ναυτικού Εγκολφόπουλου στην εκδήλωση του πραξικοπήματος, αργότερα του Σούτσου, του Κονοφάου ή προφορικές (του Τζανετάκη αυθημερόν της 21ης Απριλίου που ανακλήθηκε τελικά αλλά ο ίδιος αποστρατεύθηκε μαζί με άλλους τον ερχόμενο Αύγουστο).

Η ουσία είναι πως τα γραπτά κείμενα, οι δηλώσεις των ίδιων, οι συνέπειες, η απήχηση στα μέσα ενημέρωσης και στην κοινή γνώμη, έφερε αυτά τα στελέχη (για οποιονδήποτε λόγο και εάν έδρασαν), αντίθετα στη χούντα. Και επέφεραν το ανάλογο πλήγμα σ’ αυτήν. Υπήρξαν και στα τρία όπλα τέτοιες περιπτώσεις, αλλά μόνον για το ναυτικό διατίθενται στοιχεία και παρουσιάζονται εδώ εκτός των παραπάνω τέσσερις ακόμα.

Οι κηρυχθέντες ως ΄΄λιποτάκτες΄΄ (εκτός του Α/Τ.ΒΕΛΟΣ) που ζήτησαν και πολιτικό άσυλο σε ευρωπαϊκές χώρες είναι  οκτώ.

Πέραν αυτών έχουμε μεμονωμένες περιπτώσεις αξιωματικών και υπαξιωματικών που εκφράζουν έμπρακτα την αντίθεσή τους στη χούντα είτε εντασσόμενοι σε αντιστασιακές οργανώσεις είτε διαφορετικά όπως οι επόμενες με κορυφαία του προ ημερών αποβιώσαντος Λεωνίδα Βασιλικόπουλου. Μια μορφή μοναδική θα ‘λεγα της αντίστασης από τον συγκεκριμένο χώρο λόγω της πολυσχιδούς δράσης του εκείνα τα χρόνια. Οργανώνει τη «ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» όπου αρχικά δραστηριοποιείται, ενώ στη συνέχεια εντάσσεται στους «ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ». Τα διαλλείματα που είναι εκτός εκτοπίσεων, φυλακής και ΕΣΑ όπου βασανίζεται είναι μικρά και σ’ αυτά δεν παύει στιγμή να δρα.    Καταδικάζεται και σε δυόμισι χρόνια φυλάκιση στη δίκη της ΕΑΝ (του Ιπποκράτη Σαβούρα όπου δεν είχε καμία ανάμειξη ο ίδιος εκτός του ότι τον είχε εκείνος ορίσει ερήμην του ως έναν εκ των υπαρχηγών του)  και τελικά αποφυλακίζεται στις 21 Αυγούστου 1973 με την αμνηστία. Εύλογα λοιπόν η χούντα τον διαγράφει και από τα στελέχη εφεδρείας με  ανακριτικό.

Τρεις υπαξιωματικοί καταδικάζονται σε χωριστές δίκες για επεισόδια με τις αρχές ασφαλείας και για «αντιεπαναστατικές» δηλώσεις. Ένας πλοίαρχος απομακρύνεται του ναυτικού μετά ανώνυμη καταγγελία χωρίς καν να του πουν το λόγο. Ξεχωριστή η περίπτωση ενός ναυτικού  δοκίμου που υπήρξε (εκτός των αρχικών αποστρατειών) το πρώτο θύμα της δικτατορίας. Διώχθηκε ακόμα και ποινικά με τετράμηνη φυλάκιση , στην ηλικία των είκοσι χρόνων, επειδή τόλμησε να αποκαλέσει το βασιλικό στέμμα ΄΄μαλακία΄΄. Αμέσως μετά τον αποτάσσουν με απόφαση ανακριτικού συμβουλίου.

Υποπλοίαρχος γιατρός είναι η μοναδική γνωστή περίπτωση αξιωματικού (απόστρατου) του Ναυτικού, που συλλαμβάνεται επί δικτατορίας και δικάζεται ως μέλος Κομουνιστικού Κόμματος. Η δίκη στο πενταμελές εφετείο παίρνει μεγάλη δημοσιότητα, γιατί μέσα απ’ αυτήν φωτίζεται ιδιαίτερα η διάσπαση του ΚΚΕ το 1968.

Πολλοί αποστρατεύονται προληπτικά τον Αύγουστο του 1968 και κάμποσοι απ’ αυτούς εκτοπίζονται αργότερα με διάφορες αιτίες και κύρια για υπογραφή ανακοινώσεων κατά της χούντας

Δυο αξιωματικοί του ναυτικού αποτάσσονται διότι σε σχετική ερώτηση απάντησαν πως «η επανάσταση δε με προβληματίζει» ο ένας και «μάλιστα αμφιβάλλω για την πίστη μου στην νόμιμον εξουσίαν που με ρωτήσατε και ο κύριος ναύαρχος να κάνει ότι θέλει» ο άλλος.

Δυσμενώς αποστρατεύονται ανώτεροι αξιωματικοί το 1970 όταν πληροφορήθηκε η χούντα πως οργανωμένοι αξιωματικοί του Ναυτικού σχεδιάζουν  διάφορες επιχειρήσεις κατά της χούντας.. Η κυριότερη απ’ αυτές αφορούσε την απαγωγή του δικτάτορα και της αφρόκρεμας της «επαναστάσεως» κατά τη διάρκεια άσκησης του Στόλου, το 1969, με την επωνυμία «ΘΡΙΑΜΒΟΣ 3/69». Οι μη αποστρατευθέντες ήταν που συνελήφθησαν αργότερα με το Κίνημα του ’73 Ο πλοίαρχος  Κ. Λούνδρας  (σύζυγος της Ελένης Βλάχου της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ) φυλακίζεται στον Κορυδαλλό, μέχρι τον Αύγουστο του 1969, αφού καταδικάζεται από στρατοδικείο για παράνομη οπλοφορία.

Ένας ακόμα αξιωματικός αποτάσσεται αφού προηγούμενα καταδικάζεται σε φυλάκιση δυόμισι χρόνων για περιύβριση αρχής και προσβολή στρατού. Συνάμα είχε πλαισιώσει το πουλί της χούντας με ένα σπασμένο τάβλι γεγονός που δεν εκτιμήθηκε θετικά.

Το κλίμα της εποχής αποδίδει ένας ανθυποπλοίαρχος που  στρέφεται κατά του στρατιωτικού «κατεστημένου», αναστατώνει την εγκάθετη ηγεσία του Πολεμικού Ναυτικού, συμμετέχει στο Κίνημα του Βασιλιά υπό τον Κυβερνήτη του Ροζάκη, δείχνει με κάθε τρόπο πως δεν τον «χωράει» το στρατιωτικό περιβάλλον, λοιδορεί τον Αρχηγό του Ναυτικού, συλλαμβάνεται, προκαλεί με πλήθος «αντιστρατιωτικών» συμπεριφορών καταδικάζεται σε φυλάκιση,  παραμένει στις φυλακές περισσότερο από ένα χρόνο, αποτάσσεται και παρόλα αυτά δεν αποκαθίσταται στη μεταπολίτευση. Την ίδια περίπου τύχη ειχε ακόμα ένας που εμπλέκεται με χουντικούς προϊσταμένους σε ατέρμονες γραφειοκρατικές διαδικασίες με αναφορές και καταγγελίες που «απάδουν» κατ’ αυτούς σε στρατιωτικούς, προβαίνει σε μηνύσεις εναντίον τους για παραβάσεις καθήκοντος κ.ά. διώκεται πειθαρχικά και ποινικά, καταδικάζεται φυλακίζεται και ενώ όλοι αναγνωρίζουν πως αυτά συνιστούν καθαρή αντιχουντική δραστηριότητα, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας διαφωνεί την ίδια στιγμή που αποκαθιστά άλλες περιπτώσεις πολύ αδύναμες μέχρι απαράδεκτες. Τόσο απαράδεκτες που γελοιοποιούν τις διαδικασίες αποκαταστάσεων.

Η Πολεμική Αεροπορία έχει την εκπροσώπησή της στην αντίσταση με την οργάνωση  ΄΄ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ-ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ-ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ΄΄ της οποίας ηγείται ο Τάσος Μήνης. Όταν η οργάνωση του Καράγιωργα ζητάει εκρηκτικούς μηχανισμούς, ο Μήνης κατασκευάζει δέκα τρεις, τους παραδίδει στον απόστρατο υποναύαρχο  Μασουρίδη και δεν θέλει να μάθει ποιος τις παρέλαβε. Λίγα έγιναν τότε γνωστά για την ΑΑΑ  με την πολύκροτη (στην κυριολεξία λόγω βομβών) δράση. Και ο λόγος είναι πως συνελήφθησαν μεν οι Μήνης, Παντελάκης και Ζάνος, αλλά η οργάνωση δεν ΄΄ξηλώθηκε΄΄ ούτε έγιναν γνωστά τα υπόλοιπα μέλη της παρόλα τα βασανιστήρια. Το έκτακτο στρατοδικείο Αθηνών συνεδριάζει στις 19 και 20 Φεβρουαρίου 1973 και καταδικάζει τους συλληφθέντες. Δεν υπάρχει άλλη οργάνωση με στρατιωτικούς γνωστή που να μην εξαρθρώθηκε παρ’ ότι συνελήφθησαν μερικά από τα μέλη της.

Από τον Στρατό  Ξηράς κυρίως προέρχονται τα μέλη της οργάνωσης  ΄΄ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ΄΄. Σε πίνακα που συντάσσει στη μεταπολίτευση  ο στρατηγός Πανουργιάς με αίτημα του γράφοντος, αναφέρει μεγάλο αριθμό αξιωματικών που είχαν ενταχθεί και από τα τρία όπλα στην οργάνωση αυτή. Καταχωρεί από μεν την αεροπορία εννέα (9) αξιωματικούς,  από τον στρατό έξη (6) στρατηγούς με ΄΄επαφές και συνεργασίες΄΄ και εβδομήντα επτά (77) κανονικά μέλη. Επίσης παρουσιάζει τις συλλήψεις και διάλυση της οργάνωσης (΄΄…οι συλληφθέντες ανήλθον τελικώς σε πλέον των 100…΄΄) και τις εκτοπίσεις και εξορίες που ακολούθησαν.

Το χαρακτηριστικό για την πολυπρόσωπη οργάνωση των ΕΕ είναι πως δεν πρόλαβε να παρουσιάσει ανάλογη δραστηριότητα. Ο γράφων παρά τις προσπάθειές του δεν εντόπισε τις πολυθρύλητες τέσσερις προκηρύξεις της. Η ύπαρξή των ΕΕ πάντως έδειξε πως σημαντικός αριθμός στελεχών του στρατού ήταν ενάντιος της στρατιωτικής κυβέρνησης.

Υπήρξε και η αποκληθείσα Ομάδα του Συνταγματάρχη Οπρόπουλου, πάλι από στελέχη του στρατού. Η ομάδα Οπρόπουλου σχεδίαζε την κατάληψη της ΑΣΔΕΝ στα πλαίσια του κινήματος του βασιλιά στις 13 Δεκέμβρη 1967. Σχεδιάζουν ώστε «… ως διοικητές ταγμάτων …στις 13 να καταλάβουμε το αρχηγείο και… τη φρουρά γενικά των Αθηνών…» . Η ομάδα Οπρόπουλου δεν εμφανίζει δραστηριότητα εκτός της συντήρησης επαφών μεταξύ των μελών της και με άλλους αποστράτους αξιωματικούς. Αργότερα μερικοί απ’ αυτούς συλλαμβάνονται και φυλακίζονται (Αρχάκης, Βαρδάνης, Μουστακλής, Λύτρας).

Στρατιωτικοί συλλαμβάνονται και για συμμετοχή στην οργάνωση  Ελληνική Αντιδικτατορική Νεολαία που της αποδίδεται η ευθύνη για εκρήξεις μηχανισμών σε διάφορα σημεία των Αθηνών. Έξη από τους συλληφθέντες δικάζονται και καταδικάζονται σε καθείρξεις και φυλακίσεις στο έκτακτο στρατοδικείο από 9 μέχρι 11 Αυγούστου 1973. Κάποιους από τους στρατιωτικούς τους είχε ορίσει με επιστολή του ο συνταγματάρχης «Πορφύρης» (ο Ιπποκράτης Σαβούρας) ως υπαρχηγούς του χωρίς να το γνωρίζουν και έτσι συνελήφθησαν. Για τους φερόμενους ως μέλη της ΕΑΝ αποστράτους αξιωματικούς δεν διατίθενται ισχυρά στοιχεία για ανάμειξη κάποιου απ’ αυτούς σε δυναμικές ενέργειες.

Υπήρξε και ικανός αριθμός αξιωματικών του στρατού που απομακρύνονται με αποστρατείες και αποτάξεις από τους πρώτους μήνες μετά το πραξικόπημα. Σε ανάλογο ποσοστό και της αεροπορίας. Αλλά και τα σώματα ασφαλείας δεν έμειναν έξω από εκκαθαρίσεις. Το ότι θεωρούντο εχθροί του καθεστώτος αυτά τα στελέχη αποδεικνύεται από έγγραφο του  Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως τον Οκτώβριο του 1968 προς ΄΄ Ελέγχους Διαβατηρίων΄΄ με θέμα «Απαγόρευσις αποδημίας αποστράτων και αποτάκτων Αξιωματικών των Ενόπλων Δυνάμεων και Σωμάτων Ασφαλείας». Περιλαμβάνει διακόσιους τρεις αξιωματικούς όλων των βαθμών και ειδικοτήτων του στρατού ξηράς και είκοσι έναν της ΕΒΑ (Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας). Για την αστυνομία πόλεων και το πυροσβεστικό σώμα αναφέρει επίσης πίνακα, που δεν βρέθηκε με το έγγραφο.

Η Πολεμική αεροπορία είχε ανάμειξη αναλογικά μικρότερη των δύο άλλων κλάδων των ΕΔ στην περίοδο 1967-1974 με αντιδικτατορικές οργανώσεις, και αντικαθεστωτικές δραστηριότητες. Εν τούτοις από δημοσίευμα εφημερίδας εντοπίσθηκε πίνακας με δέκα εννέα αξιωματικούς της αεροπορίας, που αποτάχθηκαν στην εφταετία.

Στις 13 Δεκέμβρη του 1967 με αρχηγό τον Αντιπτέραρχο Αντωνάκο η αεροπορία τάσσεται με τον βασιλιά Κωνσταντίνο. Οι βάσεις Ελευσίνας και Τανάγρας περικυκλώνονται και καταλαμβάνονται με νεκρούς στην Ελευσίνα από πυρά άρματος έναν δόκιμο και τους σμηνίτες ενός φυλακίου. Είναι τα μόνα θύματα στρατεύσιμοι σε όλη την επταετία από χρήση όπλων. Χτυπημένοι από υποστηρίζοντες μια χούντα στρατιωτικούς. Η Βάση της Αγχιάλου που επίσης τάσσεται με τον βασιλιά, δεν καταλαμβάνεται μέχρι τέλους των γεγονότων εκείνου του εικοσιτετραώρου.

Εκτός του Τάσου Μήνη που έδρασε με την οργάνωσή του ΑΑΑ έχουμε τους συλληφθέντες και βασανισθέντες για την οργάνωση του ναυτικού για κίνημα το Μάϊο του 1973 ήτοι τους Δ.Αποστολάκη, Κ.Κοκκινήδη, Δ.Χρηστάκη Γ.Παπαδόπουλο και Νίκο Στάππα.

Ο απολογισμός σε αριθμούς της αντίστασης στελεχών των ΕΔ στη δικτατορία προκύπτει από αξιόπιστα στοιχεία των επιτροπών αποκατάστασης της πρώτης περιόδου (δηλαδή το 1975) και έχει ως εξής για το Πολεμικό ναυτικό που διατίθενται τα στοιχεία. Παραιτούνται και αποτάσσονται ή αποστρατεύονται τρεις, συμμετέχουν σε «ανταρσία» ή κατηγορούνται για λιποταξία και ζητούν πολιτικό άσυλο τριάντα οκτώ, εντάσσονται σε αντιστασιακές οργανώσεις εκατόν επτά και αρνούνται γραπτά να συμπράξουν με το καθεστώς τρεις, ήτοι σύνολο εκατόν πενήντα ένας. Οι διώξεις που υπέστησαν ήταν η παραπομπή σε στρατοδικεία για είκοσι πέντε, απ’ τους οποίους καταδικάσθηκαν οι δεκατρείς.  Αποτάχθηκαν εκατόν δώδεκα, αποστρατεύθηκαν ογδόντα, εκτοπίσθηκαν οκτώ, φυλακίσθηκαν εξήντα πέντε.

Την εποχή της δικτατορίας τα στελέχη όλων των βαθμών, ειδικοτήτων και κατηγοριών του Πολεμικού Ναυτικού ήταν δυόμισι χιλιάδες περίπου αξιωματικοί και τέσσερις χιλιάδες υπαξιωματικοί και ανθυπασπιστές. Στους υπαξιωματικούς αντιστέκονται δυναμικά στη δικτατορία και διώκονται 42. Στους μάχιμους και μηχανικούς αντιστέκονται 105 στους 717. Οι αριθμοί αφορούν στο σύνολο των υπηρετούντων στις 20-4-1967 για την οποία ημερομηνία υπολογίσθηκαν τα στοιχεία.

Σημειώνεται η μεγάλη διαφορά μεταξύ όσων αντέδρασαν (σύνολο 151) και όσων καταδικάσθηκαν σε δικαστήρια της χούντας(σύνολο 13). Το καθεστώς προτιμούσε τα βασανιστήρια, τις κρατήσεις για μεγάλο διάστημα και τις προφυλακίσεις από την παραπομπή σε δικαστήρια όπου και η δημοσιότητα ήταν μεγαλύτερη. Ειδικά σε περιπτώσεις εν ενεργεία στελεχών το απέφευγε, αφού έτσι θα αποδεικνυόταν πως ήταν έωλο το επιχείρημα, ότι η ΄΄επανάσταση΄΄ στηριζόταν στο σύνολο των ΕΔ.

Η άποψη που ενίοτε ακούγεται πως, αποφεύγονται στη δικτατορία οι ποινικές διώξεις, επειδή στην ουσία διώκτες και διωκόμενοι προέρχονται (τουλάχιστον η πλειοψηφία των τελευταίων) από την ίδια δεξαμενή του συντηρητικού πολιτικού χώρου, δεν ευσταθεί. Αντίθετα έχουμε παραδείγματα, όπου οι κατασταλτικοί μηχανισμοί υπήρξαν ιδιαίτερα σκληροί.

Μια συνολική εικόνα για τις διώξεις στελεχών του στρατεύματος επί δικτατορίας παίρνουμε τελικά από τις αποκαταστάσεις στη μεταπολίτευση. Από το ναυτικό στην αρχική αποκατάσταση του 1974 (εκτός του κινήματος που είχαν επανέλθει όλοι άμεσα με την μεταπολίτευση) προσφεύγουν συνολικά διακόσιοι είκοσι ένας αξιωματικοί και υπαξιωματικοί (46 ήταν οι τελευταίοι) από τους οποίους ευμενής κρίση εκδόθηκε μόνον για 87 (οι 28 υπαξιωματικών). Διαπιστώνουμε την αθρόα προσέλευση για αξιοποίηση της ευκαιρίας μεγάλου αριθμού (ειδικά αξιωματικών) που δεν δικαιούνται αποκατάστασης. Είχαν αποστρατευθεί κανονικά για άλλους λόγους και όχι εξ αιτίας της χούντας. Το ίδιο παρατηρήθηκε και στα άλλα δύο Όπλα αλλά δεν διαθέτουμε ακριβή στοιχεία.

Ακολούθησαν ακόμα δύο στάδια αποκαταστάσεων τα επόμενα χρόνια μία το 1984 και ακόμα μία το 1966 οπότε και ολοκληρώθηκε ο ευτελισμός. Στη δεύτερη φάση το 1984 ο αριθμός των 980 αποστράτων στελεχών που προσέφυγαν από όλα τα όπλα είναι τεράστιος. Οι αποφάσεις των πρώτων κρίσεων θεωρήθηκαν ελαστικές, με αποτέλεσμα να σκεφτούν πολλοί, πως ήταν μια καλή ευκαιρία για πρόσθετους βαθμούς. Το Μικτό Συμβούλιο από τους 980 δικαιώνει συνολικά τους 175. Αυτή η εικόνα σε συνδυασμό με άλλες ευκαιρίες «αποκαταστάσεων» το 1996 αλλά και μέσω των διοικητικών δικαστηρίων και δυστυχώς ακόμα πιο εξευτελιστικών διαδικασιών με διαδικασία Ενόρκων Διοικητικών εξετάσεων οδήγησε ώστε στη χώρα αυτή να διαθέτουμε αναλογικά τους περισσότερους στρατηγούς, ναυάρχους και πτεράρχους από όλες τις μεγάλες δυνάμεις του κόσμου. Αυτό αιτιολογεί και τη ρήση «κάθε πολυκατοικία και ναύαρχος, κάθε όροφος και στρατηγός». Τρείς μόνον διαπιστωμένα αντιστασιακοί αξιωματικοί είναι μερικώς  γνωστοί ως αρνηθέντες να συμμετάσχουν στην υπερβολή.

Οι στρατιωτικοί κατά τη δικτατορία είχαν σώσει την τιμή τους με τις συμμετοχές τους στην αντίσταση, όσο και αν πολλοί απ’ αυτούς ωθήθηκαν από ευνοϊκά νομομοθετικά μέτρα και μετρίασαν στη συνέχεια την τιμή αυτή με παροχές πολλών βαθμών και τίτλων.

Και αφού οι συγκρίσεις είναι χρήσιμες να θυμίσουμε πως για κάποιους υπαξιωματικούς που πολέμησαν στη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, χρειάστηκαν εξήντα χρόνια για αναγνώριση από την πολιτεία της προσφοράς τους. H αποκατάσταση επίσης των είκοσι αθώων που εκτελέστηκαν το 1948 μετά τη δίκη του Ναυτικού, τελέσθηκε μετά τριάντα έξη χρόνια, ενώ όσοι επέζησαν είχαν βιώσει την πίκρα, τις διώξεις και την αδικία για μια ολόκληρη ζωή.

Και για να ολοκληρώσουμε τις συγκρίσεις, σημειώνουμε πως μετά την επανάσταση του 1821 χρειάστηκαν πενήντα και πάνω χρόνια για τις αποκληθείσες ΄΄εκδουλεύσεις΄΄ των επαναστατών, όπως αποκάλεσαν τότε την αποκατάστασή των πολεμιστών που δε ζούσαν πλέον.

Δεν θα αναφερθούμε βέβαια στις ΄΄αποκαταστάσεις΄΄ κουκουλοφόρων, συνεργατών των δυνάμεων κατοχής κ.ο.κ. στο Β΄ΠΠ. Εκεί έχουμε σύνθετο έγκλημα και όχι παρατυπία ή υπερβολή.

Όσον αφορά τις δραστηριότητα υπέρ της δικτατορίας του ναυτικού πάντα, από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν με τις ανακρίσεις προκύπτει ότι από τους αναφερόμενους οι είκοσι εννέα αποστρατεύονται το 1975 και από αυτούς οι είκοσι τέσσερις είναι αξιωματικοί. Οκτώ ακόμα αποστρατεύονται τα επόμενα τρία χρόνια μέχρι το 1980, που σημαίνει πως η δραστηριότητά τους στη διάρκεια της χούντας έπαιξε ρόλο στην απομάκρυνσή τους από το ναυτικό.

Οκτώ από τους αξιωματικούς σταδιοδρομούν για αρκετά χρόνια και αποστρατεύονται με μεγάλο βαθμό. Αυτό σημαίνει πως το ναυτικό στις περιπτώσεις τους δεν αξιολόγησε ως σοβαρά τα αντίστοιχα στοιχεία για τα οποία και διέταξε ΕΔΕ.

Το ναυτικό από τους υπηρετούντες στις 20 Απριλίου 1967, τετρακόσιους εβδομήντα δύο (472) μάχιμους αξιωματικούς, διώκει πειθαρχικά τον Μάρτιο του 1975 τους εννέα (9). Ήτοι δύο, ανά εκατό υπηρετούντες. Μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και τρεις που είναι οι μόνοι διωχθέντες και ποινικά. Αντίστοιχα από τους υπηρετούντες 245 μηχανικούς διώκει τρεις πειθαρχικά. Ένας στους εκατό δηλαδή.

Για τα γεγονότα στη διάρκεια του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου, οι απομακρυνθέντες του ναυτικού με πειθαρχική δίωξη ( ΠΔ της 15-3-1975)  είναι συνολικά πέντε. Ένας ανθυπασπιστής  και τέσσερις αξιωματικοί. Θα υπήρξε μέριμνα και για άλλους σε επόμενα χρόνια μέσω των ετήσιων κρίσεων. Αυτές οι κρίσεις δεν είναι δυνατό να εντοπισθούν, επειδή θεωρούνται ως προσωπικά δεδομένα.

Οι επιπτώσεις στους στενούς συνεργάτες και υποστηρικτές του καθεστώτος στο ναυτικό επήλθαν σύντομα, όχι άμεσα (λόγω Αραπάκη) και δεν ήταν σκληρές. Πράξεις αντεκδίκησης δεν παρατηρήθηκαν. Υπήρξαν έγγραφες καταγγελίες μετά παρότρυνση του Α/ΓΕΝ. Μηνύσεις δεν υποβλήθηκαν. Αρκετοί από τους οπαδούς, φίλους και τα στηρίγματα της δικτατορίας δεν υπέστησαν καμία δίωξη. Από τους στρατιωτικούς που κάλυψαν ηγετικές θέσεις κανείς δε διώχθηκε.

Τα παραπάνω ισχύουν για το ναυτικό, όπου εν τούτοις παρατηρήθηκε μερική ΄΄κάθαρση΄΄. Για την αεροπορία δεν υπάρχουν στοιχεία. Για το στρατό ξηράς η εντύπωση που έχει ο γράφων είναι, πως οι πιστοί στην ΄΄επανάσταση΄΄ δεν υπέστησαν διώξεις, εκτός των μεγάλων βαθμών και όσων ο Αβέρωφ επέλεξε, για εξουδετέρωση με την υπόθεση ΄΄πυτζάμα΄΄.

Θα αναφερθώ τελειώνοντας σε κάτι εκτός θέματος, αλλά το συνδέει το θέμα της δικτατορίας που αναφερόμαστε. Ρωτάω λοιπόν, τι είναι αυτό που βιώνουμε εδώ και κάμποσα χρόνια  αν όχι μια μορφή δικτατορίας; Το πολύ πολύ να το εκλαϊκεύσουμε κάπως ρωτώντας για την άσκηση εξουσίας: «αν δεν είναι και με την επιστημονική της ερμηνεία αυταρχική, τι άλλο μπορεί να είναι; Κυβερνάνε ή όχι οι ίδιοι ακριβώς που συνέβαλλαν για να ξενερίσουμε στον αφρό της κρίσης εμείς πρώτοι και καλύτεροι απόλους, εμείς οι Έλληνες με τα πιο βαριά στοιχεία και σε αριθμούς και σε επιπτώσεις;»  Εκτός φυσικά της γνωστής Τάξης και των λακέδων της που υπερπλουτίζουν ακριβώς σ’ αυτά τα χρόνια της κρίσης, όπως επίσημα στοιχεία αποδεικνύουν.

Τελικά είναι εκδικητική ή όχι η διαδικασία ευτελισμού των στρατιωτικών στο σύνολό τους ανεξάρτητα από αντιστασιακούς , “αντιστασιακούς” και μη με το ξύρισμα (και όχι απλά κούρεμα) μισθών και συντάξεων, με τις περικοπές, με την καταλήστευση των ταμείων τους; Το ίδιο βέβαια συνέβη με όλους τους εργαζόμενους (όχι όμως σε τέτοια ποσοστά, εδώ μιλάμε για συντριβή), εδώ απλά παρουσιάζουμε αυτό το στρώμα και άγνωστες πτυχές από τη δικτατορία.  Έπεσε πέπλο λήθης στην αντίστασή τους αλλά και λάσπη με το ανακάτεμα των αποκαταστάσεων με πλήθος άσχετων και αρκετών κολάσιμων περιπτώσεων. Με άνεση προσθέτω πως η ιστορία μας δεν έχει να επιδείξει πολλές τέτοιες συμπεριφορές του κράτους και των κυβερνητών σε λειτουργούς του.

 

 

 

 

Φάκελος Κύπρου 1974.

Ιουλίου 17, 2014

Προδοσία, ηλιθιότητα, δειλία και δουλοπρέπεια
Ο αποκαλούμενος ΄΄φάκελος της Κύπρου΄΄ κλείστηκε με απόφαση της Βουλής, δηλαδή της πλειοψηφίας, τη στιγμή που η εξεταστική επιτροπή συμπληρώνοντας το έργο της και βγάζοντας τα συμπεράσματά της, θα άνοιγε από εκεί και μετά το δρόμο για τη δικαστική διερεύνηση και τις ανάλογες διώξεις. Είναι σχεδόν όλα γνωστά. Έμενα και εκκρεμεί ακόμα η κάθαρση, που την σταμάτησε ο μηχανισμός προστασίας, (όχι των οργάνων που συνήργησαν στην προδοσία, αλλά) των σχέσεων με Αμερικανούς και Βρετανούς.
Ο ίδιος μηχανισμός που προστατεύει και την υστεροφημία Ελλήνων πολιτικών (Καραμανλή και Αβέρωφ κυρίως) για τους οποίους και πλανάται η εντύπωση και για πολλούς η βεβαιότητα, πως και αυτοί συνήργησαν, ανέχτηκαν, έμμεσα υποβοήθησαν στις εξελίξεις του Κυπριακού. Είτε για να ακολουθήσει ελεγχόμενη η αλλαγή της εξουσίας στην Ελλάδα (μεταπολίτευση προαναγγελθείσα από τον Κίσινγκερ), ή για να δοθεί (έστω και αυτή που δόθηκε) τελικά μια λύση στο Κυπριακό. Που θα έβαζε την Κύπρο από το παράθυρο στο ΝΑΤΟ, θα διατηρούσε τις βάσεις των Βρετανών και των Αμερικανών άθικτες και κυρίαρχες, θα εξουδετέρωνε έτσι ή αλλιώς τον Μακάριο και τον ριζοσπαστικό και στην ουσία αντιαμερικανικό, αντινατοϊκό ρόλο του. Με θύμα την Κύπρο και το λαό της, ο έλεγχος των οποίων αποτέλεσε την κυρίαρχη αιτία της δικτατορίας στην Ελλάδα. Σε συνδυασμό με μερικές ακόμα (άνοδος κεντροαριστεράς, απώλεια σταδιακά της ισχύος και του ρόλου των ΕΔ, τον επερχόμενο ίσως πόλεμο του Ισραήλ με τους Άραβες, βάσεις των ΗΠΑ στην Ελλάδα…)
Ο μηχανισμός αυτός δεν είναι τίποτε άλλο, από το σύνολο των ενδιαφερομένων μερών. Θα μπορούσαμε να τους αποκαλέσουμε κατεστημένο ή κυρίαρχη τάξη (και οι σύμμαχοί της).. Από βιβλίο του Κάππου και σε συνδυασμό με την εργασία του Ιγνατίου τη σχετική με το τι είχε προηγηθεί στο αποκαλούμενο ΄΄Σεμινάριο της Ρώμης΄΄, έχουμε καλή προσέγγιση στο Κυπριακό στην τραγική αυτή φάση. Τα αίτια, οι αφορμές, οι ρόλοι του καθενός, τα γεγονότα είναι γνωστά.
Όχι πως ο Μακάριος δεν είχε ευθύνες για την πορεία του Κυπριακού. Είναι γνωστό πως τα στελέχη των ΕΔ, που ήταν οπαδοί της χούντας, δεν τον συμπαθούσαν, τον θεωρούσαν ανθενωτικό σε αντίθεση με το Γρίβα. Και η συμπάθεια δεν είχε να κάνει με πρόσωπα, αλλά με το ότι ο ένας ήταν υπέρ και ο άλλος ενάντιος της ένωσης.
Από τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων που υπηρετούσαν εκείνη την εποχή:
• Κανείς δεν βρέθηκε να πει καλή κουβέντα για την ηγεσία των ΕΔ τις ημέρες του πραξικοπήματος και εισβολής των Τούρκων. Ιδιαίτερα επιθετικοί είναι όσοι πίστευαν στην ΄΄επανάσταση΄΄ . Κάποιοι είναι πεισμένοι πως, ήταν προσχεδιασμένη η εισβολή με σύμφωνη γνώμη της ηγεσίας ώστε, να καταλάβουν μια περιοχή για βάση οι Τούρκοι και η υπόλοιπη Κύπρος να ενωθεί με την Ελλάδα. Ο Μπονάνος, ο Ιωαννίδης και άλλοι γνώριζαν για την εισβολή των Τούρκων. Απλά προήλασαν πολύ περισσότερο και από τη μεριά τους σωστά έκαναν..
• Οι περισσότεροι θεωρούν προδότες τη στρατιωτική και υπόλοιπη ηγεσία (Γαλατσάνο, Αραπάκη, Μπονάνο, Παπανικολάου, Γκιζίκη, Ιωαννίδη κ.λ.π.). Αλλά και για την πολιτική ηγεσία της μεταπολίτευσης πιστεύουν, πως έχει ευθύνες γιατί δεν άφησε να πολεμήσει η Ελλάδα. Θεωρώνυτας μερικοί πως έγινε η θυσία της Κύπρου για να γλυτώσει η Ελλάδα από τη δικτατορία.
• Ο Ιωαννίδης χάνει τους πιστούς του, που ήταν και οι πιο θερμοί οπαδοί της ένωσης. Δεν τον χρεώνουν με προδοσία αλλά με ΄΄βλακεία΄΄.
• Πολλοί δεν είχαν και μεγάλη διάθεση για πόλεμο . Η επιστράτευση ήταν ΄΄μπάχαλο΄΄.

Στο σημείο αυτό να εντοπίσουμε μερικά στοιχεία που δεν έχουν προβληθεί όσο έπρεπε ή δεν είναι και ευρύτερα γνωστά ή δεν είναι και καθόλου γνωστά. Και πρέπει να μάθει όλος ο κόσμος πως:
• Στη Γενεύη αποφασίσθηκε (χωρίς να καταχωρηθεί επίσημα) από την ελληνική και κυπριακή αντιπροσωπεία (όπως παραδέχθηκε ο Κληρίδης στις 16-8-1974 παρουσία αξιωματικών στην Κύπρο)«…όπως μη υπογραφεί συμφωνία, αλλά οι Τούρκοι να καταλάβουν μόνοι τους την γραμμή Γκιουνές…». Εξ ου και οι απανωτές συμπτύξεις των Ελλήνων χωρίς μάχη.Και η εγκατάλειψη της Αμμοχώστου (από την κατάθεση του συνταγματάρχη Τσουμή στην επιτροπή της Βουλής όπου δήλωσε πως ήταν παρών όταν το είπε αυτό ο Κληρίδης)
• Πλοίο που αναχώρησε από Χάϊφα με 1200 Κύπριους εθελοντές «…εμποδίστηκε από δύο αντιτορπιλικά του αγγλικού στόλου…» (από κατάθεση Γεωργίτση στον ανακριτή Μπέλκα στις 24-1-75)
• Ο διοικητής των βρετανικών δυνάμεων Κύπρου ειδοποίησε το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας στην Ελλάδα την επομένη της πτήσης των ελληνικών μεταγωγικών αεροπλάνων στην Κύπρο , πως εάν επαναληφθούν τέτοιες πτήσεις «…τα αεροσκάφη της ελληνικής αεροπορίας θα αναχαιτίζονται υπό των βρετανικών…» (Σ. Γρηγοριάδης ,Ιστορία της Δικτατορίας, τομ. 3, σ.238 )
• Ερωτώμενος από τον Ετσεβίτ ο Κίσινγκερ τι να κάνουν με το ελληνικό αρματαγωγό που πήγαινε Κύπρο για αλλαγή της ΕΛΔΥΚ (υπό τον Χανδρινό κυβερνήτη που βοήθησε βομβαρδίζοντας τους Τ/Κ στην Κυρήνεια), «…πήρε την απάντηση να το βυθίσουν…» ( κατάθεση Μπίτου στην επιτροπή,) . Όπως αποκαλύπτουν οι Βενιζέλος –Ιγνατίου στο βιβλίο τους ο Ετσεβίτ είχε συνεχή επαφή με τον Κίσινγκερ καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης.
• Αμερικανικά αεροπλάνα περιπολούσαν μεταξύ Κρήτης Τουρκίας τις ώρες που βομβαρδιζόταν η Κύπρος. Με εμφανή αποστολή τον αποκλεισμό της περιοχής των επιχειρήσεων από πιθανή ελληνική αεροπορική κ.λ.π. επέμβαση. Υπήρξε εμπλοκή δύο ελληνικών αεροσκαφών F-5 «…μετά ζεύγους F-4 του 6ου στόλου εις περιοχήν Μήλου, ο ημέτερος σχηματισμός ευρεθείς εις πλεονεκτικήν θέσιν ητήσατο άδειαν βολής …πλην όμως τούτο δεν ενεκρίθη..». (έκθεση του ταξιάρχου Σεμερτζάκη και κατάθεσή του στην επιτροπή)
• Το Βρετανικό ελικοπτεροφόρο ΄΄ΕΡΜΗΣ΄΄ «…ευρίσκετο περί την 22.00 εγγύς των ακτών της ΚΥΡΗΝΕΙΑΣ …κύρια αποβατική προσπάθεια των Τούρκων …και εκ τηλεπικοινωνιακής υποκλοπής εξήχθη ότι τούτο συνεργάζετο μετά των Τούρκων…». (έκθεση ταξίαρχου Σεμερτζάκη)

Επομένως όλα γίνονταν υπό τον έλεγχο και την σύμπραξη Αμερικανών και Βρετανών. Είχαν σχεδιαστεί από τον Ιωαννίδη και τους δικούς του. Παράλληλα σχεδίαζαν ο Ετσεβίτ με τους δικούς του. Με μεσολαβητές/ συντονιστές/ εγγυητές τον Κίσινγκερ και τους δικούς του με τους Βρετανούς από δίπλα. Μια συνωμοσία την οποία αξιοποίησαν οι Τούρκοι με την έγκριση του Κίσινγκερ. Την οποία σχεδίαση πρέπει να έμαθαν ή τουλάχιστον να προϊδεάσθηκαν Καραμανλής- Αβέρωφ-Κληρίδης. Ο Αβέρωφ γνώριζε και από πριν για το πραξικόπημα. Τον ενημέρωσε δείχνοντάς του τηλεγράφημα ο Τάσκα, Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, που είχε από τον Κίσινγκερ με εντολή να ειδοποιήσει τον Ιωαννίδη να μην προβεί (δήθεν) στο πραξικόπημα. Ο Τάσκα το δείχνει στον Αβέρωφ, ώστε να ειδοποιήσει τον Μακάριο. Το ‘κανε μετά το πραξικόπημα ( κατάθεση ΑΒΕΡΩΦ στην επιτροπή, όπου ενώ ο ίδιος το λέει αυτό, διορθώνει ύστερα την κατάθεση).
Γι’ αυτά δεν ανοίγουν το φάκελο της Κύπρου. Ο Ιωαννίδης και οι υπόλοιποι ΄΄αξιωματικοί΄΄ του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων και η ηγεσία των ΕΔ έλεγαν στους βομβαρδιζόμενους στην Κύπρο ΄΄συγκρατηθείτε΄΄. Η γενιά αυτή των στελεχών των ΕΔ παρήγαγε περισσότερους με εύκαμπτη μέση και συνείδηση απ’ ότι όλες οι προηγούμενες στο σύγχρονο ελληνικό κράτος. Και ο λόγος είναι η κουλτούρα που καλλιεργήθηκε. Τελείως στρεβλή έννοια του πατριωτισμού. Η προπαγάνδα που ΄΄κουρκούτιασε΄΄ το μυαλό με την κυρίαρχη άποψη πως τα συμφέροντα του ελληνικού έθνους είναι μέσα στο ΝΑΤΟ. Άρα δώστε κάτι απ’ την Κύπρο στους Τούρκους, ώστε να πάρουμε και εμείς την υπόλοιπη και να μπει έτσι ολόκληρη στη συμμαχία.
Γι’ αυτό και το πραξικόπημα του 1967, γι’ αυτό και το άλλο κατά του Μακαρίου. Και αντί της ποινικής δίωξης έβαλαν μπροστά τη διαδικασία απονομής μεταλλίων/ παρασήμων. Ήταν πρόκληση η κίνηση για απονομή ηθικών αμοιβών έτσι όπως ξεκίνησε ανεξάρτητα από το ότι οι νεκροί μαχητές που πολέμησαν τον εισβολέα πρέπει να τιμηθούν και γίνουν και ευρύτερα γνωστοί. Ό,τι αμοιβές και να ‘διναν σε πραξικοπηματίες κατά του Μακαρίου που πολέμησαν και τους Τούρκους (εκεί είναι το θέμα) δεν ισοφαρίζονται οι δύο πράξεις. Η ιστορία δίνει το χαστούκι της στη μια περίπτωση και καταγράφει την άλλη. Τα ΜΜΕ κάλυψαν όπως όφειλαν το θέμα απομένει να τιμηθούν τελικά όποιοι πολέμησαν και πρόσφεραν τη ζωή τους . Γιατί ο διαχωρισμός είναι εύκολος στους νεκρούς (989 οι νεκροί Κύπριοι και Ελλαδίτες στο πραξικόπημα και την εισβολή, εκτός των αγνοουμένων. Στο πραξικόπημα σκοτώθηκαν ενενήντα οκτώ, οι πέντε απ’ αυτούς εξ Ελλάδος. Στην εισβολή οκτακόσιοι ενενήντα τέσσερις, οι 795 Ελληνοκύπριοι, οι 99 Ελλαδίτες. )
Το πρόβλημα είναι με τους ζωντανούς, απ’ τους οποίους όσοι συμμετείχαν στο πραξικόπημα και πολέμησαν στη συνέχεια τους Τούρκους εισβολείς, αισθάνονται διπλά υπερήφανοι εάν είναι απ’ τους αμετανόητους χουντικούς.
Τελικά η Κύπρος και με την είσοδό της στην ΕΕ, που πολυδιαφημίσθηκε και γιορτάσθηκε ως εθνικής σημασίας επιτυχία, ολοκληρώνει τη σχεδίαση. Οι βάσεις των Βρετανών και των Αμερικανών δεν κινδυνεύουν. Η Κύπρος έχει μοιραστεί στα διό. Ανήκει στη Δύση. Ανήκει και στους Τούρκους.
Τι μένει μετά απ’ όλα αυτά. Τι πρέπει να γίνει; Έστω και τώρα σαράντα χρόνια από τότε. Το λιγότερο να ανοίξει ο φάκελος της Κύπρου. Να ενημερωθεί ο Λαός. Να ασκηθεί ποινική δίωξη. Έπρεπε να μην έχουν καλέσει ποτέ τους υπεύθυνους για την προδοσία στη ΄΄γιορτή της Δημοκρατίας΄΄ όπως συνήθισε να αποκαλείται η ετήσια γιορτή στο Προεδρικό Μέγαρο την επέτειο της μεταπολίτευσης. Είναι ντροπή και προσβολή οι Αραπάκης και Παπανικολάου ως δήθεν ΄΄επίτιμοι΄΄ να βρίσκονται στον ίδιο χώρο με τους βασανισθέντες και φυλακισθέντες της δικτατορίας. Να έχουν απολογηθεί πρέπει για την προδοσία.
Όσο για τους τίτλους, ας τους επιστρέψουν όσοι δίκαια τους φέρουν. Διαμαρτυρόμενοι έτσι γιατί ονομάσθηκαν και οι συνεργάτες του Ιωαννίδη ΄΄επίτιμοι΄΄.

Κυπριακό, χούντα και προβοκάτσιες.

Ιουλίου 16, 2014

Αξιωματικοί και Πολίτες στο Φάκελο Κύπρου
Η επιτροπή της ελληνικής Βουλής ασχολήθηκε με το Κυπριακό από 21 Φεβρουαρίου 1986, που πάρθηκε η σχετική ομόφωνη απόφαση για τη σύστασή της, μέχρι την 31η Οκτωβρίου 1988. Τότε κατατέθηκε πόρισμα, όπου περιλαμβάνονται και έγγραφα με απόψεις/ επισημάνσεις του Ψαρουδάκη, Παπαληγούρα και Κάππου. Οι Βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας υποβάλλουν και αυτοί κείμενο με σαφείς αποκλίσεις, από τους υπόλοιπους, όσον αφορά τις ευθύνες και εμπλοκές των ξένων δυνάμεων. Η επιτροπή συνήλθε σε 154 συνεδριάσεις, από τις οποίες οι 68 για διαδικαστικά θέματα και οι υπόλοιπες για εξέταση μαρτύρων. Οι μάρτυρες ήταν 86 στην ολομέλεια της επιτροπής, ενώ κλήθηκαν και 45 από την υποεπιτροπή της. Από τους 131 μάρτυρες, οι ενενήντα επτά ήταν αξιωματικοί των ΕΔ (μόνον τρεις απ’ αυτούς εν ενεργεία) και από τους υπόλοιπους οι δέκα διπλωμάτες, πολιτικοί και ΄΄πολιτικοί΄΄ της χούντας. Οι 80 από τους αξιωματικούς ήταν του στρατού ξηράς και οι υπόλοιποι ακριβοδίκαια μοιρασμένοι στο ναυτικό και την αεροπορία. Τα πρακτικά, που τελικά φυλάσσονται κλειδωμένα και ΄΄απόρρητα΄΄ στα υπόγεια αποθηκών της βουλής, περιλαμβάνουν 20.798 σελίδες. Αμφισβητείται εάν θα βρεθούν αυτές οι σελίδες, ακόμα και σήμερα, ανοίγοντας τα κιβώτια.
Διαβάζοντας το πόρισμα, που κατατέθηκε αλλά δεν συζητήθηκε, βρίσκει την αλήθεια ο αναγνώστης σε συνδυασμό και με ότι έχει αποκαλυφθεί. Οι Βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας είχαν αποχωρήσει της επιτροπής τον Ιούνιο του 1988, αφού είχε λήξει ουσιαστικά ο κύριος όγκος της εργασίας της. Μελετώντας τη δική τους εκδοχή, στο ξεχωριστό κείμενο που υπέβαλλαν με τις απόψεις τους (που περιλαμβάνεται όμως ως τμήμα του όλου πορίσματος της επιτροπής) διαπιστώνεται η προσπάθεια, που καταβάλλεται για αποδυνάμωση των εντυπώσεων, μείωση ευθυνών πολιτικών προσώπων (Αβέρωφ), αποκλεισμό σχεδόν των εμπλοκών των ΗΠΑ, Μ. Βρετανίας και ΝΑΤΟ στα γεγονότα και τη σχεδίασή τους κ.ο.κ. Το κόμμα αυτό σχεδόν ταυτίστηκε με την όλη θεώρηση του Κυπριακού ως προβλήματος του ΝΑΤΟ. Όπως αργότερα και το κυβερνών κόμμα το ΠΑΣΟΚ, που οι θέσεις του (κατά την εκτίμηση του γράφοντος) καμία ομοιότητα δεν παρουσιάζουν, τουλάχιστον στα Εθνικά αποκαλούμενα θέματα, εν οις και το Κυπριακό, με την προ του 1990 ακόμα περίοδο.
Ας ρίξουμε μια ματιά στις καταθέσεις μερικών από τους παραπάνω μάρτυρες επιλέγοντας πρόσωπα που κατείχαν μεγάλες θέσεις και αποκαλύπτουν πολλά λέγοντας ανοησίες και άλλους εν πολλοίς αγνώστους που κατέθεσαν σημαντικά στοιχεία όχι μόνον για το Κυπριακό αλλά και τη δικτατορία γενικότερα.
Το τμήμα της κατάθεσής του Παπαδόπουλου που διατίθεται, δεν φωτίζει παρά ελάχιστα πράγματα. Η εντύπωση που δίνει είναι πως ΄΄το παίζει πρωθυπουργός΄΄ που ασχολείται με τα σοβαρά πράγματα και δεν γνωρίζει π.χ. για βασανιστήρια. Πολύ σημαντικό είναι αυτό που λέει για την απόσυρση της μεραρχίας από την Κύπρο τέλη του 1967 «…παρενέβη ο Βανς και όλοι οι άλλοι εσταμάτησαν… εκπρόσωπος του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών… Τι να κάνουμε;…»!! Αυτός λειτουργούσε έτσι διότι θεωρούσε τους Αμερικανούς ιδιοκτήτες της Ελλάδας και της Κύπρου και τον εαυτό του θυρωρό! Το φαινόμενο δεν έχει εκλείψει.
Ο Κόλιας, τέως εισαγγελεύς και πρώτος δοτός Πρωθυπουργός το 1967, εμφανίζεται στην επιτροπή της Βουλής και γελοιοποιείται με τα λεγόμενά του. «…για μένα επανάσταση και πραξικόπημα είναι το ένα και το αυτό, όσον αφορά τας συνεπείας……παρέμενα όλη την ημέρα στο παράθυρό μου, γιατί απηγορεύετο η κυκλοφορία,… Και στις 4 το απόγευμα κτυπάει το κουδούνι και βλέπω μια επιτροπή αποτελουμένη από τον συνταγματάρχη κύριο Λαδά, τον αντισυνταγματάρχη κύριο Μπαλόπουλο και τον ταγματάρχη κύριο Στειακάκη. Μόλις άνοιξα την πόρτα, χωρίς να μου πουν απολύτως τίποτε, ο κύριος Λαδάς.. μου λέει ΄΄λαμβάνω την τιμήν να σας αναφέρω ότι ο Βασιλεύς σας αναθέτει το σχηματισμό της Κυβερνήσεως΄΄ Αυθορμήτως, χωρίς καν να αφήσω να περάσει δευτερόλεπτον απήντησα, ΄΄όχι δεν δέχομαι να αναλάβω΄΄….» Τα υπόλοιπα της κατάθεσης του Κόλια αναδεικνύουν λέξη προς λέξη ένα θλιβερό άνθρωπο. Που κατέληξε, να κρατάει πρακτικά στην Κεσάνη το Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου όντας Πρωθυπουργός της Ελλάδος (9-10/9/67). Να διαπραγματεύεται τα συμφέροντα της χώρας του έχοντας απέναντί του διπλωμάτες καριέρας και πολύπειρους Τούρκους πολιτικούς. Ο Κόλιας έγινε εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, του προτάθηκε το 1965-1966 από τον βασιλιά να γίνει πρωθυπουργός. «…Μάλιστα, το 1965 με 1966. Αυτό βέβαια είναι απόρρητο, το οποίο δεν θα έπρεπε να σας το πω…». Αυτός ο άνθρωπος διαπραγματεύθηκε το Κυπριακό με τους Τούρκους! Τον ονόμασαν Πρωθυπουργό ο Κωνσταντίνος και η χούντα στις 21-4-1967 και το Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου άφησαν την Κύπρο ανυπεράσπιστη, γιατί το ζήτησε ο Βανς «…είπα ότι ήταν μια φορτική σύσταση εκ μέρους της Αμερικής, διότι η Αμερική ανελάμβανε όλη την ευθύνη πλέον της συρράξεως…νομίζω ότι κάποιο ενδιαφέρον θα πρέπει να είχαν οι ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, για την Ελλάδα και για την Τουρκία, είτε ως ΝΑΤΟ, είτε ως οτιδήποτε άλλο…». Πρωθυπουργός της χώρας στην αρχή της δικτατορίας και μετά στη Ρώμη γιατί ύψωσε ανάστημα υπό τον Άνακτα! Το ρόλο του τον είχε παίξει επάξια. Ασχολήθηκε κανείς μαζί του;
Ο Σπαντιδάκης Αρχηγός Στρατού την 21η Απριλίου 1967 καταθέτει για το σχέδιο ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ που εφαρμόσθηκε με την ΄΄επανάσταση΄΄ (στο οποίο με οδηγίες του γίνονταν οι τροποποιήσεις επί δικής του θητείας ως αρχηγού στρατού) πως άλλα διέτασσε αυτός και άλλα εφάρμοζαν οι συνωμότες. «… το προσάρμοσαν στη δική τους γραμμή. Πού το έμαθα αυτό; Μου το ομολόγησε ο Παττακός στον Κορυδαλλό…Μου έδωσε ένα τετράδιό του και μου λέει: ΄΄Εδώ είναι η ιστορία της Ελλάδος΄΄. Και αυτό ήταν το ημερολόγιό του…Έγραφε που συγκεντρώθηκαν, πού πήγαν, τι έκαναν. Δεν είναι κακός ο Παττακός. Αφελής είναι ..» Εμφανίζεται στην κατάθεσή του, ως ανίσχυρος να αντιδράσει στις πιέσεις της συνωμοτικής ομάδας, και έτσι υποχωρεί και συνεργάζεται. Ο βασιλιάς, λέει, δεν ήθελε να παραιτηθούν. «…Εγώ είπα στο βασιλιά στο δρόμο ότι δεν θέλω να παραλάβω πρόεδρος γιατί δεν θέλω να πάρει στρατοκρατική χροιά η Κυβέρνηση…» Ο Σπαντιδάκης ετοίμαζε το σχέδιο ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ με βοηθούς τους συνταγματάρχες, που τελικά το υλοποίησαν. Είχε την έγκριση του Κωνσταντίνου (άλλα λέει βέβαια τώρα ο τέως βασιλιάς), που τον ενημέρωνε σταδιακά. Το ΑΣΣ (Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο) που είχε συζητήσει και εγκρίνει την επέμβαση, γνώριζε ακριβώς το σχέδιο, αφού θα το εφάρμοζαν οι ίδιοι. Στην τελευταία τους συνεδρίαση τον εξουσιοδότησαν, να πράξει κατά κρίση ειδοποιώντας τους μόλις αποφασίσει, και αναχώρησαν. Την επέμβαση απεφάσισαν λίγο νωρίτερα και υλοποίησαν οι επιτελείς, που έφτιαχναν κατ’ αρμοδιότητα το ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ, δηλαδή η ίδια η χούντα στέλνοντας τους περισσότερους στρατηγούς στα σπίτια τους και κρατώντας τον Σπαντιδάκη, το Ζωϊτάκη και τον ακίνδυνο Αυγέρη.
Ο Αβέρωφ είναι μέσα σε όλα. Και γεφυροποιός, και στο Κίνημα του Ναυτικού με ελαφρά επακούμβηση, και διπλωμάτης στη Ρώμη με άδεια του ΄΄καθεστώτος΄΄ ελάχιστες ημέρες μετά την απόλυσή του από την ΕΣΑ. Είναι βέβαια και με τον Καραμανλή, και με τον Παπαδόπουλο, αλλά και με τον Ιωαννίδη. Και με τους Αμερικανούς και με τους Βρετανούς. Με όλους. Οι δραστηριότητες του Αβέρωφ παράγουν πολιτική εκείνα τα χρόνια. Στην πραγματικότητα είναι σύμβουλος και πολιτικός προστάτης του καθεστώτος αφανής και ενίοτε εμφανής, δεν τους περιφρονεί, συζητά μαζί τους, είναι ακριβώς αυτό που αποκαλείται. ΄΄Γεφυροποιός΄΄. Είναι η γέφυρα της χούντας με τον έξω κόσμο, αλλά και με τον πολιτικό κόσμο της Ελλάδας. Είναι και πρωταγωνιστής, ειδικά στις κρίσιμες ώρες της μεταπολίτευσης και μετά. Επομένως με την κατάθεσή του ερμηνεύει πολλά. Άρα είναι συνειδητά εκτός πραγματικότητας, όταν λέει πως η 21η Απριλίου δεν είχε σύνδεση με το Κυπριακό ζήτημα «…Δεν νομίζω ότι είχαν με την εξέλιξη που πήραν αυτά. Η 21η Απριλίου έγινε καθαρώς για να καλύψει τις εγωιστικές προθέσεις ενός μικρού γκρουπ αξιωματικών και δεν απέβλεψε καθόλου στο Κυπριακό…». Απαλλάσσει έτσι τη CIA και τους προϊσταμένους της για τη δικτατορία και μόνον μ’ αυτό εξηγείται η θέση του. Και στο επιχείρημα Βουλευτή, πως μόνο μια δικτατορία μπορούσε να κάνει το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, άρα γι’ αυτό και επιβλήθηκε στις 21-4-67, η απάντηση ήταν αντάξια ενός Αβέρωφ. «…Τι θέλετε να πείτε κύριε συνάδελφε, ότι έκαναν κάτι με το οποίο προετοίμαζαν την πτώση τους;…» Όσο για το πραξικόπημα στην Κύπρο, για το οποίο ο Αβέρωφ ενημερώθηκε από τον Τάσκα αρκετές ημέρες πριν γίνει, είναι αποκαλυπτικό του ρόλου που έπαιζε και ο αμερικανικός παράγων, και ο Αβέρωφ. Ήταν στην πρακτική των Αμερικανών να ειδοποιούν πριν τα γεγονότα. Και ο Βανς είχε πει ένα χρόνο πριν πως θα επέμβουν οι Τούρκοι στην Κύπρο. Το είπε έτσι, που κανένας δεν το έλαβε υπόψη του. Και ο Κίσινγκερ έστειλε μήνυμα μέσω Τάσκα στον Ιωαννίδη να μην κάνει πραξικόπημα. Έτσι, ώστε κανείς να μην το λάβει υπόψη του. Με τον τρόπο αυτό όλοι έχουν άλλοθι και το χρησιμοποιούν όταν χρειάζεται. Ο Αβέρωφ δεν ειδοποίησε τον Μακάριο για την πληροφορία του Τάσκα περί πραξικοπήματος και τα μπερδεύει στην επιτροπή. Επικαλείται ως λόγο ότι «…ήταν ένα απόρρητο τηλεγράφημα της αμερικανικής υπηρεσίας…» και όλοι αναστατώθηκαν στην επιτροπή. Πολύ σωστά λέει ο Κάππος, «… εδώ μπαίνει μεγάλο ζήτημα. Είναι δυνατόν να μάθω εγώ, ότι πρόκειται να γίνει κάτι μεγάλο στην Ελλάδα ή στην Κύπρο από αμερικανική υπηρεσία και να προτιμήσω το μυστικό το απόρρητο της αμερικανικής υπηρεσίας;…. Μυστική διπλωματία εις βάρος των εθνικών συμφερόντων; ΑΒΕΡΩΦ: Πιθανώς να έπρεπε, δεν το αρνούμαι….». Ακολούθησε η προσπάθεια των μεν βουλευτών της ΝΔ να συμβουλεύουν τον Αβέρωφ, να πει πως είδε το τηλεγράφημα μετά το πραξικόπημα, ο δε Αβέρωφ να τα διορθώνει. Το λάθος όμως το είχε κάνει, παραδεχόμενος μάλιστα πως ίσως θα ‘πρεπε, να είχε ξεσηκώσει τον κόσμο για το τηλεγράφημα Κίσινγκερ.
Περί Κληρίδη καταθέτει μεταξύ των άλλων ο αντιστράτηγος Ι. Μπίτος και αποκαλύπτει στοιχεία για το παρασκήνιο των γεγονότων. Υπηρετούσε ως αντισυνταγματάρχης στη Διεύθυνση Κύπρου του ΑΕΔ από ‘που ελεγχόταν η ΕΟΚΑ Β΄ από την Αθήνα και παρακολουθείτο η κατάσταση στην Κύπρο. Ακολούθησε στις συνομιλίες της Γενεύης την αντιπροσωπεία υπό τον Μαύρο. Ήταν αυτός που «…επιμελήθηκε στη συγκέντρωση των εκθέσεων…» που υπέβαλλαν όλοι οι εμπλακέντες στην υπόθεση Κύπρου. Ο Μπίτος παρακολουθούσε την εισβολή από το ΑΕΔ και απαντά κατ’ αρχήν για το ελληνικό αρματαγωγό (με κυβερνήτη τον Χανδρινό, για το οποίο ο Κίσινγκερ έδωσε την απάντηση «βυθίστε το», όταν ρωτήθηκε σχετικά από τον Ετσεβίτ). Συνεχίζει για τις ενημερώσεις του Καραμανλή από τους αρχηγούς των ΕΔ στη διάρκεια του ΑΤΤΙΛΑ ΙΙ, τις οποίες θεωρεί ως πολεμικά συμβούλια. Σε κάποιο μάλιστα απ’ αυτά όταν ερωτά τι μπορεί να κάνουν τώρα οι ΕΔ και του απαντούν οι αρχηγοί ΄΄Στρατιωτικώς ουδέν! ΄΄ θύμωσε ο Καραμανλής και τους έβγαλε έξω. Είναι δύσκολο να δεχτεί κανείς πως ο Καραμανλής δεν γνώριζε ή δεν είχε αντιληφθεί, πως τα πάντα αποτελούσαν εξέλιξη αποφάσεων με σύμφωνη γνώμη των Αμερικανών, αν όχι με δική τους σχεδίαση. Την στρατιωτική λύση ως ΄΄φόβητρο΄΄ την είχε ήδη προβάλει ανεπίσημα στη Ρώμη ο Βάνς στο ΄΄σεμινάριο΄΄, και μάλιστα χωρίς να μασάει τα λόγια του. Η λογική να μην ανοίξει ο φάκελος Κύπρου με το φόβο της αποκάλυψης του ρόλου του ξένου παράγοντα, διατρέχει όλο το φάσμα των πολιτικών ηγετών που άσκησαν εξουσία μέχρι σήμερα στη χώρα μας αφού, ούτε το ΠΑΣΟΚ ούτε η ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ τόλμησαν να προχωρήσουν σε δικαστική διερεύνηση. Η μη δίωξη βόλεψε πολύ κόσμο και κύρια όλους εκείνους, που βλέπουν το Κυπριακό μια υπόθεση, που αφορά το Δυτικό κόσμο, τους συμμάχους, το ΝΑΤΟ. Περισσότερο απ’ όλους ενδιαφέρει τους άμεσα υπεύθυνους, που υλοποίησαν τις αποφάσεις των παρασκηνίων. Δεν είναι τυχαίο που οι Αμερικανοί εξαιρούν τον εαυτό τους από τα διεθνή δικαστήρια, που ενώ οι ίδιοι φροντίζουν στην αρχή να δημιουργούνται, μετά προτιμούν τα δικά τους για να δικάζουν εκείνους, που οι ίδιοι επιλέγουν ως εγκληματίες πολέμου, όπως τον Μιλόσεβιτς, κ.ο.κ.
Ο αντισυνταγματάρχης Τσουμής καταθέτει στην επιτροπή, αλλά και στην έκθεσή του τα περί γραμμής Γκιουνές και παρασκηνιακής συμφωνίας στη Γενεύη για κατάληψή της από τους Τούρκους: «…Είμαι αυτήκοος μάρτυς. Προφανώς απεφασίσθη από την αντιπροσωπεία την κυπριακή και ελληνική, η οποία ήξερε ότι δεν είχαμε δυνατότητες αμύνης, αλλά και {δεν} δεχόντουσαν να υπογράψουν και παραχώρηση του ελληνικού εδάφους…». Η επισήμανση γίνεται σύμφωνα με αποκάλυψη του Κληρίδη στην οποία ήταν ο Τσουμής παρών. Δεν έχει δοθεί διάσταση στο θέμα, ενώ με τη δήλωση αυτή ερμηνεύονται πολλά, που συμβαίνουν στο Κυπριακό έκτοτε. Σε ερωτήσεις του Βουλευτή Λιαροκάπη, αποκαλεί το πραξικόπημα προδοσία, εγκληματική ενέργεια και μωρία. Στα πρακτικά περιλαμβάνονται και επί πλέον λεπτομέρειες, που αναφέρονται σε συζήτηση του Κληρίδη με Έλληνες αξιωματικούς στη διαχωριστική γραμμή μετά τον ΑΤΤΙΛΑ ΙΙ, και την επιστροφή Κληρίδη στο νησί. Ο διάλογος δείχνει πως εκτός του Τσουμή (αλλά και του Μπίτου που ήταν στις συνομιλίες στην αντιπροσωπεία στη Γενεύη, επομένως έζησε από κοντά τις άτυπες συμφωνίες) θα μπορούσαν να πιστοποιήσουν και άλλοι τα λεγόμενά του για το τι είπε ο Κληρίδης. Ερώτηση:«…υπάρχει άνθρωπος να μας τα διασταυρώσει αυτά; …ΤΣΟΥΜΗΣ: Είναι το επιτελείο…είμαστε στο τακτικό στρατηγείο βρεθήκαμε όλοι μας, περιμέναμε να μάθουμε τι έγινε εκεί πάνω στη Γενεύη και τον περικυκλώσαμε…» Έτσι εξηγούνται πολλά καθώς και το γιατί εμφανίζονται στις διαπραγματεύσεις με τον Ντεκτάς κυρίαρχο του παιγνιδιού. Γνώριζαν για τα εδάφη που θα καταλάβουν στον ΑΤΤΙΛΑ ΙΙ οι Τούρκοι. Προχώρησαν παρά τη συμφωνία/ διαβεβαίωση προς τον Ιωαννίδη μέσω CIA, πριν το πραξικόπημα και την απόβαση. Πως δεν θα καταπατούσαν παραπάνω από μικρό τμήμα εδάφους. Αλλά και με τον ΑΤΤΙΛΑ Ι προχώρησαν πολύ παραπάνω και τον υποχρέωσαν να κραυγάζει στο SISCO: ΄΄μας εξαπατήσατε΄΄. Ο Τσουμής εκθέτει τον Κληρίδη και την ελληνική αντιπροσωπεία ανεπανόρθωτα, αλλά δεν κρύβονται αυτά. Καταθέτει στην προσπάθειά του να αιτιολογήσει τις υποχωρήσεις στη Γενεύη: «…ζητά ο Κληρίδης να ενημερωθεί ποιο έδαφος κατέλαβαν οι Τούρκοι. …Ο Κληρίδης ήταν εκεί στις 16-8-74, αφού βέβαια επέστρεψε από τη Γενεύη. … διεπιστώθη ότι οι Τούρκοι βρίσκονται πολύ πιο πίσω απ’ ότι ανέφεραν οι δικές μας μονάδες. Και εδώ έγκειται η ικανότης του Κληρίδη και του Καραγιάννη να μην αναφέρω τον υποφαινόμενο, οι οποίοι σπεύδουμε να προωθήσουμε, να επαναπροωθήσουμε μονάδες διαλυμένες. Από πίσω να τις επαναπροωθήσουμε μπροστά. ….» Και ακολουθεί ο διάλογος που αναφέρθηκε με την άτυπη προσυμφωνία για την προχώρηση των Τούρκων. Αντιλαμβάνεται κανείς, πως οι ελληνικές μονάδες είχαν απομακρυνθεί περισσότερο απ’ όσο χρειαζόταν. Αυτό καλείται ΄΄απαγκίστρωση΄΄ και τέτοια διαταγή είχαν και αυτό προέβλεπε και το εσπευσμένο σχέδιο που συντάχθηκε μετά τον ΑΤΤΙΛΑ Ι. Κάποιοι το παράκαναν και ανέφεραν πως οι αντίπαλοι είναι δίπλα τους, ενώ στην πραγματικότητα ήταν ΄΄…πολύ πιο πίσω, απ’ ότι ανέφεραν οι δικές μας μονάδες…΄΄
Οι Τούρκοι σταμάτησαν εκεί που είχαν σχεδιάσει, πλην της Αμμοχώστου που ήταν το κερασάκι στην τούρτα και την κατέλαβαν ως διαπραγματευτικό χαρτί όπως και την διαχειρίζονται έκτοτε. Οι άλλοι σταμάτησαν, όταν κατάλαβαν πως πίσω τους δεν υπήρχε κανείς. Μερικοί αντιστάθηκαν και μάλιστα με ανδρεία και δεν υποχώρησαν. Κάποιοι ακόμα πολέμησαν και σκοτώθηκαν για να καλύψουν την οπισθοχώρηση των υπολοίπων.
Για τις προβοκατόρικες πληροφορίες που σερβιρίστηκαν και έγιναν δεκτές με μεγάλη άνεση καταθέτει ο Ταξίαρχος Σεμερτζάκης που που υπηρετούσε στο ΓΕΑ. Πολύ βολεύουν την τότε ηγεσία στη δικαιολογία πως ΄΄δεν στείλαμε ενισχύσεις γιατί κινδυνεύαμε από Βορρά΄΄. Δεν αποκλείεται οι ίδιοι να χάλκευσαν την πληροφορία. Ήταν δειλοί και κατουρημένοι από το φόβο τους. Έτσι προέκυψε πως «…οι αμερικανικές και βρετανικές υπηρεσίες χάλκευσαν πληροφορίες για κίνηση στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας προς τα κάτω, με στόχο να μην προχωρήσει η Ελλάδα στην ενίσχυση των κυπριακών δυνάμεων άμυνας στις 18, 19 και 20 …». Γνώριζαν οι σύμμαχοι πως τα στελέχη των ελληνικών ΕΔ ζώντας ολόκληρη την επαγγελματική τους καριέρα κάτω από το φάσμα του εκ βορρά κινδύνου, θα πιστέψουν αμέσως την πληροφορία. Ο Μπονάνος μιλάει συνεχώς στο βιβλίο του, πως η μεγάλη του ανησυχία και φροντίδα ήταν μήπως αφήσει τα βόρεια σύνορα αφύλαχτα και κατέβουν οι Βούλγαροι στο Αιγαίο. ΄΄Σμήνη μεταγωγικών ρωσικών αεροσκαφών θεώνται να κατέρχονται προς Νότο. Το Σύμφωνο της Βαρσοβίας θα κατακλύσει την Ελλάδα΄΄. Ζεστή η πληροφορία μέσω του Αραπάκη από σύμμαχο πρέσβη. Μοιραίοι άνθρωποι και οι δύο. Με αυτή τη δικαιολογία δεν έστειλαν βοήθεια στην Κύπρο. Για να αντιμετωπίσουν την κομμουνιστική από Βορρά ΄΄απειλή΄΄. Στην προπαγάνδα που πρόβαλλαν ολόκληρη τη ζωή τους, έπεσαν οι ίδιοι μέσα με όλο τους το μεγαλείο αλλά και με τη θέλησή τους. Καμία διάθεση δεν είχαν για πόλεμο. Όπως και να δει κανείς το ζήτημα, θα προκύπτουν απορίες για την ευφυΐα τους και βεβαιότητα για προδοσία. Όσο για τον πατριωτισμό τους τον είχαν από χρόνια ξεχασμένο στο ΄΄μούσκιο΄΄.
Σήμερα εδραιώνεται στην Κύπρο μια κατάσταση που ήταν επιδίωξη των Τούρκων, των Αμερικανών και των Βρετανών πριν τη δικτατορία, με πλήρη αδιαφορία για όλες τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Μόνη ελπίδα για αναστροφή έγκειται στον Κυπριακό λαό που απέδειξε, και όχι μόνο με την απόρριψη του σχεδίου Ανάν, πως γνωρίζει καλά το συμφέρον του.

(Η επόμενη ανάρτηση θα αφορά το Θέμα Φάκελος Κύπρου χούντα και προδοσία)

Η Κύπρος σφαγιάζεται στη Γενεύη

Ιουλίου 15, 2014

Στη Γενεύη αποφασίσθηκε…
(από την ελληνική και κυπριακή αντιπροσωπεία -όπως παραδέχθηκε ο Κληρίδης στις 16-8-1974-«…όπως μη υπογραφεί συμφωνία, αλλά οι Τούρκοι να καταλάβουν μόνοι τους την γραμμή Γκιουνές…» εξ ου και οι απανωτές συμπτύξεις των Ελλήνων χωρίς μάχη και η εγκατάλειψη της Αμμοχώστου.)

Λίγες ημέρες μετά την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο, το ΓΕΕΦ προβαίνει σε σύνταξη εγγράφου, όπου το παράρτημα Α΄ είναι ΄΄ΕΚΘΕΣΙΣ Αφορώσα εις την εφαρμοσθείσαν τακτικήν και την επιδεισθείσαν μαχητικήν αξίαν των εν Κύπρω εισβαλλουσών Τουρκικών Δυνάμεων, από της 20ης Ιουλίου και επέκεινα΄΄. Η έκθεση δείχνει να μελετά την τακτική και μαχητική αξία των Τούρκων. Έστω και εάν αυτή η μελέτη συντάσσεται μέρες μόνον μετά την εισβολή. Την υπογράφει ο υποστράτηγος Ευθύμιος Καραγιάννης αρχηγός ΓΕΕΦ και ως τμηματάρχης του 2ου ΕΓ/ΙΙ/ΓΕΕΦ ο Γ. Παπασταθόπουλος, που πρέπει να είναι και ο εισηγητής/ συντάκτης. Αποκαλεί αιφνιδιαστική και απρόκλητη την επίθεση των Τούρκων. Ορίζει ως σκοπό της επίθεσης, την κατάληψη εδαφών για εξαναγκασμό των Κυβερνήσεων Ελλάδας και Κύπρου σε διαπραγματεύσεις, προς επίλυση του Κυπριακού προβλήματος. Ως επιχειρήσεις ο συντάκτης της μελέτης βλέπει τις πέντε φάσεις των κινήσεων των Τούρκων. Δηλαδή τη δημιουργία προγεφυρώματος, τη συνένωση με το θύλακα ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ- ΑΓΥΡΤΑΣ, τη διεύρυνση του τομέα ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ –ΚΥΡΗΝΕΙΑΣ, την επέκταση προς τις περιοχές Αμμοχώστου και Μόρφου (πρόκειται για τον ΑΤΤΙΛΑ ΙΙ). Την εκκαθάριση των περιοχών, λέει το έγγραφο, την ανέλαβαν οι στρατοχωροφύλακες και κομάντος Τούρκοι.
Ο Καραγιάννης στις διαπιστώσεις που διατυπώνει στην έκθεση, δεν λέει από την πρώτη στιγμή πως οι Τούρκοι πέτυχαν τον αντικειμενικό τους σκοπό, και αποφεύγει να εκθέσει τους λόγους. Δεν αναφέρεται στο πραξικόπημα και την αποδυνάμωση ως εκ τούτου των ελληνικών και ελληνοκυπριακών δυνάμεων. Αντ’ αυτών επεκτείνεται σε σχόλιο για την μεγάλη δύναμη που διέθεσαν στην επιχείρηση, και σημειώνει ότι, οι Τούρκοι αδιαφόρησαν για τη διεθνή κατακραυγή και τις μεγάλες τους απώλειες. Κάνει και δυσμενή γι’ αυτούς κριτική, διότι τα επιτευχθέντα αποτελέσματα δεν ήσαν ανάλογα προς τις διατεθείσες δυνάμεις και τον όγκο πυρός.
Οι παρατηρήσεις του Καραγιάννη μπορεί να ήταν σωστές και χρήσιμες στην περίπτωση που διεξαγόταν με τους Τούρκους ανά εβδομάδα και μια τέτοια επιχείρηση, έτσι ώστε να αξιοποιηθούν οι διαπιστώσεις του ΓΕΕΦ. Παραβλέπει πως, δεν πλήττονται οι νικητές της εισβολής και κάτοχοι έκτοτε του μισού νησιού από τέτοιες αναλύσεις. Πέτυχαν τον σκοπό που από δεκαετίες είχαν βάλει. Πού θα αξιοποιήσουν οι Έλληνες την έκθεση του Καραγιάννη; Είναι χαρακτηριστικό τυπολατρίας και ελλιπές αυτό το έγγραφο. Αφού, ανεξάρτητα εάν δεν είναι αυτός ο σκοπός του, δεν περιέλαβε πρώτα απ’ όλα στις διαπιστώσεις του, το γιατί δεν συνάντησαν σοβαρή αντίσταση οι Τούρκοι στο νησί.
Συνεχίζοντας τις παρατηρήσεις του, προχωρά σε ανάλυση κατά όπλο των εισβολέων με σαφή προσπάθεια να μειώσει τους επιτιθέμενους, αφού αναφέρει πως, οι μονάδες πεζικού ενεργούσαν πάντοτε με την προϋπόθεση της υποστήριξης τους με πυρά. Το πεζικό κινείται μετά τον βομβαρδισμό των στόχων και την απαραίτητη παρουσία αρμάτων. Ο ευφυής αναλυτής μόνον βλάκες δεν θεωρεί τους Τούρκους, που χρησιμοποίησαν το πυροβολικό και τα άρματα. Είναι καθαρή η προσπάθεια που κάνει να υποβαθμίσει τον αντίπαλο, προβάλλοντας το επιχείρημα της χρησιμοποιήσεως υπέρτερων δυνάμεων. Η εντύπωση που αποκομίζει από το έγγραφο, όποιος δεν γνωρίζει περί τίνος πρόκειται, είναι πως ένα πεζικό ασχέτων, δειλών, ανεκπαίδευτων, ασυντόνιστων στρατιωτών έκανε αχαρακτήριστες επιχειρήσεις και διαλύθηκε. Ανάλογες είναι οι παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα για το πυροβολικό. Τα αποτελέσματα ήταν ελάχιστα ή μηδαμινά, απώλειες προσωπικού αμελητέες, έλλειψη συγκεντρωτικών πυρών, απουσία βολών που χρειάζονται τεχνικές γνώσεις, εκπαίδευση του προσωπικού σε χαμηλό επίπεδο. Και όλα αυτά για τους Τούρκους εισβολείς.
Και καταλήγει ο στρατηγός δίνοντας και συμβουλή για το πυροβολικό ΄΄Προτιμότερος μικρός αριθμός πυροβόλων μεγάλου βεληνεκούς, παρά μεγάλος αριθμός πυροβόλων μικρού βεληνεκούς.». Έχει ξεχάσει ο Καραγιάννης γράφοντας το έγγραφο, πως με τον τρόπο αυτόν οι Τούρκοι κατέλαβαν το μισό νησί. Για τα τεθωρακισμένα είναι ανάλογες οι παρατηρήσεις του αναλυτή (στον ίδιο πάντα τύπο του ουδέτερου παρατηρητή, που κάνει και χάρη στους Τούρκους, εντοπίζοντας τα τρωτά τους και δίνοντας και γνώμη για το τι έπρεπε να γίνει). Διαπιστώνει διστακτικότητα χρησιμοποιήσεως των αρμάτων, χρησιμοποιήθηκαν άρματα επί ΠΕΝΤΑΔΑΚΤΥΛΟΥ, απέφευγαν τη χρήση τους εναντίον ΑΝΣΚ (Αντικειμενικού Σκοπού) όπου, η αντιαρματική άμυνα ήταν σταθερή και συνεχής. Πήγαιναν λέει ο Καραγιάννης τα άρματα από άλλες κατευθύνσεις, όπου προφανώς δεν συναντούσαν αντίσταση. Και το θεωρεί αυτό τρωτό. Υπάρχει όμως και μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση στο έγγραφο « …ενήργησαν ναυτικόν αποκλεισμόν Νήσου από της ενάρξεως των επιχειρήσεων τη συγκαταθέσει ή τη ανοχή τουλάχιστον των εγγύς περιπολούντων Βρετανικών και Αμερικανικών Στόλων…» Επίσης πως, ειδικό τμήμα δυνάμεως 300 ανδρών που μιλούσαν άπταιστα Ελληνικά και φορούσαν στολές παρόμοιες με του ΟΗΕ, βρισκόταν στην Κύπρο για προετοιμασία της εισβολής. Ο οπλισμός αυτού του τμήματος ήταν με καινούργια τυφέκια και αυτόματα αλλά και ο ομαδικός (οπλοπολυβόλα …) ήταν αμερικανικής κατασκευής. Στην πράσινη γραμμή τα τυφέκια είχαν τηλεσκοπικές διόπτρες και σιγαστήρες, το ηθικό των στρατευμάτων ήταν μεν υψηλό, αλλά η πειθαρχία καταναγκαστική παρά συνειδητή.
Όσο για τις κύριες διαπιστώσεις, εκτός από την επανάληψη των παρατηρήσεων με τα μειονεκτήματα, καταλήγει πως «…ουδεμία αμφιβολία υφίσταται ότι η προετοιμασία της εισβολής αποτελεί έργον μακροχρονίου μελέτης και σχεδιάσεως υποβοηθηθείσης υπό προσώπων Βρετανικής υπηκοότητος διαμενόντων εις Κύπρον υπό κάλυμμα … »
Το έγγραφο έχει συνταχθεί λίγες μόνον ημέρες μετά την ολοκλήρωση της εισβολής. Όλοι οι επιτελείς του ΓΕΕΦ ΄΄λαμβάνουν γνώσιν ΄΄ και υπογράφουν στο τέλος. Κανείς δεν καταχωρεί παρατήρηση. Μία μόνον σημείωση υπάρχει δίπλα από την παράγραφο, όπου ο Καραγιάννης αναφέρει πως, τμήματα πεζικού των Τούρκων σε κάποιες περιπτώσεις «…ωδηγήθησαν επί των ΑΝΣΚ συντεταγμένα εις φάλαγγα κατά τριάδας…λόγω αγνοίας των κανόνων ασφαλείας…». Πολύ σωστά καταχωρεί δίπλα την απορία του ο άγνωστος επιτελής ΄΄Δηλαδή τους κατέλαβον άνευ αντιστάσεως;΄΄ Ο Καραγιάννης δε σκέφτηκε πως οι σε φάλαγγα κατά τριάδες προελαύνοντες Τούρκοι πήγαιναν έτσι, όχι γιατί ήταν άσχετοι, που νόμιζαν πως μεταβαίνουν σε εκδρομή, όπως εννοεί ο ΄΄αναλυτής΄΄, αλλά γιατί δεν εύρισκαν παντού ισχυρή αντίσταση.
Ανεξάρτητα από τις σωστές παρατηρήσεις ή όχι του συντάκτη, είναι προφανής ο στόχος του να μειώσει τις ικανότητες των Τούρκων στο πεδίο της μάχης. Γνωρίζουν όλοι όσοι ήταν εκεί τότε, ποιοι αντιστάθηκαν από την πλευρά των Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων και μάλιστα με μεγάλη γενναιότητα. Όπως και ποιος δείλιασε και φυγομάχησε. Η χρησιμότητα από τέτοιες αναλύσεις, προκύπτει μόνον όταν λέγονται τα πράγματα με το όνομά τους. Παρότι όμως οφείλουν τα στελέχη των ΕΔ, να εκθέτουν και αναλύουν ζητήματα, που είναι της αρμοδιότητάς τους και έχουν εκπαιδευτεί να το κάνουν αυτό στις σχολές πολέμου και εθνικής άμυνας, δεν το συναντάμε στο συγκεκριμένο έγγραφο.
Η αναφορά του Καραγιάννη με τις παρατηρήσεις για την τουρκική πλευρά στις επιχειρήσεις δεν πρέπει να κάλυψε τους παραλήπτες ούτε να τους έπεισε.
Την τελευταία ημέρα του χρόνου το ΓΕΕΦ υποβάλλει αναλυτική έκθεση υπογραμμένη από τον ίδιο, ΄΄ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΙΕΞΑΧΘΕΙΣΩΝ ΕΝ ΚΥΠΡΩ ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΠΟ 20 ΙΟΥΛ. ΕΩΣ 18 ΑΥΓ. 1974 (ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ- ΣΧΟΛΙΑ- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ)΄΄.
Σε εξήντα δύο σελίδες καταγράφονται οι απόψεις του επιτελείου εθνικής φρουράς Κύπρου στα συμβάντα. Σύμφωνα με διαταγή του ΑΕΔ έπρεπε στην έκθεση «..να προσδιορισθούν τυχόν διαπιστωθείσαι αδυναμίαι ή ελλείψεις εις το σύστημα αμύνης της ΚΥΠΡΟΥ, από αυστηρώς στρατιωτικής πλευράς, να εντοπισθούν τα αίτια τα οποία προεκάλεσαν ταύτας και να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα..» Γίνεται κατανοητό το σημείο όπου, περιορίζει τον αποδέκτη της διαταγής στην ΄΄ αυστηρώς στρατιωτική πλευρά΄΄, αποκλείοντας την ευκαιρία να προσεγγισθούν οι ουσιαστικότεροι παράγοντες της ανάμειξης του αμερικανικού και βρετανικού παράγοντα, του πραξικοπήματος, των εμπλοκών χουντικών με μακαριακούς, ΕΟΚΑ Β κ.λ.π. Με λίγα λόγια απαγορεύει στους στρατιωτικούς, να αναφερθούν επί της ουσίας των αιτιών της όλης υπόθεσης του κυπριακού ζητήματος.
Θα παρουσιαστούν εδώ εκείνα τα στοιχεία από το έγγραφο, που δεν άπτονται πραγματικών απορρήτων θεμάτων. Δηλαδή θεμάτων που θα ζημίωναν την Κύπρο ή την Ελλάδα. Τα πάντα εξάλλου είναι γνωστά. Το χαρακτηριστικό στο πρώτο κεφάλαιο, όπου περιγράφεται η προ της εισβολής κατάσταση στην Κύπρο, είναι η ισοπέδωση των γεγονότων και η μή προβολή του πραξικοπήματος ως του πλέον σημαντικού και καθοριστικού παράγοντα, που έδωσε την αφορμή στους Τούρκους για την επέμβαση. « Από μακρού η εσωτερική πολιτική κατάστασις εις την νήσον ήτο ανησυχητική. …προσπάθειαι αλληλοεξοντώσεως αντιμαχομένων μερίδων…εδημιουργήθη πνεύμα αποσυντονισμού..». Αναφέρει για διαμάχη μεταξύ ελληνικής και κυπριακής κυβέρνησης και όχι για υπονόμευση του Μακαρίου. Αποδίδει στη δημιουργία του επικουρικού σώματος ευθύνη για επιδείνωση της κατάστασης , για προνομιακή μεταχείριση των μελών του, για απροκάλυπτη εμπάθεια μεταξύ των ανδρών του έναντι της ΕΦ (Εθνικής Φρουράς). Εκδηλώνεται παράλληλα δυσφημιστική εκστρατεία εναντίον του συνόλου των Ε/Ε αξιωματικών «..διά του Τύπου και δημοσίως..» Όσο για την εξαγγελία της μείωσης της στρατιωτικής θητείας από τον Μακάριο ενώ την ίδια στιγμή διαφωνεί το ΓΕΕΦ, αυτά είχαν ως αποτέλεσμα την δημιουργία ΄΄ αντιμιλιταριστικού πνεύματος΄΄. Το πραξικόπημα αναφέρεται ως «τα γεγονότα της 15-7-74» τα οποία και υπήρξαν το «…αποκορύφωμα της διαμάχης και η συμμετοχή της ΕΦ εις ταύτα υπήρξεν απροκαλύπτως ενεργός.»
Έτσι η προσπάθεια για ανατροπή του Μακαρίου, οι νεκροί του πραξικοπήματος, οι λεηλασίες κ.λ.π. δεν είναι παρά αποκορύφωμα μιας διαμάχης επομένως η ευθύνη βαρύνει και τους Κύπριους, συμπεραίνει ο αναγνώστης της έκθεσης με τον τρόπο που παρουσιάζεται. Με λίγα λόγια ο ανίδεος παραλήπτης της αναφοράς τάσσεται με την άποψη πως, ήταν αναπόφευκτο το πραξικόπημα, αφού η διαμάχη πήρε τέτοια έκταση.
Όσο για τους Τούρκους στην αρχή παρακολουθούσαν τα συμβαίνοντα με ΄΄χλιαρή αντίδραση΄΄ «..δηλούντων ότι η εν Κύπρω αναταραχή αποτελεί εσωτερικόν θέμα των Ε/Κ..». Παράλληλα κυκλοφορούσαν από αγνώστους διάφορες φήμες βασιζόμενες σε δηλώσεις του Κίσιντζερ «…ότι ο αμερικανικός παράγων ηυνόει τας εν Κύπρω πολιτικάς εξελίξεις δημιουργουμένου ούτω ενός αισθήματος ασφαλείας εξ εξωτερικής απειλής…».
Οι Τούρκοι από τις 18 Ιουλίου εκδηλώνουν κατά τον συντάκτη της έκθεσης ανησυχία για την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων, ενώ άρχισαν να έρχονται και πληροφορίες για συγκέντρωση στρατευμάτων στις απέναντι τουρκικές ακτές και τέλος για τον απόπλου των τουρκικών πλοίων. Η περιγραφή τελειώνει με την προσεκτική διατύπωση πως η Τουρκία «…ήρχισε να διαφαίνεται ότι επεδίωκε να εκμεταλλευτεί την σημειωθείσαν ενδοελληνικήν πολιτικήν κρίσιν εν Κύπρω…» αλλά εκτιμάτο πως «…η επέμβασις του αμερικανικού παράγοντος θα απέτρεπε την εισβολήν.» Κανένα συσχετισμό δεν κάνει ο συντάκτης της έκθεσης, του απόπλου των Τούρκων στις 19 Ιουλίου με το προ τεσσάρων ημερών πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Έχουμε απλά ΄΄ενδοελληνική πολιτική κρίση΄΄ που εκμεταλλεύονται οι Τούρκοι και τίποτε άλλο.
Εκεί όμως που δεν κρύβονται οι πικρόχολες παρατηρήσεις και περιγραφές είναι στα αφορούντα τον οπλισμό (ελλείψεις), το τηλεπικοινωνιακό υλικό (παλαιό, ανομοιογενές), τα πυρομαχικά (ελλείψεις), την εκπαίδευση. Δεν αναφέρεται στη πλημμελή συντήρηση των αρμάτων, η οποία οδήγησε στην ελάχιστη χρησιμοποίησή τους. Όσο για το ηθικό των Μονάδων «…προ του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου δεν ευρίσκετο εις καλήν κατάστασιν λόγω της δεδηλωμένης εχθρότητος..» όλων στην Κύπρο έναντι των Ε/Ε (Ελλήνων εξ Ελλάδος) αξιωματικών και της ΕΦ γενικότερα. Είναι έτσι διατυπωμένο ως να βελτιώνεται το ηθικό μετά το πραξικόπημα, αλλά αμέσως μετά συμπληρώνει πως «…η εμπλοκή της ΕΦ εις το πραξικόπημα επέδρασεν δυσμενώς επί του ηθικού των Μονάδων..»
Η μαχητική αξία που άμεσα συναρτάται με το ηθικό των Μονάδων, με την εκπαίδευση, τον οπλισμό κ.ο.κ. μέχρι την 15-7-1974 ήταν καλή, αλλά μετά «..την ατυχή έκβασιν των επιχειρήσεων κατά την 1ην φάσιν, η μαχητική αξία της ΕΦ κατήλθεν εις κατάστασιν κάτω του μετρίου» Μετά δε το πέρας όλων των επιχειρήσεων η μαχητική αξία της ΕΦ ήταν ανύπαρκτη (του πεζικού), μέτρια των ΤΘ (τεθωρακισμένα), λίαν καλή του ΠΒ (πυροβολικού) και καλή μέχρι λίαν καλή των καταδρομών.
Στις παρατηρήσεις και τα αποτελέσματα της επιστράτευσης σημειώνεται πως αυτή απέτυχε γιατί κηρύχθηκε μετά την εκδήλωση της εχθρικής επίθεσης, η διασπορά δεν έγινε έγκαιρα, οι έφεδροι πήγαιναν στις μονάδες διασποράς, αλλά ο οπλισμός ήταν αλλού και με μεγάλες ελλείψεις. Η έκθεση συντάσσεται από το Γ΄ ΕΓ του ΓΕΕΦ που υπογράφει ως διευθυντής του ο αντισυνταγματάρχης Ν. Μαγκαφώσης και ο αρχηγός του ΓΕΕΦ υποστράτηγος Ευθύμιος Καραγιάννης.
Στην περιγραφή της κατάστασης των εχθρικών δυνάμεων δεν είναι μεμψίμοιρη η έκθεση. Οι Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι είχαν μεγάλο αριθμό ανδρών στις Μονάδες τους, οπλισμό σύγχρονο, ευάριθμους Τούρκους αξιωματικούς στις Τ/Κ Μονάδες, άριστες επικοινωνίες, καλή προπαρασκευή κ.λ.π. Αντίθετα οι Μονάδες της ΕΦ και κυρίως οι ΜΚ (Μονάδες Καταδρομών) είχαν φύγει από τις θέσεις τους και οι περισσότερες βρίσκονταν μέσα στη Λευκωσία για τις ανάγκες του πραξικοπήματος, «..αι πλείσται των διαταγών εδίδοντο προφορικώς, υπό του Α/ΓΕΕΦ απ’ ευθείας εις τους διοικητάς των Μονάδων..», μερικές Μονάδες είχαν κινηθεί προς Λεμεσό και Πάφο «.. την νύχτα 16/17-7-74 διά την εξουδετέρωσιν αντιστάσεων..» όσο για τα όπλα ΄΄ενίων΄΄ επιστρατευομένων Μονάδων «…ιδία εις την περιοχήν Λεμεσού εχορηγήθη, υπό συνθήκας πλήρους συγχύσεως, οπλισμός διά τον εξοπλισμόν προσελθόντων εφέδρων και μελών της ΕΟΚΑ Β΄, άνευ χρεώσεως..»
Παράλληλα οι δυνάμεις ασφαλείας αποδυναμώθηκαν και «..άοπλοι και διηρημέναι, απετέλουν απλούν θεατήν πάσης φύσεως παρανομίας. Ανάλογον ηθικήν και ψυχολογικήν αποδυνάμωσιν υπέστη και η ΕΦ» Στο σημείο αυτό ο συντάκτης παραδέχεται, ίσως χωρίς να το αντιληφθεί, πως η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν υπέρ του Μακαρίου αφού καταγράφει ότι η θέση των Ε/Ε αξιωματικών «…κατέστη δυσχερεστάτη, λόγω της έναντι τούτων εχθρικής στάσεως του μείζονος μέρους του…»
Η κατάσταση της άμυνας της Κύπρου, όπως την περιγράφει η έκθεση του ΓΕΕΦ, δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολίες, όσον αφορά την στρατιωτική πλευρά. Είναι σαφής και πλήρης. Εκεί που πάσχει είναι στην προβολή των αιτίων της εισβολής, στην αποδυνάμωση του πραξικοπήματος ως τέλειας αφορμής και στον επιμερισμό των ευθυνών Μακαρίου/οπαδών του και των αντιπάλων του/χούντας/ΕΦ για την προ του πραξικοπήματος «ενδοελληνική πολιτική κρίση».
Ο Καραγιάννης και το επιτελείο του θέλουν να μοιράσουν στη μέση τις ευθύνες, ως να πρόκειται για νομάρχη ελληνικού νομού αναφέροντα περί τριβών στο εσωτερικό του και όχι για ανεξάρτητο κράτος με κυβέρνηση, Πρόεδρο κ.ο.κ.
Στο επόμενο κεφάλαιο με την περιγραφή των επιχειρήσεων καταγράφονται οι κινήσεις των Τούρκων, οι αδυναμίες και καθυστερήσεις των Ελλήνων και Ε/Κ, η γενική σύγχυση από την ΄΄αιφνιδιαστικήν επίθεσιν΄΄ ενώ παρακολουθούσαν λεπτό προς λεπτό την έλευση της δύναμης απόβασης και εισβολής, αναφέρεται «…χαρακτηριστικώς το ΑΕΔ συνίστα ΄΄αυτοσυγκράτησιν΄΄ προκειμένου να διαπιστωθεί μήπως επρόκειτο διά ρίψιν εφοδίων και ουχί δι’ αλεξιπτωτιστάς..» !! Μέχρι τότε το ΑΕΔ διαβεβαίωνε το ΓΕΕΦ πως δεν πρόκειται για εισβολή αλλά για άσκηση! Στη φάση αυτή οι δυνάμεις των Ελλήνων «..ήρξαντο την εκκαθάρισιν των Τ/Κ θυλάκων και εστιών και την περίσχυσιν των ισχυροτέρων τοιούτων..» Οι άνθρωποι διατάχθηκαν να κάνουν εθνοκάθαρση υλοποιώντας το ισχύον σχέδιο αντιμετώπισης εισβολής και την ίδια στιγμή οι Τούρκοι ισχυροποιούσαν τον θύλακα στην περιοχή αποβάσεως.
Η περιγραφή των δραστηριοτήτων των ελληνικών δυνάμεων καλύπτεται στην πλειοψηφία τους τουλάχιστον από επισημάνσεις για διάφορες Μονάδες όπως «…αι διαταχθείσαι ενέργειαι, πλην ασημάντων τοπικών επιτυχιών…εν τω συνόλω τους απέτυχον… το…ουσιαστικώς απεδιοργανώθη του διοικητού του σοβαρώς τραυματισθέντος…υπολείμματα τούτου αφίχθησαν εις … .δεν ηδυνήθη εξαλείψει το προγεφύρωμα λόγω…βομβαρδισμού και της διστακτικότητος (;) του διοικητού του….η επιθετική αναγνώρισις …ανεκόπη λόγω εκτεταμένης πυρκαϊάς εις θαμνώδη έκτασιν …νυκτερινή ενέργεια ανεκόπη λόγω καταιγιστικών πυρών …η …τη διαταγή ΓΕΕΦ ανεδιπλώθη εις τας αρχικάς θέσεις…{λόγω} ελλείψεως πυρομαχικών…ηναγκάσθησαν να συμπτυχθούν… απέτυχεν εις τας προσπαθείας να εξαλείψει τούτο {το προγεφύρωμα}…τα τάγματα…διελύθησαν εξ ολοκλήρου… η Μονάδα…ενεκλωβίσθη και διετάχθη να αυτοδιαλυθή… »
Μνημονεύει και τις Τ/Λ 1 και 3 που επιτέθηκαν αλλά καταστράφηκαν με θυσία του Τσομάκη και του πληρώματός του, καθώς και τη Νο 2 που ΄΄εξώκειλεν εις την ακτήν..εγκαταληφθείσα…΄΄.
Όσο για τη δράση των Τούρκων είναι μια συνεχής παράθεση των ενεργειών τους με συχνή χρήση των εκφράσεων «..επολυβόλησαν …εβομβάρδισαν …προσήγγισαν… απεβίβασαν …αντιτορπιλικά ενεφανίσθησαν..» κ.λ.π.
Σημειώνει μία επιτυχία «…της καταλήψεως του χωρίου ΠΥΛΕΡΙ, το οποίον {όμως} ανακατελήφθη υπό του εχθρού…» Δεν γίνεται παράλληλα κατανοητό το σημείο στην αναφορά όπου η ΕΛΔΥΚ «…ετήρει εν ετοιμότητι ΤΠ+ΤΘ (Τάγμα Πεζικού και Τεθωρακισμένα}δι’ επέμβασιν…»
Το πυροβολικό είναι το μόνο, όπως και οι καταδρομείς και τα αντιαεροπορικά, που εμφανίζονται να δρουν αποτελεσματικά. Στις 22 Ιουλίου καταρρίπτονται δέκα εχθρικά αεροσκάφη. Στις 22 Ιουλίου και ώρα 1600 γίνεται η κατάπαυση του πυρός και οι ελληνικές δυνάμεις διατάσσονται να αναδιοργανωθούν στις 1830. Δεν επιτρέπει όμως το ΓΕΕΦ να μετακινηθούν Μονάδες που αντιμετωπίζουν «..κίνδυνον αποκοπής των συνεπεία διαρροής τμημάτων του …τάγματος εκ του αυχένος…» Είναι γνωστό πως οι Τούρκοι εκμεταλλεύτηκαν την κατάπαυση του πυρός και συνέχισαν τις επιχειρήσεις για διεύρυνση του προγεφυρώματος και ένωσή του με τον θύλακα της Λευκωσίας, ενώ οι Έλληνες προσπαθούσαν να αναδιοργανωθούν.
Αυτή είναι και η μεγάλη προσφορά της κυβέρνησης των Αθηνών διά του Αραπάκη στους Τούρκους και τους Αμερικανούς. Δώρο τόσες ώρες συνέχισης των επιχειρήσεων, όσες ακριβώς χρειάζονταν για να ολοκληρώσουν τον πρώτο τους στόχο και να αποβιβάσουν την υπόλοιπη δύναμη που δεν είχαν προλάβει.
Την πρώτη ημέρα το πρωί 0800 εμφανίζονται ένδεκα πλοία τουρκικά και ένα βρετανικό ελικοπτεροφόρο «..εγγύς των ακτών της Κυρήνειας…πλην του βρετανικού, προσήγγισαν το προγεφύρωμα, απεβίβασαν στρατεύματα, άρματα, οχήματα και υλικά…»
Στα επιμέρους συμπεράσματα και τις παρατηρήσεις για το διήμερο αυτό ο Καραγιάννης και οι επιτελείς του απαριθμούν σειρά αιτιών όπως: Η αποτυχία της επιστράτευσης, οι ελλείψεις στο υλικό επιστράτευσης αλλά και τα διπλά καθήκοντα αξιωματικών του επιτελείου και συγχρόνως διοικητών Μονάδων επιστράτευσης, (που σημαίνει πως δεν επαρκούσαν οι αξιωματικοί), η αδυναμία στις ασύρματες επικοινωνίες, η διστακτικότητα στη λήψη αποφάσεων «..περισσότερον του δέοντος..» , η κίνηση των Μονάδων την ημέρα και μάλιστα συντεταγμνένων με αποτέλεσμα να τις προσβάλλουν οι Τούρκοι με σοβαρές απώλειες και διάλυση δύο ταγμάτων, ενώ ομολογείται πως «…ουδεμία συγκεκροτημένη Μονάς ενήργησεν κατά του Π/Γ{Προγεφυρώματος}.
Να θυμηθούμε εδώ πως ο ίδιος ο Καραγιάννης σε προηγούμενη έκθεση στηλιτεύει την κίνηση τουρκικών Μονάδων την ημέρα συντεταγμένων και τη θεωρεί απαράδεκτη, αλλά πουθενά δεν μνημονεύει εάν προσβλήθηκαν εκείνες και διαλύθηκαν, όπως οι ελληνικές. Σημειώνει ότι «…αι αναμενόμεναι και μη πραγματοποιούμεναι ενισχύσεις εξ Ελλάδος και ιδία αι αεροποιρικαί τοιαύται επέφερον πτώσιν του ηθικού…».
Να υπενθυμίσουμε και εμείς εδώ πως ο τότε αρχηγός της αεροπορίας Παπανικολάου τιμήθηκε, όπως και ο αντίστοιχος του ναυτικού Αραπάκης, με τον τίτλο του επιτίμου αρχηγού του όπλου του, που σημαίνει πως εκτέλεσε τα καθήκοντά του με άριστο τρόπο.
Και οι μαχητές στην Κύπρο περίμεναν τα αεροπλάνα και τα υποβρύχια από την Ελλάδα να αναπτερωθεί το ηθικό τους! Όσο για τη σχολίαση και κριτική των συντακτών της έκθεσης, για το τί έπρεπε να έχει γίνει και δεν έγινε, δεν αφορά τη διατριβή.
Είναι όμως χρήσιμο το συμπέρασμα, που καταλήγει ο αναγνώστης της έκθεσης, πως η Κύπρος αφέθηκε αβοήθητη, οι εκεί δυνάμεις ήταν μέτρια εξοπλισμένες, βρίσκονταν εκτός των θέσεων για υπεράσπιση του νησιού λόγω του πραξικοπήματος, πολλές διαλύθηκαν, το στρατηγείο δεν είχε την ικανότητα/ δυνατότητα/ σθένος να διευθύνει τον αγώνα, το ΑΕΔ βοηθούσε στην αποδιοργάνωση και διάλυση αντί στην ισχυροποίηση της άμυνας κ.λ.π. Η ΕΛΔΥΚ, οι καταδρομείς, το πυροβολικό και τα στελέχη (δηλαδή οι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί που πουθενά όμως δεν αναφέρονται σε αντίθεση με τους αξιωματικούς) κρατούσαν και έκαναν ό,τι μπορούσαν.
Αυτή η διαπίστωση διατρέχει την έκθεση του Καραγιάννη, ο οποίος παραλαμβάνει καθήκοντα στις 7 Αυγούστου έχοντας έλθει από την Ελλάδα στη Λεμεσό το απόγευμα της προηγουμένης. Εν τω μεταξύ στη Γενεύη διεξάγονται οι συνομιλίες Ελλήνων, Τούρκων και Κυπρίων αντιπροσώπων, και στην Ελλάδα ο Καραμανλής έχει σχηματίσει κυβέρνηση απ’ όλα τα Κόμματα πλην της αριστεράς.
Στην περίοδο από 221600 Ιουλίου μέχρι 13 Αυγούστου οι μεν Τούρκοι κάνουν στην Κύπρο ότι θέλουν, συνεχίζοντας τις επιχειρήσεις όπου χρειάζεται για επέκταση του θύλακα που είχαν καταλάβει, και το ΓΕΕΦ προσπαθεί να ανασυγκροτήσει τις διαλυμένες σχεδόν δυνάμεις της ΕΦ.
Στην πρόσκληση για υπογραφή του πρωτοκόλλου κατάπαυσης του πυρός, σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Τούρκος αρχηγός των τουρκικών δυνάμεων δεν προσέρχεται (στις 221600/7/74). Ενώ η επιτροπή που συγκροτείται από δύο Βρετανούς συνταγματάρχες, δύο Τούρκους και έναν Έλληνα (τον ταγματάρχη Ε. Τσολάκη του ΓΕΕΦ) «…προέβη εις επισήμανσιν επί του εδάφους της συμφωνηθείσης γραμμής καταπαύσεως του πυρός …η ακολουθηθείσα υπό των Τούρκων τακτική κατά τας εργασίας της επιτροπής ήτο απαράδεκτος…»
Τελικά η γραμμή που συμφωνήθηκε ήταν εκείνη, όπου βρίσκονταν οι αντιμαχόμενες δυνάμεις την ημέρα της υπογραφής ήτοι στις 8 Αυγούστου και όχι στις 22 Ιουλίου. Οι νικητές έκαναν ό,τι ήθελαν. Στο διάστημα μέχρι την επόμενη επίθεση των Τούρκων οι προσπάθειες να ανασυγκροτηθούν οι ελληνικές δυνάμεις φαίνεται πως αποδίδουν, αλλά όχι σε επιθυμητό επίπεδο. Ειδικά από άποψη ηθικού το μεν πεζικό είναι «…καταπεπτωκός και μαχητική αξία μηδαμινή…» Στα τεθωρακισμένα καταβάλλεται προσπάθεια να αξιοποιήσουν τα διατιθέμενα άρματα, οι καταδρομές βρίσκονται σε αξιόμαχη κατάσταση αλλά δεν εκμεταλλεύθηκαν τις δυνατότητές τους σε νυχτερινές επιχειρήσεις (κατά την έκθεση πάντα) εφόσον τις χρησιμοποίησαν ως πεζικό, τα αποθέματα είναι σε κρίσιμο σημείο και ως ΄΄γενική εντύπωση΄΄ κυριαρχεί η «…άμεσος ανάγκη καταπαύσεως του πυρός προς αποφυγήν ολοσχερούς διαλύσεως των Μονάδων ΕΦ…»
Η πιο δραματική επισήμανση του προηγούμενου αρχηγού ΓΕΕΦ εμφανίζεται σε αναφορά/σήμα του προς ΑΕΔ στις 29 Ιουλίου σύμφωνα με το οποίο οι Μονάδες έχουν φτάσει στα πρόθυρα αποσύνθεσης, παρουσιάζονται σοβαρά κρούσματα αυτοδιάλυσης, που παίρνουν τη μορφή ανταρσίας και εκτιμά πως, εάν καθυστερήσει η υπογραφή συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός η διάλυση θα είναι πλήρης, το δε στράτευμα και ο πληθυσμός θα στραφούν κατά των Ελλήνων αξιωματικών και γενικότερα κατά της Ελλάδας.
Με άλλη αναφορά στις 1 Αυγούστου τονίζει και πάλι πως, το πεζικό βρίσκεται σε αποσύνθεση, οι έφεδροι αρνούνται να μείνουν στις θέσεις τους, η διατήρηση της γραμμής επαφής με τους Τούρκους «…οφείλεται εις τον ηρωϊσμόν και την ανδρείαν των αξιωματικών μαχομένων εις την πρώτην γραμμήν και καταβαλλόντων μεγάλας προσπαθείας διά να συγκρατήσουν τους οπλίτας…» Σχολιάζει όμως παρακάτω πως, στις σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις δεν αρκεί ο ηρωισμός των στελεχών.
Η αναφορά παρουσιάζει τον τρόμο που προκαλούν τα τεθωρακισμένα των Τούρκων στη θέα των οποίων, τρέπονται σε φυγή και διαλύονται οι Μονάδες. Δεν είναι παράλογο το φαινόμενο αφού, και η έκθεση σημειώνει πως τα τεθωρακισμένα μόνον με Τ/Θ θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν. Προχωρεί στα ίδια με της προηγούμενης φάσης συμπεράσματα και σχόλια, ενώ εμφανίζει να είναι καθημερινή και συνεχής η ανάμειξη του ΑΕΔ με διαταγές επιχειρήσεων, που κανονικά ένα επιτόπου στρατηγείο (δηλαδή το ΓΕΕΦ) είναι αρμόδιο να πράξει. Και πάλι εκθειάζει την μαχητικότητα και αποτελεσματικότητα της ΕΛΔΥΚ και των καταδρομών, ενώ τονίζει πως η δέσμευση του πυροβολικού για τήρηση της εκεχειρίας τη στιγμή που οι Τούρκοι προέβαιναν σε επιχειρήσεις , «…ήτο βασικός συντελεστής επιτυχίας των εχθρικών ενεργειών…»
Ειδικά αυτή η παρατήρηση παραπέμπει στην άποψη της μοιρολατρικής αποδοχής, αν όχι της άτυπης συμφωνίας στο παρασκήνιο, για κατάληψη συγκεκριμένης περιοχής από τους Τούρκους κάτω από τις συνθήκες, που είχαν δημιουργηθεί και της μη ουσιαστικής αντίστασης των ελληνικών δυνάμεων. Το φαινόμενο παίρνει την τελική του μορφή στην τελευταία φάση μετά την διακοπή των συνομιλιών στη Γενεύη και την επανάληψη της προέλασης των Τούρκων και της κατάληψης μέχρι και των σημερινών θέσεων.
Η έκθεση για την τελευταία φάση των επιχειρήσεων παρουσιάζει και τα μόνα υπογραμμισμένα σημεία. Το πρώτο είναι εκείνο της διαταγής του ΑΕΔ μετά τις πρωϊνές ώρες της 14ης Αυγούστου που έχει αρχίσει ο ΑΤΤΙΛΑΣ- ΙΙ και καθορίζει « ν’ αποφευχθεί εγκλωβισμός των τμημάτων Βορ. της γραμμής ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ-ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ» Αμέσως μετά έπεται η εντολή του ΥΕΘΑ (Αβέρωφ) να εκδώσει το ΓΕΕΦ τις απαραίτητες διαταγές για «την απαγγίστρωσιν των τμημάτων και την αποφυγήν της αιχμαλωσίας των».
Είναι καθαρό πως ο μεν Αβέρωφ διατάσσει στην ουσία να υποχωρήσουν όλοι και να μην προβληθεί πουθενά αντίσταση (η μόνη περίπτωση που θα υπήρχαν αιχμάλωτοι), ο δε αρχηγός ενόπλων δυνάμεων καθορίζει τη γραμμή υποχώρησης, που δεν είναι άλλη από τη σημερινή.
Η συμπλήρωση της γραμμής υποχώρησης βορειοδυτικά της Λευκωσίας γίνεται με πρόταση του Καραγιάννη ο οποίος «..επρότεινεν έγκαιρον ωσαύτως απαγκίστρωσιν των δυνάμεων ΕΦ του Δυτικού Τομέως (ΜΥΡΤΟΥ- ΛΙΟΡΙΟΣ- ΣΚΥΛΛΟΥΡΑ). Αυτά τα σημεία αποτελούν ισχυρή ένδειξη, είναι δε τα πιο σοβαρά της έκθεσης και καταδείχνουν πως υπήρχε αναγκαστική αποδοχή και συνεννόηση στο παρασκήνιο της Γενεύης για διαίρεση της Κύπρου εκεί που είναι σήμερα. Ο δε αποτυπωμένος χάρτης της Κύπρου σε κάρτες, που βρέθηκαν σε Τούρκους στρατιώτες στη διάρκεια των επιχειρήσεων και περιλάμβανε ολόκληρη τη Λευκωσία υπό τουρκική κατοχή (τυπωμένες οι κάρτες προ της εισβολής) δείχνουν τον στόχο των Τούρκων για κατάληψη όλης και όχι της μισής πρωτεύουσας του νησιού. Έτσι εξηγούνται και οι αλλεπάλληλες επιθέσεις στον τομέα που κρατήθηκε από το τάγμα επιστράτων 336 με διοικητή τον Αλευρομάγειρο. Είναι αξιοπρόσεκτο πως δεν καταγράφει η έκθεση του Καραγιάννη τη δράση αυτού του τάγματος.
Και μόνον η ύπαρξη τέτοιων διαταγών αιτιολογεί τη βιασύνη του Αβέρωφ να συγκεντρωθούν όλα τα αρχεία, οι εκδοθείσες διαταγές και να σφραγισθούν και παραδοθούν, απαγορεύοντας συγχρόνως το άνοιγμα του φακέλου της Κύπρου. Δεν παραλείπει να αναφέρει συνεχώς ο Καραγιάννης για αριθμό λιποτακτών «..εις επικίνδυνον βαθμόν..» για διάλυση τμημάτων, για άτακτες υποχωρήσεις, για αποτελεσματική όμως άμυνα της ΕΛΔΥΚ παρά «..τας επιμόνους επιθέσεις ΠΖ-ΤΘ κατά του στρατοπέδου της…» Το μόνο όνομα στελέχους που αναφέρει η έκθεση είναι του λοχαγού Κάτσιου ο οποίος με τμήμα 50 ανδρών εγκαταστάθηκε στην περιοχή «..από Ν.16/17…μέχρι ΠΦ/17-8-74 Ακώς ΑΓΓΛ.ΒΑΣΕΩΝ» (νύχτα 16 προς 17 μέχρι πρώτο φώς 17 Αυγούστου ανατολικά της αγγλικής βάσης).
Στα συμπεράσματα αυτής της φάσης διαβλέπεται η προσπάθεια να αιτιολογήσει την εγκατάλειψη της Αμμοχώστου που την αποδίδει στην μη έγκαιρη πρόβλεψη, στην αδυναμία να προετοιμαστεί κατάλληλη άμυνα, αλλά τονίζει πως και στις περιπτώσεις αυτές πάλι δε θα γινόταν τίποτα αφού «…ήτο αμφίβολος η υλοποίησις της λόγω της αποδιοργανώσεως των Μονάδων ΠΖ της ΕΦ και της πτώσεως του ηθικού τούτων..»
Ο Καραγιάννης πρέπει να είχε συγκεκριμένες διαταγές κατεβαίνοντας στην Κύπρο και αυτές υλοποίησε. Η κυριότερη απ’ όλες, που οδηγεί σε αγώνα αμυντικό και υποχωρήσεις, είναι να μην υπάρξουν άλλα θύματα από συγκρούσεις.
Στο επόμενο κεφάλαιο από τις 17 Αυγούστου μέχρι της υποβολής της έκθεσης στις 31 Δεκεμβρίου λίγα είναι τα αξιόλογα σημεία. Οι Τούρκοι ισχυροποιούν την παρουσία τους και όπου κρίνουν απαραίτητο επιτίθενται, οι ελληνικές δυνάμεις προσπαθούν να αναδιοργανωθούν, ο Καραγιάννης ασχολείται ακόμα και με την «…συμφιλίωσιν των αντιμαχομένων πολιτικών παρατάξεων, και την επίτευξιν εσωτερικής ηρεμίας…».
Ένα παρήγορο σημείο εδώ (εκτός του αγώνα του ΤΠ 336 του Αλευρομάγειρου) είναι η μάχη με υψηλό ηθικό και σθένος και η αντίσταση σε αλλεπάλληλες προσπάθειες υπέρτερων τουρκικών δυνάμεων να καταλάβουν το χωριό Πυρόϊ, που τελικά πέτυχαν. Παράλληλα ομάδες της ΕΟΚΑ Β΄περιφέρονται στην περιοχήγ κυρίως της Λεμεσού και «…προβαίνουν εις αυθαιρεσίας…» ενώ οι αστυνομικές δυνάμεις αδυνατούν να επέμβουν.
Ο Αβέρωφ στέλνει πάλι εντολή ότι σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης «…επιθυμούμεν σοβαράν μεν γνωστήν {;} παρενόχλησιν, αποφυγήν όμως μάχης εκ παρατάξεως ήτις μοιραίως θα διεξαχθή υπό δυσμενεστάτας συνθήκας…» Πώς να ερμηνεύσει κανείς αυτές τις διαβρωτικές στην ουσία παρεμβάσεις του Αβέρωφ που είναι και υπουργός εθνικής άμυνας στην Ελλάδα;
Η έκθεση κλείνει με τα γενικά συμπεράσματα και τις παρατηρήσεις, που είναι τα όσα μέχρι τέλους επαναλάμβανε για κακή προετοιμασία, κακό εφοδιασμό, λίγο και παλαιό υλικό κάθε είδους, πολύπλοκα και σχεδόν ανεφάρμοστα σχέδια, στρατηγικό και τακτικό αιφνιδιασμό, αποδυνάμωση της άμυνας με τις εντολές του ΑΕΔ να μην χρησιμοποιηθούν τα Α/Α και το πυροβολικό τις πρώτες ώρες, την αποτυχία της επιστράτευσης, το διαλυμένο ηθικό κ.λ.π. Αξιοσημείωτες είναι οι παρατηρήσεις του για τα εξ Ελλάδας στελέχη.
Ασχολούνται από μακρού λέει ο Καραγιάννης με «..ευδαιμονιστικάς δραστηριότητας…» και τα πολιτικά θέματα αντί της στρατιωτικής ασχολίας τους. Ήταν ένα σημαντικό ποσοστό αξιωματικών της ΕΦ «…μετρίας ποιότητος ή απροετοίμαστον…», αντιμετώπιζαν τον πληθυσμό του νησιού με εχθρική διάθεση, που οδηγούσε σε έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Εν τούτοις παρά τον κλονισμό του ηθικού και την κάμψη της αγωνιστικής διάθεσης στην πρώτη φάση σημαντικού αριθμού αξιωματικών, «…η πλειονότης των εξ Ελλάδος στελεχών επεδείξατο προσωπικήν ανδρείαν και αυταπάρνησιν, πολλών αξιωματικών αγωνισθέντων μόνων επί κεφαλής δρακός ανδρών εις πλείστας περιπτώσεις καθ’ ας τα τμήματα ετρέποντο εις φυγήν…»
Και έτσι ο Καραγιάννης και το επιτελείου του έχουν όλους ευχαριστημένους και κύρια τους αξιωματικούς. Δεν αναφέρει τίποτε για πολιτικούς Κύπρου ή Ελλάδας. Επίσης όλες του οι αναφορές στους στρατευσίμους και επιστράτους Κυπρίους εκτός ελάχιστων περιπτώσεων (καταδρομές) είναι αρνητικές.
Απόλυτος είναι στην εκτίμηση πως, εάν είχαν βοηθήσει αεροπλάνα και υποβρύχια από την Ελλάδα, όπως όλοι περίμεναν, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά.
Για την Αμμόχωστο ξεπερνά πολύ άνετα την εγκατάλειψή της, που έγινε επί δικής του διοικήσεως όπως και όλη η φάση του ΑΤΤΙΛΑ-ΙΙ και των λοιπών δράσεων από της παραλαβής του στις 7 Αυγούστου και μετά.
Η συνολική εικόνα της έκθεσης ισχυροποιεί την εκτίμηση πως για τη διαίρεση της Κύπρου στα δύο, υπήρξε στο παρασκήνιο αναγκαστική συναίνεση. Αυτό βαραίνει όχι μόνον τους πρωτεργάτες της δικτατορίας (κύρια τον Ιωαννίδη) αλλά στρέφει την προσοχή στους πολιτικούς της εποχής.
Όσο για το ρόλο των Αμερικανών, Βρετανών και Τούρκων εκεί δεν πρέπει να μιλάει κανείς για ευθύνες, αφού η πολιτική πρακτική στη διεθνή σκακιέρα επιτρέπει τα πάντα, προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα όσων κινούν τα νήματα. Αυτοί υπηρετούσαν δικά τους συμφέροντα. Που εξυπηρετούνταν με θυσία των ελληνικών και κυπριακών καθώς και κάθε αντιστεκόμενου.
Από πολύ καιρό πριν, ο σημερινός χάρτης της Κύπρου είχε σχεδιαστεί σε συνεργασία των Αμερικανών με τον Κίσινγκερ γενικό ρυθμιστή. Η σύμπραξη του Ιωαννίδη και των συνεργατών του στη σχεδίαση και προετοιμασία, έγκειται όχι μόνο στην ασυνείδητη λειτουργία του ως 5η φάλαγγα των Τούρκων, αλλά στη ουσιαστική συνεργασία μαζί τους με συντονιστές τους Αμερικανούς για καθορισμό των ορίων διχοτόμησης. Μόνο που οι Τούρκοι με έγκριση των Αμερικανών, μετέφεραν τα συμφωνημένα σύνορα των δύο κοινοτήτων. Εκεί ακριβώς που είναι σήμερα. Γι’ αυτό φώναζε δήθεν ο ταξίαρχος Ιωαννίδης πως τον εξαπάτησαν. Θέατρο έπαιζε.
Και αυτός και όσοι συνέργησαν τότε, είναι στελέχη των ΕΔ της μετεμφυλιακής περιόδου, τέτοια που ποτέ αυτός ο τόπος δεν γνώρισε. Είναι η πρώτη φορά που χάνεται έδαφος από σύγχρονο κράτος ελληνικών συμφερόντων με Έλληνες κατοίκους. Και χάθηκε με συνεργασία και συνειδητή σύμπραξη αξιωματικών των ελληνικών ΕΔ.
Και παρά την προσπάθεια στην επίσημη έκθεση του Καραγιάννη να συγκερασθεί η αντικειμενική ανάλυση των αιτίων της ήττας με «…επιδειχθείσαν προσωπικήν ανδρείαν και αυταπάρνησιν, πολλών αξιωματικών {εξ Ελλάδος}…» στις συγκρούσεις με τους εισβολείς, και με τις υπόλοιπες σαρωτικές παραλείψεις και αδυναμίες, δεν καταφέρνει να πείσει. Κάποιοι απ’ αυτούς έδειξαν και δειλία τις ώρες που έπρεπε να πάρουν αποφάσεις. Στο πεδίο των επιχειρήσεων υπήρξαν κάποια στελέχη που επέδειξαν επίσης δειλία. Το λέει στη συνέντευξή του στον γράφοντα ο Νικολόπουλος ο κύριος υποστηρικτής της χούντας στο Ναυτικό. Το αναφέρει και ο στρατηγός ε.α. Γ.Μπονάνος, πλήρως υπεύθυνος ως ΑΕΔ για όλα τα γεγονότα και τις παραλείψεις.
Επανερχόμενοι στα λίγα σημεία των αναφορών για το Κυπριακό, σημειώνουμε την χωρίς επιφύλαξη παρατήρηση του αρχηγού ΓΕΕΦ, πως Βρετανοί βοήθησαν αν όχι σχεδίασαν την εισβολή και μάλιστα ΄΄μακροχρονίως΄΄. Άρα από καιρό ετοίμαζαν την επέμβαση όλοι μαζί. Εξ άλλου στις 13 Ιουλίου, οι Βρετανοί συγκεντρώνουν όλους τους υπηκόους τους που δούλευαν στο κυπριακό έδαφος ακόμα και στα υπουργεία και στις βάσεις. Δεν ξενίζει ο ρόλος τους. Όπως και η παρατήρηση για το ρόλο των ΄΄συμμαχικών΄΄ στόλων Αμερικανών και Βρετανών κοντά στην Κύπρο. Που όχι μόνον δεν εμπόδισαν τις επιχειρήσεις και το ναυτικό αποκλεισμό από τους Τούρκους, αλλά μάλλον ΄΄συγκατατέθηκαν΄΄ και συνέργησαν/ βοήθησαν. Εκτιμάται πως ένας από τους λόγους που δεν ΄΄ανοίγει΄΄ ο φάκελος της Κύπρου, είναι ακριβώς και αυτός ο ρόλος των συμμάχων μας στο ΝΑΤΟ. Και στην προετοιμασία, προεργασία, σχεδίαση της επιχείρησης, και στο πολιτικό επίπεδο της κυβέρνησης των ΗΠΑ με Κίσινγκερ και το επιτελείο του.
Ο Καραγιάννης με την αρχική του έκθεση δεν ακουμπάει καθόλου την πλευρά των αμυνομένων, δηλαδή Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων. Ακόμα και εάν δεν είναι σκοπός του κάτι τέτοιο, θα ‘πρεπε να πει δυο λόγια καθαρά και ωμά για το προηγηθέν πραξικόπημα και την ουσιαστική διάλυση/ αποδυνάμωση της αμυντικής ικανότητας του νησιού. Για να είναι αξιόπιστο το κείμενό του. Διότι τώρα αναγκάζει τον αναγνώστη, να θεωρεί τους συντάκτες του εθελοτυφλούντες και για την ουσία και το αποτέλεσμα της εισβολής και για τη διάβρωση της άμυνας του νησιού. Η παράγραφος 28 του κειμένου αναφέρει πως, πιθανόν η ημερομηνία της εισβολής να μην ήταν τυχαία, αλλά να οφείλεται στο γεγονός ότι την 20η Ιουλίου 1974 θα πραγματοποιείτο απόλυση του μισού περίπου της δυνάμεως της ΕΦ (Εθνικής Φρουράς), λόγω μειώσεως της στρατιωτικής θητείας.
Η σημασία αυτής της επισήμανσης βρίσκεται στην εξής ρήση του Μακαρίου στο γράμμα του προς Γκιζίκη της 2ας Ιουλίου 1974 «…Εμείωσα την στρατιωτικήν θητείαν διά να ελαττωθεί η οροφή της Εθνικής Φρουράς και το μέγεθος του κακού…» Και ζητάει να αποσύρει η χούντα τους Έλληνες αξιωματικούς από την Κύπρο. Λέει δηλαδή έξυπνα ο Καραγιάννης, πως οι Τούρκοι διάλεξαν αυτήν την ημέρα εισβολής, επειδή ο Μακάριος εκείνη την ημέρα θα μείωνε την ΕΦ. Οι Τούρκοι όμως επιτίθενται σε μια φρουρά με διαλυμένο ηθικό και μειωμένη μαχητική ικανότητα και όχι μειωμένο αριθμό υπηρετούντων. Εξάλλου εισέβαλλαν μόλις ήταν έτοιμοι αμέσως μετά το πραξικόπημα της 15ης. Επομένως είναι εκ του πονηρού η επισήμανση του Καραγιάννη. Όχι πως ο Μακάριος δεν έχει ευθύνες για την πορεία του Κυπριακού.
Οι στρατιωτικοί γαλουχήθηκαν στο Κυπριακό και απέναντι στον Μακάριο με τρόπο, που εξηγεί και τις συμπεριφορές τους στα γεγονότα.
Ο Αντιπλοίαρχος ε.α. Νικολόπουλος που απαρχής τάχθηκε με το μέρος της ΄΄επαναστάσεως΄΄ και του Ιωαννίδη, (αργότερα παραδέχεται το αναντικατάστατο του Μακαρίου)…..αποκαλύπτει πως στις 14 Ιούλη την ημέρα του πραξικοπήματος πήγε σε δεξίωση στη γαλλική πρεσβεία, όπου οι ακόλουθοι και διπλωμάτες, ήταν οι περισσότεροι ουδέτεροι, εκτός ενός Ρώσου συνταγματάρχη, ο οποίος μίλησε εκνευρισμένος. Οι δε Αμερικάνοι δεν είχαν πάει στη δεξίωση, και εμφανίστηκαν προς το τέλος όλοι χαρούμενοι.. Δε διστάζει να στιγματίσει τη στροφή του Αραπάκη ο οποίος «… απλώς λόγω ότι ήξερε αγγλικά ευρέθηκε με τους Αμερικάνους……ο Μπονάνος μαζί με τον Αραπάκη συνέπραξαν…» Αποδίδει ευθύνες στη Νέα Δημοκρατία διότι μεταπολιτευτικά δικαίωσε τους αρχηγούς αυτούς και τους ονόμασε και επίτιμους. Αποδίδει την απομάκρυνσή του ακριβώς στο ότι, εκδηλώθηκε εναντίον τους «… γιατί είπα στον Μπονάνο και σε αυτούς ότι ΄΄θα έπρεπε να κάνουμε χαρακίρι, και μαζί τους και εγώ που δεν φταίω, θα πάρω ένα αυτόματο και θα καθαρίζω΄΄…». Κάνει έρευνα ο Νικολόπουλος και μαθαίνει ότι, διαβεβαίωναν την ελληνική πλευρά πως μετά την εισβολή θα πάνε στη Γενεύη και θα πάρουνε οι Τούρκοι μια βάση και το υπόλοιπο νησί θα ενωθεί με την Ελλάδα. Μεταφέρει στη συνέντευξη διάλογο που είχε με τον Μπονάνο και ο τελευταίος αφήνει να καταλάβει, πως ήταν όλα συμφωνημένα. Αφού του λέει ωμά πως κατά λάθος χτύπησαν οι Τούρκοι ελληνικές τορπιλακάτους και την ΕΛΔΥΚ. Αναφέρει στον Αραπάκη πως ο Μπονάνος του μιλάει ως Τούρκος στρατηγός και εκείνος αδιαφόρησε. «… Δηλαδή, εάν δεν τους πεις προδότες, τους λες βλάκες….Στράβωσε το πράγμα… οι Τούρκοι και οποιοσδήποτε Τούρκος λέει “μακάριοι οι κατέχοντες”…. Άρχισαν οι συνομιλίες και μετά κατέλαβαν και το υπόλοιπο της Κύπρου επί κυβερνήσεως Καραμανλή…».
Από τις αναφορές των στρατιωτικών στο Κυπριακό κατά τις συνεντεύξεις τους επισημαίνονται τα εξής:
• Σχεδόν όλοι λένε καθαρά πως, τα στελέχη των ΕΔ δεν συμπαθούσαν τον Μακάριο, τον θεωρούσαν ανθενωτικό σε αντίθεση με το Γρίβα. Και η συμπάθεια δεν είχε να κάνει με πρόσωπα, αλλά με το ότι ο ένας ήταν υπέρ και ο άλλος ενάντιος της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα.
• Κανείς δεν βρέθηκε να μιλήσει θετικά για την ηγεσία των ΕΔ τις ημέρες του πραξικοπήματος και εισβολής των Τούρκων. Ιδιαίτερα επιθετικοί είναι όσοι πίστευαν στην ΄΄επανάσταση΄΄.
• Μερικοί είναι πεισμένοι (Νικολόπουλος) πως, ήταν προσχεδιασμένη η εισβολή με σύμφωνη γνώμη της ηγεσίας ώστε, να καταλάβουν μια περιοχή για βάση οι Τούρκοι και η υπόλοιπη Κύπρος να ενωθεί με την Ελλάδα.
• Η αναφορά του Νικολόπουλου στον Μπονάνο και ο διάλογος μαζί του είναι τοποθέτηση και στοιχείο ενδεικτικό. Ο Μπονάνος γνώριζε για την εισβολή των Τούρκων. Απλά οι Τούρκοι προχώρησαν (αφήνει να εννοηθεί ο Νικολόπουλος πως πίστευε ο Μπονάνος) πολύ περισσότερο από ότι είχε συμφωνηθεί.
• Θεωρούν προδότες την στρατιωτική ηγεσία (Γαλατσάνο, Αραπάκη, Μπονάνο, Παπανικολάου). Θεωρούν όμως πως και η πολιτική ηγεσία της μεταπολίτευσης έχει ευθύνες, γιατί δεν άφησε να πολεμήσει η Ελλάδα.
• Ο Ιωαννίδης χάνει τους θαυμαστές και υποστηρικτές του, που ήταν και οι πιο θερμοί οπαδοί της ένωσης. Δεν τον χρεώνουν με προδοσία αλλά με ΄΄βλακεία΄΄.
• Τα στελέχη των ΕΔ και ο στρατός γενικότερα δεν είχαν και μεγάλη διάθεση για πόλεμο. Η επιστράτευση ήταν ΄΄μπάχαλο΄΄.
• Συναντάμε για πρώτη φορά και τους ΄΄εβραίους και μασόνους΄΄ να θεωρούνται ως παράγοντες στην όλη κατάσταση (ο Ιωαννίδης φέρεται να συνεργάζεται και με εβραίους και ο Μακάριος ήταν αρχιμασόνος). Δεν είναι τυχαίο πως την αντίθεση με αυτές τις δύο κατηγορίες ανθρώπων, και την αρχαιολατρία τα βρίσκουμε να συνυπάρχουν στα ίδια πρόσωπα. Παράλληλα με έντονο εθνικισμό, και σωβινισμό.
• Όλοι οι συνεργαζόμενοι με τη χούντα γνώριζαν πως, στην Κύπρο ετοιμάζεται πραξικόπημα. Ο Σταματελόπουλος έχει επαφές με τον Αμερικανό πρέσβη.

Ο Πάτροκλος Σταύρου παρεμβαίνει σε εκδήλωση με θέμα «ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ» στην Αθήνα στις 15 Νοεμβρίου 2002 (και κύριους ομιλητές τους Τσοβόλα, Στοφορόπουλο και Ευρυβιάδη). Μεταξύ των άλλων κατέθεσε πως όταν έγινε το πραξικόπημα, μια ομάδα ανδρών βάδισε κατά της Κυρήνειας και ο επικεφαλής αξιωματικός εξ Ελλάδος, «…χουντικός έχω το όνομά του …» διέταξε τον οδηγό άρματος να ρίξει με το πυροβόλο του κατά της Κυρήνειας. Εκείνος αρνήθηκε. «…Πάνω στη Μητρόπολη της Κυρήνειας; Τη Μητρόπολη; Όχι….» Ο Σταύρου περιγράφει πως τον εκτέλεσε με μια σφαίρα στο κεφάλι και η βολή του άρματος έγινε από άλλους. Ο επικεφαλής αξιωματικός θα λάβει ως ηθική αμοιβή τον πολεμικό σταυρό, λέει ο Σταύρου, εννοώντας την υπόθεση απονομής μεταλλίων που ήδη καταγράφτηκε. «…Ελπίζω να το μάθει ο κύριος Παπαντωνίου και αυτό. Έχω κατάλογο γι’ αυτά…».

Έπρεπε να αρχίσουν ανακρίσεις και να τιμωρηθούν όποιοι εγκλημάτησαν. Να ξεκαθαρίσει και να μάθει όλος ο κόσμος εάν:
• Στη Γενεύη αποφασίσθηκε από την ελληνική και κυπριακή αντιπροσωπεία (όπως παραδέχθηκε ο Κληρίδης στις 16-8-1974)«…όπως μη υπογραφεί συμφωνία, αλλά οι Τούρκοι να καταλάβουν μόνοι τους την γραμμή Γκιουνές…» εξ ου και οι απανωτές συμπτύξεις των Ελλήνων χωρίς μάχη και η εγκατάλειψη της Αμμοχώστου.
• Πλοίο που αναχώρησε από Χάιφα με 1200 Κύπριους εθελοντές «…εμποδίστηκε από δύο αντιτορπιλικά του αγγλικού στόλου…»
• Ο διοικητής των βρετανικών δυνάμεων Κύπρου ειδοποίησε το ΓΕΑ την επομένη της πτήσης των ελληνικών μεταγωγικών αεροπλάνων στην Κύπρο, πως εάν επαναληφθούν τέτοιες πτήσεις «…τα αεροσκάφη της ελληνικής αεροπορίας θα αναχαιτίζονται υπό των βρετανικών…»
• Ερωτώμενος από τον Ετσεβίτ (και γιατί;) ο Κίσινγκερ, τί να κάνουν με το ελληνικό αρματαγωγό που πήγαινε Κύπρο για αλλαγή της ΕΛΔΥΚ (υπό τον Χανδρινό κυβερνήτη που βοήθησε, βομβαρδίζοντας τους Τ/Κ στην Κυρήνεια), «…πήρε την απάντηση να το βυθίσουν…»
• Αμερικανικά αεροπλάνα περιπολούσαν μεταξύ Κρήτης και Τουρκίας τις ώρες που βομβαρδιζόταν η Κύπρος. Με εμφανή αποστολή τον αποκλεισμό της περιοχής των επιχειρήσεων από πιθανή ελληνική αεροπορική ή άλλη επέμβαση. Υπήρξε εμπλοκή δύο ελληνικών αεροσκαφών F-5 «…μετά ζεύγους F-4 του 6ου στόλου εις περιοχήν Μήλου, ο ημέτερος σχηματισμός ευρεθείς εις πλεονεκτικήν θέσιν ητήσατο άδειαν βολής …πλην όμως τούτο δεν ενεκρίθη…». (έκθεση του ταξιάρχου Σεμερτζάκη και κατάθεσή του στην επιτροπή,
• Το βρετανικό ελικοπτεροφόρο ΄΄ΕΡΜΗΣ΄΄ «…ευρίσκετο περί την 22.00 εγγύς των ακτών της ΚΥΡΗΝΕΙΑΣ …κύρια αποβατική προσπάθεια των Τούρκων …και εκ τηλεπικοινωνιακής υποκλοπής εξήχθη ότι τούτο συνεργάζετο μετά των Τούρκων…». (έκθεση ταξίαρχου Σεμερτζάκη από ΚΑΠΠΟ σ.78)

Εάν αυτά αληθεύουν, εξηγείται γιατί δεν ανοίγουν το φάκελο της Κύπρου. Όλα γίνονταν υπό τον έλεγχο και την σύμπραξη Αμερικανών και Βρετανών. Είχαν σχεδιαστεί από τον Ιωαννίδη και τους δικούς του, με παράλληλη σχεδίαση του Ετσεβίτ και του επιτελείου του. Με μεσολαβητές /συντονιστές/ εγγυητές τον Κίσινγκερ και το δικό του επιτελείο και με τους Βρετανούς από δίπλα. Μια σχεδίαση (συνωμοσία) την οποία επέκτειναν οι Τούρκοι με την έγκριση του Κίσινγκερ. Την οποία σχεδίαση πρέπει να έμαθαν Καραμανλής- Αβέρωφ-Κληρίδης. Ο Αβέρωφ γνώριζε και από πριν για το πραξικόπημα. Εξ άλλου τον ενημέρωσε δείχνοντάς του το σχετικό τηλεγράφημα ο Τάσκα, Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, ώστε να ειδοποιήσει τον Μακάριο και δεν το ‘κανε.
Όλοι βλέπουν τον Μακάριο ως εμπόδιο στα σχέδιά τους. Προκύπτει καθαρά και από τα γεγονότα αλλά και από τα γραπτά στοιχεία.
Οι Αμερικανοί, οι Βρετανοί και οι Τούρκοι έκαναν αυτό που τους συνέφερε. Και οι υπηρεσίες του ΝΑΤΟ συνέπραξαν. Σταδιακά έρχονται στη δημοσιότητα και έγγραφα και τηλεγραφήματα που στάλθηκαν τις ημέρες εκείνες από την πλευρά του Κίσινγκερ και του Joseph Luns του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ.
Τα στελέχη των ΕΔ που αποτελούσαν και στήριζαν το καθεστώς των Αθηνών, έκαναν αυτό, που τους έπεισαν να κάνουν οι υπόλοιποι. Ενδιαφέρει εάν αυτή ήταν η πρόθεσή τους, μόνο για ερμηνεία συμπεριφορών. Το ότι δεν γνώριζαν πως στην πραγματικότητα εργάζονται για ξένα συμφέροντα, όταν διαπραγματεύονται κυπριακά εδάφη για παράδοσή τους, με αντάλλαγμα δήθεν ένωση, σημαίνει πως στερούνται στοιχειώδους ευστροφίας και γνώσης της ιστορίας.
Τις ίδιες ώρες που μαχητές Έλληνες και Κύπριοι σκοτώνονταν, και άλλοι απέξω προσπαθούσαν να φτάσουν και να πολεμήσουν στο νησί, ο Ιωαννίδης και κάποιοι αξιωματικοί του ΑΕΔ και η ηγεσία των ΕΔ έλεγαν στους βομβαρδιζόμενους στην Κύπρο, ΄΄συγκρατηθείτε΄΄. Η γενιά αυτή των στελεχών των ΕΔ που εξετάζουμε, εμφανίζει περισσότερους δειλούς και με εύκαμπτη συνείδηση, απ’ ότι όλες οι προηγούμενες στο σύγχρονο ελληνικό κράτος. Και ο λόγος είναι η κουλτούρα, που τους καλλιεργήθηκε. Η στρεβλή πεποίθηση περί πατριωτισμού και εθνικών συμφερόντων. Η προπαγάνδα που μπόλιασε το μυαλό τους με την κυρίαρχη άποψη, πως τα συμφέροντα του ελληνικού έθνους είναι ταυτισμένα με του ΝΑΤΟ, άρα αποδέχτηκαν το ΄΄δώστε κάτι απ’ την Κύπρο στους Τούρκους, ώστε να πάρει και η Ελλάδα την υπόλοιπη και να μπει έτσι ολόκληρη στη συμμαχία΄΄! Δεν λάβαιναν καθόλου υπόψη τους πως είναι κυρίαρχο κράτος.
Έτσι γίνεται πιο κατανοητή η ΄΄ανάγκη΄΄ για το πραξικόπημα του 1967, όπως και το άλλο κατά του Μακαρίου.
Πρέπει η δικαιοσύνη να εξετάσει όλους αυτούς, που εμπλέκονται στην κυπριακή υπόθεση πριν πεθάνουν. Ώστε να απονεμηθεί το δίκαιο και να αποκαλυφθεί η αλήθεια ολόκληρη με δικαστικές αποφάσεις.
Άντ’ αυτού έβαλαν μπροστά τη διαδικασία απονομής μεταλλίων/ παρασήμων.
Το πρόβλημα είναι με τους ζωντανούς, απ’ τους οποίους όσοι συμμετείχαν στο πραξικόπημα και πολέμησαν στη συνέχεια τους Τούρκους εισβολείς, αισθάνονται διπλά υπερήφανοι εάν είναι απ’ τους αμετανόητους οπαδούς της 21ης Απριλίου 1967..

(Η επόμενη ανάρτηση στη σειρά για την Κυπριακή υπόθεση, αφορά θέμα Χούντα, προβοκάτσιες και ο Φάκελος Κύπρου)

Οι αξιωματικοί απαντούν και γράφουν για τα γεγονότα στην Κύπρο

Ιουλίου 14, 2014

ΑΝΑΦΟΡΕΣ -ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ – ΚΑΤΑΘΕΣΕΙΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ

Λίγες ημέρες μετά την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο, το ΓΕΕΦ προβαίνει σε σύνταξη εγγράφου, όπου το παράρτημα Α΄ είναι ΄΄ΕΚΘΕΣΙΣ Αφορώσα εις την εφαρμοσθείσαν τακτικήν και την επιδεισθείσαν μαχητικήν αξίαν των εν Κύπρω εισβαλλουσών Τουρκικών Δυνάμεων, από της 20ης Ιουλίου και επέκεινα΄΄. Η έκθεση δείχνει να μελετά την τακτική και μαχητική αξία των Τούρκων. Έστω και εάν αυτή η μελέτη συντάσσεται μέρες μόνον μετά την εισβολή. Την υπογράφει ο υποστράτηγος Ευθύμιος Καραγιάννης αρχηγός ΓΕΕΦ και ως τμηματάρχης του 2ου ΕΓ/ΙΙ/ΓΕΕΦ ο Γ. Παπασταθόπουλος, που πρέπει να είναι και ο εισηγητής/ συντάκτης. Αποκαλεί αιφνιδιαστική και απρόκλητη την επίθεση των Τούρκων. Ορίζει ως σκοπό της επίθεσης, την κατάληψη εδαφών για εξαναγκασμό των Κυβερνήσεων Ελλάδας και Κύπρου σε διαπραγματεύσεις, προς επίλυση του Κυπριακού προβλήματος. Ως επιχειρήσεις ο συντάκτης της μελέτης βλέπει τις πέντε φάσεις των κινήσεων των Τούρκων. Δηλαδή τη δημιουργία προγεφυρώματος, τη συνένωση με το θύλακα ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ- ΑΓΥΡΤΑΣ, τη διεύρυνση του τομέα ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ –ΚΥΡΗΝΕΙΑΣ, την επέκταση προς τις περιοχές Αμμοχώστου και Μόρφου (πρόκειται για τον ΑΤΤΙΛΑ ΙΙ). Την εκκαθάριση των περιοχών, λέει το έγγραφο, την ανέλαβαν οι στρατοχωροφύλακες και κομάντος Τούρκοι.
Ο Καραγιάννης στις διαπιστώσεις που διατυπώνει στην έκθεση, δεν λέει από την πρώτη στιγμή πως οι Τούρκοι πέτυχαν τον αντικειμενικό τους σκοπό, και αποφεύγει να εκθέσει τους λόγους. Δεν αναφέρεται στο πραξικόπημα και την αποδυνάμωση ως εκ τούτου των ελληνικών και ελληνοκυπριακών δυνάμεων. Αντ’ αυτών επεκτείνεται σε σχόλιο για την μεγάλη δύναμη που διέθεσαν στην επιχείρηση, και σημειώνει ότι, οι Τούρκοι αδιαφόρησαν για τη διεθνή κατακραυγή και τις μεγάλες τους απώλειες. Κάνει και δυσμενή γι’ αυτούς κριτική, διότι τα επιτευχθέντα αποτελέσματα δεν ήσαν ανάλογα προς τις διατεθείσες δυνάμεις και τον όγκο πυρός. Οι παρατηρήσεις του Καραγιάννη μπορεί να ήταν σωστές και χρήσιμες στην περίπτωση που διεξαγόταν με τους Τούρκους ανά εβδομάδα και μια τέτοια επιχείρηση, έτσι ώστε να αξιοποιηθούν οι διαπιστώσεις του ΓΕΕΦ. Παραβλέπει πως, δεν πλήττονται οι νικητές της εισβολής και κάτοχοι έκτοτε του μισού νησιού από τέτοιες αναλύσεις. Πέτυχαν τον σκοπό που από δεκαετίες είχαν βάλει. Πού θα αξιοποιήσουν οι Έλληνες την έκθεση του Καραγιάννη; Είναι χαρακτηριστικό τυπολατρίας και ελλιπές αυτό το έγγραφο. Αφού, ανεξάρτητα εάν δεν είναι αυτός ο σκοπός του, δεν περιέλαβε πρώτα απ’ όλα στις διαπιστώσεις του, το γιατί δεν συνάντησαν σοβαρή αντίσταση οι Τούρκοι στο νησί.
Συνεχίζοντας τις παρατηρήσεις του, προχωρά σε ανάλυση κατά όπλο των εισβολέων με σαφή προσπάθεια να μειώσει τους επιτιθέμενους, αφού αναφέρει πως, οι μονάδες πεζικού ενεργούσαν πάντοτε με την προϋπόθεση της υποστήριξης τους με πυρά.Το πεζικό κινείται μετά τον βομβαρδισμό των στόχων και την απαραίτητη παρουσία αρμάτων. Ο ευφυής αναλυτής μόνον βλάκες δεν θεωρεί τους Τούρκους, που χρησιμοποίησαν το πυροβολικό και τα άρματα. Είναι καθαρή η προσπάθεια που κάνει να υποβαθμίσει τον αντίπαλο, προβάλλοντας το επιχείρημα της χρησιμοποιήσεως υπέρτερων δυνάμεων. Η εντύπωση που αποκομίζει από το έγγραφο, όποιος δεν γνωρίζει περί τίνος πρόκειται, είναι πως ένα πεζικό ασχέτων, δειλών, ανεκπαίδευτων, ασυντόνιστων στρατιωτών έκανε αχαρακτήριστες επιχειρήσεις και διαλύθηκε. Ανάλογες είναι οι παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα για το πυροβολικό. Τα αποτελέσματα ήταν ελάχιστα ή μηδαμινά, απώλειες προσωπικού αμελητέες, έλλειψη συγκεντρωτικών πυρών, απουσία βολών που χρειάζονται τεχνικές γνώσεις, εκπαίδευση του προσωπικού σε χαμηλό επίπεδο. Και όλα αυτά για τους Τούρκους εισβολείς. Και καταλήγει ο στρατηγός δίνοντας και συμβουλή για το πυροβολικό ΄΄Προτιμότερος μικρός αριθμός πυροβόλων μεγάλου βεληνεκούς, παρά μεγάλος αριθμός πυροβόλων μικρού βεληνεκούς.». Έχει ξεχάσει ο Καραγιάννης γράφοντας το έγγραφο, πως με τον τρόπο αυτόν οι Τούρκοι κατέλαβαν το μισό νησί. Για τα τεθωρακισμένα είναι ανάλογες οι παρατηρήσεις του αναλυτή (στον ίδιο πάντα τύπο του ουδέτερου παρατηρητή, που κάνει και χάρη στους Τούρκους, εντοπίζοντας τα τρωτά τους και δίνοντας και γνώμη για το τι έπρεπε να γίνει). Διαπιστώνει διστακτικότητα χρησιμοποιήσεως των αρμάτων, χρησιμοποιήθηκαν άρματα επί ΠΕΝΤΑΔΑΚΤΥΛΟΥ, απέφευγαν τη χρήση τους εναντίον ΑΝΣΚ (Αντικειμενικού Σκοπού) όπου, η αντιαρματική άμυνα ήταν σταθερή και συνεχής. Πήγαιναν λέει ο Καραγιάννης τα άρματα από άλλες κατευθύνσεις, όπου προφανώς δεν συναντούσαν αντίσταση. Και το θεωρεί αυτό τρωτό. Υπάρχει όμως και μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση στο έγγραφο « …ενήργησαν ναυτικόν αποκλεισμόν Νήσου από της ενάρξεως των επιχειρήσεων τη συγκαταθέσει ή τη ανοχή τουλάχιστον των εγγύς περιπολούντων Βρετανικών και Αμερικανικών Στόλων…» Επίσης πως, ειδικό τμήμα δυνάμεως 300 ανδρών που μιλούσαν άπταιστα Ελληνικά και φορούσαν στολές παρόμοιες με του ΟΗΕ, βρισκόταν στην Κύπρο για προετοιμασία της εισβολής. Ο οπλισμός αυτού του τμήματος ήταν με καινούργια τυφέκια και αυτόματα αλλά και ο ομαδικός (οπλοπολυβόλα …) ήταν αμερικανικής κατασκευής. Στην πράσινη γραμμή τα τυφέκια είχαν τηλεσκοπικές διόπτρες και σιγαστήρες, το ηθικό των στρατευμάτων ήταν μεν υψηλό, αλλά η πειθαρχία καταναγκαστική παρά συνειδητή.
Όσο για τις κύριες διαπιστώσεις, εκτός από την επανάληψη των παρατηρήσεων με τα μειονεκτήματα, καταλήγει πως «…ουδεμία αμφιβολία υφίσταται ότι η προετοιμασία της εισβολής αποτελεί έργον μακροχρονίου μελέτης και σχεδιάσεως υποβοηθηθείσης υπό προσώπων Βρετανικής υπηκοότητος διαμενόντων εις Κύπρον υπό κάλυμμα … »
Το έγγραφο έχει συνταχθεί λίγες μόνον ημέρες μετά την ολοκλήρωση της εισβολής. Όλοι οι επιτελείς του ΓΕΕΦ ΄΄λαμβάνουν γνώσιν ΄΄ και υπογράφουν στο τέλος. Κανείς δεν καταχωρεί παρατήρηση. Μία μόνον σημείωση υπάρχει δίπλα από την παράγραφο, όπου ο Καραγιάννης αναφέρει πως, τμήματα πεζικού των Τούρκων σε κάποιες περιπτώσεις «…ωδηγήθησαν επί των ΑΝΣΚ συντεταγμένα εις φάλαγγα κατά τριάδας…λόγω αγνοίας των κανόνων ασφαλείας…». Πολύ σωστά καταχωρεί δίπλα την απορία του ο άγνωστος επιτελής ΄΄Δηλαδή τους κατέλαβον άνευ αντιστάσεως;΄΄ Ο Καραγιάννης δε σκέφτηκε πως οι σε φάλαγγα κατά τριάδες προελαύνοντες Τούρκοι πήγαιναν έτσι, όχι γιατί ήταν άσχετοι, που νόμιζαν πως μεταβαίνουν σε εκδρομή, όπως εννοεί ο ΄΄αναλυτής΄΄, αλλά γιατί δεν εύρισκαν παντού ισχυρή αντίσταση.
Ανεξάρτητα από τις σωστές παρατηρήσεις ή όχι του συντάκτη, είναι προφανής ο στόχος του να μειώσει τις ικανότητες των Τούρκων στο πεδίο της μάχης. Γνωρίζουν όλοι όσοι ήταν εκεί τότε, ποιοι αντιστάθηκαν από την πλευρά των Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων και μάλιστα με μεγάλη γενναιότητα. Όπως και ποιος δείλιασε και φυγομάχησε. Η χρησιμότητα από τέτοιες αναλύσεις, προκύπτει μόνον όταν λέγονται τα πράγματα με το όνομά τους. Παρότι όμως οφείλουν τα στελέχη των ΕΔ, να εκθέτουν και αναλύουν ζητήματα, που είναι της αρμοδιότητάς τους και έχουν εκπαιδευτεί να το κάνουν αυτό στις σχολές πολέμου και εθνικής άμυνας, δεν το συναντάμε στο συγκεκριμένο έγγραφο.
Η αναφορά του Καραγιάννη με τις παρατηρήσεις για την τουρκική πλευρά στις επιχειρήσεις δεν πρέπει να κάλυψε τους παραλήπτες ούτε να τους έπεισε. Την τελευταία ημέρα του χρόνου το ΓΕΕΦ υποβάλλει αναλυτική έκθεση υπογραμμένη από τον ίδιο, ΄΄ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΙΕΞΑΧΘΕΙΣΩΝ ΕΝ ΚΥΠΡΩ ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΠΟ 20 ΙΟΥΛ. ΕΩΣ 18 ΑΥΓ. 1974 (ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ- ΣΧΟΛΙΑ- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ)΄΄. Σε εξήντα δύο σελίδες καταγράφονται οι απόψεις του επιτελείου εθνικής φρουράς Κύπρου στα συμβάντα. Σύμφωνα με διαταγή του ΑΕΔ έπρεπε στην έκθεση «..να προσδιορισθούν τυχόν διαπιστωθείσαι αδυναμίαι ή ελλείψεις εις το σύστημα αμύνης της ΚΥΠΡΟΥ, από αυστηρώς στρατιωτικής πλευράς, να εντοπισθούν τα αίτια τα οποία προεκάλεσαν ταύτας και να εξαχθούν χερήσιμα συμπεράσματα..» Γίνεται κατανοητό το σημείο όπου, περιορίζει τον αποδέκτη της διαταγής στην ΄΄ αυστηρώς στρατιωτική πλευρά΄΄, αποκλείοντας την ευκαιρία να προσεγγισθούν οι ουσιαστικώτεροι παράγοντες της ανάμειξης του αμερικανικού και βρετανικού παράγοντα, του πραξικοπήματος, των εμπλοκών χουντικών με μακαριακούς, ΕΟΚΑ Β κ.λ.π. Με λίγα λόγια απαγορεύει στους στρατιωτικούς, να αναφερθούν επί της ουσίας των αιτιών της όλης υπόθεσης του κυπριακού ζητήματος.
Θα παρουσιαστούν εδώ εκείνα τα στοιχεία από το έγγραφο, που δεν άπτονται πραγματικών απορρήτων θεμάτων. Δηλαδή θεμάτων που θα ζημείωναν την Κύπρο ή την Ελλάδα. Τα πάντα εξάλλου είναι γνωστά.
Το χαρακτηριστικό στο πρώτο κεφάλαιο, όπου περιγράφεται η προ της εισβολής κατάσταση στην Κύπρο, είναι η ισοπέδωση των γεγονότων και η μή προβολή του πραξικοπήματος ως του πλέον σημαντικού και καθοριστικού παράγοντα, που έδωσε την αφορμή στους Τούρκους για την επέμβαση. « Από μακρού η εσωτερική πολιτική κατάστασις εις την νήσον ήτο ανησυχητική. …προσπάθειαι αλληλοεξοντώσεως αντιμαχομένων μερίδων…εδημιουργήθη πνεύμα αποσυντονισμού..». Αναφέρει για διαμάχη μεταξύ ελληνικής και κυπριακής κυβέρνησης και όχι για υπονόμευση του Μακαρίου. Αποδίδει στη δημιουργία του επικουρικού σώματος ευθύνη για επιδείνωση της κατάστασης , για προνομιακή μεταχείρηση των μελών του, για απροκάλυπτη εμπάθεια μεταξύ των ανδρών του έναντι της ΕΦ (Εθνικής Φρουράς). Εκδηλώνεται παράλληλα δυσφημιστική εκστρατεία εναντίον του συνόλου των Ε/Ε αξιωματικών «..διά του Τύπου και δημοσίως..» Όσο για την εξαγγελία της μείωσης της στρατιωτικής θητείας από τον Μακάριο ενώ την ίδια στιγμή διαφωνεί το ΓΕΕΦ, αυτά είχαν ως αποτέλεσμα την δημιουργία ΄΄ αντιμιλιταριστικού πνεύματος΄΄. Το πραξικόπημα αναφέρεται ως «τα γεγονότα της 15-7-74» τα οποία και υπήρξαν το «…αποκορύφωμα της διαμάχης και η συμμετοχή της ΕΦ εις ταύτα υπήρξεν απροκαλύπτως ενεργός.» Έτσι η προσπάθεια για ανατροπή του Μακαρίου, οι νεκροί του πραξικοπήματος, οι λεηλασίες κ.λ.π. δεν είναι παρά αποκορύφωμα μιας διαμάχης επομένως η ευθύνη βαρύνει και τους Κύπριους, συμπεραίνει ο αναγνώστης της έκθεσης με τον τρόπο που παρουσιάζεται. Με λίγα λόγια ο ανίδεος παραλήπτης της αναφοράς τάσσεται με την άποψη πως, ήταν αναπόφευκτο το πραξικόπημα, αφού η διαμάχη πήρε τέτοια έκταση. Όσο για τους Τούρκους στην αρχή παρακολουθούσαν τα συμβαίνοντα με ΄΄χλιαρή αντίδραση΄΄ «..δηλούντων ότι η εν Κύπρω αναταραχή αποτελεί εσωτερικόν θέμα των Ε/Κ..». Παράλληλα κυκλοφορούσαν από αγνώστους διάφορες φήμες βασιζόμενες σε δηλώσεις του Κίσιντζερ «…ότι ο αμερικανικός παράγων ηυνόει τας εν Κύπρω πολιτικάς εξελίξεις δημιουργουμένου ούτω ενός αισθήματος ασφαλείας εξ εξωτερικής απειλής…». Οι Τούρκοι από τις 18 Ιουλίου εκδηλώνουν κατά τον συντάκτη της έκθεσης ανησυχία για την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων, ενώ άρχισαν να έρχονται και πληροφορίες για συγκέντρωση στρατευμάτων στις απέναντι τουρκικές ακτές και τέλος για τον απόπλου των τουρκικών πλοίων. Η περιγραφή τελειώνει με την προσεκτική διατύπωση πως η Τουρκία «…ήρχισε να διαφαίνεται ότι επεδίωκε να εκμεταλλευτεί την σημειωθείσαν ενδοελληνικήν πολιτικήν κρίσιν εν Κύπρω…» αλλά εκτιμάτο πως «…η επέμβασις του αμερικανικού παράγοντος θα απέτρεπε την εισβολήν.» Κανένα συσχετισμό δεν κάνει ο συντάκτης της έκθεσης, του απόπλου των Τούρκων στις 19 Ιουλίου με το προ τεσσάρων ημερών πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Έχουμε απλά ΄΄ενδοελληνική πολιτική κρίση΄΄ που εκμεταλλεύονται οι Τούρκοι και τίποτε άλλο.
Εκεί όμως που δεν κρύβονται οι πικρόχολες παρατηρήσεις και περιγραφές είναι στα αφορούντα τον οπλισμό (ελλείψεις), το τηλεπικοινωνιακό υλικό (παλαιό, ανομοιογενές), τα πυρομαχικά (ελλείψεις), την εκπαίδευση. Δεν αναφέρεται στη πλημελή συντήρηση των αρμάτων, η οποία οδήγησε στην ελάχιστη χρησιμοποίησή τους. Όσο για το ηθικό των Μονάδων «…προ του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου δεν ευρίσκετο εις καλήν κατάστασιν λόγω της δεδηλωμένης εχθρότητος..» όλων στην Κύπρο έναντι των Ε/Ε (Ελλήνων εξ Ελλάδος) αξιωματικών και της ΕΦ γενικότερα. Είναι έτσι διατυπωμένο ως να βελτιώνεται το ηθικό μετά το πραξικόπημα, αλλά αμέσως μετά συμπληρώνει πως «…η εμπλοκή της ΕΦ εις το πραξικόπημα επέδρασεν δυσμενώς επί του ηθικού των Μονάδων..» Η μαχητική αξία που άμεσα συναρτάται με το ηθικό των Μονάδων, με την εκπαίδευση, τον οπλισμό κ.ο.κ. μέχρι την 15-7-1974 ήταν καλή, αλλά μετά «..την ατυχή έκβασιν των επιχειρήσεων κατά την 1ην φάσιν, η μαχητική αξία της ΕΦ κατήλθεν εις κατάστασιν κάτω του μετρίου» Μετά δε το πέρας όλων των επιχειρήσεων η μαχητική αξία της ΕΦ ήταν ανύπαρκτη (του πεζικού), μέτρια των ΤΘ (τεθωρακισμένα), λίαν καλή του ΠΒ (πυροβολικού) και καλή μέχρι λίαν καλή των καταδρομών. Στις παρατηρήσεις και τα αποτελέσματα της επιστράτευσης σημειώνεται πως αυτή απέτυχε γιατί κηρύχθηκε μετά την εκδήλωση της εχθρικής επίθεσης, η διασπορά δεν έγινε έγκαιρα, οι έφεδροι πήγαιναν στις μονάδες διασποράς, αλλά ο οπλισμός ήταν αλλού και με μεγάλες ελλείψεις. Η έκθεση συντάσσεται από το Γ΄ ΕΓ του ΓΕΕΦ που υπογράφει ως διευθυντής του ο αντισυνταγματάρχης Ν. Μαγκαφώσης και ο αρχηγός του ΓΕΕΦ υποστράτηγος Ευθύμιος Καραγιάννης. Στην περιγραφή της κατάστασης των εχθρικών δυνάμεων δεν είναι μεμψίμοιρη η έκθεση. Οι Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι είχαν μεγάλο αριθμό ανδρών στις Μονάδες τους, οπλισμό σύγχρονο, ευάριθμους Τούρκους αξιωματικούς στις Τ/Κ Μονάδες, άριστες επικοινωνίες, καλή προπαρασκευή κ.λ.π. Αντίθετα οι Μονάδες της ΕΦ και κυρίως οι ΜΚ (Μονάδες Καταδρομών) είχαν φύγει από τις θέσεις τους και οι περισσότερες βρίσκονταν μέσα στη Λευκωσία για τις ανάγκες του πραξικοπήματος, «..αι πλείσται των διαταγών εδίδοντο προφορικώς, υπό του Α/ΓΕΕΦ απ’ ευθείας εις τους διοικητάς των Μονάδων..», μερικές Μονάδες είχαν κινηθεί προς Λεμεσό και Πάφο «.. την νύχτα 16/17-7-74 διά την εξουδετέρωσιν αντιστάσεων..» όσο για τα όπλα ΄΄ενίων΄΄ επιστρατευομένων Μονάδων «…ιδία εις την περιοχήν Λεμεσού εχορηγήθη, υπό συνθήκας πλήρους συγχύσεως, οπλισμός διά τον εξοπλισμόν προσελθόντων εφέδρων και μελών της ΕΟΚΑ Β΄, άνευ χρεώσεως..» Παράλληλα οι δυνάμεις ασφαλείας αποδυναμώθηκαν και «..άοπλοι και διηρημέναι, απετέλουν απλούν θεατήν πάσης φύσεως παρανομίας. Ανάλογον ηθικήν και ψυχολογικήν αποδυνάμωσιν υπέστη και η ΕΦ» Στο σημείο αυτό ο συντάκτης παραδέχεται, ίσως χωρίς να το αντιληφθεί, πως η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν υπέρ του Μακαρίου αφού καταγράφει ότι η θέση των Ε/Ε αξιωματικών «…κατέστη δυσχερεστάτη, λόγω της έναντι τούτων εχθρικής στάσεως του μείζονος μέρους του…» Η κατάσταση της άμυνας της Κύπρου, όπως την περιγράφει η έκθεση του ΓΕΕΦ, δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολίες, όσον αφορά την στρατιωτική πλευρά. Είναι σαφής και πλήρης. Εκεί που πάσχει είναι στην προβολή των αιτίων της εισβολής, στην αποδυνάμωση του πραξικοπήματος ως τέλειας αφορμής και στον επιμερισμό των ευθυνών Μακαρίου/οπαδών του και των αντιπάλων του/χούντας/ΕΦ για την προ του πραξικοπήματος «ενδοελληνική πολιτική κρίση». Ο Καραγιάννης και το επιτελείο του θέλει να μοιράσει στη μέση τις ευθύνες, ως να πρόκειται για νομάρχη ελληνικού νομού και τριβών στο εσωτερικό του και όχι για ανεξάρτητο κράτος με κυβέρνηση, Πρόεδρο κ.ο.κ.
Στο επόμενο κεφάλαιο με την περιγραφή των επιχειρήσεων καταγράφονται οι κινήσεις των Τούρκων, οι αδυναμίες και καθυστερήσεις των Ελλήνων και Ε/Κ, η γενική σύγχυση από την ΄΄αιφνιδιαστικήν επίθεσιν΄΄ ενώ παρακολουθούσαν λεπτό προς λεπτό την έλευση της δύναμης απόβασης και εισβολής, αναφέρεται «…χαρακτηριστικώς το ΑΕΔ συνίστα ΄΄αυτοσυγκράτησιν΄΄ προκειμένου να διαπιστωθεί μήπως επρόκειτο διά ρίψιν εφοδίων και ουχί δι’ αλεξιπτωτιστάς..» !! Μέχρι τότε το ΑΕΔ διαβεβαίωνε το ΓΕΕΦ πως δεν πρόκειται για εισβολή αλλά για άσκηση! Στη φάση αυτή οι δυνάμεις των Ελλήνων «..ήρξαντο την εκκαθάρισιν των Τ/Κ θυλάκων και εστιών και την περίσχυσιν των ισχυροτέρων τοιούτων..» Οι άνθρωποι διατάχθηκαν να κάνουν εθνοκάθαρση υλοποιώντας το ισχύον σχέδιο αντιμετώπισης εισβολής και την ίδια στιγμή οι Τούρκοι ισχυροποιούσαν τον θύλακα στην περιοχή αποβάσεως. Η περιγραφή των δραστηριοτήτων των ελληνικών δυνάμεων καλύπτεται στην πλειοψηφία τους τουλάχιστον από επισημάνσεις για διάφορες Μονάδες όπως «…αι διαταχθείσαι ενέργειαι, πλην ασημάντων τοπικών επιτυχιών…εν τω συνόλω τους απέτυχον… το…ουσιαστικώς απεδιοργανώθη του διοικητού του σοβαρώς τραυματισθέντος…υπολείμματα τούτου αφίχθησαν εις … .δεν ηδυνήθη εξαλείψει το προγεφύρωμα λόγω…βομβαρδισμού και της διστακτικότητος (;) του διοικητού του….η επιθετική αναγνώρισις …ανεκόπη λόγω εκτεταμένης πυρκαϊάς εις θαμνώδη έκτασιν …νυκτερινή ενέργεια ανεκόπη λόγω καταιγιστικών πυρών …η …τη διαταγή ΓΕΕΦ ανεδιπλώθη εις τας αρχικάς θέσεις…{λόγω} ελλείψεως πυρομαχικών…ηναγκάσθησαν να συμπτυχθούν… απέτυχεν εις τας προσπαθείας να εξαλείψει τούτο {το προγεφύρωμα}…τα τάγματα…διελύθησαν εξ ολοκλήρου… η Μονάδα…ενεκλωβίσθη και διετάχθη να αυτοδιαλυθή… » Μνημονεύει και τις Τ/Λ 1 και 3 που επιτέθηκαν αλλά καταστράφηκαν με θυσία του Τσομάκη και του πληρώματός του, καθώς και τη Νο 2 που ΄΄εξώκειλεν εις την ακτήν..εγκαταληφθείσα…΄΄. Όσο για τη δράση των Τούρκων είναι μια συνεχής παράθεση των ενεργειών τους με συχνή χρήση των εκφράσεων «..επολυβόλησαν …εβομβάρδισαν …προσήγγισαν… απεβίβασαν …αντιτορπιλικά ενεφανίσθησαν..» κ.λ.π. Σημειώνει μία επιτυχία «…της καταλήψεως του χωρίου ΠΥΛΕΡΙ, το οποίον {όμως} ανακατελήφθη υπό του εχθρού…» Δεν γίνεται παράλληλα κατανοητό το σημείο στην αναφορά όπου η ΕΛΔΥΚ «…ετήρει εν ετοιμότητι ΤΠ+ΤΘ (Τάγμα Πεζικού και Τεθωρακισμένα}δι’ επέμβασιν…» Το πυροβολικό είναι το μόνο, όπως και οι καταδρομείς και τα αντιαεροπορικά, που εμφανίζονται να δρουν αποτελεσματικά. Στις 22 Ιουλίου καταρρίπτονται δέκα εχθρικά αεροσκάφη. Στις 22 Ιουλίου και ώρα 1600 γίνεται η κατάπαυση του πυρός και οι ελληνικές δυνάμεις διατάσσονται να αναδιοργανωθούν στις 1830. Δεν επιτρέπει όμως το ΓΕΕΦ να μετακινηθούν Μονάδες που αντιμετωπίζουν «..κίνδυνον αποκοπής των συνεπεία διαρροής τμημάτων του …τάγματος εκ του αυχένος…» Είναι γνωστό πως οι Τούρκοι εκμεταλλεύτηκαν την κατάπαυση του πυρός και συνέχισαν τις επιχειρήσεις για διεύρυνση του προγεφυρώματος και ένωσή του με τον θύλακα της Λευκωσίας, ενώ οι Έλληνες προσπαθούσαν να αναδιοργανωθούν. Αυτή είναι και η μεγάλη προσφορά της κυβέρνησης των Αθηνών διά του Αραπάκη στους Τούρκους και τους Αμερικανούς. Δώρο τόσες ώρες συνέχισης των επιχειρήσεων, όσες ακριβώς χρειάζονταν για να ολοκληρώσουν τον πρώτο τους στόχο και να αποβιβάσουν την υπόλοιπη δύναμη που δεν είχαν προλάβει.
Την πρώτη ημέρα το πρωί 0800 εμφανίζονται ένδεκα πλοία τουρκικά και ένα βρετανικό ελικοπτεροφόρο «..εγγύς των ακτών της Κυρήνειας…πλην του βρετανικού, προσήγγισαν το προγεφύρωμα, απεβίβασαν στρατεύματα, άρματα, οχήματα και υλικά…» Στα επιμέρους συμπεράσματα και τις παρατηρήσεις για το διήμερο αυτό ο Καραγιάννης και οι επιτελείς του απαριθμούν σειρά αιτιών όπως: Η αποτυχία της επιστράτευσης, οι ελλείψεις στο υλικό επιστράτευσης αλλά και τα διπλά καθήκοντα αξιωματικών του επιτελείου και συγχρόνως διοικητών Μονάδων επιστράτευσης, (που σημαίνει πως δεν επαρκούσαν οι αξιωματικοί), η αδυναμία στις ασύρματες επικοινωνίες, η διστακτικότητα στη λήψη αποφάσεων «..περισσότερον του δέοντος..» , η κίνηση των Μονάδων την ημέρα και μάλιστα συντεταγμνένων με αποτέλεσμα να τις προσβάλλουν οι Τούρκοι με σοβαρές απώλειες και διάλυση δύο ταγμάτων, ενώ ομολογείται πως «…ουδεμία συγκεκροτημένη Μονάς ενήργησεν κατά του Π/Γ{Προγεφυρώματος}. Να θυμηθούμε εδώ πως ο ίδιος ο Καραγιάννης σε προηγούμενη έκθεση στηλιτεύει την κίνηση τουρκικών Μονάδων την ημέρα συντεταγμένων και τη θεωρεί απαράδεκτη, αλλά πουθενά δεν μνημονεύει εάν προσβλήθηκαν εκείνες και διαλύθηκαν, όπως οι ελληνικές. Σημειώνει ότι «…αι αναμενόμεναι και μη πραγματοποιούμεναι ενισχύσεις εξ Ελλάδος και ιδία αι αεροποιρικαί τοιαύται επέφερον πτώσιν του ηθικού…». Να υπενθυμίσουμε και εμείς εδώ πως ο τότε αρχηγός της αεροπορίας Παπανικολάου τιμήθηκε, όπως και ο αντίστοιχος του ναυτικού Αραπάκης, με τον τίτλο του επιτίμου αρχηγού του όπλου του, που σημαίνει πως εκτέλεσε τα καθήκοντά του με άριστο τρόπο. Και οι μαχητές στην Κύπρο περίμεναν τα αεροπλάνα και τα υποβρύχια από την Ελλάδα να αναπτερωθεί το ηθικό τους! Όσο για τη σχολίαση και κριτική των συντακτών της έκθεσης, για το τί έπρεπε να έχει γίνει και δεν έγινε, δεν αφορά τη διατριβή. Είναι όμως χρήσιμο το συμπέρασμα, που καταλήγει ο αναγνώστης της έκθεσης, πως η Κύπρος αφέθηκε αβοήθητη, οι εκεί δυνάμεις ήταν μέτρια εξοπλισμένες, βρίσκονταν εκτός των θέσεων για υπεράσπιση του νησιού λόγω του πραξικοπήματος, πολλές διαλύθηκαν, το στρατηγείο δεν είχε την ικανότητα/ δυνατότητα/ σθένος να διευθύνει τον αγώνα, το ΑΕΔ βοηθούσε στην αποδιοργάνωση και διάλυση αντί στην ισχυροποίηση της άμυνας κ.λ.π. Η ΕΛΔΥΚ, οι καταδρομείς, το πυροβολικό και τα στελέχη (δηλαδή οι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί που πουθενά όμως δεν αναφέρονται σε αντίθεση με τους αξιωματικούς) κρατούσαν και έκαναν ό,τι μπορούσαν. Αυτή η διαπίστωση διατρέχει την έκθεση του Καραγιάννη, ο οποίος παραλαμβάνει καθήκοντα στις 7 Αυγούστου έχοντας έλθει από την Ελλάδα στη Λεμεσό το απόγευμα της προηγουμένης. Εν τω μεταξύ στη Γενεύη διεξάγονται οι συνομιλίες Ελλήνων, Τούρκων και Κυπρίων αντιπροσώπων, και στην Ελλάδα ο Καραμανλής έχει σχηματίσει κυβέρνηση απ’ όλα τα Κόμματα πλην της αριστεράς.
Στην περίοδο από 221600 Ιουλίου μέχρι 13 Αυγούστου οι μεν Τούρκοι κάνουν στην Κύπρο ότι θέλουν, συνεχίζοντας τις επιχειρήσεις όπου χρειάζεται για επέκταση του θύλακα που είχαν καταλάβει, και το ΓΕΕΦ προσπαθεί να ανασυγκροτήσει τις διαλυμένες σχεδόν δυνάμεις της ΕΦ. Στην πρόσκληση για υπογραφή του πρωτοκόλλου κατάπαυσης του πυρός, σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Τούρκος αρχηγός των τουρκικών δυνάμεων δεν προσέρχεται (στις 221600/7/74). Ενώ η επιτροπή που συγκροτείται από δύο Βρετανούς συνταγματάρχες, δύο Τούρκους και έναν Έλληνα (τον ταγματάρχη Ε. Τσολάκη του ΓΕΕΦ) «…προέβη εις επισήμανσιν επί του εδάφους της συμφωνηθείσης γραμμής καταπαύσεως του πυρός …η ακολουθηθείσα υπό των Τούρκων τακτική κατά τας εργασίας της επιτροπής ήτο απαράδεκτος…» Τελικά η γραμμή που συμφωνήθηκε ήταν εκείνη, όπου βρίσκονταν οι αντιμαχόμενες δυνάμεις την ημέρα της υπογραφής ήτοι στις 8 Αυγούστου και όχι στις 22 Ιουλίου. Οι νικητές έκαναν ό,τι ήθελαν. Στο διάστημα μέχρι την επόμενη επίθεση των Τούρκων οι προσπάθειες να ανασυγκροτηθούν οι ελληνικές δυνάμεις φαίνεται πως αποδίδουν, αλλά όχι σε επιθυμητό επίθπεδο. Ειδικά από άποψη ηθικού το μεν πεζικό είναι «…καταπεπτωκός και μαχητική αξία μηδαμινή…» Στα τεθωρακισμένα καταβάλλεται προσπάθεια να αξιοποιήσουν τα διατιθέμενα άρματα, οι καταδρομές βρίσκονται σε αξιόμαχη κατάσταση αλλά δεν εκμεταλλεύθηκαν τις δυνατότητές τους σε νυχτερινές επιχειρήσεις (κατά την έκθεση πάντα) εφόσον τις χρησιμοποίησαν ως πεζικό, τα αποθέματα είναι σε κρίσιμο σημείο και ως ΄΄γενική εντύπωση΄΄ κυριαρχεί η «…άμεσος ανάγκη καταπαύσεως του πυρός προς αποφυγήν ολοσχερούς διαλύσεως των Μονάδων ΕΦ…» Η πιο δραματική επισήμανση του προηγούμενου αρχηγού ΓΕΕΦ εμφανίζεται σε αναφορά/σήμα του προς ΑΕΔ στις 29 Ιουλίου σύμφωνα με το οποίο οι Μονάδες έχουν φτάσει στα πρόθυρα αποσύνθεσης, παρουσιάζονται σοβαρά κρούσματα αυτοδιάλυσης, που παίρνουν τη μορφή ανταρσίας και εκτιμά πως, εάν καθυστερήσει η υπογραφή συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός η διάλυση θα είναι πλήρης, το δε στράτευμα και ο πληθυσμός θα στραφούν κατά των Ελλήνων αξιωματικών και γενικότερα κατά της Ελλάδας. Με άλλη αναφορά στις 1 Αυγούστου τονίζει και πάλι πως, το πεζικό βρίσκεται σε αποσύνθεση, οι έφεδροι αρνούνται να μείνουν στις θέσεις τους, η διατήρηση της γραμμής επαφής με τους Τούρκους «…οφείλεται εις τον ηρωϊσμόν και την ανδρείαν των αξιωματικών μαχομένων εις την πρώτην γραμμήν και καταβαλλόντων μεγάλας προσπαθείας διά να συγκρατήσουν τους οπλίτας…» Σχολιάζει όμως παρακάτω πως, στις σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις δεν αρκεί ο ηρωϊσμός των στελεχών. Η αναφορά παρουσιάζει τον τρόμο που προκαλούν τα τεθωρακισμένα των Τούρκων στη θέα των οποίων, τρέπονται σε φυγή και διαλύονται οι Μονάδες. Δεν είναι παράλογο το φαινόμενο αφού, και η έκθεση σημειώνει πως τα τεθωρακισμένα μόνον με Τ/Θ θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν. Προχωρεί στα ίδια με της προηγούμενης φάσης συμπεράσματα και σχόλια, ενώ εμφανίζει να είναι καθημερινή και συνεχής η ανάμειξη του ΑΕΔ με διαταγές επιχειρήσεων, που κανονικά ένα επιτόπου στρατηγείο (δηλαδή το ΓΕΕΦ) είναι αρμόδιο να πράξει. Και πάλι εκθειάζει την μαχητικότητα και αποτελεσματικότητα της ΕΛΔΥΚ και των καταδρομών, ενώ τονίζει πως η δέσμευση του πυροβολικού για τήρηση της εκεχειρίας τη στιγμή που οι Τούρκοι προέβαιναν σε επιχειρήσεις , «…ήτο βασικός συντελεστής επιτυχίας των εχθρικών ενεργειών…» Ειδικά αυτή η παρατήρηση παραπέμπει στην άποψη της μοιρολατρικής αποδοχής αν όχι της άτυπης συμφωνίας στο παρασκήνιο για κατάληψη συγκεκριμένης περιοχής από τους Τούρκους κάτω από τις συνθήκες, που είχαν δημιουργηθεί και της μη ουσιαστικής αντίστασης των ελληνικών δυνάμεων. Το φαινόμενο παίρνει την τελική του μορφή στην τελευταία φάση μετά την διακοπή των συνομιλιών στη Γενεύη και την επανάληψη της προέλασης των Τούρκων και της κατάληψης μέχρι και των σημερινών θέσεων. Η έκθεση για την τελευταία φάση των επιχειρήσεων παρουσιάζει και τα μόνα υπογραμμισμένα σημεία. Το πρώτο είναι εκείνο της διαταγής του ΑΕΔ μετά τις πρωϊνές ώρες της 14ης Αυγούστου που έχει αρχίσει ο ΑΤΤΙΛΑΣ- ΙΙ και καθορίζει « ν’ αποφευχθεί εγκλωβισμός των τμημάτων Βορ. της γραμμής ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ-ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ» Αμέσως μετά έπεται η εντολή του ΥΕΘΑ (Αβέρωφ) να εκδώσει το ΓΕΕΦ τις απαραίτητες διαταγές για «την απαγγίστρωσιν των τμημάτων και την αποφυγήν της αιχμαλωσίας των». Είναι καθαρό πως ο μεν Αβέρωφ διατάσσει στην ουσία να υποχωρήσουν όλοι και να μην προβληθεί πουθενά αντίσταση (η μόνη περίπτωση που θα υπήρχαν αιχμάλωτοι), ο δε αρχηγός ενόπλων δυνάμεων καθορίζει τη γραμμή υποχώρησης, που δεν είναι άλλη από τη σημερινή. Η συμπλήρωση της γραμμής υποχώρησης βορειοδυτικά της Λευκωσίας γίνεται με πρόταση του Καραγιάννη ο οποίος «..επρότεινεν έγκαιρον ωσαύτως απαγκίστρωσιν των δυνάμεων ΕΦ του Δυτικού Τομέως (ΜΥΡΤΟΥ- ΛΙΟΡΙΟΣ- ΣΚΥΛΛΟΥΡΑ). Αυτά τα σημεία αποτελούν ισχυρή ένδειξη, είναι δε τα πιο σοβαρά της έκθεσης και καταδείχνουν πως υπήρχε αναγκαστική αποδοχή και συνεννόηση στο παρασκήνιο της Γενεύης για διαίρεση της Κύπρου εκεί που είναι σήμερα. Ο δε αποτυπωμένος χάρτης της Κύπρου σε κάρτες, που βρέθηκαν σε Τούρκους στρατιώτες στη διάρκεια των επιχειρήσεων και περιλάμβανε ολόκληρη τη Λευκωσία υπό τουρκική κατοχή (τυπωμένες οι κάρτες προ της εισβολής) δείχνουν τον στόχο των Τούρκων για κατάληψη όλης και όχι της μισής πρωτεύουσας του νησιού. Έτσι εξηγούνται και οι αλλεπάλληλες επιθέσεις στον τομέα που κρατήθηκε από το τάγμα επιστράτων 336 με διοικητή τον Αλευρομάγειρο. Είναι αξιοπρόσεκτο πως δεν καταγράφει η έκθεση του Καραγιάννη τη δράση αυτού του τάγματος. Και μόνον η ύπαρξη τέτοιων διαταγών αιτιολογεί τη βιασύνη του Αβέρωφ να συγκεντρωθούν όλα τα αρχεία, οι εκδοθείσες διαταγές και να σφραγισθούν και παραδοθούν, απαγορεύοντας συγχρόνως το άνοιγμα του φακέλου της Κύπρου. Δεν παραλείπει να αναφέρει συνεχώς ο Καραγιάννης για αριθμό λιποτακτών «..εις επικίνδυνον βαθμόν..» για διάλυση τμημάτων, για άτακτες υποχωρήσεις, για αποτελεσματική όμως άμυνα της ΕΛΔΥΚ παρά «..τας επιμόνους επιθέσεις ΠΖ-ΤΘ κατά του στρατοπέδου της…» Το μόνο όνομα στελέχους που αναφέρει η έκθεση είναι του λοχαγού Κάτσιου ο οποίος με τμήμα 50 ανδρών εγκαταστάθηκε στην περιοχή «..από Ν.16/17…μέχρι ΠΦ/17-8-74 Ακώς ΑΓΓΛ.ΒΑΣΕΩΝ» (νύχτα 16 προς 17 μέχρι πρώτο φώς 17 Αυγούστου ανατολικά της αγγλικής βάσης). Στα συμπεράσματα αυτής της φάσης διαβλέπεται η προσπάθεια να αιτιολογήσει την εγκατάλειψη της Αμμοχώστου που την αποδίδει στην μη έγκαιρη πρόβλεψη, στην αδυναμία να προετοιμαστεί κατάλληλη άμυνα, αλλά τονίζει πως και στις περιπτώσεις αυτές πάλι δε θα γινόταν τίποτα αφού «…ήτο αμφίβολος η υλοποίησις της λόγω της αποδιοργανώσεως των Μονάδων ΠΖ της ΕΦ και της πτώσεως του ηθικού τούτων..» Ο Καραγιάννης πρέπει να είχε συγκεκριμένες διαταγές κατεβαίνοντας στην Κύπρο και αυτές υλοποίησε. Η κυριότερη απ’ όλες που οδηγεί σε αγώνα αμυντικό και υποχωρήσεις είναι να μην υπάρξουν άλλα θύματα από συγκρούσεις. Στο επόμενο κεφάλαιο από τις 17 Αυγούστου μέχρι της υποβολής της έκθεσης στις 31 Δεκεμβρίου λίγα είναι τα αξιόλογα σημεία. Οι Τούρκοι ισχυροποιούν την παρουσία τους και όπου κρίνουν απαραίτητο επιτίθενται, οι ελληνικές δυνάμεις προσπαθούν να αναδιοργανωθούν, ο Καραγιάννης ασχολείται ακόμα και με την «…συμφιλίωσιν των αντιμαχομένων πολιτικών παρατάξεων, και την επίτευξιν εσωτερικής ηρεμίας…». Ένα παρήγορο σημείο εδώ (εκτός του αγώνα του ΤΠ 336 του Αλευρομάγειρου) είναι η μάχη με υψηλό ηθικό και σθένος και η αντίσταση σε αλλεπάλληλες προσπάθειες υπέρτερων τουρκικών δυνάμεων να καταλάβουν το χωριό Πυρόϊ, που τελικά πέτυχαν. Παράλληλα ομάδες της ΕΟΚΑ Β΄περιφέρονται στην περιοχήγ κυρίως της Λεμεσού και «…προβαίνουν εις αυθαιρεσίας…» ενώ οι αστυνομνικές δυνάμεις αδυνατούν να επέμβουν. Ο Αβέρωφ στέλνει πάλι εντολή ότι σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης «…επιθυμούμεν σοβαράν μεν γνωστήν {;} παρενόχλησιν, αποφυγήν όμως μάχης εκ παρατάξεως ήτις μοιραίως θα διεξαχθή υπό δυσμενεστάτας συνθήκας…» Πώς να εμηνεύσει κανείς αυτές τις διαβρωτικές στην ουσία παρεμβάσεις του Αβέρωφ που είναι και υπουργός εθνικής άμυνας στην Ελλάδα; Η έκθεση κλείνει με τα γενικά συμπεράσματα και τις παρατηρήσεις, που είναι τα όσα μέχρι τέλους επαναλάμβανε για κακή προετοιμασία, κακό εφοδιασμό, λίγο και παλαιό υλικό κάθε είδους, πολύπλοκα και σχεδόν ανεφάρμοστα σχέδια, στρατηγικό και τακτικό αιφνιδιασμό, αποδυνάμωση της άμυνας με τις εντολές του ΑΕΔ να μην χρησιμοποιηθούν τα Α/Α και το πυροβολικό τις πρώτες ώρες, την αποτυχία της επιστράτευσης, το διαλυμένο ηθικό κ.λ.π. Αξιοσημείωτες είναι οι παρατηρήσεις του για τα εξ Ελλάδας στελέχη. Ασχολούνται από μακρού λέει ο Καραγιάννης με «..ευδαιμονιστικάς δραστηριότητας…» και τα πολιτικά θέματα αντί της στρατιωτικής ασχολίας τους. Ήταν ένα σημαντικό ποσοστό αξιωματικών της ΕΦ «…μετρίας ποιότητος ή απροετοίμαστον…» , αντιμετώπιζαν τον πληθυσμό του νησιού με εχθρική διάθεση, που οδηγούσε σε έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Εν τούτοις παρά τον κλονισμό του ηθικού και την κάμψη της αγωνιστικής διάθεσης στην πρώτη φάση σημαντικού αριθμού αξιωματικών, «…η πλειονότης των εξ Ελλάδος στελεχών επεδείξατο προσωπικήν ανδρείαν και αυταπάρνησιν, πολλών αξιωματικών αγωνισθέντων μόνων επί κεφαλής δρακός ανδρών εις πλείστας περιπτώσεις καθ’ ας τα τμήματα ετρέποντο εις φυγήν…» Και έτσι ο Καραγιάννης και το επιτελείου του έχουν όλους ευχαριστημένους και κύρια τους αξιωματικούς. Δεν αναφέρει τίποτε για πολιτικούς Κύπρου ή Ελλάδας. Επίσης όλες του οι αναφορές στους στρατευσίμους και επιστράτους Κυπρίους εκτός ελάχιστων περιπτώσεων (καταδρομές) είναι αρνητικές. Απόλυτος είναι στην εκτίμηση πως, εάν είχαν βοηθήσει αεροπλάνα και υποβρύχια από την Ελλάδα, όπως όλοι περίμεναν, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Για την Αμμόχωστο ξεπερνά πολύ άνετα την εγκατάλειψή της, που έγινε επί δικής του διοικήσεως όπως και όλη η φάση του ΑΤΤΙΛΑ-ΙΙ και των λοιπών δράσεων από της παραλαβής του στις 7 Αυγούστου και μετά. Η συνολική εικόνα της έκθεσης ισχυροποιεί την εκτίμηση πως για τη διαίρεση της Κύπρου στα δύο, υπήρξε στο παρασκήνιο αναγκαστική συναίνεση. Αυτό βαραίνει όχι μόνον τους πρωτεργάτες της δικτατορίας (κύρια τον Ιωαννίδη) αλλά στρέφει την προσοχή στους πολιτικούς της εποχής. Όσο για το ρόλο των Αμερικανών, Βρετανών και Τούρκων εκεί δεν πρέπει να μιλάει κανείς για ευθύνες, αφού η πολιτική πρακτική στη διεθνή σκακιέρα επιτρέπει τα πάντα, προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα όσων κινούν τα νήματα. Αυτοί υπηρετούσαν δικά τους συμφέροντα. Που εξυπηρετούνταν με θυσία των ελληνικών και κυπριακών καθώς και κάθε αντιστεκόμενου.
Τη λογική που διατρέχει τα στελέχη των ΕΔ στη σύνταξη εκθέσεων και αναφορών επί παρόμοιων θεμάτων, τη συναντάμε και αργότερα στην κρίση μεταξύ Ελλάδας-Τουρκίας το 1987. Είναι εμφανής η προσπάθεια για μείωση των δυνατοτήτων, της ευελιξίας και ταχύτητας αντιδράσεων των τουρκικών ΕΔ στην κρίση εκείνη, που έφτασε τις δύο χώρες λίγο πριν τη σύγκρουση. Δεν θα μπούμε σε λεπτομέρειες αφού δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον. Είναι γενικόλογο, δεν βοηθά με πολιτικοστρατιωτικά συμπεράσματα, δεν εμβαθύνει σε ανάλυση. Δεν αναφέρει το ρόλο των Αμερικανών που είχαν επέμβει να προλάβουν τη σύγκρουση. Βοηθώντας έτσι στη συντήρηση και καθιέρωση των τουρκικών ΄΄εισβολών, παραβάσεων και παραβιάσεων ΄΄ στο Αιγαίο με πλοία και αεροπλάνα, εγγράφοντας υποθήκες με τον τρόπο αυτό. Την έκθεση υπογράφει ο Ταξίαρχος Φώτης Μεταλληνός.
Πιο περιεκτικό είναι ένα λιγόλογο κείμενο από έγγραφο του Αμερικανού Υπουργού Άμυνας Weinberger στον σύνδεσμο του ΝΑΤΟ με τις ΗΠΑ. Που εδρεύσει στο αρχηγείο των δυνάμεων της Ευρώπης με εντολή να συνδράμει τον Ρίτσαρντ Πέρλ στην αντιμετώπιση μαζί με το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας του ΄΄ελληνικού προβλήματος΄΄ όπως το αποκαλεί. Και να συνεργαστούν και με τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις που φτάνουν στην περιοχή. Δεν του λέει περισσότερα διότι ΄΄δεν υπάρχει χρόνος για εξηγήσεις΄΄.
Λίγα λόγια με σαφείς κατευθύνσεις. Και οι επιλογές είναι σαφείς. Δεν περιλαμβάνει στη συνεργασία του Πέρλ και το ελληνικό υπουργείο άμυνας, αλλά μόνον τους Τούρκους και τις αμερικανικές δυνάμεις, που φτάνουν στην περιοχή.
Από πολύ καιρό πριν, ο σημερινός χάρτης της Κύπρου είχε σχεδιαστεί σε συνεργασία των Αμερικανών με τον Κίσινγκερ γενικό ρυθμιστή. Η σύμπραξη του Ιωαννίδη και των συνεργατών του στη σχεδίαση και προετοιμασία, έγκειται όχι μόνο στην ασυνείδητη λειτουργία του ως 5η φάλαγγα των Τούρκων, αλλά στη ουσιαστική συνεργασία μαζί τους με συντονιστές τους Αμερικανούς για καθορισμό των ορίων διχοτόμησης. Μόνο που οι Τούρκοι με έγκριση των Αμερικανών, μετέφεραν τα συμφωνημένα σύνορα των δύο κοινοτήτων. Εκεί ακριβώς που είναι σήμερα. Γι’ αυτό φώναζε δήθεν ο ταξίαρχος Ιωαννίδης πως τον εξαπάτησαν. Θέατρο έπαιζε.
Και αυτός και όσοι συνέργησαν τότε, είναι στελέχη των ΕΔ της μετεμφυλιακής περιόδου, τέτοια που ποτέ αυτός ο τόπος δεν γνώρισε. Είναι η πρώτη φορά που χάνεται έδαφος από σύγχρονο κράτος ελληνικών συμφερόντων με Έλληνες κατοίκους. Και χάθηκε με συνεργασία και συνειδητή σύμπραξη αξιωματικών των ελληνικών ΕΔ. Και παρά την προσπάθεια στην επίσημη έκθεση του Καραγιάννη να συγκερασθεί η αντικειμενική ανάλυση των αιτίων της ήττας με «…επιδειχθείσαν προσωπικήν ανδρείαν και αυταπάρνησιν, πολλών αξιωματικών {εξ Ελλάδος}…» στις συγκρούσεις με τους εισβολείς, και με τις υπόλοιπες σαρωτικές παραλείψεις και αδυναμίες, δεν καταφέρνει να πείσει. Κάποιοι απ’ αυτούς έδειξαν και δειλία τις ώρες που έπρεπε να πάρουν αποφάσεις. Στο πεδίο των επιχειρήσεων υπήρξαν κάποια στελέχη που επέδειξαν επίσης δειλία. Το λέει στη συνέντευξή του στον γράφοντα ο Νικολόπουλος ο κύριος υποστηρικτής της χούντας στο Ναυτικό. Το αναφέρει και ο στρατηγός ε.α. Γ.Μπονάνος, πλήρως υπεύθυνος ως ΑΕΔ για όλα τα γεγονότα και τις παραλείψεις.
Επανερχόμενοι στα λίγα σημεία των αναφορών για το Κυπριακό, σημειώνουμε την χωρίς επιφύλαξη παρατήρηση του αρχηγού ΓΕΕΦ, πως Βρετανοί βοήθησαν αν όχι σχεδίασαν την εισβολή και μάλιστα ΄΄μακροχρονίως΄΄. Άρα από καιρό ετοίμαζαν την επέμβαση όλοι μαζί. Εξ άλλου στις 13 Ιουλίου, οι Βρετανοί συγκεντρώνουν όλους τους υπηκόους τους που δούλευαν στο κυπριακό έδαφος ακόμα και στα υπουργεία και στις βάσεις. Δεν ξενίζει ο ρόλος τους. Όπως και η παρατήρηση για το ρόλο των ΄΄συμμαχικών΄΄ στόλων Αμερικανών και Βρετανών κοντά στην Κύπρο. Που όχι μόνον δεν εμπόδισαν τις επιχειρήσεις και το ναυτικό αποκλεισμό από τους Τούρκους, αλλά μάλλον ΄΄συγκατατέθηκαν΄΄ και συνέργησαν/ βοήθησαν. Εκτιμάται πως ένας από τους λόγους που δεν ΄΄ανοίγει΄΄ ο φάκελος της Κύπρου, είναι ακριβώς και αυτός ο ρόλος των συμμάχων μας στο ΝΑΤΟ. Και στην προετοιμασία, προεργασία, σχεδίαση της επιχείρησης, και στο πολιτικό επίπεδο της κυβέρνησης των ΗΠΑ με Κίσινγκερ και το επιτελείο του.
Ο Καραγιάννης με την αρχική του έκθεση δεν ακουμπάει καθόλου την πλευρά των αμυνομένων, δηλαδή Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων. Ακόμα και εάν δεν είναι σκοπός του κάτι τέτοιο, θα ‘πρεπε να πει διο λόγια καθαρά και ωμά για το προηγηθέν πραξικόπημα και την ουσιαστική διάλυση/ αποδυνάμωση της αμυντικής ικανότητας του νησιού. Για να είναι αξιόπιστο το κείμενό του. Διότι τώρα αναγκάζει τον αναγνώστη, να θεωρεί τους συντάκτες του εθελοτυφλούντες και για την ουσία και το αποτέλεσμα της εισβολής και για τη διάβρωση της άμυνας του νησιού. Η παράγραφος 28 του κειμένου αναφέρει πως, πιθανόν η ημερομηνία της εισβολής να μην ήταν τυχαία, αλλά να οφείλεται στο γεγονός ότι την 20η Ιουλίου 1974 θα πραγματοποιείτο απόλυση του μισού περίπου της δυνάμεως της ΕΦ (Εθνικής Φρουράς), λόγω μειώσεως της στρατιωτικής θητείας. Η σημασία αυτής της επισήμανσης βρίσκεται στην εξής ρήση του Μακαρίου στο γράμμα του προς Γκιζίκη της 2ας Ιουλίου 1974 «…Εμείωσα την στρατιωτικήν θητείαν διά να ελαττωθεί η οροφή της Εθνικής Φρουράς και το μέγεθος του κακού…» Και ζητάει να αποσύρει η χούντα τους Έλληνες αξιωματικούς από την Κύπρο. Λέει δηλαδή έξυπνα ο Καραγιάννης, πως οι Τούρκοι διάλεξαν αυτήν την ημέρα εισβολής, επειδή ο Μακάριος εκείνη την ημέρα θα μείωνε την ΕΦ. Οι Τούρκοι όμως επιτίθενται σε μια φρουρά με διαλυμένο ηθικό και μειωμένη μαχητική ικανότητα και όχι μειωμένο αριθμό υπηρετούντων. Εξάλλου εισέβαλλαν μόλις ήταν έτοιμοι αμέσως μετά το πραξικόπημα της 15ης. Επομένως είναι εκ του πονηρού η επισήμανση του Καραγιάννη. Όχι πως ο Μακάριος δεν έχει ευθύνες για την πορεία του Κυπριακού.
Οι στρατιωτικοί γαλουχήθηκαν στο Κυπριακό και απέναντι στον Μακάριο με τρόπο, που εξηγεί και τις συμπεριφορές τους στα γεγονότα. Είναι χρήσιμη η παράθεση των σημερινών απόψεων περί Κυπριακού και Μακαρίου από τους στρατιωτικούς στις συνεντεύξεις τους στα πλαίσια τη ςεργασίας αυτής.
Ο Αντιστράτηγος ε.α. Αλεξάκης αφού πει πως οι αξιωματικοί δεν έχουν ΄΄πολιτικό μυαλό΄΄ αποδίδει στην διαφώτιση της χούντας την πεποίθησή τους πως ο Μακάριος ΄΄..είναι ανθενωτικός….΄΄.
Ο Αντιστράτηγος ε.α. Αλευρομάγειρος που επάξια πολέμησε στην Κύπρο πιστεύει πως το σύνολο των στελεχών των ΕΔ εκτός των χουντικών, αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν πατριωτικά το Κυπριακό. Λέει όμως, πως ο Μακάριος δεν είχε πολλές συμπάθειες και ότι, το πραξικόπημα στην Κύπρο ήταν ο τελικός σκοπός του δικτατορικού καθεστώτος της Αθήνας.
Ο Αντιστράτηγος ε.α. Βαρδάνης μιλάει για τον Γρίβα, τον θεωρεί αντιμακαριακό, αποδίδει στις προσωπικές του φιλοδοξίες τη στάση του, καθώς και ότι είναι βασιλικός και απορριπτέος από τη χούντα. Έτσι ερμηνεύει (και είναι από τους ελάχιστους εκτός του Καρούσου) τον Γρίβα ως αντιχουντικό, «…όχι από πλευράς ιδεολογίας αλλά από προσωπικές πικρίες, από προσωπικές περιθωριοποιήσεις…. Τον εκμεταλλεύεται η χούντα….»
Ο Αντιναύραρχος ε.α. Γκιόκεζας εκτιμά πως, τα στελέχη των ΕΔ απαρχής της εξέγερσης των Κυπρίων τάχθηκαν στο πλευρό τους, εμπιστευόμενοι και τον Μακάριο. Παράλληλα οι αγώνες της ΕΟΚΑ με αρχηγό το Γρίβα-Διγενή, είχαν γενική επιδοκιμασία. Όμως θεωρεί τους πολιτικούς χειρισμούς ως σειρά χαμένων ευκαιριών της Ελλαδικής και της Κυπριακής ηγεσίας. «…Σε όλο αυτό το διάστημα τα αισθήματα των στελεχών φαίνονταν από την προθυμία, που επιδείκνυαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους τοποθετούμενοι στη Φρουρά, όπως επίσης και την αυτοθυσία όσων συναδέλφων βρέθηκαν στο νησί κατά την Τουρκική εισβολή του 74’….» Δεν βλέπει το Κυπριακό ως αιτία για την 21η Απριλίου 1967, λόγω της ύπαρξης εκεί της ελληνικής μεραρχίας. Παραβλέπει ότι η απόσυρση της μεραρχίας, ήταν και αυτή στην όλη σχεδίαση και συνέχεια του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967. Ως προς τις αιτίες και τους υπεύθυνους του πραξικοπήματος στην Κύπρο, βλέπει τη δημιουργία προβλημάτων στους Αμερικανούς. Από τους χειρισμούς του απαυδισμένου (από τη χούντα) Μακαρίου. Ο Ιωαννίδης που ήλεγχε την κατάσταση στην Ελλάδα, με την αφανή παρότρυνση των Αμερικανών, προκειμένου να απαλλαγούν από τον Μακάριο, προέβη στο πραξικόπημα στην Κύπρο. Το αποτέλεσμα κατά το Γκιόκεζα ήταν, πως η Ελλάδα απαλλάχτηκε της χούντας, αλλά με τίμημα την εγκατάσταση τουρκικής δύναμης και κατάληψη του μισού νησιού. Με την άποψη αυτή ταυτίζονται και όλοι σχεδόν οι οπαδοί της χούντας. Για διαφορετικούς λόγους απ’ ότι ο Γκιόκεζας. Ο γράφων δεν αποκλείει, κάποιοι από τους διαδραματίσαντες πρώτο ρόλο στα μεταπολιτευτικά πολιτικά πράγματα, να έβλεπαν με ουδέτερο μάτι αυτή την εξέλιξη (πτώση της χούντας μετά από επέμβαση των Τούρκων στην Κύπρο). Ο ακραίος πολιτικός ρεαλισμός στην περίπτωση αυτή ταυτίζεται με τον αμοραλισμό και δεν λείπει από τον Αβέρωφ π.χ. ακόμα και από τον Καραμανλή ίσως και από τον Κληρίδη για να αναφερθούμε στους πρωταγωνιστές των ημερών εκείνων. Για τον Γεώργιο Μαύρο δεν μπορεί να πει κανείς το ίδιο. Ο Κληρίδης είχε παραλάβει προεδρικά καθήκοντα πολύ ενωρίς μετά το Σαμψών, ο Αβέρωφ γνώριζε για το πραξικόπημα και δεν ειδοποίησε τον Μακάριο διότι ήταν ΄΄εσωτερικό θέμα της αμερικανικής πρεσβείας΄΄ (!!), ο Καραμανλής γνώριζε, οτιδήποτε ήξερε ο Αβέρωφ.
Επανερχόμενοι στις συνεντεύξεις, βλέπουμε τις απόψεις του Αντιναυάρχου ε.α. Γουλέα, που υπηρέτησε στην Κύπρο και έζησε από κοντά τα γεγονότα του πραξικοπήματος και της εισβολής. Εκτιμά ότι η συμπεριφορά του εφεδρικού τμήματος του Μακαρίου με τους ελέγχους των Ελλήνων αξιωματικών, όταν έβγαιναν από τις βάσεις τους, συνέβαλλε στην καλλιέργεια αναλόγου κλίματος. Το ναυτικό λέει πως δεν είχε καμία σχέση με τα προηγηθέντα του πραξικοπήματος. Δεν βλέπει τους λόγους να γίνει το πραξικόπημα. Το κλίμα ήταν άθλιο. «…Το εφεδρικό σώμα όταν το έφτιαξε ο Μακάριος, το έφτιαξε για να υπερασπίσει τις νόμιμες καταστάσεις, όσο άσχημο και αν φαινόταν σε εμάς, που τότε ούτε είχαμε εμβαθύνει στις καταστάσεις … και δεν είχαμε και καμία παιδεία, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας…»
Ο Αντιναύαρχος ε.α. Δημητριάδης έχει επίσης υπηρετήσει στην Κύπρο το 1965. Θεωρεί τον Μακάριο πανέξυπνο και με διεθνή προβολή. «…Νομίζω ότι το σφάλμα της Ελλάδος και του Μακαρίου ήταν οι συνθήκες του Λονδίνου και της Λοζάνης. Και από εκεί και πέρα, μπορεί να έκανε και άλλα σφάλματα…». Ποσοστό 90% του στρατού ξηράς που ήταν και η μάζα, ήταν οπαδοί του Γρίβα, ο οποίος ήταν ο αρχηγός του επιτελείου της εθνικής φρουράς στην Κύπρο, και εναντίον του Μακαρίου. Η συμπεριφορά των αξιωματικών του στρατού ξηράς προς τους στρατευμένους Κυπρίους ήταν αχαρακτήριστη. Υπήρξε διάσταση στο νησί από εκεί και μετά.
Ο τέως Υπουργός Εθνικής Άμυνας Δροσογιάννης πιστεύει πως οι Αμερικανοί υποσχέθηκαν στον Ιωαννίδη διάφορα (αλλά όχι για το Κυπριακό) και τον ξεγέλασαν με στόχο να απαλλαγούν από τη χούντα. Δε ξεκαθαρίζει όμως και τους υπόλοιπους στόχους και των Αμερικανών και των λοιπών παραγόντων. Προσθέτει την προσωπική του μαρτυρία για τις ημέρες της εισβολής και της εδώ επιστράτευσης. Κατά την οποία τοποθετείται στα Γιαννιτσά, οπότε φοβούμενη η χούντα τον εξοπλισμό των επιστρατευμένων, αφοπλίζει το σύνταγμα, που του είχαν δώσει και «…μου φέρανε διαταγή με το ελικόπτερο και αποστρατεύθηκαν 3.000 επίστρατοι…… γιατί ήμουνα εγώ διοικητής. Διότι ο Ιωαννίδης…όταν έμαθε ότι εγώ μοίρασα πυρομαχικά, φοβήθηκε και ο ίδιος ….»
Ο Αντιστράτηγος ε.α. Ζαρκάδας αναλύοντας την προδικτατορική κατάσταση, βλέπει πως το κυπριακό είχε οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Συνδέει την επιβολή δικτατορίας με την εκτίμηση πως λύση δεν μπορούσε να δοθεί διά των κοινοβουλίων. Ο συνδυασμός αυτός αιτιών και αποτελέσματος είναι από τους σπάνιους που συναντάμε στις αναλύσεις των στρατιωτικών για το Κυπριακό. Ο Ζαρκάδας προσεγγίζει χωρίς πάθος τα γεγονότα.
Ο Πτέραρχος ε.α. και τέως Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Κουρής επισημαίνει, πως η διχοτόμηση είναι ο στόχος του N.A.T.O. και των Αμερικανών, στο Κυπριακό. Όσο για τον Γρίβα, πιστεύει πως ο αγώνας για την απελευθέρωση της Κύπρου ξεκίνησε με καθαρά πατριωτικά κριτήρια., στη διαδρομή όμως ήρθε σε αντίθεση με τον Μακάριο, και τελικά έβλαψε την Κυπριακή υπόθεση. Πιστεύει και αυτός πως τελικός στόχος της επιβολής της δικτατορίας της 21ης Απριλίου, ήταν η επιβολή της διχοτομήσεως στην Κύπρο «… διότι καμιά ελληνική κυβέρνηση δεν θα δεχότανε, μια τέτοια ΄΄λύση΄΄, εντός εισαγωγικών, του Κυπριακού…» Γνωρίζει τέλος από μαρτυρίες τρίτων, πως ο Ιωαννίδης και οι άνθρωποί του επικοινωνούσαν με χαμηλόβαθμους πράκτορες της C.I.A στην Ελλάδα.
Ο Ταξίαρχος ε.α. Μενενάκος αναφέρει συνάντηση του Σταματελόπουλου με τον Αμερικανό πρέσβη, στην οποία είχε πάει και ο ίδιος. Ο Τάσκα ρωτάει τον Σταματελόπουλο, τί θα έκανε ο ίδιος και ο τελευταίος του απαντά, πως θα προέβαινε στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, χωρίς να ανατρέψει τον Μακάριο. Γνώριζαν από πολλές μεριές, λέει ο Μενενάκος, πως θα γίνει ανατροπή του Μακαρίου. Δεν ξέραν πότε θα γίνει η επιχείρηση. Τα είχε πει αυτά στον «…George τον Αθανασιάδη, θυμάμαι, ΄΄ κάτω στην Κύπρο προσέξτε, γιατί αυτό θα μας κάνουν και θα ανατραπούμε όλοι΄΄ …»
Ο Αντιπλοίαρχος ε.α. Νικολόπουλος που απαρχής τάχθηκε με το μέρος της ΄΄επαναστάσεως΄΄ και του Ιωαννίδη, (αργότερα παραδέχεται το αναντικατάστατο του Μακαρίου), τον θεωρείο ως ανθενωτικό. Ενώ το Γρίβα, όπως και όλοι οι οπαδοί της 21ης Απριλίου, τον εκτιμά ως τον πιο φανατικό Έλληνα πατριώτη. Επισημαίνει πως η Ναυτική Διοίκηση Κύπρου ανήκε στο ΥΕΘΑ και όχι στο ναυτικό. Και έτσι το γενικό επιτελείο ναυτικού δεν γνώριζε τίποτε για το πραξικόπημα. «…το οποίο για μένα ήταν απαράδεκτη ενέργεια…» Διατυπώνει την άποψη πως, οι αξιωματικοί του ναυτικού υπάκουσαν στις διαταγές, που πήραν από τη διοίκηση εθνικής φρουράς και συμμετείχαν όπως όλοι οι αξιωματικοί της Εθνοφρουράς στις επιχειρήσεις κατά του Μακαρίου. Ανεξάρτητα εάν πίστευαν, ότι είναι σωστό ή λάθος. Τονίζει πως η ΝΔΚ δεν ενημέρωσε το ΓΕΝ για το πραξικόπημα, γιατί φοβούνταν ότι είχαν σχέσεις με Αμερικάνους και έτσι θα διαρρεύσει η πληροφορία, ότι θα γίνει το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου. Αυτό σημαίνει πως δεν πιστεύει, ότι οι Αμερικανοί γνώριζαν και πολύ περισσότερο πως είχαν συμμετάσχει στη σχεδίαση του πραξικοπήματος. Αποκαλύπτει πως στις 14 Ιούλη την ημέρα του πραξικοπήματος πήγε σε δεξίωση στη γαλλική πρεσβεία, όπου οι ακόλουθοι και διπλωμάτες, ήταν οι περισσότεροι ουδέτεροι, εκτός ενός Ρώσου συνταγματάρχου, ο οποίος μίλησε εκνευρισμένος. Οι δε Αμερικάνοι δεν είχαν πάει στη δεξίωση, και εμφανίστηκαν προς το τέλος όλοι χαρούμενοι.. Δε διστάζει να στιγματίσει τη στροφή του Αραπάκη ο οποίος «… απλώς λόγω ότι ήξερε αγγλικά ευρέθηκε με τους Αμερικάνους……ο Μπονάνος μαζί με τον Αραπάκη συνέπραξαν…» Αποδίδει ευθύνες στη Νέα Δημοκρατία διότι μεταπολιτευτικά δικαίωσε τους αρχηγούς αυτούς και τους ονόμασε και επίτιμους. Αποδίδει την απομάκρυνσή του ακριβώς στο ότι, εκδηλώθηκε εναντίον τους «… γιατί είπα στον Μπονάνο και σε αυτούς ότι ΄΄θα έπρεπε να κάνουμε χαρακίρι, και μαζί τους και εγώ που δεν φταίω, θα πάρω ένα αυτόματο και θα καθαρίζω΄΄…». Κάνει έρευνα ο Νικολόπουλος και μαθαίνει ότι, διαβεβαίωναν την ελληνική πλευρά πως μετά την εισβολή θα πάνε στη Γενεύη και θα πάρουνε οι Τούρκοι μια βάση και το υπόλοιπο νησί θα ενωθεί με την Ελλάδα. Μεταφέρει στη συνέντευξη διάλογο που είχε με τον Μπονάνο και ο τελευταίος αφήνει να καταλάβει, πως ήταν όλα συμφωνημένα. Αφού του λέει ωμά πως κατά λάθος χτύπησαν οι Τούρκοι ελληνικές τορπιλακάτους και την ΕΛΔΥΚ. Αναφέρει στον Αραπάκη πως ο Μπονάνος του μιλάει ως Τούρκος στρατηγός και εκείνος αδιαφόρησε. «… Δηλαδή, εάν δεν τους πεις προδότες, τους λες βλάκες….Στράβωσε το πράγμα… οι Τούρκοι και οποιοσδήποτε Τούρκος λέει “μακάριοι οι κατέχοντες”…. Άρχισαν οι συνομιλίες και μετά κατέλαβαν και το υπόλοιπο της Κύπρου επί κυβερνήσεως Καραμανλή…». Δεν είναι υπονοούμενο αλλά ευθεία βολή για ευθύνη των πολιτικών, η αναφορά του στο ότι ο ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ έγινε επί Καραμανλή.
Από τις αναφορές των στρατιωτικών στο Κυπριακό κατά τις συνεντεύξεις τους επισημαίνονται τα εξής:
• Σχεδόν όλοι λένε καθαρά πως, τα στελέχη των ΕΔ δεν συμπαθούσαν τον Μακάριο, τον θεωρούσαν ανθενωτικό σε αντίθεση με το Γρίβα. Και η συμπάθεια δεν είχε να κάνει με πρόσωπα, αλλά με το ότι ο ένας ήταν υπέρ και ο άλλος ενάντιος της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα.
• Κανείς δεν βρέθηκε να μιλήσει θετικά για την ηγεσία των ΕΔ τις ημέρες του πραξικοπήματος και εισβολής των Τούρκων. Ιδιαίτερα επιθετικοί είναι όσοι πίστευαν στην ΄΄επανάσταση΄΄.
• Μερικοί είναι πεισμένοι (Νικολόπουλος) πως, ήταν προσχεδιασμένη η εισβολή με σύμφωνη γνώμη της ηγεσίας ώστε, να καταλάβουν μια περιοχή για βάση οι Τούρκοι και η υπόλοιπη Κύπρος να ενωθεί με την Ελλάδα.
• Η αναφορά του Νικολόπουλου στον Μπονάνο και ο διάλογος μαζί του είναι τοποθέτηση και στοιχείο ενδεικτικό. Ο Μπονάνος γνώριζε για την εισβολή των Τούρκων. Απλά οι Τούρκοι προχώρησαν (αφήνει να εννοηθεί ο Νικολόπουλος πως πίστευε ο Μπονάνος) πολύ περισσότερο από ότι είχε συμφωνηθεί.
• Θεωρούν προδότες την στρατιωτική ηγεσία (Γαλατσάνο, Αραπάκη, Μπονάνο, Παπανικολάου). Θεωρούν όμως πως και η πολιτική ηγεσία της μεταπολίτευσης έχει ευθύνες, γιατί δεν άφησε να πολεμήσει η Ελλάδα.
• Ο Ιωαννίδης χάνει τους θαυμαστές και υποστηρικτές του, που ήταν και οι πιο θερμοί οπαδοί της ένωσης. Δεν τον χρεώνουν με προδοσία αλλά με ΄΄βλακεία΄΄.
• Τα στελέχη των ΕΔ και ο στρατός γενικότερα δεν είχαν και μεγάλη διάθεση για πόλεμο. Η επιστράτευση ήταν ΄΄μπάχαλο΄΄.
• Συναντάμε για πρώτη φορά και τους ΄΄εβραίους και μασόνους΄΄ να θεωρούνται ως παράγοντες στην όλη κατάσταση (ο Ιωαννίδης φέρεται να συνεργάζεται και με εβραίους και ο Μακάριος ήταν αρχιμασόνος). Δεν είναι τυχαίο πως την αντίθεση με αυτές τις δύο κατηγορίες ανθρώπων, και την αρχαιολατρία τα βρίσκουμε να συνυπάρχουν στα ίδια πρόσωπα. Παράλληλα με έντονο εθνικισμό, και σωβινισμό.
• Όλοι οι συνεργαζόμενοι με τη χούντα γνώριζαν πως, στην Κύπρο ετοιμάζεται πραξικόπημα. Ο Σταματελόπουλος έχει επαφές με τον Αμερικανό πρέσβη.

Ο Πάτροκλος Σταύρου παρεμβαίνει σε εκδήλωση με θέμα «ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ» στην Αθήνα στις 15 Νοεμβρίου 2002 (και κύριους ομιλητές τους Τσοβόλα, Στοφορόπουλο και Ευρυβιάδη). Μεταξύ των άλλων κατέθεσε πως όταν έγινε το πραξικόπημα, μια ομάδα ανδρών βάδισε κατά της Κυρήνειας και ο επικεφαλής αξιωματικός εξ Ελλάδος, «…χουντικός έχω το όνομά του …» διέταξε τον οδηγό άρματος να ρίξει με το πυροβόλο του κατά της Κυρήνειας. Εκείνος αρνήθηκε. «…Πάνω στη Μητρόπολη της Κυρήνειας; Τη Μητρόπολη; Όχι….» Ο Σταύρου περιγράφει πως τον εκτέλεσε με μια σφαίρα στο κεφάλι και η βολή του άρματος έγινε από άλλους. Ο επικεφαλής αξιωματικός θα λάβει ως ηθική αμοιβή τον πολεμικό σταυρό, λέει ο Σταύρου, εννοώντας την υπόθεση απονομής μεταλλίων που ήδη καταγράφτηκε. «…Ελπίζω να το μάθει ο κύριος Παπαντωνίου και αυτό. Έχω κατάλογο γι’ αυτά…».
Έπρεπε να αρχίσουν ανακρίσεις και να τιμωρηθούν όποιοι εγκλημάτησαν. Να ξεκαθαρίσει και να μάθει όλος ο κόσμος εάν:
• Στη Γενεύη αποφασίσθηκε από την ελληνική και κυπριακή αντιπροσωπεία (όπως παραδέχθηκε ο Κληρίδης στις 16-8-1974)«…όπως μη υπογραφεί συμφωνία, αλλά οι Τούρκοι να καταλάβουν μόνοι τους την γραμμή Γκιουνές…» εξ ου και οι απανωτές συμπτύξεις των Ελλήνων χωρίς μάχη και η εγκατάλειψη της Αμμοχώστου.
• Πλοίο που αναχώρησε από Χάιφα με 1200 Κύπριους εθελοντές «…εμποδίστηκε από δύο αντιτορπιλικά του αγγλικού στόλου…»
• Ο διοικητής των βρετανικών δυνάμεων Κύπρου ειδοποίησε το ΓΕΑ την επομένη της πτήσης των ελληνικών μεταγωγικών αεροπλάνων στην Κύπρο, πως εάν επαναληφθούν τέτοιες πτήσεις «…τα αεροσκάφη της ελληνικής αεροπορίας θα αναχαιτίζονται υπό των βρετανικών…»
• Ερωτώμενος από τον Ετσεβίτ (και γιατί;) ο Κίσινγκερ, τί να κάνουν με το ελληνικό αρματαγωγό που πήγαινε Κύπρο για αλλαγή της ΕΛΔΥΚ (υπό τον Χανδρινό κυβερνήτη που βοήθησε, βομβαρδίζοντας τους Τ/Κ στην Κυρήνεια), «…πήρε την απάντηση να το βυθίσουν…»
• Αμερικανικά αεροπλάνα περιπολούσαν μεταξύ Κρήτης και Τουρκίας τις ώρες που βομβαρδιζόταν η Κύπρος. Με εμφανή αποστολή τον αποκλεισμό της περιοχής των επιχειρήσεων από πιθανή ελληνική αεροπορική ή άλλη επέμβαση. Υπήρξε εμπλοκή δύο ελληνικών αεροσκαφών F-5 «…μετά ζεύγους F-4 του 6ου στόλου εις περιοχήν Μήλου, ο ημέτερος σχηματισμός ευρεθείς εις πλεονεκτικήν θέσιν ητήσατο άδειαν βολής …πλην όμως τούτο δεν ενεκρίθη…». (έκθεση του ταξιάρχου Σεμερτζάκη και κατάθεσή του στην επιτροπή,
• Το βρετανικό ελικοπτεροφόρο ΄΄ΕΡΜΗΣ΄΄ «…ευρίσκετο περί την 22.00 εγγύς των ακτών της ΚΥΡΗΝΕΙΑΣ …κύρια αποβατική προσπάθεια των Τούρκων …και εκ τηλεπικοινωνιακής υποκλοπής εξήχθη ότι τούτο συνεργάζετο μετά των Τούρκων…». (έκθεση ταξίαρχου Σεμερτζάκη από ΚΑΠΠΟ σ.78)

Εάν αυτά αληθεύουν, εξηγείται γιατί δεν ανοίγουν το φάκελο της Κύπρου. Όλα γίνονταν υπό τον έλεγχο και την σύμπραξη Αμερικανών και Βρετανών. Είχαν σχεδιαστεί από τον Ιωαννίδη και τους δικούς του, με παράλληλη σχεδίαση του Ετσεβίτ και του επιτελείου του. Με μεσολαβητές /συντονιστές/ εγγυητές τον Κίσινγκερ και το δικό του επιτελείο και με τους Βρετανούς από δίπλα. Μια σχεδίαση (συνωμοσία) την οποία επέκτειναν οι Τούρκοι με την έγκριση του Κίσινγκερ. Την οποία σχεδίαση πρέπει να έμαθαν Καραμανλής- Αβέρωφ-Κληρίδης. Ο Αβέρωφ γνώριζε και από πριν για το πραξικόπημα. Εξ άλλου τον ενημέρωσε δείχνοντάς του το σχετικό τηλεγράφημα ο Τάσκα, Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, ώστε να ειδοποιήσει τον Μακάριο και δεν το ‘κανε.
Όλοι βλέπουν τον Μακάριο ως εμπόδιο στα σχέδιά τους. Προκύπτει καθαρά και από τα γεγονότα αλλά και από τα γραπτά στοιχεία.
Οι Αμερικανοί, οι Βρετανοί και οι Τούρκοι έκαναν αυτό που τους συνέφερε. Και οι υπηρεσίες του ΝΑΤΟ συνέπραξαν. Σταδιακά έρχονται στη δημοσιότητα και έγγραφα και τηλεγραφήματα που στάλθηκαν τις ημέρες εκείνες από την πλευρά του Κίσινγκερ και του Joseph Luns του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ.
Τα στελέχη των ΕΔ που αποτελούσαν και στήριζαν το καθεστώς των Αθηνών, έκαναν αυτό, που τους έπεισαν να κάνουν οι υπόλοιποι. Ενδιαφέρει εάν αυτή ήταν η πρόθεσή τους, μόνο για ερμηνεία συμπεριφορών. Το ότι δεν γνώριζαν πως στην πραγματικότητα εργάζονται για ξένα συμφέροντα, όταν διαπραγματεύονται κυπριακά εδάφη για παράδοσή τους, με αντάλλαγμα δήθεν ένωση, σημαίνει πως στερούνται στοιχειώδους ευστροφίας και γνώσης της ιστορίας.
Τις ίδιες ώρες που μαχητές Έλληνες και Κύπριοι σκοτώνονταν, και άλλοι απέξω προσπαθούσαν να φτάσουν και να πολεμήσουν στο νησί, ο Ιωαννίδης και κάποιοι αξιωματικοί του ΑΕΔ και η ηγεσία των ΕΔ έλεγαν στους βομβαρδιζόμενους στην Κύπρο, ΄΄συγκρατηθείτε΄΄. Η γενιά αυτή των στελεχών των ΕΔ που εξετάζουμε, εμφανίζει περισσότερους δειλούς και με εύκαμπτη συνείδηση, απ’ ότι όλες οι προηγούμενες στο σύγχρονο ελληνικό κράτος. Και ο λόγος είναι η κουλτούρα, που τους καλλιεργήθηκε. Η στρεβλή πεποίθηση περί πατριωτισμού και εθνικών συμφερόντων. Η προπαγάνδα που μπόλιασε το μυαλό τους με την κυρίαρχη άποψη, πως τα συμφέροντα του ελληνικού έθνους είναι ταυτισμένα με του ΝΑΤΟ, άρα αποδέχτηκαν το ΄΄δώστε κάτι απ’ την Κύπρο στους Τούρκους, ώστε να πάρει και η Ελλάδα την υπόλοιπη και να μπει έτσι ολόκληρη στη συμμαχία΄΄! Δεν λάβαιναν καθόλου υπόψη τους πως είναι κυρίαρχο κράτος.
Έτσι γίνεται πιο κατανοητή η ΄΄ανάγκη΄΄ για το πραξικόπημα του 1967, όπως και το άλλο κατά του Μακαρίου.
Πρέπει η δικαιοσύνη να εξετάσει όλους αυτούς, που εμπλέκονται στην κυπριακή υπόθεση πριν πεθάνουν. Ώστε να απονεμηθεί δικαιοσύνη και να αποκαλυφθεί η αλήθεια ολόκληρη με δικαστικές αποφάσεις.
Άντ’ αυτού έβαλαν μπροστά τη διαδικασία απονομής μεταλλίων/ παρασήμων. Ήταν αμελέτητη η κίνηση για απονομή ηθικών αμοιβών έτσι όπως ξεκίνησε. Ανεξάρτητα από το ότι οι νεκροί μαχητές που πολέμησαν τον εισβολέα πρέπει να γίνουν και ευρύτερα γνωστοί. Ό,τι αμοιβές και να ‘διναν σε πραξικοπηματίες κατά του Μακαρίου, που πολέμησαν και τους Τούρκους (εκεί είναι το θέμα) δεν ισοφαρίζουν τις δύο πράξεις.
Τα ΜΜΕ κάλυψαν, όπως όφειλαν το θέμα, απομένει να τιμηθούν τελικά όποιοι πολέμησαν και πρόσφεραν τη ζωή τους. Γιατί ο διαχωρισμός είναι εύκολος στους νεκρούς (989 οι νεκροί Κύπριοι και εξ Ελλάδος στο πραξικόπημα και την εισβολή, εκτός των αγνοουμένων. Στο πραξικόπημα 98, οι πέντε απ’ αυτούς εξ Ελλάδος. Στην εισβολή 894, οι 795 Ελληνοκύπριοι, οι 99 Ελλαδίτες.) Το πρόβλημα είναι με τους ζωντανούς, απ’ τους οποίους όσοι συμμετείχαν στο πραξικόπημα και πολέμησαν στη συνέχεια τους Τούρκους εισβολείς, αισθάνονται διπλά υπερήφανοι εάν είναι απ’ τους αμετανόητους οπαδούς της 21ης Απριλίου 1967.

 

(Η επόμενη ανάρτηση για το Κυπριακό θα αφορά τις συνομιλίες της ντροπής στη Γενεύη μεταξύ Ελλήνων, Τούρκων και Κυπρίων)

Το Πολεμικό Ναυτικό στο πραξικόπημα στην Κύπρο το 1974

Ιουλίου 13, 2014

Το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου εκδηλώνεται με την εφαρμογή του σχεδίου ΗΦΑΙΣΤΟΣ 74. Το σχέδιο εσωτερικής ασφαλείας στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου στην Κύπρο, είναι συνώνυμο με άλλο που ίσχυε για την Ελλάδα και καλείται ΗΦΑΙΣΤΟΣ . Αναφέρθηκε και σε συνεδρίαση δικαστηρίου στις 18-3-1987 της μήνυσης υποστρατήγου Χ.Χίου κατά δημοσιογράφου Γ.Μαύρου και Α.Τεγόπουλου για δημοσίευμα της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ.
Όλες οι οδηγίες και οι διαταγές στο πραξικόπημα αυτό ήταν προφορικές, πλην του τμήματος που αφορούσε τη διοικητική μέριμνα, το οποίο και εκδόθηκε γραπτά. Δηλαδή οδηγίες για τροφοδοσία κάθε είδους , μεταφορές, περίθαλψη ασθενών, ομαδική ταφή νεκρών (χωριστά χριστιανών και μουσουλμάνων) κ.ο.κ. Το φαινόμενο που παρατηρήθηκε (ενδεικτικό του μίσους που χώριζε), ήταν η ταφή των μακαριακών εκτός νεκροταφείων. Σε ομαδικούς τάφους μαζί με τραυματισμένους, εάν αληθεύει η ανατριχιαστική περιγραφή στη μήνυση του Άρη Χατζηπαναγιώτου κατά των συντελεστών του πραξικοπήματος.
Στην ίδια μήνυση περιγράφονται και οι δραστηριότητες στελεχών του ναυτικού και κύρια με βαριές κατηγορίες κατά του αντιπλοιάρχου Παπαγιάννη και άλλων. Αναφέρεται και σε όνομα ΄΄Πσωμάκη΄΄ που ως υποδιοικητής ναυτικής βάσης Κυρήνειας διέταξε την σύλληψη και εγκλεισμό πολιτών στο φρούριο της πόλης ακόμα και ενώ βομβαρδιζόταν από τους Τούρκους. Μάλλον πρόκειται για τον υποπλοίαρχο Τσομάκη που θυσιάστηκε στη συνέχεια σε απενοημένο πλην ηρωικό διάβημα κατά του τουρκικού στόλου.
Ο αντιπλοίαρχος Ανέστης Παπαδάκης διοικητής στη Ναυτική Βάση Χρυσούλη στην Κύπρο, σε αναφορά του μετά τη μεταπολίτευση καταγράφει το πρώτο από μια σειρά σημάτων που εκδόθηκαν στη διάρκεια του πραξικοπήματος. Το σήμα αυτό περιλαμβάνει τις πρώτες οδηγίες του ναυτικού διοικητή Κύπρου αντιπλοίαρχου Παπαγιάννη με την έναρξη του πραξικοπήματος, με τελευταία εντολή «…ΟΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΤΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΝ ΠΑΤΑΞΕΤΕ ΑΥΤΗΝ ΔΙΑ ΤΩΝ ΟΠΛΩΝ…»
Η εμπλοκή του ναυτικού ξεκίνησε την Τρίτη 9 Ιουλίου 1974. Ο Παπαγιάννης θα πρέπει να πήγε κατ’ ευθείαν στους υφισταμένους του του ναυτικού, μετά τη σύσκεψη της ίδιας ημέρας, όπου ρυθμίσθηκαν λεπτομέρειες του πραξικοπήματος υπό τον Γεωργίτση (Διοικητή ΓΕΕΦ στη θέση Ντενίση που μόλις είχαν ανακαλέσει στην Αθήνα). Στη σύσκεψη είχε πάρει μέρος με τους Κομπόκη (διοικητή καταδρομών, επικεφαλής της επιχείρησης του πραξικοπήματος), Γιαννακόδημο (επιτελάρχη ΓΕΕΦ), Παπαγιάννη Κ. (Υποδιοικητή ΕΛΔΥΚ), Λαμπρινό (διοικητή της 23ης επιλαρχίας μέσων αρμάτων), Κορκόντζελο (διοικητή της 21ης επιλαρχίας αναγνωρίσεως οι οποίος ζήτησε όπως και ο Λαμπρινός, έγκριση γραπτή του Α/ΓΕΣ που δόθηκε από Γαλατσάνο). Αυτή ήταν και η πρώτη σύσκεψη των εκτελεστικών οργάνων του πραξικοπήματος στην Κύπρο. Έτσι παρουσιάζει τη σύσκεψη αυτή το πόρισμα της επιτροπής της Βουλής για το Φάκελο της Κύπρου.
Σύμφωνα με την αναφορά του Παπαδάκη, με την άφιξη το μεσημέρι 9 Ιουλίου στο Μπογάζι του ΝΔΚ (Ναυτικού Διοικητή Κύπρου) αντιπλοίαρχου Παπαγιάννη συγκεντρώθηκαν οι αξιωματικοί των Διοικήσεων ΔΠΑ/ΝΒΧ, ήτοι υποπλοίαρχοι Δούκας Π. (Υποδιοικητής ΝΒΧ), Τσαταλός Ε., Κανδαλέπας Α., Γουλέας Σ., (Τ) Ντάνος Γ. και ανθυποπλοίαρχος (Τ) Αρμενιάκος Γ. Ο Παπαγιάννης ανακοινώνει ότι θα γίνει πραξικόπημα για την ανατροπή του Μακαρίου Κυριακή προς Δευτέρα 14 προς 15 Ιουλίου και ώρα 02.00 και ότι αυτό το γνωρίζουν ο ΑΕΔ στρατηγός Μπονάνος, ο Ιωαννίδης και ένας ακόμα (τους είπε μάλλον για τον Γκιζίκη αλλά δε θυμάται καλά) από δε την Κύπρο ο Διοικητής Καταδρομών Κομπόκης και ο Διοικητής (ή υποδιοικητής) της ΕΛΔΥΚ. Το γεγονός πως δεν αναφέρει και τον Α/ΓΕΝ δεν ξενίζει αφού, όλες οι μονάδες και των τριών όπλων που υπηρετούσαν στην Κύπρο υπάγονταν απευθείας στο ΑΕΔ χωρίς ενδιάμεση σχέση με το όπλο τους.
Ο Παπαδάκης συνεχίζει εξιστορώντας την ενημέρωση του Παπαγιάννη, σύμφωνα με την οποία θα άλλαζαν την Παρασκευή 12/7 ο Α/ΓΕΕΦ αντιστράτηγος Ντενίσης και ο πρεσβευτής Λαγάκος, καθόρισε δε με λεπτομέρειες τι είχε αναλάβει να κάνει το Ναυτικό και τι συγκεκριμένα οι άντρες της βάσης. Εκείνη την ημέρα θα έπρεπε να βγάλουν σε άδεια όλους τους ύποπτους ανεξάρτητα από βαθμό, θα έστελναν σταδιακά ένα ή δύο φορτηγά αυτοκίνητα με οπλισμένους στο στρατόπεδο της 31ης Μοίρας καταδρομών στη Λευκωσία, στη βάση θα άφηναν ελάχιστους κλπ. Τους διαβεβαίωσε δε ότι από τους Τούρκους δεν κινδυνεύουν επομένως «(…) Με τις τορπιλακάτους να παύσητε να ασχολείσθε και μην ενδιαφερθείτε…».
Η διαταγή δείχνει εκτός των άλλων, πως είχαν διαβεβαιώσεις, ότι οι Τούρκοι δε θα επέμβουν. Οι οδηγίες του Παπαγιάννη περιλαμβάνουν και παροτρύνσεις, να εκτελούν όποιον φέρει αντίσταση είτε από ναύτες ή από αστυνομικούς ώστε «…να πετύχη ο ιερός σκοπός μας, διότι η Ελλάς κινδυνεύει να γίνη Κούβα της Μεσογείου, να γίνη σφαγή. Τον Μακάριον θα τον σκοτώσωμεν και θα τον βάλωμε σ’ ένα τσουβάλι διά να τον στείλωμεν εις το Μπογάζι όπου, θα τον φουντάρουμε ρίχνοντας και μια βόμβα βάθους…».
Δεν έφτανε όμως η προφορική ενημέρωση και ο Παπαγιάννης (πάντοτε κατά τον Παπαδάκη) ζήτησε και του έφεραν έναν κλειστό φάκελο που φυλασσόταν στο γραφείο επιχειρήσεων και όπου ήταν γραμμένες «…αι αποστολαί συλλήψεων, που θα ανετίθεντο εις ένα έκαστον εξ ημών πλαισιούμενον υπό μικράς ομάδος Υπαξ/κών και ναυτών (…)». Δεν είναι δύσκολο να εξηγηθεί η ύπαρξη τέτοιου φακέλου πριν την 9-7-74 που είναι η ημέρα που ο Παπαγιάννης συμμετέχει στη σύσκεψη υπό τον Γεωργίτση και μοιράζονται τις αποστολές.
Ειδικά για τις συλλήψεις θα υπήρχε πάγιος πίνακας που ενημερωνόταν κατά διαστήματα, ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη σχεδίαση του πραξικοπήματος που υλοποιήθηκε από 15 Ιουλίου. Εκτός αυτού όμως, ο Παπαγιάννης μιλούσε για ανατροπή του Μακαρίου από τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου, δηλαδή από την ίδια περίοδο που ο Ιωαννίδης με τον Γκιζίκη και Μπονάνο την αποφασίζουν. Επομένως οι κορυφαίοι εκτελεστές του πραξικοπήματος είχαν ενημερωθεί. Και είχαν σχεδιάσει τουλάχιστον ποιους θα συλλάβουν, ώστε να υπάρχει στο γραφείο επιχειρήσεων, και όπου αλλού χρειαζόταν, φάκελος κλειστός με πίνακα των προς σύλληψη. Πώς να δεχθεί κανείς ότι δεν ήταν ενήμεροι οι Α/ΓΕΝ Αραπάκης και Α/ΓΕΑ Παπανικολάου, όταν ο αντιπλοίαρχος Παπαγιάννης (αλλά και ο αντιπλοίαρχος Νικολόπουλος του ΓΕΝ/Α2) το γνώριζε; Έτσι ισχυρίζονται ο τότε Α/ΓΕΝ όπως και ο Α/ΓΕΑ και παρασύρουν και την επιτροπή της βουλής, που δεν τους περιλαμβάνει στους από μακρού ενημερωμένους.
Ο Παπαδάκης προβάλλει αντιρρήσεις λέγοντας πως, το Ναυτικό δεν μπορεί ν’ αναλάβει τέτοιες αποστολές, «..διότι ούτε εγκληματίαι είμεθα, ούτε συλλήψεις γνωρίζομεν να κάνωμεν, ούτε και διά εκ συστάδην μάχας είμεθα εκπαιδευμένοι, πολλοί δε αγνοούν και την καλήν χρήσιν των όπλων…» και δεν μπορεί να διατάξει το προσωπικό του. Επομένως εκφράζει αδυναμία να απαντήσουν αμέσως. Ο Παπαγιάννης οργίζεται και ρωτάει, αν έχει κανείς άλλος αντίρρηση.
Ο Τσαταλός και ο Κανδαλέπας απάντησαν πως δεν πρόκειται «..επουδενί…» να συμμετέχουν, ο Δούκας έφερε παρόμοιες αντιρρήσεις με του Παπαδάκη, ο Αρμενιάκος που ήταν και ο μικρότερος σε βαθμό και ηλικία «…υπό το φάσμα της σκληρότητος του Κ. Παπαγιάννη, νομίζω ότι έκλινε καταφατικώς την κεφαλήν, ο δε Ντάνος αναντιρρήτως συνεφώνησεν…». Στους έξη οι δύο συμφώνησαν, οι δύο αρνήθηκαν καθαρά και δύο έφεραν αντιρρήσεις.
Ο Παπαγιάννης διώχνει από τη σύσκεψη τους Τσαταλό και Κανδαλέπα και δείχνει στους υπόλοιπους τα σημειώματα με τα διαγράμματα των κατοικιών, εκείνων που είχαν προγραμματίσει να συλλάβουν. Σ’ αυτή τη σύσκεψη έρχεται και ο Γουλέας καθυστερημένος και τον κάλεσε να του δείξει και τη δική του αποστολή.
Εντύπωση προκαλεί η βεβαιότητα του Παπαγιάννη, πως κανείς δεν πρόκειται να προβεί σε αποκάλυψη στην Κύπρο ή και αλλού, για το επικείμενο πραξικόπημα. Ως μόνος λόγος γι’ αυτήν τη βεβαιότητα διαφαίνεται η τρομοκρατία, που ασκούσε και το ότι η επιχείρηση ήταν σχεδιασμένη και είχε την κάλυψη της ΄΄επίσημης΄΄ εξουσίας στην Ελλάδα, επομένως θεωρείτο ΄΄νόμιμη΄΄.
Αυτή ήταν η ενημερωτική σύσκεψη για το πραξικόπημα υπό τον Παπαγιάννη, όπως την περιγράφει ο Παπαδάκης. Πιο κάτω στο πόρισμά του ο Μεταλληνός διευκρινίζει ότι, ο Παπαγιάννης από τον Απρίλιο ακόμη ανέφερε συγκεκριμένα περί πραξικοπήματος και εν συνεχεία διέταξε να βάλουν πολυβόλα ΄΄browning΄΄ σε δύο οχήματα. Ο Παπαδάκης όμως δεν ήταν μόνο με τον Παπαγιάννη οργισμένος, αλλά και με τον πλωτάρχη Παπαργύρη, που βοηθούσε τον ΝΔΚ στην άσκηση της διοίκησης. Εκφράζεται απαξιωτικά για αυτόν τον αξιωματικό «…περί του ποιού του δεν ήθελον ν’ αναφερθώ, διότι είναι τόσον χαμηλόν δι’ Αξιωματικόν …».
Την άλλη ημέρα το πρωί καταλήγουν στο να καλέσουν το διοικητή, και να του ζητήσουν γραπτή διαταγή του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας ή του τότε Πρωθυπουργού Ανδρουτσόπουλου, διευκρινίζοντας πως δεν θεωρούν την κίνηση αυτή ως αποδοχή, αλλά για να διαπιστώσουν από πού ξεκινούσε η υπόθεση. Τα πραξικοπήματα είναι έξω από τη λογική των ενόπλων συγκρούσεων του ναυτικού. Ακόμα και στον Β΄ πόλεμο και στον εμφύλιο, το ναυτικό δεν είχε απέναντί του ενόπλους, δεν έβλεπε τον αντίπαλο.
Ο Παπαγιάννης καταφτάνει την ίδια μέρα το απόγευμα και τελικά τους λέει, ότι το πραξικόπημα ματαιώθηκε, απειλεί όμως με θάνατο, εάν κάποιος τηλεφωνήσει και μιλήσει για ότι έγινε. Ο αξιωματικός αυτός απειλεί και διατάσσει γενικώς εκκαθαρίσεις και θανατώσεις, όποιων φέρουν αντίσταση, όποιων μιλήσουν κ.ο.κ.. Αργότερα παρακαλούσε έντρομος να τον πάρουν γρήγορα από το νησί, γιατί εκτός όλων όσων είχε κάνει, χτύπησε και έναν Κύπριο αστυνομικό. Ο τελευταίος έψαχνε φαίνεται να τον βρει. Αυτά συμβαίνουν την Τετάρτη 10 Ιουλίου και οι επόμενες ημέρες μέχρι την Κυριακή περνούν άπρακτες.
Δευτέρα πρωί εκδηλώνεται το πραξικόπημα. Κανείς από όσους γνωρίζουν για το εγχείρημα, δεν προέβη στο διάστημα αυτό σε κάποια ενέργεια, για ενημέρωση προς την πλευρά της Κυβέρνησης της Κύπρου ή ακόμα και με ερωτήματα προς την ηγεσία του ναυτικού. Προφανώς η τρομοκρατία είχε τα αποτελέσματά της. Με βάση το πόρισμα, στην Κύπρο υπηρετούσαν τότε πλην των Ναυτοδιόπων Ε/Ε και Ε/Κ είκοσι τρεις (23) Αξιωματικοί και εβδομήντα (70) Υπαξιωματικοί.
Ο Μεταλληνός ξεκαθαρίζει απαρχής πως αποδέχθηκαν τις εντολές του Διοικητού ΝΔΚ, οι πλωτάρχης (Τ) Παπαργύρης Γ., υποπλοίαρχος Ταβλαρίδης Σ. και ανθυποπλοίαρχος (Τ) Αρμενιάκος Γ.. Ο υποπλοίαρχος Ντάνος ναι μεν συμφώνησε να συμμετάσχει «ως στρατιωτικός», πλην δεν επιθυμεί να προβή προσωπικά σε συλλήψεις. Οι λοιποί αξ/κοί, νεαροί σημαιοφόροι ΣΕΑ/Μ δεν ενημερώθηκαν, δεν ερωτήθηκαν βεβαίως και έπραξαν «…μοιραίως και μηχανικώς, ό,τι διετάχθησαν …». Αυτή ακριβώς η έκφραση ΄΄μοιραίως και μηχανικώς΄΄ αποδίδει τυφλή υπακοή. Αποδεικνύει την επιδίωξη και επιτυχία του συστήματος εκπαίδευσης στις ΕΔ. Να πλάθει όργανα που ενεργούν σύμφωνα με τις διαταγές ΄΄μηχανικά΄΄.
Το ίδιο συνέβη και με τους υπόλοιπους υπαξιωματικούς, από τους οποίους όμως ξεχωρίζει με ιδιαίτερη δραστηριότητα στα σπίτια δύο πλουσίων Κυπρίων (του Αζίνα και του Χρήστου Θεοδώτου) ο ανθυπασπιστής Η/Ν Γ. Οικονομίδης. Η ΕΔΕ στρέφεται κατά των : Αντιπλοιάρχου Γ. Παπαγιάννη, πλωτάρχη (Τ) Γ. Παπαργύρη, υποπλοιάρχου Σ. Ταβλαρίδη, υποπλοιάρχου (Τ) Γ. Ντάνου, ανθυποπλοιάρχου (Τ) Γ. Αρμενιάκου, ανθυπασπιστή (Τεχ/Λεβ) Ι. Αγιασοφίτη, ανθυπασπιστή (Τηλ.) Γ. Βασιάδη, αρχικελευστών (Τεχ/Τορπ) Σ. Σαμοΐλη, (Τεχ/Λεβ) Γ. Σαγιά, (Η/Ν) Γ. Οικονομίδη και κελευστή στρ. (Ρ/Ε) Σ. Καββαδία.
Ήδη από την αναφορά Παπαδάκη γνωρίζουμε τι έγινε μέχρι την ώρα της εκδήλωσης του πραξικοπήματος, πράγμα που επιβεβαιώνει και ο Μεταλληνός με το πόρισμά του. Απ’ αυτό προκύπτει πως μυήθηκε έγκαιρα και συνέπραξε με θέρμη ο ανθ/στής (Λεβ) Αγιασοφίτης Ιωάν. στον οποίο ο Ντάνος έδωσε και ένα κυνηγετικό όπλο από τα ΄΄λάφυρα΄΄ του πραξικοπήματος που είχε παραδώσει ο Παπαγιάννης «για να τα δώσει στα παιδιά».
Ο Μεταλληνός δεν θεωρεί (με βάση τα τότε ισχύοντα κατά το Σύνταγμα και τους Νόμους) παράνομη τη συμμετοχή στο πραξικόπημα εκείνων, που εκτελούσαν διαταγές, εφόσον μάλιστα δεν είχαν και έντονη δράση. Το γεγονός ότι ήταν υπαξιωματικοί – άρα εκτελεστικά όργανα – τους απαλλάσσει κατ’ αυτόν, ανεξάρτητα από το ότι ήταν ενήλικες και ήξεραν τι έκαναν. Δέχθηκαν όμως και αυτοί «δώρα» κατ’ επιλογήν από τον Παπαγιάννη. Τα «δώρα», ήταν «λάφυρα» από το σπίτι του Αζίνα, όπου πήγαν να ερευνήσουν με επικεφαλής τον Παπαγιάννη.
Στην ιστορία αυτής της έρευνας κεντρική θέση κατέχει μια βαλίτσα μεγάλης αξίας, γεμάτη χαρτονομίσματα, που περιφέρει ο ΝΔΚ μέχρι να την παραδώσει στο ΑΓΕΕΦ. Επιφυλάξεις εκφράζει στο πόρισμα ο Μεταλληνός για τις προθέσεις του κομιστή της βαλίτσας. Το πραξικόπημα είχε και αυτές τις πλευρές, που το χρωματίζουν ακόμα περισσότερο. Στις ακραίες καταστάσεις είναι, που έρχεται στην επιφάνεια η δομή της προσωπικότητας και των στρατιωτικών. Εκεί εμφανίζονται τα αποτελέσματα της κυρίαρχης ιδεολογίας, της προπαγάνδας, του τρόπου μόρφωσης και εκπαίδευσης και οι επιπτώσεις τους στους πλέον ευάλωτους. Δεν είναι τυχαίο πως γίνονταν έρευνες κατ’ επιλογήν σε σπίτια πλουσίων, «… αζημίως ως φαίνεται διά τινας εξ αυτών…». Δεν επαρκεί η ερμηνεία, πως ο Αζίνας ήταν προσωπικός φίλος του Μακαρίου.
Στις αποστολές των συλλήψεων περιλαμβάνονται, εκτός του Κληρίδη, ο Λυσσαρίδης, ο Αρχηγός της Κυπριακής Αστυνομίας Αντωνίου, οι αξ/κοί του «Επικουρικού» (φιλομακαριακού Σώματος) Πανταζής και Σαλάπας κ.α. Τελικά οι συλλήψεις δεν υλοποιήθηκαν από το Π.Ν., ίσως γιατί όπως είδαμε, αρνήθηκαν να συμπράξουν οι προγραμματισμένοι γι’ αυτές αξ/κοί.
Η δράση των συμμετασχόντων στο κίνημα Μονάδων και ανδρών του Ναυτικού ήταν η ακόλουθη: Το Π/Π ΛΕΒΕΝΤΗΣ υπό τον Ταβλαρίδη κινείται την παραμονή του πραξικοπήματος, 14 Ιουλίου, από την Αμμόχωστο, με προφορική εντολή του Παπαγιάννη και με κάθε μυστικότητα βρίσκεται έξω από την Πάφο τις πρωινές ώρες της 15ης Ιουλίου.
Στην Κυρήνεια το Φρούριο υπό προσωπικό του Π.Ν. και τον Τσομάκη στην αρχή επικεφαλής, χρησιμοποιήθηκε για εγκλεισμό και φρούρηση συλληφθέντων οπαδών του Μακαρίου. Η φρουρά που θα δεχτεί να φυλακισθούν εκεί οι συλληφθέντες, θα πολεμήσει σε λίγες ημέρες τους Τούρκους, και με επικεφαλής τον αρχικελευστή (Τ/ΠΒ) Γαλιάτσο από 20 μέχρι 23 Ιουλίου θα επιχειρήσει τελικά την έξοδο από το κάστρο της Κερύνειας και θα διασωθεί.
Ο Τσομάκης θα έχει επιστρέψει στην τορπιλάκατο και θα βγει πλησίστιος περιφρονώντας ένα στόλο αντιτορπιλικών. Το μικρό πλοίο θα βυθιστεί αύτανδρο. Την ίδια αντίφαση παρατηρούμε και με τον Ταβλαρίδη, που χτυπάει μακαριακούς ενώ στην εισβολή πολεμάει τους Τούρκους, καταρρίπτοντας και ένα αεροπλάνο. Κάποιοι από τους πραξικοπηματίες στάθηκαν και πολέμησαν με τα ίδια όπλα του πραξικοπήματος και τους Τούρκους. Οι υπόλοιποι προσπαθούσαν να βρουν μέσο για επιστροφή στην Ελλάδα.
Στη Λευκωσία, με την έναρξη του πραξικοπήματος, ο Παπαγιάννης συμμετέχει στην εξουδετέρωση των αστυνομικών που συστεγάζονται στο ίδιο κτήριο. Την ίδια ημέρα το ΛΕΒΕΝΤΗΣ διατάσσεται να καταστρέψει με βολές το Ραδιοφωνικό Σταθμό στην Πάφο απόπου ο Μακάριος εμψύχωνε τον Κυπριακό Λαό. Ο Ταβλαρίδης έπλευσε προς το σημείο που διατάχθηκε, όμως ενώ μέχρι τότε δεν είχε φέρει καμία αντίρρηση στον Παπαγιάννη «… παρά τας πιέσεις διά την εκτέλεσιν των πυρών, ηρνήθη … διαπιστώσας ότι έγκειστα του Ρ/Σ ευρίσκοντο οικίαι…» Εξάλλου περί την 18.30 καταλαμβάνεται η Πάφος από τους πραξικοπηματίες και τότε ο ναυτικός διοικητής Κύπρου συγχαίρει από το ραδιοτηλέφωνο τον Ταβλαρίδη αναφερόμενος στην συμβολή του στη ΄΄νίκη΄΄. Και ο αντιναύαρχος ε.α. Σ. Γουλέας στηρίζει τον Ταβλαρίδη. Δεν γνωρίζουμε τι είπε ο τελευταίος στην επιτροπή της Βουλής που κλήθηκε και κατέθεσε στις 5 και 6 Νοεμβρίου 1986.
Το απόσπασμα που πήγε στην Αμμόχωστο υπό τον Δούκα, επέστρεψε στη ΝΒΧ μετά την επικράτηση του πραξικοπήματος χωρίς ιδιαίτερα συμβάντα. Οι τορπιλάκατοι που είχαν (με το αρχικό σήμα) διαταχθεί να αποκλείσουν τον λιμένα της Αμμοχώστου «(…) ευσχήμως ούτω απομακρυνθέντων και των με ηλιοθεραπείαν ασχοληθέντων Κυβερνητών των, επανέκαμψαν άνευ απευκταίου τινός (…)» Ήταν οι Νο. 2 και 6 υπό τους Κανδαλέπα και Τσαταλό αντίστοιχα, που έχοντας αρνηθεί από την πρώτη στιγμή συμμετοχή στο πραξικόπημα, απομακρύνθηκαν με την αποστολή αυτή, για κάθε ενδεχόμενο. Εξ ου και το «ευσχήμως» του Μεταλληνού. Η αναφορά στην ΄΄ηλιοθεραπεία΄΄ των δύο κυβερνητών από τον διενεργούντα την ΕΔΕ, μόνον ως ειρωνεία μπορεί να εκληφθεί. Χωρίς να σημαίνει πως ο Μεταλλινός εκδήλωσε καμία συμπάθεια προς τους ΄΄πάσχοντες΄΄ υπολοίπους που συμμετείχαν ΄΄αγωνιζόμενοι΄΄ κατά του Μακαρίου. Οι λέξεις όμως σε τέτοια κείμενα έχουν βαρύνουσα σημασία. Δεν θα ήταν έτσι καυστικός ο πλοίαρχος στο πόρισμά του, εάν οι Τσαταλός και Κανδαλέπας, είχαν δραστηριοποιηθεί κατά των πραξικοπηματιών. Αλλά δεν εκθειάζει και την αποφασιστική στάση τους, με την άρνηση να συμπράξουν όπως άλλοι.
Το απόσπασμα των Ντάνου και Αρμενιάκου ανέλαβε τη φρούρηση του Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Καταφέρεται ειδικά του Ντάνου, που ως επικεφαλής της φρουράς του νοσοκομείου φερόταν «…ως ο Ύπατος εν αυτώ Αρμοστής … ήλεγχε τα πάντα … υπερπήδα τα εσκαμμένα…» από 15 – 18 Ιουλίου74, ήλεγχε γιατρούς και διοικητικό προσωπικό, έκανε έρευνες για όπλα, βρήκε και ένα περίστροφο, όπως ο ίδιος καταθέτει, στο σπίτι ενός γιατρού ονόματι Βογιατζή. Διαφωνούσε με ανωτέρους του, όπως διαπιστώθηκε όταν αρνήθηκε να βοηθήσει με τους άνδρες του στην ταφή περισσοτέρων από πενήντα νεκρών. Αργότερα υπαξιωματικός που συνυπηρέτησε υπό τον Ντάνο ανασκεύασε πολλές από τις κατηγορίες εναντίον του.
Ο Παπαργύρης αναπτύσσει δραστηριότητα επικεφαλής τμήματος ανδρών του Π.Ν. και σε συνεργασία με αξ/κούς του Στρατού, καταλαμβάνει το πρωί του πραξικοπήματος τον Τηλεπικοινωνιακό Οργανισμό της Κύπρου (CYTA) στη Λευκωσία. Μαζί του βρίσκονται στο απόσπασμα ο ανθυπασπιστής (Σημ.) Μητρόπουλος Βασίλειος, ο αρχικελευστής (Η/Ν) Οικονομίδης Γεώργιος, δύο επίκουροι σημαιοφόροι και αριθμός ναυτών απ’ τους οποίους ένας Κύπριος ονόματι Μωυσής και άλλος ονόματι Κωνσταντίνου, οδηγός αυτοκινήτου, δύο ακόμα Κύπριοι και άλλοι από την Ελλάδα. Οι αξ/κοί του Στρατού που συνέπραξαν (κατά τον Μεταλλινό) στην κατάληψη της CYTA ήταν οι ταγματάρχες Ε.Ζήδρος και Σ.Γκίνης και ο υπολοχαγός Νικολαΐδης. Αυτήν τη δραστηριότητα ο Γκίνης την παρουσιάζει σε βιογραφικά στοιχεία ως κανονική υπηρεσία κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο.
Ο Μητρόπουλος εγκαταστάθηκε στον πίνακα τηλεφώνων. Ο Μεταλλινός βρίσκει πολύ ενδιαφέρουσα την κατάθεσή του για το πραξικόπημα αλλά και τις μετέπειτα συνδιαλέξεις μεταξύ Αθηνών και Λευκωσίας. Η εκεί τοποθέτηση του Μητρόπουλου ήταν σοβαρή, γιατί από τον πίνακα των τηλεφώνων γνώριζε ποιος με ποιον μιλούσε και τι έλεγαν. Αποκαλύπτει πως ο αντιπλοίαρχος Παπαγιάννης μιλούσε κατά τις ημέρες του πραξικοπήματος, ως και τις επόμενες με τους ευρισκόμενους στο Αρχηγείο Ναυτικού στην Αθήνα, ΔΒΚ αρχιπλοίαρχο Σταμούλη Δ., Διευθυντή 1ου Ε.Γ. αντιπλοίαρχο Γερακίνη Ν. και τον Διευθυντή 2ου Ε.Γ. αντιπλοίαρχο Νικολοπούλου Π. Οι συνδιαλέξεις μεταξύ των άλλων είχαν ως αντικείμενο την απαίτηση του Παπαγιάννη να αποταχθούν ο Παπαδάκης και οι Κανδαλέπας και Τσαταλός. Είναι δυνατόν να μην ενημερωνόταν ο Αραπάκης; Ο Παπαγιάννης στη δική του κατάθεση επισημαίνει, πως ο αρχηγός του ναυτικού του δίνει συγχαρητήρια μέσω του Νικολόπουλου, για την επιτυχία του πραξικοπήματος στις 17 Ιουλίου. Ο Μητρόπουλος καταθέτει επίσης ότι ο Παπαγιάννης πέντε ημέρες μετά την εισβολή ζητούσε τον επαναπατρισμό του καθώς και του Παπαργύρη, διότι δεχόντουσαν απειλές και εάν τους άφηναν ακόμη στην Κύπρο «…θα επέστρεφον μόνον τα πτώματά τους…».
Σημειώνεται εδώ, πως ο Μητρόπουλος κατέθεσε (και ο Μεταλληνός επισημαίνει στο πόρισμά του) ότι, επί σαράντα πέντε ημέρες στη CYTA αξιόλογες συνδιαλέξεις ήταν του Α/ΓΕΕΦ Ταξιάρχου Γεωργίτση και επιτελών του με τον ταξίαρχο Δ. Ιωαννίδη, «όστις συνέχαιρε τούτους και έδωκε την πρωίαν της 16ης Ιουλίου ’74 εντολήν, όπως καταληφθεί ταχέως η Πάφος και οπωσδήποτε μέχρι της νυχτός» εξ ου και η δραστηριότητα του Π/Π ΛΕΒΕΝΤΗΣ με Ταβλαρίδη. Επίσης ο Ταξίαρχος Ιωαννίδης ακούσθηκε από τον Μητρόπουλο να δίνει στις 19 Ιουλίου ’74 την εντολή για μερική επιστράτευση «… και δη από του μεσονυχτίου, ίνα μη πανικοβληθεί ο κόσμος …». Γνωρίζουμε ότι τελικά διατάχθηκε μυστική επιστράτευση (τουλάχιστον στην Αμμόχωστο) πυρήνων και κρίσιμων ειδικοτήτων μόνο στις 18.00 της 19/7, που μετατράπηκε το πρωί της 20/7 σε γενική. Ήταν όμως ήδη αργά.
Οι συνδιαλέξεις του Παπαγιάννη με τους επιτελείς του ΑΝ στην Αθήνα στη διάρκεια του πραξικοπήματος σημαίνουν πως υπήρχε συνεχής ροή πληροφοριών και εντολών μεταξύ των δύο πλευρών. Το αρχηγείο ναυτικού συνέπραττε στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου
Για τη λεηλασία της οικίας Αζίνα έγινε και άλλη ΕΔΕ, από τον αντισυνταγματάρχη Μπούρλο, κατόπιν διαταγής του πρώτου Α/ΓΕΕΦ στη μεταπολίτευση υποστράτηγου Ευθ. Καραγιάννη. Η λεηλασία εν τούτοις και περισσότερο η «μοιρασιά» έρχεται να συμπληρώσει και τις υπόλοιπες πλευρές του χαρακτήρα και των ΄΄επαναστατικών΄΄ προθέσεων των συμμετεχόντων στην επιχείρηση. Ενδεικτική των προθέσεων είναι η σκηνή όπου, βρίσκουν χρήματα σε ένα συρτάρι, τα οποία ο Οικονομίδης εποφθαλμιά απαρχής και οι άνδρες της ομάδας «…επέπεσαν επί του συρταρίου και διήρπασον τα χρήματα…». Το σπίτι του Αζίνα λεηλατήθηκε με αλλεπάλληλα δρομολόγια φορτωμένων αυτοκινήτων και στο τέλος «…η εν λόγω οικία επυρπολήθη (περιέργως καθ’ ημάς) εκ βόμβας κατά Οικονομίδην, ήτις μάλιστα έπεσε εις τον κήπο ΄΄καταστρέψασα και ένα δένδρον΄΄…».
Ο δραστήριος αυτός υπαξιωματικός, ο Οικονομίδης εμφανίζεται και αργότερα πολυπράγμων, πάντα κατά το πόρισμα. Στη μεταπολίτευση διατηρεί στάβλους με άλογα ιπποδρόμου, όπου συνιδιοκτήτης είναι και ο φυγόδικος τότε Ασλανίδης. Ο ίδιος ο Οικονομίδης αποκαλύπτει στον Μεταλλινό, πως είχε συμπράξει ως ΄΄προβοκάτορας΄΄ του ΕΑΤ/ΕΣΑ και συνελήφθη μέσα στο σπίτι του στις 9 Αυγούστου 1972 ο Στάθης Παναγούλης. Το γεγονός αυτό συμβαίνει ένα χρόνο πριν τα γεγονότα στην Κύπρο. Ένας υπαξιωματικός του ναυτικού είναι συνεργάτης του ΕΑΤ/ΕΣΑ, κατεβαίνει στην Κύπρο, συμμετέχει σε λεηλασίες στο πραξικόπημα, επανέρχεται στην Ελλάδα με τη μεταπολίτευση και διατηρεί και άλογα στον ιππόδρομο με τον Ασλανίδη. Ο Οικονομίδης αντιπροσωπεύει τη μικρή εκείνη κατηγορία στελεχών, όχι τόσο του ναυτικού όσο των συνεργατών των ειδικών υπηρεσιών καταστολής του καθεστώτος όπως η ΕΣΑ. Αυτούς τους ανθρώπους το σύστημα τους χρησιμοποιούσε όπως τον Οικονομίδη, και τους αντάμειβε με διάφορους τρόπους όπως, άδειες για μικρές προσοδοφόρες επιχειρήσεις κ.ο.κ. Δεν έχει ερευνηθεί αυτή η κατηγορία των συνεργατών της χούντας.
Τέλος στο πόρισμα επισημαίνεται ότι, κατά τον Απρίλιο του 1974 είχαν μεταβεί υπηρεσιακά στην Κύπρο ο τότε ΔΒΚ/ΑΝ αρχιπλοίαρχος Σταμούλης και ο αρχιπλοίαρχος (Μ) Μιμηκόπουλος. Ο Σταμούλης μίλησε στους υπαξιωματικούς στη ΝΒΧ και έδωσε αφειδώς υποσχέσεις κατά τέτοιον τρόπο, που ερμηνεύθηκε μετά το πραξικόπημα, πως απέβλεπε «…ίνα οι Υπαξ/κοί υπακούουν μετά ζήλου εις οιανδήποτε διαταγήν της διοικήσεως». Υπονοεί έτσι ο Μεταλληνός ότι ο Σταμούλης ήταν εν γνώσει του σχεδιαζόμενου πραξικοπήματος από τον Απρίλιο ακόμα. Για τούτο προσπάθησε, να δημιουργήσει κλίμα πλήρους υποταγής με τις υποσχέσεις στους υπαξ/κούς, ώστε στο πραξικόπημα να δρουν μετά ζήλου, περιμένοντας την υλοποίηση των υποσχέσεων.
Δεν αποκλείεται οι πραξικοπηματίες τετράμηνο πριν το πραξικόπημα να ενημέρωσαν τους δικούς τους στο Ναυτικό. Έτσι μπορούν να εξηγηθούν και οι φάκελοι με τους προς σύλληψη, και οι δηλώσεις του Παπαγιάννη μήνες πριν τον Ιούλιο του 1973, όπως καταθέτει ο Παπαδάκης.
Ο Μεταλληνός, τελειώνοντας τα της δράσης των ανδρών της ΝΔΚ στο πραξικόπημα, τονίζει, πως δεν εντόπισε τίποτε το αντικανονικό για τον Γουλέα, που ήταν ο επικεφαλής των ΟΥΚ στη Ναυτική Βάση Χρυσούλης, όπου στην εκκένωσή της στις 14/8/1974 βρίσκονταν τρεις Τ/Α και το Π/Π ΛΕΒΕΝΤΗΣ. Σημειώνει στο πόρισμα πως θα βοηθούσε εάν είχε παρθεί κατάθεση του Γουλέα, που το διάστημα της ΕΔΕ βρισκόταν στην Κύπρο ακόμη. Ήταν καθήκον του Μεταλληνού να του πάρει κατάθεση όπου και να βρισκόταν, και να μην αφήσει κενά στο πόρισμά του. Μπορούσε επίσης να ζητήσει την «Εκθεσιν Επι Των Λαβόντων Χώραν Γεγονότων Εν Κύπρω» του τελευταίου, όπου σε 17 σελίδες και 172 παραγράφους καταχωρεί ξερά στοιχεία για τα γεγονότα κατά το χρονικό διάστημα από 1 Ιουλίου μέχρι 18 Αυγούστου 1975, όπως έγιναν από τον ίδιο αντιληπτά.
Από την έκθεση αυτή (χωρίς ημερομηνία) επιβεβαιώνονται τα περισσότερα, που και οι υπόλοιποι κατέθεσαν στην ΕΔΕ. Ο Γουλέας εκθέτει τα γεγονότα και στη συνέντευξή του. Αποκαλύπτει πως υπαξιωματικοί αρκετές ημέρες πριν το πραξικόπημα στέλνουν τις οικογένειές τους στην Ελλάδα, που σημαίνει πως γνώριζαν τι πρόκειται να ακολουθήσει. Εξιστορεί τις ενέργειες του Ταβλαρίδη με το Π/Π ΛΕΒΕΝΤΗΣ στις επιχειρήσεις του πραξικοπήματος στην Πάφο και στη συνέχεια στην εισβολή, με εμφανή προσπάθεια να τον βοηθήσει. Είναι εμφανής η προσπάθεια του , όπως και στη συνέντευξή του, όχι να παραποιήσει τα γεγονότα, αλλά να τα ερμηνεύσει, να συμπληρώσει κενά και να μειώσει τις εντυπώσεις. Εκθέτει τις προσπάθειες τις δικές του και των ανδρών του να ανατινάξουν, ό,τι έπρεπε από τη ΝΒΧ. Προφανώς δεν προλάβαιναν να υπονομεύσουν και ανατινάξουν την Τ/Α 2 που είχε προσαράξει 4 μίλια από τη βάση. Έτσι οι Τούρκοι την εκθέτουν έκτοτε σε μουσείο. Αυτά αναφέρονται από τον Γουλέα τέλος του 1974 στην έκθεσή του.
Στη συνέντευξή του μετά είκοσι οκτώ χρόνια (2-6-2002) τονίζει για το θέμα της ανατίναξης των πλοίων και εγκαταστάσεων στο Μπογάζι «…Τα πλοία της βάσης ανατινάχτηκαν…Και οι τρεις τορπιλάκατοι που ήταν μέσα, με βλάβη η μία, ανατινάχτηκαν. Η τορπιλάκατος που είναι σήμερα στα τουρκικά χέρια, είναι η τορπιλάκατος που είχε προσαράξει στην περιοχή του ξενοδοχείου «Salamis Bay»…Ο σημαιοφόρος, του ραντάρ του Ριζοκαρπασίου, χαρά στο κουράγιο του, ..πήρε το ραντάρ και πέρασε από το Μπογάζι γύρω στις πεντέμισι το απόγευμα, ..Και φλεγόταν το Μπογάζι από τη υπονόμευση των βατραχανθρώπων. Η δε εκκένωση της βάσεως έγινε γύρω στη μία παρά δέκα το μεσημέρι, φύγαν όλοι. Και έμεινα εγώ ο οποίος έφυγα στις τρεις. …με παίρνει τηλέφωνο ο Τζεφεράκος, ενώ μου είχαν πει θα φύγεις κατόπιν εντολής, και μου λέει ΄΄ακόμα;΄΄, εν εξάλλω καταστάση,΄΄σήκω φύγε αμέσως΄΄…. Θα ήταν η ομάδα καμία εικοσαριά άτομα….Με ένα Land Rover, με ένα επιτεταγμένο και με τα Ι.Χ. μας……Πήραμε τα κλείστρα όλα από τα πυροβόλα, αχρηστέψαμε τα πυροβόλα, ανατινάξαμε ραντάρ…….».
Ο Σέργης στο δικό του βιβλίο είναι οξύς όσον αφορά την εγκατάλειψη της βάσης Χρυσούλη. Παρουσιάζει στοιχεία αντικρούοντας το Γουλέα. Θέλει διευκρίνιση το πότε πέρασε ο σημαιοφόρος του Ριζοκάρπασου. Εκτιμά πως μπορούσαν να διασωθούν οι τορπιλάκατοι πλέοντας τη νύχτα, όπως άλλα ιδιωτικά σκάφη από την ίδια περιοχή. Σημειώνει πως δεν ανατινάχθηκαν όλες οι εγκαταστάσεις, καίτοι υπήρχε χρόνος, αφού την άλλη ημέρα έφτασαν στην περιοχή οι Τούρκοι. Παραβλέπει τις εντολές που είχαν στη βάση.
Ο σημαιοφόρος από το παρατηρητήριο του ακρωτηρίου του Αποστόλου Ανδρέα πέρασε κατά τον Σέργη την άλλη ημέρα το απόγευμα, πήρε «…τη σημαία…το αρχείο, το ραντάρ της βάσεως και ό,τι άλλο μπορούσε και τα διέσωσε…» Ο κόλαφος του Σέργη δεν στρέφεται κατά του Γουλέα, που έκανε ότι μπορούσε με τις ανατινάξεις, αλλά κατά των λοιπών της διοίκησης. Στην περιγραφή του είναι σχεδόν απών το ναυτικό στις επιχειρήσεις και πλήρως απούσα η αεροπορία. Δεν πρέπει να παραβλέπει τη θυσία των δύο τορπιλακάτων και αύτανδρης της μίας υπό τον Τσομάκη.
Ο Μεταλινός με το πόρισμά του προσφέρει στην αποκάλυψη πραγματικών περιστατικών. Καμία σχέση με τα πραξικοπήματα και κινήματα του μεσοπολέμου. Όπου οι δυναμικές ενέργειες κατέληγαν τις περισσότερες φορές σε αλλαγή φρουράς στα υπουργεία και στις θέσεις των αρχηγών των ΕΔ και οι δικαστικές διώξεις σε αθρόες θανατικές καταδίκες, που μόνο σε μία περίπτωση υλοποιήθηκαν. Στο πραξικόπημα της Κύπρου έχουμε εκατοντάδες νεκρούς και οι αφοπλισμοί που έγιναν εκ μέρους των ανδρών του ναυτικού αφορούσαν τραυματίες και έρευνες στα σπίτια γιατρών. Κάθαρση δεν υπήρξε. Οι πειθαρχικές διώξεις δεν ικανοποίησαν το δημόσιο αίσθημα. Είναι και αυτή η υπόθεση μια σοβαρή πτυχή του κλειστού Φακέλου της Κύπρου. Ο Μεταλινός δεν είναι σοβαρός στην πρότασή του.

(Η επόμενη ανάρτηση θα αφορά στις αναφορές και καταθέσεις στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων σχετικά με τα συμβάντα στο πραξικόπημα και την εισβολή των Τούρκων).


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 220 other followers